Google
This is a digital copy of a book that was preserved for générations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project
to make the world's books discoverable online.
It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject
to copyright or whose légal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover.
Marks, notations and other marginalia présent in the original volume will appear in this file - a reminder of this book' s long journey from the
publisher to a library and finally to y ou.
Usage guidelines
Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying.
We also ask that y ou:
+ Make non- commercial use of the files We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use thèse files for
Personal, non-commercial purposes.
+ Refrain from automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's System: If you are conducting research on machine
translation, optical character récognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the
use of public domain materials for thèse purposes and may be able to help.
+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it.
+ Keep it légal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is légal. Do not assume that just
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any spécifie use of
any spécifie book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe.
About Google Book Search
Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web
at http : / /books . qooqle . corn/
Digitized by
Google
<3^00679940016 C}
<36600679940016
8aVer. Staatsbjb(iothek
A
Digitized by
Google
Digitized by
Google
RECUEIL
DES
HISTORIENS
DES CROISADES
HISTORIENS OCCIDENTAUX
Digitized by
Google
Digitized by
Google
RECUEIL
DES
HISTORIENS
DES CROISADES
PUBLIÉ PAR LES SOINS
DE L'ACADÉMIE IMPÉRIALE DES INSCRIPTIONS ET BELLES-LETTRES
HISTORIENS OCCIDENTAUX
TOME TROISIÈME
PARIS
IMPRIMERIE IMPÉRIALE
M DCCC LXVI
'/})
Digitized by
Google
Digitized by
Google
PRÉFACE.
Après Guillaume de Tyr, placé en tête pour servir d'introduction
à l'Histoire des Croisades, nous arrivons à la publication des historiens
de chacune d'elles, et le présent volume commence à donner ceux
de la première, dans l'ordre fixé par le rapport fait à l'Académie 1 :
d'abord les témoins oculaires, puis les simples contemporains, enfin
ceux qui ont écrit plus tard. Nous publions ici Tuebœuf et quelques
chroniques abrégées ou imitées de la sienne, qui en sont comme les
annexes; puis Raimond d'Aguilers ou d'Agiles, Foucher de Chartres
et ses Abrégés, Raoul de Caen, Robert le Moine. La notice que nous
allons donner dç chacun d'eux pourra justifier le rang que nous leur,
avons assigné dans cette première partie des Historiens de la première
Croisade.
i
I.
PETRI TUDEBODI SEU TUDEBOVIS,
SACERDOTIS SIVRACENSIS,
HISTORIA DE HIEROSOLYMITANO ITINERE2.
Les diverses formes du nom ou surnom de l'auteur, telles que nous les
trouvons dans nos manuscrits, sont Tudebovis, Tudabovis, Tutebovis, Tude-
bodus et Tudeboius*. Les trois premières, qtie nous lisons dans trois de nos
1 Historiens occident, t. 1", p. îx.
1 Cf. Histoire littér. de la France, t. VIII, p. 629;
Vossius, de Historicis latinis, lib. III, p. 771; Fabricius,
Bibliotheca med. et inf. Latinit. t. V, p. 282 ; le P. Lelong,
Bibliothèque historique de la France, t. II, n" 16,579,
i6,58o; Struve, Bibliotheca historica, ed. Meusel, t. II,
pars 2 , p. 289 ; Ellies Dupin , Bibliothèque des auteurs
ecclésiastiques, xn* siècle, 2" part. p. 647 (in-8°); Paulin
Paris, la Chanson d'Antioche, Introduction; Micbaud,
Bibliothèque des Croisades, 1. 1, p. 2, 2Ô2; t. II. p. 455.
3 Voyez aux pages 67, 85 et 106, le texte et les va-
riantes.
Digitized by
Google
ii PREFACE.
quatre manuscrits, et particulièrement dans le meilleur de tous, sont bien
vraisemblablement la traduction ou transcription latine d'un nom français en
bœuf : « Tudebœuf , Tutebœuf, » ou peut-être « Tuebœuf. » Au temps où
les Bénédictins écrivaient le tome VIII de ÏHistoire littéraire de la France, ils
ne connaissaient de ce nom que la forme Tudebodus1. C'est ce qui explique
la note qu'ils ont placée au bas de la première page de leur Notice sur Pierre
Tudebode*, note dont la fin, du reste, autorise elle-même la désinence fran-
çaise que nous proposons. « Quelques écrivains, disent-ils, en traduisant en
« notre langue le nom latin de Tudebodus, font rendu par celui de « Tude-
« bœuf, n comme celui de Marbodus par « Marbœuf ; » ce qui est prendre des
« licences contre les règles de la traduction. A la bonne heure, que Ton tra-
« duise de la sorte les noms terminés en 605; mais on n'est point autorisé à
* traduire de même ceux qui se terminent en bodus. »
Dans le cours du récit, vers la fin3, le nom de l'auteur est suivi, dans trois
de nos manuscrits (B, C et D), de l'adjectif Sivracensis, « né à Sivracum, » ou
« habitant de Sivracum. » Ce Sivracum est .évidemment Sivray, ou, comme l'on
écrit maintenant, Civray, la petite ville du diocèse de Poitiers qui est aujour-
d'hui un des chefs-lieux d'arrondissement du département de la Vienne. Notre
historien paraît confirmer lui-même sa qualité de Poitevin par le soin qu'il
prend, seul entre tous les narrateurs contemporains de la première Croisade,
de mentionner la présence au siège d'Antioche, sous le commandement de
Gaston de Béarn, des vassaux du comte de Poitiers, Guillaume VIII, duc
d'Aquitaine, qui, après avoir pris la croix, ne fit pas lui-même tout d'abord
le voyage de Terre sainte, et n'accomplit son vœu qu'en 1 101 \ Nous parle-
rons plus loin, au sujet de notre second texte, que i\ous avons intitulé Tude-
bodus abbreviatus, de la supposition faite par Bon gars, que ce texte était
l'œuvre, non d'un Français, mais d'un Italien, supposition qui a été étendue
depuis au premier rédacteur de la chronique.
Deux de nos manuscrits (B et D), dans le passage dont nous venons de
parler, joignent à la mention de Sivray le titre de prêtre, sacerdos; et, dans
un autre endroit, que nous aurons à citer plus bas, et où l'auteur parle certai-
nement de lui-même, à l'occasion des obsèques d'un de ses frères, trois ma-
nuscrits sur quatre (A, C, B) lui donnent cette même qualité. Nous com-
prenons les raisons qui ont porté notre savant confrère, M. de Saulcy, dans
son intéressant article sur Tancrède 5, à la lui contester; mais nous pensons
que, s'il avait eu sous les yeux, comme nous, ce double témoignage de nos
sources, et si, en outre, il eût pu s'assurer qu'elles omettent ou modifient dans
le récit plus d'un des passages, en apparence décisifs, dont il s'était appuyé,
il aurait reconnu la force que ces raisons tirées des textes ajoutent aux autres
1 C'est celle que donne, deux fois sur trois (voyez
p. 67 et 85),' le manuscrit unique de Duchesne, notre
second de Paris. Nous devons toutefois foire remorquer
que ce manuscrit aussi, à la troisième mention (voyez
p. 106), porte Tudeboius, forme à peu près identique
avec Tudebovis, car elle n'en diffère que par la transpo-
sition du point ou accent de 17, du troisième au premier
des trois jambages , qui se lisent ui ou iu (Tudeboius-Tu-
debouis).
1 Histoire littéraire de la France, t VIII, p. 629.
3 Voyez ci-après, p. 106.
4 Voyez Foucher de Chartres, 1. II, c. xvi, p. 398.
s Bibliothèque de VÉcole des Chartes, ln série, t. IV,
p. 3o2, noie 3.
Digitized by Google
PRÉFACE. III
arguments très-solides opposés aux siens par M. Paulin Paris1, et qu'il aurait
renoncé à substituer au prêtre de Sivray « un soldat quelque peu clerc. »
Le chroniqueur que nous pouvons, d'après ce qui précède, nommer et
qualifier, sans témérité, ce nous semble, «Pierre Tudebœuf ou Tuebœuf,
« prêtre de Sivray, » ne commence , à proprement parler, son récit qu a 1 ar-
rivée des princes croisés à Constantinople. La prédication de la Croisade, les
préparatifs, le départ, font Tobjoit d'une sorte de rapide introduction, qu'on
peut croire ajoutée après coup, comme une entrée en matière indispensable,
ne contenant que le strict nécessaire. Cette introduction reste dans des termes
si généraux, quelle ne nous laisse pas même soupçonner quand et avec qui
l'auteur partit. Ce fut probablement^vec les Poitevins, commandés, paraît-il,
d'abord par Hugues de Lusignan, et plus tard par Gaston de Béarn. Ces Poi-
tevins durent faire partie, comme le suppose M. Paulin Paris2, des troupes
d'Etienne, comte de Blois et de Chartres, et se joindre avec lui, suivant la
conjecture de Besly dans sa préface3, au corps d'armée de Hugues le Grand,
frère du roi de France. Notre historien lui-même ne nous apprend rien à
cet égard. De quelque manière qu'il soit parti de sa province, puis de France,
il paraît vraisemblable qu'il était à Amatfi lorsque Boémond se croisa; qu'il
y était avec les Français placés sous les ordres d'Etienne de Blois et de Ro-
bert, duc de Normandie, et qu'il quitta son premier chef, quel qu'il fût,
pour s'attacher à la fortune de Boémond. Au moins ce que la chronique, à
partir de ce moment, nous raconte avec détail, ce sont les faits dans lesquels
figure, et le plus souvent comme principal acteur, le prince normand d'Italie.
L'historien accompagne son héros dans son voyage à travers l'empire grec. Il
est avec lui au siège de Nicée, et lui demeure attaché lorsque, après la prise de
cette ville, les Croisés se divisent en trois corps d'armée. Il assiste à la bataille
de Dorylée, où Boémond et une partie des Francs furent en danger de périr,
écrasés par les Turcs de Kilidj-Arslan. Il partage ensuite les périls et les fa-
tigues du long siège d'Antioche, puis les misères et les souffrances de cet autre
siège qui, pendant vingt-six jours, tint les Chrétiens, à leur tour, enfermés
dans la place. Dans une sortie, il perd un de ses frères. Enfin il est présent
à la victoire remportée sur Kerboga; c'est à cette occasion qu'il mentionne,
comme faisant partie de la cinquième colonne, sous les ordres de Tancrède
et de Gaston de Béarn, la troupe du comté de Poitiers : Cum gente Pictavensis
comitis*. Après la prise d'Antioche, quand Boémond refuse d'aller en avant
et veut régner à Antioche, quand la division éclate entre lui et Raimond de
Saint-Gilles, le clerc poitevin, on n'en peut douter d'après son récit, change
d'étendard et de héros : il laisse Boémond pour suivre le comte de Toulouse ;
1 Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxx et suiv.
* Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxix. —
Dans un autre endroit de cctle Introduction (p. xi),
M. Paulin Paris ne met sous les ordres d'Élienne de
Blois que les Tourangeaux, les Percherons et les Char-
trains, et il place les Croisés poitevins sous le com-
mandement de Raimond de Saint-Gilles, comte de
Toulouse : ce qui ne s'accorde point avec sa propre con-
in.
jecture de la page xxix, que nous venons de citer, et
rendrait inadmissible la supposition, à nos yeux très-
probable, que nous exprimerons tout à l'heure, de la
présence des Poitevins, et parmi eux de Tuebœuf, à
Amalfi. On sait que Raimond de Saint-Gilles , qui partit
plus tard que Hugues le Grand, prit un autre chemin.
3 Voyez ci-après, p. 4.
4 Voyez p. 79.
b
Digitized by
iv PRÉFACE.
c est dans le camp de ce dernier que désormais il écrit. 11 assiste avec lui au
siège de Marrah; poursuit la route avec lui et le comte de Normandie, comme
aussi, on le peut croire, tous les hommes de l'Ouest; entre dans la vallée de
Dessem, passe devant Tripoli ; se trouve enfin de sa personne au siège de
Jérusalem et même, comme le remarquent les auteurs de X Histoire littéraire \
« y fait quelque personnage. » En nous racontant la procession que firent les
Croisés autour de la ville, et dans laquelle Jes évêques et les prêtres mar-
chaient nu-pieds, revêtus de leurs ornements et la crcjix à la main, il nous
apprend qui! figurait lui-même dans le saint cortège, et qu'il vit un des clercs
tomber mort, frappé d'une flèche qui l'atteignit au front. « On peut en croire, .
« dit-il, celui qui le premier écrit cela, parce qu'il fut dans la procession et vit
« la chose des yeux de son corps : c'est Pierre Tuebœuf. » Credendus est qui pri-
mus hoc scripsit, quia in processione fuit et oculis carnatibns vidit, videlicet Petrus
Tudebovis, et dans d'autres manuscrits, comme nous l'avons dit : Petrus sacer-
dos Tudebovis Sivracensis*.
L'histoire se termine par le récit de la victoire d'Ascalon, remportée par
les Croisés le i4 août 1099. Pour le temps qui suit, il ne nous reste plus
d'autre trace de la vie de notre chroniqueur qu'une exclamation contenue
dans le préambule dont nous avons parlé, et qui, si ce préambule, comme il
y a tout lieu de le croire, est de la même main que le reste de la narration,
semble montrer qu'il écrivait encore après la mort de Godefroi, sous le règne
de Baudouin Ier (de 1 100 à 1118 ou 1119). Après avoir nommé Godefroi,
tout simplement et sans rien joindre à son nom, dux Godefredus, il mentionne
son frère en ces termes : Sapiens Christi athleta Balduinus, f rater ejus, quem
Deus muniat atque custodiat* !
Pierre Tuebœuf avait un frère, deux peut-être, dans l'armée des Croisés. Le
premier, Ârveus ou Arvedus Tudebovis, « Arvé ou Hervé vTuebœuf, » mourut
(nous avons déjà rapporté le fait) des suites d'une blessure qu'il reçut sous
les murs d'Antioche, dans une sortie contre Kerboga\ C'était, dit notre
auteur, un chevalier de grande estime, probatissimus miles. Il l'ensevelit lui-
même, au péril de sa vie, habens maximum timorem sicuti amittendi caput,
devant la porte occidentale de l'église de Saint-Pierre. On ne peut lire sans
émotion la modeste et fraternelle requête par laquelle il termine son récit :
il demande aux fidèles qui le liront ou entendront des prières et des aumônes
pour le repos de l'âme de celui qu'il pleure et dont il laisse la dépouille dans
cette contrée lointaine : Corpus cujus sepelivit Petrus quidam sacerdos, frater
ejus. . . Omnes legentes et audientes deprecamur ut dent elemosinas et orationes di-
cant pro anima ejus.
L'autre Tuebœuf, dont Besly, dans sa préface5, fait, sans hésiter et non sans
vraisemblance, un autre frère de l'historien, bien que celui-ci ne lui donne
pas ce titre, fut tué devant Marrah, dans la reconnaissance faite par Rai-
mond Pelet. Il est nommé Arnaldus Tudebovis ou Tudabovis, « Arnauld Tue-
1 T. VUI. p. 637. 4 Voyez p. 67.
* Voyez ci-après , p. 106. 5 Voyez ci-après, p. 5.
2 Voyez p. 20.
PREFACE. v
a bœuf, » et qualifié excellent chevalier, optimus miles1. Cette qualité de cheva-
lier, donnée aux deux frères, nous montre, comme on le fait remarquer dans
Y Histoire littéraire*, que le chroniqueur était de famille noble.
Nous n avons pas d'autres renseignements sur l'auteur de la chronique que
ceux que l'on peut tirer de son livre , et voilà à quoi ils se réduisent. H nous
reste à parler de la chronique même. « L'Histoirè de la première Croisade par
«Pierre Tudebode, qui est l'unique production de la plume de cet écrivain
a dont on ait connaissance, porte avec elle, disent les auteurs de Y Histoire lit-
« téraire de la France3, tous les caractères d'écrit authentique, vrai et sincère.
« Son auteur, comme on vient de le voir, avoit été présent à presque tout ce
« qu'il rapporte, et paroît visiblement l'avoir écrite sur les lieux mêmes. H est
« au moins certain que, lorsqu'il mit la main à la plume pour exécuter son des-
« sein, il ne connoissoit personne qui eût encore fait la même chose. C'est ce
« qui lui a inspiré la confiance de se donner pour le premier qui eût traité
«ce sujet: qui primas scripsit, dit-il en parlant de lui-même. Ainsi, supposé
* qu'il quitta la Palestine après la journée d'Ascalon, comme tant d'autres
* Croisés, qui avoient alors rempli leur vœu, il est certain qu'il avoit composé
« son ouvragé avant que de revenir en France. On y découvre même divers
« indices qui font juger qu'il y travailloit à mesure qu arrivoient les événe-
« ments. »
Dans le manuscrit de Paris (A), qui sert de base à notre texte et que
M. Paulin Paris a le premier signalé, en conseillant de le prendre pour guide
principal4 pour une édition nouvelle de cette histoire, le récit se partage non
pas en livres et en chapitres, mais en seize « thèmes, » themata, qui tous, à
l'exception de deux (le xne et le xme) , se terminent par le nom de Dieu ou de
Notre Seigneur Jésus-Christ, joint à quelqu'une des formules consacrées dans
la chaire ou dans la liturgie : Unde sit benedictus Deus in sœcala sœculorum.
Amen. — Cui est honor et gloria in sœcala sœculorum. Amen. — Qui vivit et
régnât per cuncta sœculorum sœcula. Amen5. — «La plupart de ces thèmes, dit
« M. Paris semblent reproduire l'impression du moment : on les croiroit dictés
«le jour ou le lendemain de chaque action décisive, tant ils présentent le
« cachet de ce que j'appellerois volontiers un bulletin de bataille. Les ré-
« flexions, toujours rares, n'y doivent rien à l'expérience des jours suivants :
« c'est la forme claire , vive et précise , du premier sentiment qu'on vouloit
«communiquer aux chrétiens d'Occident... J'ai dit, reprend-il plus loin7,
« que onze (treize) des thèmes de Tudebode avoient le caractère de vrais
•
1 Voyez p. 85. * s'appliquent au clerc martyr de sa foi : Cujus anima, ut
* T. VIII , p. 63o. credo, regnabit cum Christo per infinita sœcula sœculorum.
3 T. VIII, p. 63 1. — M. Paulin Paris ne compte que quatorze thèmes.
4 Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxv. Nous supposerions que c'est à cause des deux (xn et xm )
5 Ces formules, légèrement variées d'un thème à qui n'ont point la finale ordinaire, si lui-même ne nous
l'autre, terminent: la première, les thèmes 1,11,111, ix disait qu'il y en a trois où elle manque. Le troisième,
et x; la deuxième, les thèmes vu, vm, xi, xv et xvi; sans doute, dont il veut parler, estlexiv*, où la formule
la troisième, les thèmes iv, v et vi. Le thème xiv, qui est suivie, nous venons de le dire, de l'affirmation :
finit par le récit de la mort du prêtre frappé d'une flèche Credendus est , etc.
en tête delà procession, a pour conclusion la phrase * Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxvm et
que nous avons citée : Credendus est qui primus hoc scrip- xxix.
sit, etc.; mais cette phrase est précédée de ces mots, qui 7 Ibidem, p. xxxm.
B .
Digitized by Google
vi PRÉFACE.
« bulletins ; c etoit admettre qu'on dût les envoyer l'un après l'autre en France
« en forme de lettres. Ces lettres, fort multipliées dans le cours de toutes les
« Croisades, étoient ordinairement lues au prône de l'église, à la place des
« sermons ou homélies ; de là le nom de légendes qui leur étoit donné. *
Les récits du prêtre poitevin sont, en effet, on n'en saurait douter, les rela-
tions successives des événements qui se passent sous ses yeux. L'on y sent
cette émotion du témoin qui raconte ce qu'il vient de voir et d'entendre; il
rend les sentiments qu'il a éprouvés, ceux qu'on exprime autour de lui. Et ces
indices de la présence du narrateur, du vif et actuel intérêt qu'il prend aux
choses, sont d'autant plus frappants que l'art n'y est pour rien, et qu'il les ré-
pand, comme à son insu, dans son récit. Suit-il de là et de la division en
thèmes, et des formules pieuses et consacrées par lesquelles la plupart des
thèmes se terminent, que chacun d'eux fut une lettre, une lettre expédiée de
Palestine en France, destinée à être lue au prône dans les églises, et « qui sans
<« doute parvint aiix chrétiens d'Occident1? » C'est une ingénieuse conjecture,
que rien, ni en soi ni quant à Tuebœuf, ne contredit formellement. Les lettres,
les relations épistolaires, écrites par les Croisés sur les lieux mêmes ou plus
tard, et envoyées soit de Terre sainte, soit après leur retour en Europe, furent
nombreuses selon toute vraisemblance. De la première espèce, c'est-à-dire des
lettres écrites d'Orient, il nous reste, sous leur forme primitive, pour la pre-
mière Croisade, les trois que nous donnons à la fin du volume; et Guibert de
Nogent, dont l'histoire fera partie de notre tome IV, mentionne en ces termes
les autres, à savoir les lettres écrites après le retour : Omnes qui, sancta civi-
tate recepta, rediere, et qui super gestis ad nos rébus epistolas direxere*. De bul-
letins destinés aux églises, rédigés pour être lus au prône, ceux de Tuçbœuf,
s'ils avaient incontestablement ce caractère, seraient, si nous ne nous trom-
pons, les seuls qui nous eussent été conservés, et formeraient un recueil
d'autant plus précieux, qu'il serait vraiment unique3. Malheureusement, de la
possibilité, et même d'un certain degré de vraisemblance à la certitude ab-
solue, il y a loin. À notre très-grand regret, toute preuve expresse, directe
et vraiment concluante, nous manque. Les formules par lesquelles le prêtre de
Sivray clôt ses chapitres peuvent bien ne témoigner que d'une pieuse habitude;
ce sont des actes de foi dont il se plaît à semer sa narration, et qui paraissent
tout à fait à leur place dans un tel sujet. Si ces chapitres étaient une suite de
missives, il y aurait lieu peut-être de s'étonner que ces sortes de refrains se
fussent si bien conservés, et que toute formule initiale, toute entrée en matière,
tout préambule épistolaire, comme aussi, dans le corps des lettres ou bulletins,
toute apostrophe, toute allusion caractéristique aux lecteurs et aux auditeurs,
1 Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxix. M. Paulin Paris sur Tuebœuf. «The record... îs so cir-
* L. VII, c. xxx (édit. Bongars, p. 553 ; édit. d'A- « cumstantial that il must have been io ils integrily tbe
chery, p. 447-) « work of an eye-witness, who registcred day by day ihe
3 Nous devons dire ici que M. William Stubbs, dans « opérations of tbe army. We sbould further infer froin
l'introduction placée en tête de Yltinerarium régis Ri- « its form that il was originally a journal kept in Pales-
cardi, publié en i864 dans le recueil intitulé Rerum « tine, and sent over from time to time in detached por-
britannicarum medii œvi scriptores, fait, au sujet de cet ili- « tions to England. » (P. xxvm et xxix.)
néraire, une conjecture qui a de l'analogie avec celle de
Digitized by
Google
PRÉFACE. vu
eussent complètement disparu sans laisser aucune trace. Le passage omîtes
legentes etaudientes, que nous avons eu l'occasion de citer plus haut1, est un de ces
indices dont on pourrait tout au plus se servir pour corroborer d autres preuves
concluantes, s'il y en avait; mais le mot audientes, surtout figurant ainsi dans
une formule consacrée : « tous ceux qui liront, ou orront2, » ne suffit certes
pas à lui seul pour établir que l'ouvrage fût destiné à tel ou tel genre parti-
culier de lecture ou d'audition. La recommandation de publier le triomphe
des Croisés dans tout l'univers, de l'exalter, de le prêcher dans les églises
mêmes, recommandation qui se lit, non dans la chronique originale, mais à
la fin du prologue d'un de ses remaniements publié par Mabillon 3, n'est pas
non plus un argument décisif: il est possible, à la rigueur, que la phrase s'ap-
plique au récit, à la relation détaillée des faits, mais il faut convenir qu'il est
plus naturel de l'entendre, d'\jne manière générale; de l'heureuse issue de la
Croisade : c'est la victoire des pèlerins qu'il faut célébrer; c'est de la conquête
de la ville sainte qu'il faut bénir îe Seigneur.
Au reste, soit qu'on y retrouve une série* de lettres réunies plus tard en un
recueil unique par l'auteur lui-même, à son retour en France, comme le
croit M. Paulin Paris4, ou par d'autres mains; soit qu'on y voie une nar-
ration suivie, et, même dans l'intention première, un ouvrage d'ensemble,
c'est, dans tous les cas, un document d'une incomparable importance.
Considéré en lui-même ou rapproché des autres histoires de cette Croisade,
il nous offre tous les caractères d'un récit original. Nous croyons que
l'auteur a bien eu le droit de dire , en pariant de lui-même : qui primus hoc
scripsit; que cette parole s'applique , non pas seulement au contenu du thème
qu'elle terminé5, mais à tout l'ouvrage; que, si d'autres mettaient par écrit,
en même temps que lui, le récit des événements, il n'a. pas eu connaissance
de leur travail et n'a puisé à aucune source étrangère. Tout dans sa manière,
dans son style, dans sa composition, si l'on peut ainsi parier d'une œuvre
d'où l'art est absent à ce point, et où domine tellement la naïve inexpérience
et la rude et incorrecte simplicité, tout dans sa façon de voir les hommes
et les choses, de sentir, de raconter, révèle, nous l'avons déjà dit, le témoin,
l'auteur original; rien ne trahit le copiste, l'imitateur.
En parlant ainsi, nous avons en vue notre texte principal, celui que nous
donne le manuscrit de Paris (À), que nous avons, comme nous le dirons plus
loin, conféré avec deux autres, où l'on trouve, à peu de chose près, la même
rédaction. Mais ce texte primitif, on ne s'est pas contenté de le répandre en le
copiant, on a voulu le corriger, l'abréger, l'imiter : ce qui témoignait de son im-
portance, et devait, par contre-coup, le faire négliger et des lecteurs et des co-
pistes. Nous connaissons trois de ces retouches ou remaniements, qui ont tous
pour base et pour point de départ, plus ou moins prochain , notre premier texte,
et qui présentent, soit avec lui , soit entre eux, une différence, telle,, que nous
avons cru devoir les publier comme annexes : nous avons placé le premier, où
1 Voyez ci-dessus, p. iv. 5 Voyez ci-après, p. 173.
* Voyez ci-après, p. 733, la fin du Prologue de Ro- * Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxxiv.
bert le Moine. s Voyez le thème xiv, p. 106.
Digitized by Google
VIII PRÉFACE.
les différences n'affectent pas le fond ni la composition, mais, en général, la
langue seule, au bas des pages, au-dessous de la version que nous regardons
comme la plus ancienne et la plus authentique; les deux autres viennent à la
suite de ces deux versions principales.
Nous nous sommes servis, pour constituer notre texte fondamental , de trois
manuscrits, que nous désignons par les lettres A, C, D.
Le premier manuscrit, coté A, celui que nous avons pris pour base de notre
édition , et dont nous n avons eu que de rares occasions de nous écarter légè-
rement, p été d'abord signalé, nous l'avons dit, par M. Paulin Paris. C'est un
petit in- 4°, parchemin, d'une écriture du xiie siècle, peut-être même de la pre-
mière moitié ; M. Paris dit des « premières années 1 » du siècle. Il pourrait
donc être, ou peu s'en faut, du temps même de l'auteur. Il appartient au fonds
latin de la Bibliothèque impériale. de Paris, et porte le n° 5i35, A3. Il vient
dé la riche bibliothèque de Michel Thévenot, le savant voyageur2. A la suite
de notre chronique, il contient une description des Lieux saints commençant
par ces mots : Si quis ab occidentalibus partibus, Jherasalem pergere voluerit, etc.
Les manuscrits C et D nous ont fourni des variantes dont un certain
nombre ne manquent pas d'intérêt.
C est un des manuscrits du fonds harleïen de la Bibliothèque du British
Muséum, n° 3904. C'est un in-8°, parchemin, de 65 feuillets contenant de
22 à 23 lignes par page. L'écriture est aussi du commencement du xne siècle.
La chronique est suivie de la même description des Lieux saints que dans le
manuscrit A.
Le manuscrit D est maintenant à la bibliothèque de la Faculté de méde-
cine de Montpellier, où il est marqué H, 1 42. Il a appartenu à Pithou, puis
aux Oratoriens de Troyes3. C'est un in -4°, parchemin, d'une écriture du
XIIIe siècle. Il contient :
i° Liber de regno et actibus Liidovici filiï , auctore Aimoino;
2° Notre chronique : Bellom Hierosoly mitanum , liber anonymus (au folio 67 verso
se trouve un plan de Jérusalem);
3° La description des Lieux saints : Si gais ab occidentalibus partibus, etc.;
4° De prophetiis Merlini;
5° Epistola Turpini arcbiepiscopi;
6° Calixtus papa : De Inventione corporis B. Turpini;
70 Versus Calixti papae;
8° Versus B. Fortunati ;
90 Prœfatio B. Calixti papae in librum Miraculorum S. Jacobi, apostoli Galliciœ;
1 o° Vita Amicii et Amelii Romanorum;
1 1° Vita Karoli Magni imperatoris a Bernard o (Eginhardo), capellano suo, scripta;
1 Introduction à la Chanson d'Antioche, p. xxv. 3 Catalogne général des manuscrits des Bibliothèques des
3 Catalogus cod. mscr. Biblioth. reg. in-fol. t. IV, p. 43. départements, in-A°, t. I , p. 33g.
Digitized by
PRÉFACE.
IX
i 2° Karoti Magni et Ladovici Pu historia brevis; #
1 3° Fretellus : De Locis sanctis;
1 4° Oddonis Prœfatio in vita dompni Geraldi;
i5° De Sibyllis.
Le manuscrit B renferme le texte publié par Duchesne, en 1 64 1 , celui que
nous avons placé, nous lavons dit, au bas des pages, au-dessous de notre
texte principal. C'est un gros in-folio, parchemin, d'une écriture duxne siècle.
Il appartient , comme le manuscrit A , à la Bibliothèque impériale , fonds
latin, 4892. Ce volume1 a été écrit dans l'abbaye deMaillezais (en Poitou).
Au xv? siècle, il faisait partie de la xne armoire de la bibliothèque de cette
abbaye. MaiUezais fut, au xvie siècle, ruiné par les guerres de religion, et sa
bibliothèque, ainsi que celles des églises voisines de la Rochelle, fut dispersée.
Notre manuscrit devint la propriété du baron de La Cressonnière, qui en fit
don (avant l'année 1 6 1 6) à Jean Besly *, l'historien du Poitou. Besly reconnut
bien vite l'importance de ce texte pour l'histoire des Croisades, et il en pré-
para une édition. Il annota son manuscrit à l'aide des auteurs publiés par
Bongars, particulièrement des Gesta Francorum et aliorum Hierosolymitanorum,
puis donna son travail à Duchesne , qui le fit paraître , en 1 6 4 1 » dans le tome IV
de sa collection des Historiens de France,, en le faisant précéder de cette sa-
vante préface de Besly que nous avons cru devoir reproduire.
Après la mort de Besly (i644), le manuscrit fut remis par son fils aux
frères Pierre et Jacques Dupuy, qui le prêtèrent à Ph. Labbe ; il arriva en-
suite dans la bibliothèque du cardinal Mazarin , et figura dans son catalogue
sous le n° 390. En 1668, il passa dans la Bibliothèque du Roi, où il eut d'a-
bord le n° 4729, et plus tard le n° 4892. Il contient la Chronique universelle
de Julius Florus, avec la continuation connue sous le nom de Chronique de
MaiUezais 3 ', et l'histoire de la fondation de ce monastère, composée par un
des religieux, nommé Pierre. A la suite vient l'Histoire de la première Croi-
sade, par Pierre Tuebœuf, que, par erreur, les rédacteurs du catalogue im-
primé ont attribuée à Baudri \
Dans le manuscrit B, bien que les formules finales des thèmes du manus-
crit A soient toutes conservées, à l'exception de deux, celles des thèmes 11 et
x5, la chronique n'est pas divisée en thèmes, mais#en cinq livres. Nous avons
cru devoir donner intégralement cette leçon importante. Elle a été souvent
citée depuis que Duchesne l'a fait imprimer, et, en la rapprochant du texte
du manuscrit A, nous avons trouvé les différences de rédaction trop nom-
breuses et trop considérables0 pour qu'il nous parût clair et commode, soit
1 Voyez dans la Bibliothèque de V École des Charles,
1" série, t. II, p. i48 et suiv. une notice sur ce manus-
crit par M. Marchegay.
5 Préf. de Besly, ci-après, p. 8. — Lettre de Besly,
Collect. Duchesne, t. XXXV, P 187.
3 Voy. Ph. Labbe, Bibliotheca nova Manuscriptorum ,
t. II, p. 190 et suiv. M. Marchegay, dans la Bibliothèque
de l'Ecole des Chartes (V* série, t. II, p. 1 58 et suiv.) , a
publié divers fragments chronologiques (de 1 a36 à 1 45o),
écrits par des religieux de l'abbaye sur les feuillets blancs
du manuscrit.
4 Catalogus cod. mscr. Bïblioth. reg. t. IV, p. i4-
* Une fois, a savoir au thème III, la formule : SU be-
nedictus Deus, est allongée par les mois qui tradidit im-
pios. La même prière, avec la même addition, est répétée
tout à la fin du manuscrit, après les mois : Explicil liber
quintus,
0 Pour le fond, les différences sont rares, nulles en
Digitized by
Google
x PREFACE.
pour la lecture, soit pour les recherches, d avoir à les démêler dans les notes
parmi les variantes, plus rares et de moindre importance, que donnent les
manuscrits C et D.
Au-dessous de notre second texte, tiré du manuscrit B, nous avons noté,
en les marquant de la lettre E, les changements et corrections que présente
l'édition de Duchesne, et qui sont dus, pour la plupart, à Besly.
IL
GESTA FRANCORUM ET ALIORUM HIEROSOLYMITANORUM,
SEU
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
A peine l'ouvrage de Tuebœuf fut-il sorti de ses mains, qu'il se trouva un
écrivain, demeuré anonyme, qui entreprit de le remanier et de le réduire.
Cet abrégé, intitulé, Les Gestes des Francs1 et des autres pèlerins de Jérusalem,
eut, comme il est arrivé souvent, plus de succès que l'original, et fut, pa-
raît-il, à peu près seul connu des contemporains. Robert le Moine, Baudri et
Guibert de Nogent s'en servirent, comme « de modèle et de canevas pour
« composer ce qu'ils ont écrit sur le même sujet2. »Bongars le publia en 1611,
en tête de son recueil d'Historiens des Croisades, et lui consacra, dans sa pré-
face, cette courte notice, que nous avons omis de placer dans notre volume,
comme nous l'aurions dû faire, devant la chronique mêm'e, et que nous insé-
rons ici :
Igitur primum sine nomine scriptorcm debemus Paulo Petavio et Guill. Cambdeno.
Ilalum stylus prodit et in Boamundum affectas : in cujus comitatu viam ingressum, ex
lib. I cap. iv, et alias interfuisse apparet ex lib. IV cap. xix et xxni, etc. Libro titulum
fecit Gesta Francorwn et alioram Hierosolimitanorum. Orditur ab Urbani PP.II in Galliam
profectione, et prima Crucis praedicatione. Finit post captam Hierosolimara, victo ad
Âscalonam Ammiraviso Babilonis; et historiam continet annorum quinque, a MXCV
adMXCIX.
Cambdeni codex librum claudit tribus verbis : Explicit via bona, quae hic maie omissa.
Comme on le voit, Bongars, qui ne connaissait pas l'original de Tuebœuf,
quelque sorte ; mais elles affectent notablement la forme ,
et ont évidemment pour principe une intention , nous ne
dirons pas constante (il semble que parfois le correcteur
se lasse), mais au moins très-fréquente, d'atténuer les
fautes et d'améliorer le langage.
1 Gesta Francorum est aussi le titre de la chronique
originale dans le manuscrit du British Muséum, que
nous avons noté de la lettre C. C'est par suite d'une la-
cune laissée dans la collation de ce manuscrit qu'il a
été dit en note qu'il n'avait point de titre, non plus que
les manuscrits A et D.
* Histoire littéraire de la France, t. VIII, p. 634- —
Voyez Robert le Moine, Apologeticus sermo, p. 721;
Baudri, p. 85 (édit. Bongars); Guibert, Gesta Dei per
Francos, p. 469 (édit. Bongars).
Digitized by
PRÉFACE. xi
dont la lecture eût bien pu suffire à le détromper, suppose que l'auteur est
Italien, et donne de sa conjecture deux raisons : son affection pour Boémond
et son style. Cette opinion a été suivie par EUies Dupin \ bien qu'il ait écrit
après la publication du texte primitif par Duçhesne. Mais les indices qui ont
frappé Bongars « sont trop équivoques, disent avec raison les auteurs de
«Y Histoire littéraire*, pour y établir celte opinion, puisque le plagiaire a re-
« tenu le style de fauteur original, et que celui-ci se montre fort affectionné
« à Boémond. » Il faudrait donc, si Ton se rangeait à lavis de Bongars, étencfre
à fécrivain original la supposition faite au sujet de fabréviateur, et c est, pen-
sons-nous, ce qu'on ne tentera plus désormais, après les réponses r à nos
yeux décisives, que M. Paulin Paris a opposées à la noté, déjà citée, où M. de
Saulcy 3, reprenant la thèse du premier éditeur du Gesta Francoram el a/io-
rum Hierosotymitanorum, a essayé de fortifier l'assertion générale de celui-ci
par certains passages de la chronique, et partie ulièrement par des arguments
tirés du langage. Nous croyons inutile d'analyser ici cette discussion et de
reproduire les moyens qu'on a fait valoir de part et d'autre. Il nous suffira de
renvoyer à l'Introduction à la Chanson d'Antiochek, plusieurs fois mentionnée
dans la première partie de cette préface. Au reste, nous doutons que M. de
Saulcy eût adopté et soutenu cette opinion, si, au lieu de lire d'abord l'ou-
vrage dans le texte remanié qu'a publié Bongars, il en avait pris connais-
sance, sous sa forme première, dans l'édition de Duchesne, ou, mieux en-
core, <J#rns la rédaction que présentent nos manuscrits A, C et D, et qui paraît
aujourd'hui pour la première fois.
Les Gesta Francorum se divisent en quatre livres. Le premier répond au
premier thème de Tuebœuf. Il contient le récit sommaire de l'expédition de
Pierre l'Hermite; l'arrivée de Godefroi de Bouillon et du comte de Toulouse,
Raimond de Saint-Gilles, à Constantinople; le voyage de Boémond à travers
l'empire grec 5.
Le IIe livre6, qui renferme le IIe thème de notre auteur, raconte l'arrivée
des envoyés de l'empereur grec aiu camp de Boémond, qui, sur leur invi-
tation, se rend à Constantinople; le passage des Croisés en Asie; le siège et la
prise de Nicée. Aux événements qu'il emprunte à la chronique originale, le
narrateur ajoute quelques faits secondaires : le séjour des Croisés italiens à
Serra, ville de Macédoine; les croix de fer ou de bois plantées sur les routes
par ordre de Godefroi; l'arrivée de Robert de Normandie et d'Etienne de
Blois devant Nicée ; l'envoi de barques par l'empereur Alexis. A la fin du
livre H, la plus grande partie du chapitre v (Hepuis Modo vènit) et tout le
chapitre vi sont une addition à Tuebœuf.
Le 111e livre7 est le récit de la bataille de Dorylée. C'est un seul thème,
le IIIe du récit primitif, et encore raccourci.
1 Bibl. des auteurs, etc. xn" siècle, t. II, p. 6^7 (in-8°). * P. xxxi et suiv.
* T. VIII, p. 634 et 635. 5 P. 121-124.
3 Diblioth. de VÈc. des Ch. in série, t. IV, p. 3oa, * P. 124-127.
note 3. 7 P. 128-129. ^
c
m.
Digitized by
xii PRÉFACE.
Quant au livre IV \ il contient à lui seul les thèmes iv à xvi de l'original,
fort abrégés.
Nous nous sommes servis, pour la constitution de ce texte, des deux ma-
nuscrits que nous avons marqués E, F.
E , notre manuscrit principal , celui que nous avons pris pour base de notre
édition, appartient au Vatican, fonds de la reine de Suède, n° 572. C'est un
petit in-4°, parchemin, de 76 feuillets, xne siècle. Il vient de Paul Petau. H
porte pour titre : Gesta Francorum et aliorum Hierosolimitanoram. A la suite se
trouvent : i° La petite description des Lieux saints que nous avons déjà
signalée : Si quis ab occidentalibus partibus, etc. 20 Missa in veneratione S. Sepul-
chri; 3° l'Histoire d'Olivier le Scholastique (écriture du xme siècle). 11 y a dans
ce manuscrit une lacune considérable, que nous avons indiquée en son lieu.
Elle s'étend de la page 1 46 (ligne 10) de notre édition, à la page i52
(ligne 1) : c'est la partie du récit qui contient la vision de Pierre Barthéletni,
la découverte de la sainte lance, la fuite d'Etienne de Blois, et la défaite de
Kerboga.
F est un manuscrit de Cambridge, in -4° parchemin, 12 lettres ornées,
22 feuillets, écriture du xive siècle. Le titre, écrit d'une main plus récente
que le texte, est : Expeditio contra Turcos, circa annum Domini 109â. Dans ce
manuscrit, qui fait partie du n° 281 de la bibliothèque de Corpus Christi, et
dont la collation a été faite sur les lieux par feu M. Langlois, une portion du
récit est abrégée à un tel point, et se trouve par là si différente de notre texte
principal, que nous avons cru la devoir imprimer intégralement au bas des
pages i33 à i5o.
Nous avons marqué de la lettre G les variantes de l'édition de Bongars. Il
nous apprend qu'il s'était servi, pour établir son texte, de deux manuscrits :
l'un lui avait été communiqué par Cambden, et l'autre par Paul Petau. Ce
manuscrit de Petau est-il le même que le n° 572 de la reine de Suède (notre
manuscrit E) ? Nous l'ignorons. Ce pourrait être tout aussi bien un autre ma-
nuscrit du Vatican, dont les variantes n'ont pas été relevées pour notre édition,
le n° 64 1 du fonds de la reine de Suède, qui vient également de Petau et
contient de même les Gesta Francorum. La connaissance que nous avons du
n° 572 ne nous suffit pas pour décider la question, Bongars ayant combiné
dans son texte les leçons de deux manuscrits.
' p. 129-163.
Digitized by
PRÉFACE.
XIII
III. .
HISTORIA PEREGRINORUM EUNTIUM JERUSOLYMAM,
SEU
TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
Cette chronique de la première Croisade nous a été conservée par un ma-
nuscrit que Mabillon trouva au monastère du Mont-Cassin1. Ii la publia en
1687 dans son Muséum italicum*. Le savant Bénédictin, qui ne connaissait pas
le plus ancien texte de Tuebœuf, quoiqu'il eût été publié, comme nous l'avons
dif, par Duchesne, en 1 64 1 • supposa que la rédaction intitulée dans notre
volume, Gesta Francorum seu Tudebodus abbreviatus, à savoir notre n° II,
était un abrégé du récit qu'il avait découvert. Les auteurs dé ÏHistoire litté-
raire* ont eu grande raison de rejeter l'opinion de leur illustre confrère. Ils se
sont attachés à prouver que l'anonyme publié par Mabillon est postérieur à
celui qu'a imprimé Bongars (notre n° II), et, à plus forte raison, à Tuebœuf,
(notre n° Ier). « Qu'on se donne4, disent-ils, la peine de lire deux endroits de
«l'anonyme de dom Mabillon, où il désigne lui-même le temps auquel il
« écrivoit. . . Un des endroits qui le montre est celui où l'auteur, pariant de
« la tour dont Tancrède se saisit en assiégeant Jérusalem avec les autres Croi-
«sés, en 1099, dit qu'elle se nommoit encore, lorsqu'il écrivoit, la tour de
« Tancrède , Usque hodie turris Tancredi appellatur, expression qui suppose
« visiblement qu'il s'étoit écoulé alors un temps considérable depuis la date de
« ce siège. L'autre endroit, qui prouve la même chose, est la fin de l'ouvrage.
« L'auteur, y ayant parlé de l'avènement de Baudouin Ier à la couronne de
« Jérusalem, dit qu'il n'entreprendra pas de décrire son gouvernement, ni de
« faire le détail de ses victoires, de ses conquêtes et autres exploits, par la
« raison que cette entreprise demanderoit un volume entier : autre expres-
« sion qui marque clairement qu'il y avoit alors plusieurs années que Bau-
a douin régnoit, si même il n'étoit pas déjà mort, ce qui arriva au commence-
« ment de 1118. Ce qui précède immédiatement ceci dans l'ouvrage de cet
» anonyme ne permet pas de douter qu'il n'écrivît encore plus tard. En effet,
« ayant fait mention de la mort de Boémond, arrivée en 1 1 1 1 , et de celle de
« Tancrède, arrivée l'année suivante, il rapporte encore celle du fils de Boé-
« mond, de même nom que le père, qui n'étoit qu'un jeune enfant en 1112,
« et qui ne mourut qu'après avoir gouverné plusieurs années par lui-même
« la principauté d'Antioche. »
1 Ce manuscrit est coté N. 3oo. Voy. Aug. Potthast, 1 T. VIII, p. 636 et 637.
Bibliotheca medii œvi, p. 371. 4 T. VIII, p. 637.
* Muséum italicum, t. I, 11, p. i3o-236.
Digitized by
Google
XIV PRÉFACE.
On pourrait objecter à cela que l'auteur du Gesta Francorum (l'auteur de
notre n° II) peut bien s'être contenté d'abréger Tuebœuf sans glisser dans sod
^remaniement, comme l'a fait l'autre anonyme, aucune addition marquant
l'époque où il le composait. C'est peu probable, bien que possible à la rigueur.
Mais, entre les deux anonymes et leurs récits empruntés, la question d'anté-
riorité est de peu d'intérêt. Le seul point qu'il importe d'établir, c'est qu'ils
sont l'un et l'autre postérieurs au recueil primitif des thèmes de Tuebœuf, et
ce point-là est incontestable. Mabillon n'en eût pas douté plus que nous, s'il
avait eu connaissance de l'édition de Duchesne, s'il l'avait eue sous les yeux,
ou du moins présente à la pensée, quand il rédigeait sa préface de l'anonyme
du Mont-Cassin. Très-probablement aussi, en le comparant avec le texte ori-
ginal, il aurait renoncé à certaines autres conjectures : il se fût surtout gardé
de supposer que son narrateur, qui, par cette comparaison, est convaincu
de plagiat, avait été de la Croisade et, par conséquent, témoin oculaire de
presque tout ce qu'il avance. « Les narrés, nous dit encore Y Histoire littéraire1,
« qui se lisent les mêmes et presque en mêmes termes dans l'anonyme posté-
rieur (celui de Mabillon) et dans l'autre (celui de Bongars), ont été pris
«ou de celui-ci ou de Tudebode, l'auteur original. Or c'est de ces narrés
« que dom Mabillon a tiré les caractères personnels sous lesquels il nous
« représente son anonyme. On ne peut donc raisonnablement y faire aucun
« fond, puisqu'ils se rapportent originairement à Tudebode, de sorte que cet
« anonyme ne se caractérisant point dans ce qui est de son cru, l'on est
« réduit à ignorer qui il étoit et à douter même s'il fut de la Croisade. Le pré-
« lude de son ouvrage et le motif qui le lui fit entreprendre, c'est-à-dire, en
« parlant d'après lui, pour réveiller les esprits des fidèles à venir, font juger
« qu'il le composa dans le repos du cabinet. »
On peut conclure des passages de la chronique de Mabillon qui ont été
cités plus haut, et des dates auxquelles ils se rapportent, que cette nouvelle
histoire de la première Croisade a été rédigée quarante ans au moins après la
prise de Jérusalem, c'est-à-dire vers 1 1 4o. C'était le temps où les succès crois-
sants de Zenghi, prince de Mossoul, venaient de mettre en péril les Etats
chrétiens de l'Orient. L'attention de l'Europe se reportait sur la Terre sainte
avec de nouvelles alarmes et un redoublement d'intérêt. Si le nouveau récit
est de cette date, l'occasion était opportune, les circonstances bien choisies,
pour revenir àur les grandâ événements de la sainte expédition et exciter le
zèle des fidèles : ad excitationem Jidelium 2. La source principale où puisa le
nouvel écrivain fut incontestablement, comme nous l'avons dit, le récit de Tue-
bœuf; on ne peut guère douter qu'il n'eût aussi sous les yeux l'ancien abrégé
sans nom d'auteur, Gesta Francorum; mais, naturellement, ce ne furent pas
là ses seuls guides; il a, en outre, tiré parti des autres historiens contem-
porains. C'est surtout Raoul de Caen qu'il a mis à contribution : il se sert
librement de son ouvrage, et, dans plus d'un endroit, le copie sans scrupule.
11 a emprunté aussi quelques faits à Raimond d'Aguilers. Quoique le panégy-
•
1 T. VIII , page 637 638. — a Page 229.
Digitized by
Google
PREFACE. XV
rique de Tancrède par Raoul de Caen eût été publié, dès 1717, dans le
tome III du Thésaurus anecdotorum de dom Martène, les auteurs de Y Histoire
littéraire ne l'ont pas rapproché du récit de notre plagiaire anonyme, et ils
ne parlent point des nombreux emprunts que celui-ci a faits à Raoul.
Le livre commence par une sorte dé préambule, qui donne d'abord quelques
détails sur Pierre l'Hermite, dont les contemporains avaient peu parlé, détails
à la suite desquels, pour mieux faire connaître les principaux chefs de l'armée
chrétienne, l'auteur copie, sans en indiquer la source, deux passages de
Raoul de Caen l. Après ces préliminaires, qui paraissent avoir été ajoutés après
coup et pourraient être d'une autre main, vient un court prologue2, très-pieux
et plein de recherche, terminé par cette recommandation que nous avons
mentionnée plus haut, de publier dans tout l'univers et de célébrer dans les
églises du Seigneur, le triomphe des Croisés.
À la suite de ce prologue et après trois ou quatre phrases sur les signes et
prodiges par lesquels Dieu poussa les Chrétiens à la délivrance du Saint
Sépulcre, la chronique débute par la reproduction du récit, très-souvent
même du texte de Tuebœuf, et elle continue ainsi très-longtemps. Par des
notes fréquentes, nous donnons au lecteur le moyen de suivre parallèlement
le narrateur original et son copiste. A ces emprunts faits à Tuebœuf, qui sont
le vrai fonds de la plus grande partie de son histoire, l'auteur, nous l'avons dit,
en mêle d'autres qu'il fait soit à Raoul de Caen (source dont nous aurons à
parler plus spécialement tout à l'heure), soit à Raimond d'Aguilers, à qui il
prend, par exemple, et presque dans les mêmes termes, le récit de la mala-
die du comte de Toulouse3, soit encore, si on ne le suppose lui-même origi-
nal en quelques endroits, à des sources qui nous sont inconnues. On peut
ranger dans cette dernière espèce d'emprunts l'ambassade d'Ugo de Bellafayre
et de Bertrand de Picca, envoyés en Egypte par les Croisés4; l'expulsion des
Chrétiens d'Antioche et les souffrances du patriarche grec5; la mort du comte
' de Roscigno6; le nouvel envoi d'ambassadeurs aii sultan d'Egypte7. Seul aussi,
le compilateur raconte la prise par les Turcs de ce Rainaud Porcher8 dont
Tuebœuf rapporte la fin tragique. Seul, il fait mention de l'émir qui précipite
douze Chrétiens du haut d'une tour d'Antioche9; de cet autre qui reçoit le
baptême pour mieux tromper les Croisés 10 ; de l'image du Sauveur insultée par
les Turcs dans l'église Saint-Piérre d'Antioche11; enfin, de cette merveille
étrange de la montagne qui marche12. Dans l'espace d'un demi-siècle, les
légendes, les contes populaires, affranchis de tout contrôle, avaient eu tout
le temps d'amplifier et de broder l'histoire , surtout cette sainte et lointaine
histoire de la Croisade qui prêtait si bien aux embellissements et aux addi-
tions merveilleuses.
1 Comparez les pages 170, 172, avec les pages 6o5, 7 P. 190, 212.
6i5 et 616. 8 P. 5i-5a et 194.
* P. 172-173. 9 P. 189.
3 Comparez les pages i84 et 24 1. 10 P. 190.
4 P. 181, 189. 11 P. 195.
6 P. 186. " P. 2l3-2l4.
' P. 189.
Digitized by
Google
XVI PRÉFACE.
Après la prise de Ramla \ notre anonyme abandonne le récit de Tuebœuf
et le remplace par celui de Raoul de Caen, auquel il prend le songe d'An-
selme de Ribemont 2, le souper de Boémond à Antioche 3, etc. Souvent il
abrège, lorsqu'il ne le copie pas, son nouveau modèle : il pille jusqu'à ses
hexamètres; mais il a soin de les mettre en prose.
Lorsque, dans les parties où le chroniqueur suit Raoul de Caen, nous
comparons le texte de celui-ci, tel que nous l'offre le manuscrit de Bruxelles4,
au texte de l'imitateur, nous sommes bien tentés de supposer, à voir certaines
différences, que ce n'était point là précisément la rédaction que ce dernier
avait sous les yeux. Il est possible que Raoul aussi ait été l'objet d'une révi-
sion, que, dans certaines copies, l'on ait remanié çà et là, et, comme il arrive
alors, tantôt amplifié, tantôt abrégé. Nous trouvons amplifiés, par exemple,
dans l'anonyme du Mont-Cassin, le passage relatif à Raibaldus5, et de même
l'accusation de trahison lancée contre Raimond de Saint-Gilles, qui refusa de
prendre Ascalon après la défaite des Égyptiens, accusation à peine indiquée
dans Raoul6. Au reste, hâtons-nous d'ajouter, pour ne pas trop insister sur
cette conjecture, que les développements donnés par le compilateur à certains
faits, dont le biographe de Tancrède paraît être le premier narrateur, peu-
vent fort bien dériver des sources, à nous inconnues, auxquelles nous avons
rapporté d'autres parties du récit de notre anonyme.
On a supposé, au rapport de Mabillon, que l'auteur de la chronique du
Mont-Cassin pourrait être ce Grégoire, successivement moine dans ce monas-
tère et évêque de Terracine, dont Pierre Diacre, dans son opuscule Sur les
Hommes illustres du Mont-Cassin (ch. xxxn) , mentionne des vers se rapportant
à l'expédition des pèlerins et à la prise de Jérusalem. Mabillon incline plutôt à
penser qu'elle est l'œuvre d'un laïque, et, sans doute, comme le veut M. Beu-
gnot7, d'un homme de guerre. Nous nous contenterons de répéter que, dans
un abréviateur et compilateur qui n'intervient pas dans le récit, les caractères
personnels, comme disent les auteurs de Y Histoire littéraire, ne sont pas fa-
ciles à déterminer. Cependant les passages cités par l'illustre Bénédictin ne
laissent pas de donner à son opinion un commencement de vraisemblance,
insuffisant à notre gré. Quant à la patrie de l'écrivain, il le' croit, en exa-
minant la langue, Français ou Normand. Chez un copiste et un imitateur,
les mots, les tours, ne sont pas non plus deà marques bien concluantes, sur-
tout pour qui songe aux grands et nombreux rapports des langues romanes
entre elles. Les noms propres, quand le copiste les modifie, seraient peut-
être plus décisifs, et la manière dont notre chroniqueur les écrit est plutôt,
ce nous semble, d'un Italien que d'un Français. Nous lisons Bego de la Rivera*;
Riccardus9; Gottifredus10; de Grandemasneda11, et passim Guilielmus. Il nomme12
1 Voyez'p. 212.
* P. 2i5, cf. p. 680-681.
3 P. a 1 5-2 16, cf. p. 657-658.
4 Voyez ci-après, dans cetle préface, la notice sur
Raoul de Caen.
1 Comparez p. 218-219 et 689.
• Comparez p. 225-226 et 705.
7 Bibl. de l'École des Chartes, IIP série, t. V, p. 32,
noie.
6 P. 210.
9 P. 200.
10 P. 1 70 et passim.
11 P. 200.
,a P. 212.
Digitized by
PRÉFACE. xvn
le mois de mai madius, forme latine qui, pour la prononciation, rappelle jus-
qu'à un certain point l'italien maggio.
Quelque confiance que nous inspire, l'édition de Mabilion, nous aurions
voulu pouvoir la comparer à la source d'où il l'a tirée ; mais il nous a été impos-
sible d'obtenir une collation du manuscrit du Mont-Cassin. Il nous a donc
fallu réimprimer simplement la chronique d'après le texte du Muséum iialicum
publié en 1687. E^e n'y est pas partagée en livres, mais seulement, comme
dans notre réimpression, en cent quarante-deux chapitres.
IV.
RAIMUNDI DE AGUILERS,
CANONïCI PODIENSIS,
HISTORIA FRANCORUM QUI CEPERUNT IHERUSÀLEM \
Bongars, en publiant Raimond d'Aguilers ou d'Agiles, lui consacre dans
sa préface une courte notice, que nous avons omise dans notre édition et que
nous reproduisons ici :
Sequitur quartus Raimundus de Agiles, canonicus, ut ipse inscribit, Podiensis, capel-
lanus comitis Tholosani : ipse [p. 2 55, 257, 284]. Itaque de comité S, ./Egidii, id est
Tholosano, et episcopo Podiensi praecipue scripturum se profitetur, prœfatione [p. 2 35].
Adfuit quum efFoderetur Lancea [p. 257]. Quam et in praelio tulit [p. 26 1]. Ad sacerdotium
promotus in hoc itinere [p. 276], scripsit precibus Pontii de Baladuno [p. 275]; et inscri-
bit orthodoxis et transalpinis omnibus, nominatim episcopo Vivariensi : ibid. et prœfat.
Fuit autem hic Pontius, miles, vir nobilis et familiaris comiti Tholosano, quod praeter
hune notât Tyrius, lib* VII, cap. xvn [p. 3o3]; alii. Manuscriptae Gatlicae membranae vocanl
Poinces de Baladon et Baladun. Lapide petrariae interfectus in obsidione Archados, temere a
comité incepta [p. 275], dignus memoria posteritatis , postpritatis ipse in tantis periculis
memor. Pontium Balonensem vocat Robertus [p. 857].
Ab eo scriptam hujus belli historiam, quae Londini exstet, legimus in Bibliotheca Gesne-
riana : quae et Raimundum de Podio laudat auctorem scriptionis ejusdem argument! :
utraque, nisi fallor, eadem cum hac nostra. Petavianus liber Principalis Bellorum Domini
citât Raimundum de Arguilliers, ut nos ipse Petavius per litteras docuit.
Sed hanc habemus ex ms. uno Vulcobiano Guilelmi Ancelii; altero nostro, quem
nobis dono dpdit Lingonensibus nuper juridicundo praefectus Reip. studiosissimus Joannes
Russatus.
Libri extrema sunt ab alio auctore, quod dictio indicat, et testatur Vulcobianus.
Incipit ab comitis Tholosani in Sclavoniam ingressu, et narrationem ejusdem iliius quin-
quennii persequitur, quam praecedentes , scilicet ad illam de Ammirato, ita enim vocat,
Babyloniae victoriam.
1 Cf. Histoire littéraire de la France, t. VIII , p. 622-628; G. Cave, Scripiorum ecclesiasticorum historia litteraria,
Vossius, De Historicis latinis, lib. III, p. 771; Fabricius, in -fol. p. 543; EU. Dupin, Diblioth. des a ut. ecclésiast.
Bibliolh. med< et inf. latinitatis, 1. VI, p. 37; le père Le- xne siècle, 2* part. p. 645; Michaud, Bibliothèque de*
long, Biblioth. hist. de la France, t. Il, n° 1 6,584: Croisades, t. I, p. 26-43.
Digitized by
Google
xviii PRÉFACE.
Les traits de la vie de Raimond d'Aguilers ou d'Agiles, relevés par Bongars
dans la préface qu'on vient de lire, sont, on le voit, bien peu nombreux,
quoique ce nouvel historien de la guerre sainte ait été moins discret que
Tuebœuf, et n'ait pas craint de parler de soi-même en plusieurs circons-
tances.
Raimond s'appelait d'Aguilers, d'Arguilliers, de Guilers ou d'Agiles, car ce
nom se trouve sous ces différentes formes dans les manuscrits. Il était cha-
noine de Notre-Dame du Puy \ lorsque son évêque Adhémar partit comme légat
du pape à la tête des Croisés. Cependant, malgré cette qualité de chanoine, il
n'était encore que diacre , et ne reçut l'ordre de la prêtrise que dans le cours
du voyage à Jérusalem; c'est lui-même qui nous l'apprend : Quia, qaum
promotus ad sacerdotium in itinere Dei sim, etc. 2
Raimond s'attacha à la personne du comte de Toulouse, qui pour lui fut
toujours le Comte, Cornes, par excellènce. H suivit sa fortune et devint son cha-
pelain, comme on l'apprend de lui en plusieurs endroits de son histoire3.
Les Croisés du Midi, à la tête desquels se trouvaient l'évêque du Puy et le
comte de Toulouse, prirent leur chemin par le nord de l'Italie et les rivages
de la Dalmatie. Notre historien eut donc sa part des fatigues endurées à
travers cette contrée, qu'il appelle la Slavoniek. Il vint à Constantinople avec
le Comte, puis il passa le Bosphore et arriva devant Nicée, pour être présent
à la défaite des Turcs. C'est là qu'il apprit les malheurs et la mort des com-
pagnons de Pierre l'Hermite 5.
Raimond d'Aguilers raconte trop brièvement la bataille de Dorylée pour
qu'on puisse croire qu'il y ait assisté. Tous les incidents du voyage des Croisés
à travers l'Asie Mineure se réduisent pour lui à la maladie du comte de Tou-
louse0, fait qui lui a été emprunté par le continuateur anonyme de Tuebœuf.
Mais il ne pouvait manquer d'être au siège d'Antioche, où presque tous se
trouvaient réunis.
Un événement qui suivit la prise de cette grande cité le mit plus particu-
lièrement en scène.
Les Chrétiens étaient maîtres d'Antioche; mais ils s'y voyaient à leur tour
assiégés, et ils étaient réduits à la dernière misère. Enveloppés par Kerboga,
harcelés du côté de la citadelle, d'où les Turcs n'avaient jamais été chassés,
mourants de faim, épuisés de veilles, ils avaient à peine la force de se rallier
pour tenir tête à ces attaques sans cesse renouvelées : un jour, Boémond mit
le feu à la ville pour les tirer de leurs maisons et les contraindre à s'opposer
aux assaillants. Dans ces extrémités, plusieurs des chefs eurent la pensée
d'abandonner la place; mais c'était s'exposer en rase campagne, avec toute la
multitude, à l'ennemi contre lequel on se sentait à peine en sûreté derrière
ces murs. Quelques-uns, clercs et laïques, ne songeant qu'à eux, s'enfuirent
en se laissant glisser, au moyen de cordes, du haut des murailles7. D'autres,
1 P. a35; GalUa christ, t. H, p. 7o3. 6 P. a4o.
a P. 276. 6 P. 241.
1 P. 255, a57, 284. 1 P. 256.
4 P. 235 et note d.
Digitized by
PRÉFACE. XIX
quand tout secours humain semblait leur faire défaut, mirent leur espoir ail-
leurs. Les nuits étaient pleines de visions. On voyait le Christ sous les formes
où il était représenté dans les tableaux; il alléguait, pour relever les courages,
les psaumes qu'on chante dans les offices. Une nuit, sur le faux bruit que les
Turcs étaient sortis de la citadelle et que tous fuyaient, un prêtre, Etienne
Valanti, voulant au moins mourir en saint lieu, était entré avec plusieurs
compagnons dans une église, et il s'était mis en prière. Comme les Turcs ne
venaient pas et que les autres, rassurés, ou accablés de fatigue, s'étaient en-
dormis, il eut une vision de ce genre. Le Christ lui apparut, senquit de lui
qui était chef dans l'armée, et lui commanda de prêcher la pénitence au
peuple et de lui annoncer un secours prochain. Le prêtre voulut réveiller un
de ceux qui étaient à ses côtés, pour qu'il fût témoin de sa vision; mais elle
s'évanouit. H vint alors trouver les chefs, leur rapporta ce qu'il avait vu, et,
pour preuve de la vérité de sa parole, il offrait de passer par les flammes ou
de se précipiter du haut d'une tour : on se contenta de son serment1. Un
autre prêtre, fuyant, avait été arrêté par le Seigneur et revenait avec la pro-
messe de la victoire. Un autre, qui descendait à l'aide de cordes, par les mu-
railles, avait vu se dresser devant lui son frère, mort dans la guerre sainte :
« Où fuis-tu? lui avait-il crié. Reste, ne crains pas; le Seigneur vous escortera
• dans la bataille, et tous vos compagnons morts avant vous dans ce voyage
« combattront avec vous3. »
Il y avait dans l'armée des Croisés un pauvre paysan provençal nommé
Pierre Barthélemi. Lui aussi avait eu des visions, qu'il vint révéler àl'évêque
Adhémar et à Raimond de Saint-Gilles. Il avait vu, disait-il, saint André. Dès
avant la prise de la ville, l'apôtre, l'introduisant dans la place, l'avait conduit
dans l'église de Saint-Pierre, et là, pénétrant dans le sol, au bas des marches
de l'autel, il en avait tiré la sainte lance qui perça Jésus-Christ sur la croix,
et l'avait placée entre ses mains; mais ensuite il l'avait remise en terre, lui
commandant de revenir avec douze hommes quand la ville serait prise, et de
donner la relique sacrée au comte de Toulouse; après quoi saint André l'avait
ramené par-dessus les murailles en sa maison. Pierre Barthélemi avouait qu'il
avait négligé la parole de l'apôtre. Saint André était revenu, lui reprochant son
silence, et il avait continué* de se taire, craignant qu'on ne le prît pour un
pauvre hère affamé qui voulait se faire donner à manger en récompense de
ses révélations. Il avait même voulu s'éloigner et gagner l'île de Chypre; mais
deux et trois fois il avait été ramené au port par les vents contraires3. Tout
récemment, dans une sortie, pris par deux cavaliers, il avait été laissé pour
mort; et saint André lui avait apparu pour la quatrième fois, le menaçant des
plus grands maux, s'il ne se décidait pas à remplir son message. Il était venu
enfin, il avait tout dit; mais l'évêque Adhémar ne vit dans ses paroles que de
vains propos. Le Comte y crut tout au contraire; et, en attendant le cinquième
1 Voy. p. a55. Cf. p. 68, i46, 201 et 821.
* Foucher de Chartres, 1. 1, c. xx, p. 346.
3 P. 255. On Ht dans notre texte : A transita prohi-
biti, in insulam ad porlam Sancti Simeonis reversi snmut.
11 faut lire, en remettant la virgule à sa place : A transita
prohîbili in insalam , ad portant sancti Simeonis reversi
snmus.
r
Digitized by Google
xx PRÉFACE.
jour, marqué par Pierre Barthélemi pour la recherche de la saipte lance, il
le confia à la garde de son chapelain Raimond, notre historien.
Au jour fixé, on choisit les douze hommes dont avait parlé saint André,
et, dans le nombre, l'évêque d'Orange, le comte de Toulouse, son chapelain
Raimond d'Aguilers, celui qui écrit (capellanus quihœc scripsit); Ponce de Balon
(de Baladuno), celui qui le décida à écrire; et Faraldus de Tournaise. Ils en-
trèrent dans Téglise, d'où ils firent sortir tout le monde , et Ton se mit à fouiller.
Du matin jusqu'au soir on fouilla, et, le soir venu, on commençait à désespé-
rer du succès. Le Comte était parti; plusieurs des travailleurs s'étaient retirés
de lassitude; ils étaient remplacés par d'autres, qui redoublaient de zèle;
mais ces hommes se lassaient aussi, quand Barthélemi, pieds nus, en che-
mise, sauta dans la fosse, adjurant tout le monde de se mettre en prières.
Lorsqu'on reprit le travail, le fer de la lance apparut : «Moi qui écris, dit
« Raimond d'Aguilers, lorsqu'on n'en voyait encore que la pointe, je la baisai
« (i4 juin 1098). »
Le bruit s'en répandit aussitôt dans la ville, et l'enthousiasme fut immense.
Barthélemi continuait d'avoir des visions : saint André lui répétait que la lance
devait être confiée à Raimond de Saint-Gilles; il ordonnait la fête qui en devait
célébrer l'invention et lui marquait les hymnes à chanter. Quand on deman-
dait au pèlerin s'il savait ses lettres (l'évêque d'Orange et notre historien lui-
même lui firent cette question, qui n'était point, pour l'évêque au moins/
sans arrière-pensée), il répondait « Non, » craignant, dit Raimond d'Aguilers,
que, s'il répondait « Oui, » on ne crût moins à ses paroles. Et par le fait, ajoute
notre historien, il les savait un peu, et erat aliquantulum sciens. On ne poussa
pas l'enquête plus loin pour le moment. Nul ne songeait à contenir l'ardeur
qui avait ressaisi les Chrétiens et relevé les courages, et l'on sait quel en fut
le résultat : la grande bataille qui dissipa l'armée de Kerboga et délivra
Antioche. En cette journée, c'est Raimond d'Aguilers lui-même qui portait
la sainte lance. Dans le corps de bataille que formaient les méridionaux autour
de lui, sous l'évêque Adhémar, un seul, au dire de Raimond, fut blessé :
le sénéchal de l'évêque, Héraclius de Polignac, qui s'était écarté des rangs.
Cette victoire éclatante était sans doute un puissant argument en faveur de
Pierre Barthélemi, et, s'il n'était pas incontestable, du moins n'en pouvait-on
pas souhaiter de meilleur. Mais l'ascendant que la précieuse relique assurait
au comte de Toulouse éveillait la jalousie des autres; et Barthélemi, d'ailleurs,
persévérait plus que jamais à avoir des visions. Jésus-Christ lui apparaissait
avec saint André et saint Pierre; il lui donnait des règles sur les dîmes, sur
la distribution de la justice; il lui annonçait que, si les Croisés ne croyaient
pas, il les traiterait comme les Juifs, et il le chargeait de l'aller dire aux in-
crédules. Cela redoublait l'incrédulité1. L'évêque du Puy avait douté; le cha-
pelain du comte de Normandie, le prêtre Arnoul, se mit à la tête de ceux qui
v niaient absolument2.
Le comte de Toulouse était parti d' Antioche. Il avait attaqué et pris Albara
l'p. 379-280. — 1 p. 381.
Digitized by
PRÉFACE. XXI
et Marra, et mis le siège devant Archas, où périt, frappé d'une pierre, Ponce
de Baiadun ou de Balon, qui figure avec Raimond d'Aguilers dans la lettre
d'envoi de son histoire à l'évêque de Viviers. Notre historien, qui a suivi le
comte de Toulouse dans cette campagne, comme dans les autres, exprime la
douleur que cette mort lui causa; et ce sentiment ajoute peut-être à la viva-
cité avec laquelle il relève l'imprudence et la mollesse de l'attaque dirigée
contre cette place imprenable-
Ce fut pendant ce siège d'Archas que l'opposition d'Arnoul éclata.
Il ne suffirait point d'analyser Raimond d'Aguilers, il faudrait prendre et
combiner tous les historiens de la première Croisade pour donner une idée
complète du débat où Pierre Barthélemi se vit engagé dès lors, et entraîné
plus loin qu'il ne l'eût voulu sans doute. Les visions ne suffisaient plus à le
couvrir. En vain Étienne Valanti, en vain unévêque venaient-ils rapporter les
témoignages du Seigneur lui-même, qui leur était apparu. En vain Raimond
d'Aguilers disait-il : • J'étais là et j'ai vu; j'étais là quand on fouillait la terré,
« et j'ai baisé la lance avant qu'elle en fût tirée. » En vain alléguait-il la parole-
de l'évêque Adhémar, qui avait douté , mais qui était mort et qui avait apparu
à un prêtre de ses amis, lui disant de croire à la sainte lance. Qu'étaient-ce
que ces visions? Une réalité ou un rêve? Et qu'avait vu Raimond d'Aguilers
lui-même dans cette fosse? Un fer de lance1. Était-ce la sainte lance? La
•question n était pas résolue.
Barthélemi, échauffé parla dispute, pressé par ses adversaires, poussé par
ses adhérents, par Raimond d'Aguilers tout le premier, en vint aux grands
moyens. H s'offrit à subir l'épreuve du feu : on le prit au mot.
On dressa deux bûchers, hauts de quatre pieds, longs de treize, et séparés
l'un de l'autre par un sentier d'un pied de largeur. Quand le bois s'alluma,
ce fut Raimond d'Aguilers qui, devant la multitude, prononça l'invocation :
« Si le Dieu tout-puissant a parlé à cet homme face à face, si saint André
<« lui a montré la sainte lance quand il était bien éveillé, qu'il traverse le feu
« sans atteinte; s'il a menti, qu'il soit brûlé avec la lance qu'il porte à la main. »
Et tout le peuple à genoux répondit : a Amen. »
Les bûchers étaient en feu. La flamme, dit Raimond d'Aguilers, tourbil-
lonnait à une hauteur de trente coudées. Barthélemi reçut la sainte lance des
mains de l'évêque d'Albara, il fit le signe de la croix et s'avança entre les
deux brasiers. Un moment on cessa de le voir : moment plein d'attente et
d'angoisse. Enfin il reparut à l'autre issue, levant la lance et criant : «Dieu
« aide !» A sa vue, la multitude se rua sur les bûchers : en un clin d'œil il
n'en resta plus rien, chacun se disputant les tisons, les braises, les cendres
même, comme ayant une vertu miraculeuse; mais la foule s'était précipitée
aussi sur le héros de la scène. Il fut enveloppé, pressé, roulé, foulé aux pieds,
et presque mis en pièces : il semblait qu'on voulût en avoir aussi des reliques !
H ne s'en fallut guère. Tiré des mains de la multitude, l'échiné brisée, les
jambes rompues, le ventre crevé, les chairs en sang, il expira peu de jours
1 Cuspidis Arubicœ ferrum, Raoul de Caen, p. 677. (Voy. Foucher de Chartres, 1. I, c xvm , p. 344.)
# d .
Digitized by
xxii PREFACE.
après. Et le débat ne fut point vidé; car plusieurs soutinrent qu'il était mort
de ses brûlures l.
Notre savant confrère, M. Paulin Paris, dans son introduction à la Chanson
d'Antioche, n'épargne pas le pauvre Barthélemi : il dit que c'était un fourbe,
et il prétend qu'il obéissait à Raimond d'Aguilers. Tout en plaignant la triste
victime, nous ne pouvons guère nous porter caution pour elle; mais nous
réclamons en faveur de notre historien. Raimond d'Aguilers fat un des plus
fervents à croire à la parole de Pierre Barthélemi : il avait vu la lance poindre
de terre, et n'avait pas douté un seul instant que ce ne fut la sainte lance,
révélée par saint André. Il croyait même avoir été présent à une des appari-
tions de saint André. C'était une nuit qu'il couchait avec Pierre Barthélemi,
un évêque et un autre chapelain nommé Simon, sous une même tente. Ce
Simon prétendait avoir entendu l'apôtre en conversation avec Pierre; il en
avait même retenu quelque chose; mais, pour notre historien, tout en décla-
rant que lui-même était là, il confesse qu'il n'a ni vu ni entendu. Ce récit,
qui témoigne de la naïveté de sa foi, montre en même temps sa sincérité. Et
une preuve qu'il croyait, c'est qu'il avait poussé le malheureux pèlerin à de-
mander l'épreuve du feu : Pierre lui-même le lui reprocha en mourant, tout
en lui pardonnant sa mort2.
Le triste résultat de cette épreuve n'ébranla pas Raimond, et sa crédulité,
qui n'était pourtant pas toujours aussi aveugle3, se montre, sur ce point, voi-
sine de l'intolérance : il ne permettait à personne d'en douter, pas même à son
évêque. On sait quelle vénération il avait pour levêque Adhémar, légat du
Pape et l'un des hommes les plus éminents de la guerre sainte. Il la manifeste
assez hautement à l'occasion du péril couru par le prélat, lorsque, au début
du voyage, il tomba entre les mains des peuples demi-sauvages de la Slavonie;
et, après sa mort, il racontera qu'on l'a vu au grand jour de l'assaut escalader
les murs de Jérusalem, lui rapportant volontiers l'honneur de mener en ce
moment suprême à la victoire le peuple qu'il avait si longtemps conduit dans
les épreuves du voyage4. Et néanmoins, quand il mourut, il ne le laisse entrer
en paradis qu'après l'avoir fait passer par l'enfer pour avoir douté de la sainte
relique. Il le dit sur la parole de l'évêque lui-même : c'est Adhémar qui,
après sa mort, a raconté ce qu'il y endura. Raimond, il est vrai, ne le sut
que par l'intermédiaire de nos deux visionnaires, Pierre Barthélemi et Pierre
Didier ; et c'était au moment où l'on était au vif de la dispute. Il était bon
de retourner contre les adversaires une voix aussi autorisée que celle du
1 P. 284 1 287, 288. Raimond d'Aguilers, qui pré-
tend que la tunique de Pierre Barthélemi fut intacte,
que la banderole même de la sainte lance fut respectée
des flammes (ita nt nec tunica ejas combusta fuerit, nec
etiam pannus ille tenaissimus , da quo lancea Domini in-
voluta erat, signant lœsionis habaisset), avoue pourtant
quelque petite brûlure : Et erat aliquantala adustio in
cruribns, veram non multa (p. 2 84).
1 P. 284,285.
5 Un certain Pierre Didier, qui , à 1* exemple de Pierre
Barthélemi, se donnait comme ayant des visions de
saint André, était venu trouver Raimond et lui avait dit
qu'il avait reçu en songe Tordre d'aller dans une cha-
pelle chercher les reliques de quatre saints. On y alla ,
et les reliques furent trouvées à point nommé. Avec ces
reliques, portant des noms connus , on en trouva d autres
que personne ne savait à qui rapporter. Didier les vou-
lait prendre avec le reste; Raimond s'y opposa : • Si ce
• saint, dit-il, veut venir avec nous, qu'il dise son nom
« et manifeste sa volonté; sinon , qu'il reste ici , car nous
«n'avons que faire d'ossements inconnus. > (P. 290.)
4 P. 3oo.
Digitized by
PRÉFACE. XXIII
légat, chef de la Croisade. Aussi n épargnait-on pas les détails les plus précis.
Adhémar avait montré en témoignage à Pierre Barthélemi sa face brûlée par
les flammes infernales1. Pierre Didier savait qu'il leur avait laissé en tribut la
moitié de sa barbe, et qu'admis en paradis il avait attendu, pour voir Dieu,
quelle fût repoussée2.
Avec la crédulité du temps, on retrouvera aussi dans notre historien plu-
sieurs des traits qui marquent la physionomie imposante, mais farouche, des
soldats de la guerre sainte. La piété du pèlerin, sa sensibilité même pour
un frère souffrant, n'exclut pps l'enivrement du sang versé dans la bataille.
Avec quelle joie Raimond lui-même assiste au spectacle des Turcs précipités
du haut des rochers dans leur fuite d'Antioche : accidit ïbi quoddam salis nobis
jocundum atque delectabile ! Une seule chose tempère le plaisir qu'il a de les
voir ainsi culbutés dans l'abîme, c'est la perte de leurs chevaux3. Il trouve
également délectable la vue des aqueducs roulant vers Tripoli les cadavres
décapités des nobles et des gens du peuple, sortis de la ville pour combattre,
et battus par les Croisés4. A la prise de Jérusalem , il ne se lasse pas de dé-
crire le massacre des Turcs : les uns (quod levius erat) décapités, les autres
forcés à coups de flèche à sauter du haut des tours ou périssant au milieu
des flammes; les places, les rues, encombrées de têtes, de pieds et de mains;
les Chrétiens ayant peine à se frayer un chemin à travers les cadavres, et,
dans le temple, le sang montant jusqu'à la bride des chevaux. Après quoi
détournant les yeux de ce spectacle, il se met à raconter avec la même verve
la joie et l'enthousiasme des pèlerins, leurs processions et leurs chants de
triomphe, les chants les plus joyeux de Pâques, comme en un jour de résur-
rection : Hœc dies quant fecit Dominus, exultemus et lœtemur in ea5.
Après la prise de Jérusalem, Raimond d'Aguilers accompagna le comte
de Toulouse dans son pèlerinage au Jourdain, et, comme par un dernier
hommage au souvenir de Pierre Barthélemi6, il raconte que Raimond de Saint-
Gilles ne s'y baigna qu'en suivant scrupuleusement les rites prescrits par le
malheureux martyr de la sainte lance. On le retrouve encore avec Raimond
de Saint-Gilles à la bataille d'Ascalon : la sainte lance, au rapport de Tuebœuf,
y était portée par le chapelain du comte de Toulouse7. Or ce chapelain, nous
le savons, c'est Raimond d'Aguilers; et ainsi notre historien tint dignement sa
place dans ce dernier triomphe de la Croisade qu'il nous a racontée.
Dans la lettre d'envoi, tenant lieu de préface, adressée à l'évêque de Vi-
viers, Raimond d'Aguilers et Ponce de Balon, à la prière duquel Raimond
paraît avoir écrit, indiquent le but et l'objet du livre. Ils veulent dissiper
les faux bruits que les Croisés déserteurs de la guerre sainte peuvent ré-
pandre en Occident; et, se bornant à ce qu'ils ont vu, ils déclarent qu'ils lais-
seront de côté les aventures de ceux qui ont pris soit par l'Allemagne soit par
l'Italie méridionale et par la mer, pour décrire uniquement le voyage du
1 P. 262. * P. 3oo.
* P. 281 ; cf. p. 287. 6 P. 255, 292, 3oi.
3 P. 25l, 252. 7 P. n3.
4 P. 2&5.
Digitized by Google
XXIV PRÉFACE.
comte de Toulouse par la Slavonie. À partir de Constantinople, l'histoire re-
devient générale. Mais, quand les armées se divisent dans leur marche, l'auteur
suit toujours Raimond de Saint-Gilles et il l'accompagne, nous l'avons dit,
jusqu'à la fin de la Croisade, jusqu a la prise de Jérusalem et au voyage du
comte de Toulouse au Jourdain : le dernier épisode, où Raimond d'ailleurs
figura, la bataille d'Ascalon, imprimé par Bongars à la suite de son texte,
n'est pas de notre auteur. Il n'existe pas dans nos bons manuscrits; c'est un
abrégé du thème xvi de Tuebœuf qui a été reproduit dans les manuscrits du
xme siècle : Bongars lui-même avait signalé ce .fait1 ; l'autre fragment, tiré du
manuscrit de l'Arsenal, que nous avons réimprimé à la suite, n'est pas non
plus de Raimond d'Aguilers2.
Quoique la préface porte deux noms, on peut croire que, même dans la
première partie, le récit est entièrement de Raimond d'Aguilers, et que le
seul titre de son compagnon à y figurer, c'est d'avoir poussé Raimond à
l'écrire3. Entre cette préface, où Ponce de Balon paraît à titre égal avec Rai-
mond d'Agui!ersf et le passage où ce dernier raconte sa mort, il n'est nommé
qu'une fois : c'est à l'occasion de la découverte de la sainte lance, où il inter-
vient comme témoin avec Raimond d'Aguilers; mais c'est Raimond qui tient la
jÀumeicapellanusquihœcscripsit. C'est d'ailleurs, d'un bout à l'autre, la même
inspiration, la même manière d'écrire; et le récit, dans sa forme un peu bar-
bare, a des mérites qui ne sont pas à dédaigner. Nous avons signalé plusieurs
traits où l'on a pu voir avec quelle vivacité se traduit, dans les descriptions de
l'auteur, l'impression qu'il a reçue des événements. Nous n'avons pas seule-
ment là, en effet, le récit d'un pèlerin qui, revenu dans ses foyers, consacre
ses loisirs à mettre en écrit ce qu'il a vu : c'est un témoin qui voit, et qui
note les faits dans le temps même où ils s'accomplissent. Les auteurs de l'His-
toire littéraire l'ont très-judicieusement remarqué; et Ton en a une preuve
directe, d'abord dans cette lettre d'envoi où Ponce de Balon est associé à
Raimond d'Aguilers, car Ponce fut tué au siège d'Archas; ensuite dans la
suspension même que Raimond marque au point où il raconte cette mort :
«Maintenant, pour ce qui reste, Dieu m'inspirant, qui a fait toutes ces
« choses, je tâcherai d'achever mon histoire, dans le même esprit de charité
« que je l'ai commencée, • et il en prend occasion de protester des sentiments
qui l'animent : « Je prie et conjure tous ceux qui doivent ouïr ces choses de
« croire qu'elles sont arrivées ainsi. Que si jamais, par faveur ou par haine, je
« disais de personne autre chose que ce que j'ai su ou vu, que Dieu me pu-
« nisse de toutes les peines de l'enfer. Car, quoique j'ignore bien des choses,
«je sais au moins qu'ayant été promu au sacerdoce dans le voyage, je dois
« plutôt obéir à Dieu, en attestant la vérité , que capter les faveurs de personne,
« en ourdissant des mensonges. Mais, comme, selon la parole de l'Apôtre, la
« charité ne manque jamais, je veux agir par la même charité. Dieu me soit
« en aide4! » Raimond d'Aguilers, quoiqu'il ait des préférences, ne flatte per-
sonne, et son histoire a tous les caractères de la sincérité.
1 Hist. litt. t. VIII, p. 6a8; Besly, préface cilée, p. 8. 1 Voyez p. 27b , et la noie g.
* P. 3o7-3og. 4 P. 275-276.
Digitized by
PRÉFACE. XXV
Pontius de Baladuno ou Balonensis, ce personnage à qui Raimond d'Agui-
lers rapporte la première pensée de son histoire, est appelé, par les auteurs
de Y Histoire littéraire, Ponce de Balazum 1 ; dans la traduction de Guillaume
de Tyr (1. VII, c. xvn, p. 3o3), Poinces de Baladun; Tuebœuf l'appelle Poti-
tins de Balan. La vraie forme de son nom est peut-être Balon ou Ballon. Balon
est en effet un nom de lieu qui existe dans plusieurs de nos départements,
notamment dans la Charente-Inférieure et dans la Sarthe. Simler, abré-
viateur de Gesner, a pris trop à la lettre les premiers mots de la préface de
Raimond d'Aguilers, quand il dit de ce personnage : Pontius de Baladuno,
Gallus, scripsit ad episcopum Vivariensem de Hierosofymitana captione lib. I. Lon-
dini Bibliotheca*. Le P. Lelong3 pèche plus gravement encore par omission,
lorsque, sans nommer Raimond d'Aguilers, il attribue à Pontius de Baladuno
« une histoire de la première Croisade conservée dans les manuscrits de
« Baluze, n° 284. «Cette histoire c'est la nôtre; et le rang d'honneur donné à
Ponce de Balon dans la préface ne devait, en aucun cas, faire passer sous
silence le nom du véritable auteur, qui se nomme au second rang.
Simler4 reproduit cette autre note, fort erronée : Raimundus de Podio, co-
v mitis Podiensis capellanus, scripsit de obsidione Hierosofymœ per Francos lib. I,
an. ab incarnatione Domini 1091. Londini Bibliotheca. — Raimundus de Podio,
Raimond du Puy, est Raimond d'Aguilers : Vossius le constate5. Quant au
comte dp Puy, c'est sans doute un lapsus de l'auteur.
Un chevalier du diocèse du Puy, nommé Guillaume Grassegals, qui vivait
au XIIe siècle, forma, pour l'offrir à Louis VII, roi de France, un recueil de
divers historiens de la Terre sainte. Ce recueil, qui renferme Foucher de
Chartres, Gautier le Chancelier et Raimond d'Aguilers, a eu du succès, car
nous en avons rencontré plusieurs exemplaires.
Nous nous sommes servis, pour constituer le texte de cette nouvelle édi-
tion , des manuscrits suivants :
A, manuscrit venant de l'abbaye de Saint-Victor de Paris, aujourd'hui
à la Bibliothèque impériale, n° ao5\ in-folio, parchemin, xne siècle, lettres
ornées; magnifique exemplaire, qui paraît être le livre même destiné par
Guillaume Grassegals à Louis VII.
Ce manuscrit, qui nous a servi de base, comprend:
i° La préface de Guillaume Grassegals, que nous avons reproduite, p. 3 17-3 18 de
ce volume;
2° Une table des matières;
3° Foucher de Chartres;
4° Gautier le Chancelier;
5° Raimond d'Aguilers.
1 T. VIII, p. 6«3, 626. 3 T. H,n° i6,6i5 (p. i34).
1 Gesnerianee bibliothecee compendium a Simlero, in- 4 Gesn. bïbl. comp. p. 719.
folio, Tiguri, i583, p. 704. fc De Historicis latinis, 1. III, p. 771.
Digitized by Google
XXVI PRÉFACE.
B est le manuscrit n° 55 1 1 A 1 du fonds latin de la Bibliothèque impériale
de Paris, ayant appartenu à Colbert, parchemin, in-folio, xme siècle. H com-
prend2 :
i° Rauiond d'Aguilers (à la suite se trouve le récit abrégé de la bataille d'Ascalon);
2° Versiculi De forma honestœ vitœ;
3° Hildeberti , Cenomannensis episcopi, Opasculum de sacramento missœ.
Sous la lettre C, nous ayons compris le manuscrit 5 1 3 1 du fonds latin de
la Bibliothèque impériale de Paris3. Ce volume in-folio vient de Colbert :
xiie siècle, parchemin, écriture du midi de la France, de la même forme que
le manuscrit A, dont il reproduit le texte. Quelques feuillets manquent. Il com-
prend :
i° Une table des matières;
2° Foucher de Chartres (les derniers feuillets ont disparu);
3° Gautier le Chancelier;
4° Raimond d'Aguilers.
D est le manuscrit 5i32 du fonds latin de la Bibliothèque impériale de
Paris. H existe encore à la Bibliothèque impériale un manuscrit de Raimond
d'Aguilers, qui vient de Baluze, il porte le n° 5i3i A, papier, in-folio,
xve siècle.
F est le manuscrit de l'Arsenal, H. io3, in-4°, parchemin, xme siècle. H
renferme le recueil de Grassegals. A la fin de l'Histoire de Raimond d'Aguilers
se trouve le récit de la mort de Carpinelle et le songe d'Ida, mère de Gode-
froi de Bouillon; ce fragment a été imprimé, p. 307-309 de notre édition.
. G appartient à la bibliothèque de Clermont-Ferrand , H. 199, in-folio,
parchemin, xive siècle. Il comprend également les historiens publiés par
Guillaume Grassegals.
L'Histoire de Raimond d'Aguilers a été imprimée pour la première fois
par Bongars dans son recueil des Gesta Dei, p. 139-180. Bongars s'était servi,
pour constituer son texte, de deux manuscrits, l'un qui lui avait été donné par
Jean Rousset, /. Russatus; l'autre qui appartenait à Guillaume Ancel. Nous
avons tenu compte de cette édition , en la désignant par la lettre E.
M. Guizot, dans sa collection des Mémoires sur l'histoire de France, a publié
(t. XXI, p. 227-397), une traduction française de Raimond d'Aguilers (Paris,
in-8°, 1824).
1 Par erreur, p. a34,on a imprimé 553i A. 5 Catal. t. IV, p. 4a.
1 Cataloyas codtcum manuscriplornm , I. IV, p. 126.
Digitized by
PRÉFACE. xxvn
V.
HISTOfllA HIEROSOLYMITANA,
GESTA FRANCORUM IHERUS ALEM PEREGRINANTIUM,
AB AN NO DOMINI MXCV USQUE AD ANNUM MCXXVII,
AUCTORE FULCHERIO CARNOTENSI1.
Foucher de Chartres, ainsi nommé du lieu de sa naissance, vit le jour en
* io58; car, selon qui! le déclare lui-même, il avait 65 ans en 1 123 2; et, en
1 124, il accomplissait sa 66e année \
Il était prêtre, ainsi que le dit Guibert de Nogent* : Fulcherium quemdam
Carnàtensem presbyteram , etc. Peut-être se rattachait -il à cette famille de
Chartres dont le chef, nommé également Foucher, est cité par Orderic Vital,
à cause dune donation faite à l'abbaye de Saint-Evroult5. Ce Foucher, fils de
Girard, d origine noble, était devenu, quoique marié, chanoine de l'église
Notre-Dame de Chartres. H eut plusieurs fils, dont un était appelé Bartholomœus
Boellas. Au reste, ce nom de Foucher était assez commun à Chartres à cette
époque. M. Leprévost, dans ses notes sur Orderic Vital0, cite quatre person-
nages qui s'appelèrent Fulcherius Carnotensis.
Guillaume Cave, dans son histoire des écrivains ecclésiastiques7, ne sait si
Foucher était moine ou prêtre : Fulgerias Carnotensis monachas an presbyter?
Ellies Dupin veut qu'il soit moine de Chartres8, VHistoire littéraire de la
France9 adopte le sentiment de Guibert de Nogent.
Les détails que Foucher de Chartres nous donne sur le concile de Cler-
mont nous paraissent suffire à montrer en lui un témoin oculaire de ce pre-
mier acte de la Croisade. H partit en 1 096 l0, à la suite de Robert, duc de Nor-
mandie, et d'Etienne, comte de Blois et de Chartres, son seigneur. Foucher
passa avec les Croisés l'hiver en Italie et n'arriva à Durazzo qu'au printemps
de l'année 1097 n. Il vint avec Etienne de Blois au siège de Nicée dans la pre-
mière semaine de juin12. Il assista à la bataille de Dorylée13; il faisait alors
partie du corps d'armée de Boémond.
1 Cf. Histoire littéraire de la France, t. XI, p. 47*55;
Vossius, De Historicis latinis, p. 775*776; Fabricius,
Biblioth. med. et inf. latinitalis, t. II , p. 2 i4-2 1 5 ; Lelong ,
Biblioth. histor. de la France, t. II, n- 16,637 ; Michaud ,
Biblioth, des Croisades, t. I, p. 82 96.
1 Cf. p. 457 et note d.
3 Cf. p. A73 et note b.
4 L. VIII, p. 55a et 553 de Tédit. de Bongars.
5 L. V, t. II, p. 4q3 £26, édit. A. Leprévost
m.
6 T. 111, p. 538, note.
7 Scriptorum ecclesiasticoram histor ia litteraria, p. 575,
in-fol.
* Biblioth. ecclesiast. xn" siècle, t. II, p. 645, in- 12.
-T. XI, p. 47.
10 L. I, c. v, p. 327; c. vi, p. 328.
11 Ibid. c. vin, p. 33o.
lt lbid. c. x, p. 333.
11 Ibid. c. xi, p. 334.
Digitized by Google
xxviii PREFACE.
Foucher suivit les Croisés jusqu a Mariscus !. Là il se sépara du gros de l'ar-
mée pour accompagner Baudouin : Ab exercitu ego Fulcherius discessi, et cum
domno Balduino comité. . . in sinislrœ partent provinciœ diverti. Il devait être déjà
le chapelain du frère de Godefroi de Bouillon, titre qu'il se donne lorsqu'il se
trouve élabli à Edesse avec Baudouin, devenu comte de ce pays2 : Ego vero,
Fulcherius Carnotensis, capellanus ipsius Balduini eram.
Foucher n assista donc pas au siège d'Antioche. Il se contente désormais
de résumer, selon son expression [volo autem nunc de exercitu Dei sermonem. . .
resumere) 3, l'histoire de l'armée de Dieu. Cependant plusieurs écrivains, ne
tenant pas compte de cette déclaration, ni du récit même4, qui trahit par
ses incertitudes l'éloignement de l'auteur, ont confondu le chapelain de Bau-
douin avec cet^iutre Foucher de Chartres, dont parle Raimond d'Aguilers5,
qui monta le premier sur les murs d'Antioche : Primus quidam Francus, nomine
Fulgerius, frater scilicet Budelli Carnotensis. Un autre historien de la première
Croisade, Gilon de Paris, dans son poëme6, dit également, en parlant de ce fait :
. . . .Fulcherius ille
Naius Carnoti ....
Fabricius7 nous paraît être le premier auteur de cette méprise, qui se
retrouve dans Y Histoire littéraire de la France^.
Relevons encore ici une autre erreur d'Orderic Vital 9, qui fait de Foucher
de Chartres le chapelain, non de Baudouin, mais de Godefroi de Bouillon,
son frère. Cette erreur, du reste, est signalée par Bongars dans la préface que
nous avons réimprimée, p. 3 1 5-3 16 de ce volume.
Foucher ne vint à Jérusalem que dans l'hiver de 1099, >à ^a suîte de Bau-
douin. Le comte d'Edesse et Boémond, ayant connu la prise de Jérusalem , vou-
lurent accomplir leur pèlerinage. Baudouin rejoignit Boémond vers Belnias
[Valenium), au sud de Djebali (Gibellum), sur le rivage de la Syrie. Leur troupe
montait à 2 5, 000 tant hommes que femmes. C'était assez pour se défendre,
mais c'était trop pour trouver de quoi vivre dans un pays qui se fermait à
eux. Ibant nec mandncabant, dit tristement l'historien, qui avait part à ces souf-
frances10; ils en étaient réduits au jus des cannes à sucre (cannamelles) qui crois-
saient sauvages en ces contrées, et dont l'auteur fait, à ce propos, la descrip-
tion. La pluie, le froid, ajoutaient à ces maux. « Moi, Foucher de Chartres, qui
« étais présent, dit notre auteur, j'ai vu en un jour un grand nombre d'hommes,
« de femmes et de bêtes de somme, succomber à cette pluie glaciale. » Les
Sarrasins gardaient les défilés et faisaient périr ceux qui s'écartaient pour
chercher des vivres; les chevaliers étaient devenus hommes de pied; les che-
vaux manquant, on se servait des chèvres et des moutons du pays pour por-
ter les bagages. En deux endroits seulement, on put obtenir quelques vivres,
1 L. I, c. xiv, p. 337, C.
* Jbid. p. 33g , A.
3 Jbid. p. 33g.
4 Ibid. c. XVIII, p. 3^3.
1 C. ix, p. a5 1, D. Cf. Raoul de Caen, p. 6f>4 *
note d.
6 Duchesne, t. IV, p. 909; Marlène, Thésaurus anec-
dot. t. III, p. 34 1.
7 Bibliolh. med. et inf. latinilatis, t. H, p. ai 5.
• T. XI, p. 5i-5a.
9 L. IX, t. III, p. 458-459.
10 P. 365.
Digitized by
PRÉFACE. xxix
à Tripoli et à Césarée. Aussi la joie fut-elle vive quand, après tant de fa-
tigues, nos pèlerins arrivèrent devant Jérusalem, quand ils purent visiter le
saint tombeau. L'auteur nous apprend qu'à cette date les environs des rem-
parts, au dedans et au dehors, étaient encore empestés de l'odeur des cadavres
de ceux qui avaient été massacrés à la prise de la ville *.
Le ier janvier de Tannée 1 îoo, Baudouin reprit le chemin de ses États, et
Foucher quitta Jérusalem avec lui. Ils devaient bientôt y être rappelés l'un et
l'autre. La mort de Godefroi désignait Baudouin à recueillir son héritage. Il
partit d'Edesse le 2 octobre de l'année 1100*. Il avait à traverser des pays
ennemis. La crainte arrêta plusieurs des compagnons du nouveau roi, qui
rebroussèrent chemin sans prendre congé (latenter), dit notre historien. Atta-
qués par les Turcs dans un défilé, à cinq milles de Beyrouth3, Baudouin et ses
fidèles se défendirent avec vigueur et franchirent le passage. Mais le combat
fut sanglant; et Foucher, après la victoire, ne se fait pas plus brave qu'il ne
l'avait été dans la bataille : «J'eusse mieux aimé, dit-il, être à Chartres ou à
« Orléans; et d'autres aussi. » Ego quidem Carnoti vel Aurelianis mallem êsse; alii
quoque \
A peine arrivé à Jérusalem, le roi Baudouin fit une expédition en Arabie,
toujours suivi de Foucher, son fidèle chapelain. Ils visitèrent Hébron 5 et arri-
vèrent sur les bords de la mer Morte. Foucher voulut voir si cette mer fa-
meuse était bien ce que la faisait la tradition : si elle ne produisait rien de
vivant, si elle était tellement salée que ni les bêtes ni les oiseaux ne vinssent
s'y abreuver. Il descendit de sa mule et goûta de son eau; il la trouva plus
amère que l'ellébore 6.
Le samedi saint de l'an 1101, se trouvant à Jérusalem, il n'eut garde de ne
pas se rendre à l'église du Saint-Sépulcre pour assister au miracle annuel du
feu sacré allumant les lampes. L'office commença, et, selon les formes du rituel,
les Grecs et les Latins lurent alternativement leurs leçons. Le Kyrie eleison fut
chanté et répété en chœur; puis on se tut, et tous les yeux cherchaient le feu
sacré : l'heure était venue. Mais il ne parut point. On reprit le Kyrie eleison
pour la deuxième, pour la troisième fois; le patriarche entra dans le Saint-
Sépulcre et en revint consterné. Nulle trace de lumière. Foucher monta lui-
même vers le Calvaire, afin de voir si le feu sacré n'y aurait point paru, et il
ne fut pas plus heureux. Le peuple était dans la douleur; les cris, les gémis-
sements se mêlaient aux chants de l'invocation liturgique. Quelques-uns tâ-
chaient déjà d'en prendre leur parti : ils se disaient que le miracle, qui, au
temps de l'occupation musulmane, imposait aux infidèles et les empêchait de
couper la tête aux Chrétiens du pays, n'était peut-être plus nécessaire, main-
tenant que les Francs étaient devenus les maîtres des saints lieux et les pro-
tecteurs des populations indigènes. Mais Foucher et le plus grand nombre
avec lui se rappelant la parole, «Demandez, et il vous sera donné; frappez,
1 P. 366. * Ibid. p. 375.
1 L. H, c. 1, p. 373. 5 Ibid. c. iv, p. 378.
3 lbid. c. il, p. 374. b Ibid. c. v, p. 38o, B.
Digitized by Google
xxx PREFACE.
« et on vous ouvrira, » redoublaient de prières. Le roi, les grands, le clergé, la
multitude, allèrent en procession au Temple, tandis que les Grecs et les Sy-
riens restaient en prière dans le Saint-Sépulcre ; et , quand nos Francs revinrent ,
avant qu'ils en franchissent les portes, on annonça au patriarche et aux autres
que le Jeu sacré brillait dans une des lampes du saint tombeau. Nous^ lais-
sons à notre auteur, ou à celui qui parle ici en son nom, le soin de dire
avec quelle joie fut reçue la nouvelle, avec quel enthousiasme le miracle fut
célébré l.
Foucher ne suivit pas Baudouin dans toutes ses campagnes. Il était, en
1 1 o5 , à Jérusalem, lors de l'invasion des Turcs d'Ascalon. Les Chrétiens, enfer-
més dans la ville sainte, tirent une procession, à laquelle notre auteur nous
dit qui! assista pieds nus2, tandis qu'une troupe de cent cinquante chevaux,
quittant la ville, allait prendre part à la bataille engagée et gagnée près de
Ramla, aux cris mille fois répétés de Christus vincit, Christus régnât, Christus
imperat. En l'année iiii, il accompagna Baudouin dans, son expédition
contre les Turcs de Mésopotamie, et il revint à Jérusalem avec le roi : Cum
quo illic eram 3.
Après la mort de Baudouin Ier, arrivée en 1118, Foucher, qui paraît avoir
été hostile à son successeur, ne dut pas s'éloigner de Jérusalem. On l'y voit
présent dans les scènes qui suivent l'avènement de Baudouin4. Les auteurs de
l'Histoire littéraire* croient qu'il était devenu chanoine du Saint- Sépulcre. Il
termine brusquement son histoire en l'année 1127; il avait alors 69 ans.
Vécut-il quelque temps encore? Nous l'ignorons.
Dans le Gattia christiana0 on a confondu notre auteur avec Foucher de Mon-
gervillier, abbé de Saint-Père-en- Vallée, à Chartres (de n5i à 1171). Cela
n'est pas soutenable : Foucher, né en 1 o58 , qui avait 66 ans en 1 1 2 4 , n a pu
vivre jusqu'en 1171. Aussi D. Mabillon a-t-il rejeté cette conjecture7. Du-
chesne8, en s'appuyant sur le traité De Hierarchia subcœlesti (traité écrit en
i38i), a donné à Foucher le titre de cardinal. Bongars, dans sa préface9, et,
après lui, XHistoire littéraire, ont réfuté cette opinion.
L'histoire de Foucher de Chartres a dû être écrite à plusieurs reprises ;
Bongars et les auteurs de XHistoire littéraire 10 le reconnaissent. La première
partie de l'œuvre du chapelain de Baudouin s'étendait jusqu'en 1 io5 , c'est-à-
dire jusqu'à la défaite de Djemal-Almolk , émir d'Ascalon11, auprès de Ramla,
et à la fuite de la flotte égyptienne devant Jaffa. Cette première partie se ré-
pandit promptement : le premier abréviateur de Foucher, l'auteur anonyme
des Gesta Francorum, n'en a pas connu d'autre; il s'arrête au même point.
Guibert12, qui écrivait vers 1 1 1 2 , et qui est mort en 1 1 24, la connaissait éga-
lement, car il reprend notre auteur sur sa crédulité, et en même temps le
1 P.385-387.
1 L. H, c. xxxi, p. 4i3.
5 Ibid. c. xlv, p. 4a 4, B.
* L. 111, c. ix, p. 445-446; c. xvm, p. 45 1, C.
* T. XI, p. 48.
* T. Vlll, col. 1226.
7 Annales, liv. LXXVI, n' Go, t. VI, p. ï5a.
8 HisU des cardinaux françois, t. I , p. 57.
* P. 3i5 de noire édition.
10 T. XI, p. 49.
11 L. n, c. xxxiii, p. 4i5.
11 L. vin, p. 552-553 de l'édition de Bongars; p. 446
de l'édit. de d'Achery.
Digitized by
PRÉFACE. xxxi
blâme de ne pas ajouter foi à la découverte de la sainte lance. Aucun ma-
nuscrit ne nous est resté de cette première partie.
Plus tard, Foucher reprit son travail et le continua jusqua la prise de Tyr,
en 1 12 4- H semble indiquer cette reprise par ces mots, qui sont en quelque
sorte la préface de la seconde partie : Quoniam quidem ne vel scriptorum negli-
gentia vel imperitia, etc. 1
Nous possédons un certain nombre de manuscrits qui contiennent cetle
histoire de Foucher se terminant en 1 1 C est ce texte même, divisé en cha-
pitres, que Guillaume Grassegals avait inséré, au xnc siècle, dans sa collection,
et que Bongars a publié dans les Gesta Dei.
Le succès qu'obtint 1 ouvrage engagea sans doute fauteur à le continuer en-
core une fois. Il le divisa alors en trois livres, et y mit une préface; le récit
finit en 1 127, avec une invasion d'une nouvelle sorte : une véritable armée
de rats qui ravagèrent les récoltes en Palestine. Cette dernière rédaction,
plus complète que les autres, est celle que nous avons publiée, en nous ser-
vant de l'excellent manuscrit de l'abbaye de Marchiennes, aujourd'hui à la
bibliothèque de Douai, H. 838, coté C dans la présente édition. Duchesne
l'avait déjà donnée dans le tome IV de sa collection, d'après un manuscrit
incomplet de l'abbaye de Mont-Saint-Quentin, près de Péronne.
Nous diviserons les manuscrits de Foucher de Chartres en deux classes. La
première contiendra ceux qui reproduisent la rédaction publiée par Bongars;
la seconde renfermera le texte donné par Duchesne, et réimprimé dans cette
édition.
Dans la première classe se trouvent les manuscrits A, B, F, G et N. Dans
les volumes- de cette première classe, le prologue manque toujours.
A est le n° 2o5 , fonds Saint-Victor, à la Bibliothèque impériale de Paris. Il
contient la préface de Guillaume Grassegals dont nous avons parlé plus haut;
puis vient une table des matières, ensuite le texte de Foucher de Chartres,
divisé en cinquante-quatre chapitres. Nous croyons devoir donner ici la table
de ces chapitres.
ADMIRABILIS GLORIOSISSIMiEQUE IEROSOLIM1TAN/E EXPEDITION IS 1STOBIAM MIRACULIS
V1RTUTIBUS PRODIGIISQUE FAMOSISSIMAM VOLUMEN ISTUD CONTINET.
INCIP1UNT CAPITULA.
1. De concilie* Claromontensi quod tenuit papa Urbanus, in quo fuerunt tam episcopi
quam abbates usque ecc** x0®11, et constitutum est ibi ut quicumque Iherusalem
pro amore Christi ire voluisset dominicain crucem super se in tunica vel in
byrro suo portaret.
2. Ubi exercituS Francorum cœpit ire Iherusalem, et de sediiione quae tune temporis
pro Guitberto stolido papa erat.
1 L. 11 , c xxxiv, \). ki 5.
Digitized by Google
xxxn PRÉFACE.
-3. Ubi cornes Normannus et Stephanus Blesensis cum gente sua mare introiit, et de
quadam nave in mare submersa.
4. Ubi Constantinopolim venerunt, et de compositione ipsius civitatis, et qualiter urbs
Nicea fuit capta.
5. Bellum quod fuit in campo florido factum, ubi per virtutem Dei mirabiliter gens
nefanda corroit.
6. De signo in cœlo viso in modum ensis figurato, et qualiter Balduinus cum exerci-
tulo suo, scilicet militibus octoginta, Edessam (Roais) cepit.
7. Ubi ventum est Antiochiam, et de compositione ipsius civitatis, vel de penuria
magna in obsidione ejus a Christianis passa.
8. Ubi dominus noster Jésus Christus per visionem cuidam Turco admonuit, ut red-
deret civitatem Christianis.
9. Ubi lancea fuit inventa quœ latus Domini perforavit.
10. Ubi post captionem ipsius civitatis Franci, in ipsa inclusi, ultra quam credi potest
remanserunt anxii.
11. Ubi apparuit cuidam clerico dominus noster Jésus, timenti mortem vel fugienti.
12. Ubi apparuit cuidam descendenti vel fugienti frater ejusdem jam mortuus.
13. Ubi mandaverunt principes nostri per Petrum Heremitam Corbara ut, nisi terram
quœ Christianis abolim pertinebat dimitteret, sine dubio contra eos bellum
sequenti die inirent.
14. Ubi exierunt ad bellum contra Turcos, in quo admirati circiter xxvm mirabiliter
devicti sunt.
15. Qualiter Amirdalis Turcus Corbarat admirato majori alloquitur.
16. De epistola quam principes nostri Romae Urbano papae direxerunt.
J7. Ubi ventum est ad civitates Albaram et Maram, et obtinuerunt eas.
18. Ubi venerunt ad oppidum Archados.
19. Ubi exercitus Francorum venit Iherusalem, et obsedit eam, et obtinuit, et de compo-
sitione ipsius civitatis.
20. Bellum primum contra Ascaloni tas, ubi infinita pecunia, aurum scilicet et argentum ,
capta fuit.
21. Ubi Buamundus et Balduinus Edessenus Iherusalem veniunt cum x'xv milia tam
militum quam equitum.
22. De reversione eorum ab Iherusalem , et ubi captus fuit Buamundus.
23. Ubi dux Godefridus moritur, et qualiter Balduino fralri ejus, cum exercitulo suo
Iherusalem venienti, obviamfueruntTurci,a Beritto quasi miliariisquinque, quos
idem devicerit.
24. Ubi venerunt ad sepulchra Habrae et Isaac et Jacob, et quare mare Mortuum sic
nominatur, et ubi venerunt ad fontem quem Moyses coram filiis Israhel, Domino
insinuante, silicem virga bis percutiens, exire jussit, et ad monasterium Sancti
Aaron.
25. Ubi Balduinus efficitur rex, et ubi Antiocheni ad Tancredum dominum , scilicet Cay-
phan, nuncios mittunt, ut eis subveniat.
26. Ubi Balduinus rex cepit Arsuth castrum et Cesaream civitatem.
27. Bellum primum apud Ramulas a rege Balduino peractum, in quo fertur quinque mi-
lia Turcorum interisse.
28. Aliud bellum, in quo Balduinus rex fugatus est, et barones nostri capti et interfecti
fuerunt.
29. Ubi rex Balduinus, viribus resumptis, mirabiliter vicit.
30. Ubi vulneratus fuit ipse.
31. Qualiter fuit civitas Achon capta.
32. Aliud bellum a Tancredo principe factum in Antiochcna regione.
Digitized by
PRÉFACE. xxxiii
33. Item aliud bellum contra Babyloniosa rege Balduino peractum, in quo patriarcha
cum cruce dominica interftiit, et in quo mortuus fuit Gemelmuch , admiratus As-
chalouiae.
34. De cometa in ethere apparente.
35. Aliud bellum a Joppitis honorifice peractum.
36. De pace inter Buamundum et imperatorem facta.
37. Ubi Bertrannus, filius Raimundi comitis, venit Tripolim.
38. Ubi civitas capitur Baruth et Sydon.
39. Ubi Turci obsederuntcastrum quod vocatur Turbexel, et non potueruut eum obti-
nere.
40. De morte Tancredi principis.
41. Ubi visum est signum in sole, mense Marcio.
42. Ubi iterum fugatus est rex Balduinus, vexillo suo ibi perdito.
43. De locustarum multitudine.
44. Ubi rex Damascenus Doldequinus cum Balduino rege et Rogero, principe An tiocheno,
pacem facit.
45. Quare mare Rubrum sic nominatur.
46. Item de locustarum multitudine.
47. De morte Balduini primi régis, et ubi efficitur rex Balduinus secundus, cognatus scili-
cet primi régis.
48. Ubi Gelasius papa, successor Pascbalis, obiit, post quem substitutus est Calixtus.
49. Ubi incontinentiam gentis nostrae quidam Turcus vitupérât.
50. Ubi gens Venetica in Syria cum magno navigio venerunt, cum navibus scilicet CXX.
,51. Qualiter Balduinus rex secundus capitur, Goscclinus Galerannusque cum eo.
52. Ubi, Deo volente, rex Balduinus de carcere eripitur.
53. Qualiter Goscelinus in periculo mortis se posuit, et Eufraten fluvium transfretavit
cum du obus utribus quos secum detulerat, quos etiam vento inflavit.
54. Ubi Tyrus capitur.
Expliciunt capitula libri primi.
Après Foucher se trouvent, avec le titre de Liber secundus, les histoires de
Gautier le Chancelier et de Raimond d'Aguilers précédées d'une autre table
des matières, commençant par ces mots :
Incipiunt capitula libri secundi editi a Gaulterio Doctore.
B est le 5 1 3 1 , fonds latin de la Bibliothèque impériale de Paris. Nous
avons plus haut donné la description de ce manuscrit, à l'article de Raimond
d'Aguilers. La table des chapitres est semblable a celle de Saint- Victor, n° 2o5.
F appartient à la Bibliothèque de l'Arsenal, à Paris, H. î o3. H en est aussi '
parlé à l'article de Raimond d'Aguilers. La table des chapitres de Foucher est
différente de celle des mss. 2o5 Saint- Victor et 5 1 3 1 fonds latin.
G fait partie de la bibliothèque de Clermont-Ferrand, H. 199.
N désigne l'édition de Foucher donnée par Bongars dans les Gesta Dei,
1. 1, p. 38i-44o. Le savant éditeur avait établi1 son texte sur deux manus-
crits : l'un très-imparfait, qui appartenait à Papyre Masson; et l'autre qui
lui avait été donné par J. Rousset (Russatus), et qui venait de 1 église de
1 Préface, voyez ci-après, p. 3 1 5-3 1 6.
Digitized by Google
XXXIV PRÉFACE.
Clermont-Ferrand. Il se servit également du fragment de Foucher, intercalé
au xvc siècle dans la première édition de Robert le Moine1. Cependant Bon-
gars, ainsi qu'il le déclare, avait vu un manuscrit de la dernière rédaction de
XHistoire de Foucher de Chartres.
Dans la seconde classe nous rangerons les manuscrits C, D, E, H, I,K,
L, M.
C, qui nous a servi de base pour cette nouvelle édition de Foucher de
Chartres, vient, nous l'avons dit, de l'abbaye de Marchiennes, et appar-
tient aujourd'hui à la bibliothèque de Douai, H. 838, parchemin, in-folio,
écriture du xnc siècle. L'histoire de Foucher y est précédée d'un prologue.
Ce manuscrit renferme :
i ° Des vers sibyllins ;
n° Gesta Francoram Iherusalem expugnantium (P* 3) (le premier abrégé de Foucher de
Chartres);
3° Fretelli Descriptio de situ Locorum sanctorum;
4° Lamentalio de secundo, via Iherosolimitana ;
5° Genealogia Francoram regum;
6° Fulcherii Carnotensis Gesta Francoram (f° 70 v°);
70 Epistola patriarchœ Antiocheni régi Francoram scripta;
8° Qaomodo Tyrus ab Alexandro rege capta sit;
90 Historia Gilonis cardinalis episcopicfe via Iherosolimitana; 9
jo° Incipit Physiologus;
1 i° Historia Hildeberti, episcopi Cenomannensis, de Mahumeth;
1 20 Historia Daretis Frigiî;
• 3° Anecdota varia de Balduino I rege (1* iào);
i4° Historia Britonum, etc.
D, manuscrit du xme siècle, petit in-folio, parchemin, appartient à la Bi-
bliothèque impériale de Paris, fonds Saint -Germain latin, n° 1080 (aujour-
d'hui n° 12,945, fonds latin). H contient:
i° Guiberti abbatis Historia sea Gesta Dei per Francos;
20 Fulcherii Carnotensis Gesta Francoram (f° 65);
3° Gilo Parisiensis De expeditione Hierosolimitana ;
4° Ranerius, De vita Apollonii;
5° Apologeticam domini Bernardi abbatis;
6° De divisione parrochiarum arbis Corbeiensis;
70 Sententia de opusculis Hieronymi;
8° Guillelmi Britonis de ordine Minorum, Vocabalarius biblicus.
E se trouve également à la Bibliothèque impériale de Paris, fonds Notre-
Dame, n° 102 in-4°. parchemin, xne siècle. H contient :
i° Incipit somniale Danielis;
20 Robert le Moine;
3° Foucher de Chartres. Ce texte est incomplet; il commence au livre I, ch. xxvi, De
situ Iherusalem , et il finit avec la prise de Tyr, aux mots : Qao audito, clamor jocundissimus
1 Voy. p. 3i6.
Digitized by
PRÉFACE. xxxv
aUolilur, Te Deum laudamus ilico verbis altissonis decanlalur, signa pulsantur, processif ad
Dewn dcducitur. . .
H est à la Bibliothèque impériale de Paris, fonds Saint-Victor, n° 893, in-
4°, parchemin, xne siècle.
I, manuscrit du British Muséum, à Londres, fonds du Roi, n° 5, B. XV,
écriture du xnc siècle. L ouvrage de Foucher est précédé du prologue, le texte
finit avant les mots : Paschalis, servus servorum Dei (1. III, c. xxxv, p. 466 de
notre édition).
R appartient à la bibliothèque de l'Université de Cambridge, n° 1786, écri-
ture du xnc siècle.
L appartient également à l'Université de Cambridge, n° 2079, XIIie ^cle;
le prologue manque dans cet exemplaire. Ce manuscrit, qui s'arrête en
1 2 2 k y nous a fourni une suite nombreuse de variantes, souvent très-curieuses,
et que nous avons imprimées à part au bas des pages en caractères plus
petits. Voy. 1. I, c. xxvi, p. 355, description de Jérusalem; la fin du livre I,
c. xxxv et xxxvi, p. 368; 1. II, c. i-xxïi, p. 3g5-4o6.
M était le manuscrit de 1 abbaye du Mont-Saint-Quentin, près de Péronne,
que Duchesne a reproduit dans sa collection des Historiens de France, t. IV,
p. 816-889. Ce manuscrit était incomplet au commencement jusqu'au c. xxxi
du livre I !. Duchesne, pour combler celte lacune, avait réimprimé les pre-
miers chapitres du texte donné par Bongars.
Il existe encore à la Bibliothèque royale de Bruxelles un manuscrit de
Foucher de Chartres, in-folio, parchemin, xne siècle, n08 9823 à 9833,
fonds de Bourgogne. L'histoire de notre chroniqueur y est divisée en trois
livres et précédée d'un prologue. Elle finit avec le chapitre De pestilentia
murium (voy. p. 485). Ce manuscrit, que nous n'avons pu collationner en
temps utile, renferme :
i° Robert le Moine;
20 De sita urbis Jérusalem et de Locis sanctis infra ipsam urbem sive circumjacentibus. Jéru-
salem civitas sita est in montana Judeœ, in provincia Palestinœ, etc. ;
3° Fulchehii Carnotensis Gesta Francoram;
4° Anecdota varia de Balduino I rege (voy. l'article i3 du ms. C, de Douai, H. 838);
6° Descriptio locorum circa Jérusalem adjacentium. Ebron, metropolis olim Phylistinorum , etc.
(par Frelel);
6° Descriptio sanctuarii Lateranensis ecclesiœ ;
70 Relatio miraculi in regione Saxonum facti , tempore sancti Ileriberli, Colonicnsis archiepi-
scopi;
8° De septem miraculis mundi;
90 Genealogia Francorum regam;
1 o° Historia de Mahumet;
1 1° Plan de Jérusalem;
12° Incipit genealogia Flandrensium Comitam.
1 P. 362 de notre édition.
Digitized by Google
xxxvi PRÉFACE.
Peux éditions successives de Foncher de Chartres ont été publiées : la pre-
mière par Bongars, dans les Gesta Dei per Francos, p. 38i-44o; la seconde
par Duchesne, t. IV de la collection, p. 816-8891.
Le prologue de Foucher a été imprimé pour la première fois par D. Mar-
tène, Thes. anecdotor. 1. 1, p. 364, d'après le manuscrit du fonds Saint-Ger-
main latin 1080 (aujourd'hui 12,945, fonds latin). Ludewig (l. III des Reli-
quiœ) a publié les remarques de Barthius sur Foucher de Chartres.
Une traduction française de cette histoire a été donnée par M. Guizot
dans le tome XXIV de sa collection.
VI.
GESTA FRANCORUM EXPUGNAJNTIUM IHERUSALEM2.
L'auteur de cette nouvelle chronique, resté jusqu'à ce jour anonyme, dé-
clare, au commencement de son ouvrage, qu'il veut abréger le récit de
Foucher de Chartres :
Deo inspirante, enucleare tentemusquod frater Fulcherius Carnotensis, ut oculis
vidit. . . in unum Hbellum congessit. Nos vero qui et Hbelli pagina, alioramque
arguta inquisilione edocti, prolixam narrationem vitantes, his tantum qucç ad rem
pertinere senlimus contenti, hujus voluminis textum diligenter transformare curavi-
mus 3. . .
Cette chronique des Gesta Francorum est en effet un abrégé de Foucher
de Chartres, mais un abrégé fait par une main habile, qui a suppléé en quel-
ques endroits au récit incomplet de fauteur principal.
La description de la ville sainte4 est très-étendue dans les Gesta, et diffère
de celle qu'avait donnée Foucher. L'apparition longtemps attendue du feu
sacré au Saint-Sépulcre, le samedi saint de l'an 1 101 5, est racontée avec une
émotion qui reproduit l'accent d'un témoin occulaire. Le récit de la défaite
des Chrétiens près de Ramla est plus complet dans les Gesta que dans Fou-
cher6. Entre autres particularités, on y trouve le nom du cheval de Bau-
douin, qui s'appelait la Gazelle, Gazela. L'élection du patriarche Evermarus1,
qui manqué" dans Foucherê, est racontée par notre anonyme. L'auteur met
fin à son récit après la défaite des Égyptiens et la mort de l'émir d'Asca-
lon, en l'an 1 io5. Il écrivait avant l'année 1 1098, puisqu'il parle de Tripoli
comme étant encore au pouvoir des Sarrasins.
1 M. Àug. Potthast, dans sa Bibliotheca historica medii
mi (in-8\ Berlin, 1862), indique par erreur une troi-
sième édition publiée par Joannis dans sa réimpression
des Scrip torts de Beuber (Francfort, 1726]. Cette col-
lection ne contient, sur les Croisades, que le texte de Ro-
bert le Moine et la lettre des Croisés au pape Urbain II.
* Cf. Hist. litt. de la France, t. XI, p. 53-54 ; Fabri-
cius , Bibl. mea\ et inf. ht. 1. 1, p. 182 ; Lelong, Bibl. hist.
de France, t. II, n* 1 6,638; Struve et Meusel, Biblioth.
historica, t. II, 2, p. 275-276; Ludewig, Reliqaiœ, t. III,
p. 5oo; Micbaud, Biblioth. des Croisades, t. I. p. 96.
3 Ch. 11, p. 492, E.
4 Ch. xxxi-xxxiu, p. 609-5 12.
* Ch. xlvi, vers la fin, ch. xux, p. 524-526.
6 Ch. lviii, p. 533-534.
7 Ch. 1.XV1, p. 538.
8 Ch. i xviii, p, 53g; lxxi, p. 54 1; cf. Hist. littér.
t. XI, p. 54.
Digitized by
PRÉFACE. xxxvii
Barthius, dans ses remarques sur les Gesta Francorum, publiées par Lu-
dewig1, attribue cet ouvrage à Bartolphus, peregrinus de Nangeio, et croit
que l'auteur était Allemand. Fabricius2 a suivi ce sentiment, ainsi que Struve
dans la Bibliotheca historien 3.
Nous avons publié cette nouvelle édition d après quatre manuscrits : A,
B, C, E, conférés avec le texte de Bongars.
A est le manuscrit de Douai H. 838, XIIe siècle, parchemin, originai-
rement de l'abbaye de Marchiennes. Nous en avons donné plus haut la des-
cription, à l'article de Foucher.
B appartient à la bibliothèque de la Faculté de médecine de Montpellier4,
H. 139, parchemin, xivc siècle, petit in-folio. H renferme :
i°Thomœ de Capua, cardinalis, Episiolœ;
20 Gesta Francorum expugnantiam Iherusalem (f. 226);
3° Historia Karoli Magni, a Turpino scripta;
l\° Vies de saints.
C appartient à la bibliothèque de Copenhague, n° 2169, xme siècle, par-
chemin» petit in-folio. Dans ce manuscrit, les dernières lignes des Gesta sont
remplacées par un fragment tiré de l'ouvrage de Fretellus; nous l'avons
imprimé (p. 542-543) en variante.
E appartient à la bibliothèque de Saint-Omer, in-8°, parchemin, xnc siècle,
incomplet à la fin5. Le manuscrit contient un curieux plan de Jérusalem, que
nous avons reproduit.
Sous la lettre D, nous avons noté les variantes que nous offrait l'édition de
Bongars : il s'était servi, pour établir son texte, de deux manuscrits, dont
l'un appartenait à Pithou et l'autre à Marquard Freher.
VII.
SECUNDA PARS HISTORIEE IHEROSOLYMITANjE \
Barthius, dans ses remarques, publiées par Ludewig, s'exprime ainsi7 : la
membranis liber iste hune habet titulum : L. Sard. d. Traoms. I. Mïhi visum sic
1 Reliquîœ manuscriptorum , t. III, p. 5oo.
' Bibl. med. et inf. lat. 1. 1, p. i8ai83.
5 T. II, a, p. a75.
4 Ce volume est porté par erreur, dans le Catalogue
des manuscrits des Biblioth. des départements, t. I, p. 337,
sous le nom de Foucher de Chartres.
* Ce volume fait partie d'un recueil coté n* 776
(voyez Catalogue des manuscrits des Bibliothèques des dé-
partements, tome III, page 35a , Bibliothèque de Saint-
Omer).
6 Cf. Histoire littéraire de la France, t. XI, p. 54-55;
Lelong, Biblioth. historique de France, t. II, n* 1 6,33g;
Vossius, De Historicis latinis, p. 774 ; Fabricius, Bibl.
med. et inf. lat. t. IV, p. 377 ; Struve et Meusel, t. II, 11 ,
p. 376; Michaud, Biblioth. des Croisades, 1. 1, p. 99-1/I0.
7 Beliquiœ, t. 111, p. 5a3.
Digitized by Google
xxxviii PREFACE.
interea inscribere (Lisiardi Turonensis), donec quid certius aliunde suboriatur.
L'attribution de ce second abrégé de Foucher de Chartres à Lisiardus de
Tours est admise par Struve dans sa bibliothèque, et par Fabricius. (Voyez
p. 5^7» note a de notre édition.) Ce Lisiard ou Lictard fut doyen de Laon et
vécut jusqu'en 1168.
Ce nouvel abrégé de Foucher commence au voyage de Jérusalem entre-
pris par Boémond et par Baudouin d'Edesse, afin de rendre visite à Godefroi,
et s'étend jusqu'en 112/4. H renferme, comme le dit avec raison Y Histoire
littéraire \ « plusieurs choses intéressantes qui ont échappé à Foucher. »
Bongars, qui a publié ce texte d'après un manuscrit de P. Daniel, n'y a vu
qu'un fragment incomplet, et l'a intitulé : Secunda pars historiée Iherosolimi-
lanœ, cujus prima pars periit.
Nous en donnons une nouvelle édition d'après un manuscrit de Chkrtres
<jui vient de l'abbaye de Saint-Père, et qui sera décrit au tome suivant. Ce
texte, qui est du xnc siècle, se trouve à la suite de l'Histoire de Baudri.
VIII.
GESTA TANCREDI, IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
AUCTORE RADULFO CADOMENSI,
EJUS FAMILIARI2.
Raoul, le biographe de Tancrède, était né à Caen. Lui-même nous l'ap-
prend, à l'occasion d'un phénomène céleste qui avait vivement frappé son
esprit en 1097, « une lueur effrayante qui semblait embraser tout le ciel, » et
qui, reportant la pensée des populations de l'Occident sur leurs frères engagés
dans la guerre sainte, faisait crier : «l'Orient combat.» Vidi egomet signum
ïllud quum adhuc in paterna domo, Cadumi, adolescentulus degerem*. Il pouvait
avoir alors de seize à dix-sept ans; c'est pourquoi D. Martène, en sa préface4,
le fait naître en 1080 : opinion adoptée par ï Histoire littéraire de la France5
et par Fabricius.
Raoul eut pour précepteur Arnoul, qui fut chapelain de Robert, duc de
Normandie, et devint patriarche de Jérusalem. C'est lui-même qui nous le
dit à la fin de sa préface : Si quem sortitus swn prœceptorem puer juvenem, etc6.
Raoul, sous ce maître habile, apprit à connaître les auteurs de l'antiquité,
et il les. cite plus volontiers que les livres saints, à la différence des autres
1 T. XI, p. 55.
* Cf. Histoire littéraire de la France, t X, p. 67-78;
Fabricius, Biblioth. med. et inf. latin, t. VI, p. 3i-3a;
Lelong, Biblioth. historique de France, t. II, n* 16,612 ;
Slruve et Meuse! , Bibliotheca historica, t. II, 11, p. 291 ;
Michaud, Bibliothèque des Croisades, t II, p. 5o6-52 5.
3 Ch. lvii, p. 648.
* P. 594 de notre édition.
5 T. X, p. 67.
0 P. 6o4.
Digitized by
PRÉFACE. XXXIX
historiens de la Croisade. Il est à croire qui! n'entra pas dans les ordres, ou
que, s il fut élevé pour l'Eglise, il n y resta pas et devint un homme de guerre.
Il partit pour la Terre sainte vers 1 107 l, pendant que Boémond prépa-
rait son expédition contre l'empire grec. Il arriva à Antioche, sans doute avec
d'autres pèlerins normands, plus désireux de servir sous Tancrède que sous
les autres princes latins de Syrie. Raoul fut admis auprès de Boémond et de
Tancrède, et il le rapporte avec complaisance : Hœc publiée moventes, specia-
liter in me, nescio quo awpicio, sœpius visi sant oculos retorquere, ac si innuerent :
Tibi loquimur, in te confidimus. . . At prœcipue Tancredi familiaritas accendit*.. .
Grâce à cette intimité de Tancrède. Raoul put apprendre sur la première
Croisade un grand nombre de faits curieux, inconnus des autres historiens.
H n'a pas vu lui-même; mais il a conversé familièrement avec l'un des prin-
cipaux acteurs; il s'est pénétré de ses sentiments, en s'associant de cœur à sa
cause. Aussi son histoire n'est plus un simple récit des faits, c'est un plaidoyer :
mieux encore, c'est le panégyrique du guerrier dont il suit la fortune, per-
sonnage dont le rôle s'est, avec le temps, singulièrement agrandi. Cependant
Raoul résolut de n'écrire la vie de Tancrède qu'après la mort de son héros 3 ;
soit qu'il ait voulu se garder de tout reproche d'avoir écrit par flatterie, soit
qu'il ait craint, en se jetant personnellement dans le débat par son histoire,
d'être obligé de prendre trop directement parti contre les hommes que Tan-
crède haïssait. Tancrède mort, Raoul se trouvait dans une situation plus indé-
pendante pour écrire. Baudouin, le roi de Jérusalem, qui avait offensé si
cruellement Tancrède lors de la prise de Tarse, reçoit dans cette histoire des
éloges mérités4; sa violence même y trouve presque des excuses.
D. Martène, dans sa préface5, croit que notre auteur est ce Raoul de Acon
dont parle Gautier le chancelier0. Rien ne nous a paru confirmer cette
conjecture.
L'Histoire littéraire 7 dit que Raoul mourut vers 1 1 1 5 , et elle fonde cette
assertion sur ce fait, que l'histoire de Tancrède est dédiée au patriarche
Arnoul, mort en 1118. Cela prouverait seulement, croyons-nous, que Raoul
se mit à l'œuvre avant cette année et après 1112, date du décès de Tancrède.
Notre historien vivait encore après l'année 1 i3i, puisque, parlant de la mort
de Boémond le jeune, tué parles Turcs, il ajoute : Qaœ nos in nece Boamundi
junioris vidimus*. . .
VHistoire littéraire de la France a justement apprécié les qualités et les dé-
fauts de Raoul9 : «Quoique Raoul, dit-elle, se soit principalement occupé
« de Tancrède, son héros, il ne laisse pas de rendre justice à la valeur et à la
«bravoure des autres généraux de la Croisade. On ne peut, par conséquent,
« l'accuser de partialité , ce qui est un grand défaut dans un historien. Il est
«attentif à donner les choses ce qu'elles sont... Ses descriptions sont vives,
« agréables, mais quelquefois trop abrégées. Il a cru devoir charger son écrit
1 Martène, préface, p. 5o,5 de notre édition. ' P. 443 de l'édition de Bongars; Fabricius, t. VI ,
1 Préface de Raoul , p. 6o3. p. 3i -3a.
3 Hist. litt. I.X, p. 69. 7 T. X, p. 68.
1 Ch. xxxvii, p. 63a-633. 9 P. 658.
5 P. 5g5 de notre édition. ' Hist. litt. t. X , p. 71-72.
Digitized by Google
xl PHÉFACE.
« de plusieurs harangues, le plus souvent trop longues. . . Le style dont s'est
« servi Raoul dans son histoire est gêné, affecté, et rien moins que naturel,
« mais plus latin que celui des autres historiens de son temps. Il semble qu'il
« y ait voulu imiter le laconisme de Tacite, ce qui le rend obscur en plusieurs
« endroits. Du reste, il retient plus le génie de la poésie que celui de la prose*
« Aussi l'auteur avoit-il un goût particulier pour la versification, qu'il a em-
« ployée à écrire environ la cinquième partie de son ouvrage, et l'on peut dire
« que ces endroits intercalés sont au-dessus des autres. H y a effectivement du
«feu, de l'élévation, de l'énergie... La manière dont est écrit l'ouvrage qui
« nous reste de lui fait juger qu'il fit dans les lettres autant de progrès qu'on
« étoit capable d'en faire alors. On y aperçoit sans peine qu'il possédoit les
« auteurs des bons siècles et surtout les anciens poëtes1. . ; »
Nous avons dit aussi que Raoul est plein de la lecture des anciens. Il cite
Virgile2, Horace3, Lucain\ Ovide5, Plaute6, etc.
L'Histoire de Raoul diffère en beaucoup de points des récits que l'on trouve
dans les autres chroniqueurs. Notre auteur paraît même ne les avoir pas
connus. Après une courte généalogie de la famille de Tancrède et 1 éloge de
Boémond, il raconte le voyage des Croisés normands et italiens à travers
l'empire grec, le passage du fleuve Bardai (le Vardar), le départ de Boémond
pour Constantinople , les refus de Tancrède de se rendre à l'invitation d'Alexis,
et son insolente demande à l'Empereur. Ces faits sont omis ou tout au plus
indiqués dans Tuebœuf et dans Raimond d'Aguilers. La victoire des Chrétiens
à Dorylée est racontée, partie en prose et partie en vers. La prise de Tarse par
Tancrède et ses démêlés avec Baudouin sont présentés d'une façon nouvelle,
ainsi que le siège d'Antioche et la prise de Jérusalem.
Raoul, élève d'Arnoul, n'était point disposé à croire à l'authenticité de la
sainte lance. Il n'aime pas les Provençaux, dont il fait un portrait peu flatté;
et leur comte, Raimond de Saint-Gilles, ne trouve pas grâce devant lui.
L'ouvrage de Raoul ne semble pas avoir été achevé. Il s'arrête brusquement
après la prise d'Apamée.
Le seul manuscrit connu de l'Histoire de Tancrède avait été trouvé par les
Bénédictins à l'abbaye de Gemblours, dans le petit nombre des volumes
échappés à l'incendie qui avait ruiné ce célèbre monastère. Ce manuscrit
pourrait bien être l'original même de Raoul; il est plein de ratures, de cor-
rections et de renvois. C'est un petit in-8°, parchemin, d'une écriture minus-
cule du xiie siècle, qui semble, par la différence de l'encre en divers feuillets,
avoir été tracée à plusieurs reprises; il n'y a ni grandes lettres ni aucune
séparation. Il appartient aujourd'hui à la Bibliothèque royale de Bruxelles,
n° 5373. Notre chronique s'y trouve jointe aux Fastes d'Ovide, manuscrit
du xie siècle.
D. Martène en fut le premier éditeur, dans le tome III de son Thésaurus
Anecdotorum. Il la fait précéder d'une préface que nous avons reproduite7;
1 Hist. litt. t. X, p. 67. 5 P. 619, 634, etc.
• P. 6o4, 658, 70a. • P. 668.
3 P. 612, 617, 619, etc. 7 P. 593-597:
4 P. 6a 5, etc.
Digitized by
xu
PREFACE.
mais cette préface fut plus tard refaite par le savant Bénédictin. Aussi avons-
nous cru devoir en placer sous les yeux du lecteur les deux rédactions suc-
cessives. Maiiène divisa le texte de Raoul en chapitres, et il y ajouta des
titres ou lemmata, que nous donnons également.
Muratori, dans le tome V de sa collection des Scriplores italici, réimprima,
avec une préface nouvelle/ les Gesta Tancredi, d'après le texte publié par
D. Martène, en y laissant toutes les imperfections et les lacunes que l'on y
peut remarquer. Nous avons donné aussi la préface de Muratori, qui est un
morceau intéressant de critique historique.
Raoul de Gaen a été traduit en français dans la collection des Mémoires sur
l'histoire de France, de M. Guizot, t. XXIII, p. 1-294, Paris, 1825. La bien-
veillance de l'administration de la Bibliothèque de Bruxelles a mis à notre
disposition le précieux manuscrit de Raoul. Autorisés par elle, nous avons
pu, avec le concours d'un chimiste illustre, entreprendre de remettre en lu-
mière plusieurs pages entièrement maculées. Quelques endroits semblent
détruits pour toujours; en d'autres, nous sommes parvenus à restituer plu-
sieurs passages inconnus de nos devanciers ].
IX.
ROBERTI MONACHI
HISTORIA IHEROSOLIMITANA*.
L'auteur de cette histoire nous dit lui-même son nom à la fin d'une pre-
mière préface, intitulée : Discours apologétique : Si nomen auctoris exigitur qui
eam composuit, Robertus3 appellaturk. Un autre passage de la même préface
nous apprend que ce Robert était contemporain de la première Croisade,
qu'il avait assisté au concile de Clermont : Clari Montis consilio interfui Enfin,
de l'indication du lieu où l'ouvrage fut composé, nous pouvons conclure,
avec une très-grande vraisemblance, que cet historien contemporain est le
Robert qui fut abbé de Saint-Remi, puis prieur de Senuc : Si quis affectât
scire, dit l'auteur avant de se nommer, locum quo hœc historia composita fuerit,
sciât esse claustrum cujusdam cellœ Sancti Remigii5. Telle est l'opinion de Bon-
1 Cf. p. 63o et note b; p. C3a et noie a; p. 63 7 et
noie a.
' Cf. Histoire littéraire de la France, 1. X, p. 323-
33i; Lelong, Biblioth. hislor. de France , t. II, n" 16,577,
i6,58i; Struve et Meusel, t. II, 11 , p. 271; Fabricius,
Biblioth. med. et inf. latin, t. VI, p. 107 ; Cave, Script,
ecclcs. hist. litt. p. 558; Vossius, De Historicis latinis»
p. ko* et 774; Oudin, t. II, p. 861; Préface de Joannis ;
Gallia christ, l. IX, p. 23 1; Wilmans, in Pertz' Archiv.
x, p. an; MabiHon, Annales Bcncd. t. V, Vï; Michnitd,
Bibl. des Croisades, p. 3- 19.
5 Nos manuscrits nous donnent les leçons diverses :
Robertus, Ruodbertus, Rudbertus, Rutpertus. C'est un
nom d'origine germanique, dont le sens est fuma du-
ras, et dont les formes, en ancien haut allemand, sont
Hruodperuht, Hruodpert, Hruadpcii, JJruatpert, d*où
s'est formé Rupprecht, Ruppert et Robert. (Voyez Graff,
Althochdeutscher Sprachsckatz , t. IV, p. 1 1 53; J. Grimm,
Deutsche Grammatik, t. II, p. 46a; Pott, die Personen-
namen, p. 22a.)
k Voyez ci après, p. 722.
s Voyez p. 72?, cl note 6.
Digitized by
Google
XLU
PREFACE.
gars, de Mabilion, 1 opinion aujourd'hui généralement admise. Gesner 1 et
Duchesne2, ne prenant pas garde au dernier endroit que nous venons de
citer, avaient pensé que le nom de Robert désignait un abbé de ce nom, du
Mont- Saint-Michel. Possevin3, sans paraître s'apercevoir de la contradiction
dans laquelle il tombe, attribue la chronique, une fois à l'abbé du Mont-Saint-
Michel, une autre fois à l'abbé de Saint-Remi.
Nous ne connaissons ni la date ni le lieu de la naissance de ce Robert,
abbé de Saint-Remi4. Il fut élevé dans l'abbaye même de Saint-Remi, sous la
discipline de l'abbé Hérimar. Il passa ensuite dans le célèbre monastère de
Marmoutier- lez -Tours 5. En 1096, après la mort d'Henri, abbé de Saint-
Remi, Manassès II, archevêque de Reims, voulut mettre à sa place Robert,
qui jouissait d'une grande réputation de savoir : Grégoire VII le cite avec
éloge dans ses lettres à Godefroi, évêque de Paris6. Mais il ne put obtenir
qu'à grand'peine, et grâce à l'interVention du pape Urbain II7, que Bernard,
abbé de Marmoutier, consentît à son élection et à son départ; Bernard ne
le fit qu'à la condition qu'il aurait le droit de corriger le nouvel abbé, si sa
conduite méritait correction. A peine installé, Robert assista, comme nous
l'avons dit, au concile de Clermont, où Urbain II prêcha la première Croisade.
L'année suivante il fonda, par un acte de munificence de Manassès, le prieuré
de Saint-Thomas, dans le diocèse de Reims8. Il paraît que le nouvel abbé ne
remplit pas, au gré de l'archevêque, l'espérance que celui-ci avait conçue de
voir la règle et la discipline refleurir sous sa direction °. Bientôt , à l'instiga-
tion de Manassès, Bernard, usant du droit qu'il s'était, légitimement ou non,
réservé, le cita devant lui, sur des accusations vraies ou fausses. Robert,
n'ayant point comparu au jour fixé, fut excommunié. Cette excommunication,
entraînant nécessairement la déposition, fut confirmée dans un concile tenu
à Reims, en 1097. A celte occasion, Lambert, évêque d'Arras, Hugues, ar-
chevêque de Lyon et légat du Saint-Siège, et Hugues, abbé de Cluny, écri-
virent au pape I0, pour lui rendre compte de ce qui s'était passé, et le mettre
en garde contre les réclamations de Robert; car ils savaient ou prévoyaient
qu'il appellerait de la sentence rendue contre lui. Il fit en effet le voyage de
Rome. Le pape l'accueillit avec bienveillance et cassa le jugement de Ber-
nard et du concile, en déclarant qu'un moine sorti d'un monastère, pour
devenir le chef d'un autre, se trouve, par ce fait même, émancipé, et n'est
plus soumis à la juridiction de son ancien abbé11. Robert écrivit à Lambert,
évêque d'Arras, pour lui faire connaître la décision d'Urbain II et le prier
1 P. 73o; cf. p. 7A0.
1 T. IV, p. 774.
3 T. II, p. 329,344 et 3/15.
* Voyez la notice qui lui est consacrée dans Y Histoire
littéraire, t. X, p. 3a3-33i.
» Mabilion, Annales, 1. LXIX, n' 6, t. V, p. 347-
6 Au moins est-ce de notre abbé de Saint-Remi que
le Gallia christiana (t. IX, p. a3o) entend la mention
faite d'un Robert par Grégoire VII, dans une lettre
écrite à Godefroi en 1077.
7 Voyez, dans Martène, Ampl. collectio, t. IV, p 998,
la lettre de Hugues, archevêque de Lyon.
8 Gallia christiana, t. IX, p. a3o.
9 (Eum) expetieral Manassès archiepiscopus causa ibi
artias augendœ religionis. (Martène, Ampl. collectio, t. IV,
P- 997-) ~ Voyez ibidem, p. 998 et 999, les deux let-
tres, que nous citerons quelques lignes plus bas, de
Hugues, archevêque de Lyon, et de Hugues, abbé de
Cluny.
,0 Mabilion, Annales, 1. LXIX, n°65, t. V, p. 38o.
— Martène, Ampl. collectio, t. IV, p. 998 et 999.
11 Mabilion Annales, 1. LXIX, n° 66, t. V, p."38i ;
Œuvres posthumes, t. III , Append. p. 407. — Ducange,
Gloss. art. Emancipatio , n° a.
Digitized by
Google
PREFACE. xliii
d'intercéder pour lui auprès de Manassès1. Baudri, abbé de Bourgueil, plus
tard évêque de Dol, dont Robert, paraît-il, avait été le disciple, adressa en
sa faveur une supplique en vers à Odon*, cardinal et évêque d'Ostie, fort
en crédit auprès du pape. Cette, supplique, jointe à la sentence papale et à
celle du concile de Poitiers, dont nous parlerons bientôt, nous permet de
garder tout au moins quelques doutes sur les fondements des accusations et
la justice de la condamnation :
Unicus est, Odo, mihi filius, immo coabbas,
Pro quo devotus adsto tuis pedibus.
Namque manum super hune nimis aggravât ille Kemensis,
Iram qui papse Iunditus emeruit,
Imposuit siquidem régi diadema Philippe»,
Nunc et in hoc papse negligit imperium.
Propterea fundo mea viscera iunditus, Odo,
Ut mihi perficias hanc tibi rem facilem.
Àbbatis partem sustentes ordine recto,
Ut restauretur filius ille meus.
Quod confirmavit in eo Romana potestas ,
Inconvulsum sit permaneatque ratum.
Et potes et debes, nisi me contemseris, Odo,
Àbbatem Sancto reddere Remigio.
Malgré la cassation de l'arrêt, Robert ne put rentrer dans son abbaye. On
lui permit seulement de se retirer au prieuré de Senuc3. Son affaire fut l'objet
d'un nouvel examen au concile qui se tint à Poitiers l'an 1 100 \ On y déclara
que sa vie était irréprochable, sa promotion et son ordination authentiques,
canoniques, et confirmées par les lettres du pape Urbain II; on jugea qui!
avait été déposé injustement, et que la nomination de Burchard, mis à sa
place, avait été illicite. Cependant, grâce à l'infatigable opposition de Ma-
nassès, il ne fut point rétabli. Il est vrai que Burchard ne fut pas non plus
confirmé. On élut abbé de Saint-Remi, Azenaire, qui était parent d'un bien-
faiteur insigne de l'abbaye, Gui de la Trémoille5; et Robert retourna dans
son prieuré de Senuc : mais là même il ne trouva pas le repos. On l'accusa
encore de mal administrer les biens de son prieuré; on porta même des
plaintes jusqu'au pape Calixte II, qui, par un rescrit du 1 6 mai 1 1 2 2 6f ordonna
sa destitution7. H survécut peu à cette dernière humiliation. Sa mort est
marquée en ces termes au Nécrologe de l'abbaye de Saint-Remi , à la date du
23 août8, probablement de cette même année 1 1 22 : « Robert, dixième abbé
« de ce monastère, mourut. Il gouverna deux ans. » Une main plus récente a
ajouté : « Il fut ensuite déposé, et mourut moine vers l'an 1122. »
1 Baluze, MiscelL t. V, p. 3i5v I. V. ep. 54. —
Mabillon, Œuvres posth. t. III, Âppend. p. £07.
* Duchesne, Scriptores, t. IV, p. 267; Préface de
Joannis, p. 3o5.
3 Aujourd'hui dans le département des Ârdennes ,
arrondissement de Vouziers.^
4 Mabillon, Annales, l LXIX, n° ia5, t. V, p. 4i6.
— G allia christiana, t. IX, p. a3i.
1
III.
6 Mabillon, Annales, l LXIX, not 89, 12 5, t. V.
p. 397, 4i6.
6 Voyez D. Bouquet , t. XV, p. a36 ; Jaffé , Reg. pontij.
p. 54i» n. 5091.
7 Mabillon, Annales, 1. LXIX, n° ia5, t. V, p. k 16.
8 Mabillon, Annales, 1. LXXIII, n* i35, t. VI,
p. 65.
G
Digitized by
*liv PREFACE.
11 nous reste à parler de ce qui surtout nous intéresse ici , de la chronique
en neuf livres où Robert raconte l'histoire de la première Croisade, en com-
mençant au concile de Clermont (1095), et finissant à la victoire des Chré-
tiens à Ascalon (1099). Si, comme il y a tout lieu de le penser, c'est bien
1 abbé de Saint-Remi qui est l'auteur de cette histoire, il l'écrivit sans doute
dans sa retraite du prieuré de Senuc. Son récit est-il celui d'un témoin ? en
d'autres termes, Robert a-t-il fait lui-même le pèlerinage? était-il de l'expé-
dition? Flavius Blondus (Flavio Biondo) l'affirme, mais sans nous dire pour-
quoi. Bongars, qui rapporte son témoignage1, ne l'adopte ni ne le conteste, et
n'examine pas la question. Vossius 2, le P. Lelong 3, les auteurs de ï Histoire lit-
téraire, ne la discutent pas davantage, mais cela ne les empêche pas d'être aussi
affirmatifs que Blondus. Marlot, dans son Histoire de la Métropole de Reims",
non-seulement lui fait faire le voyage, mais encore il conjecture qu'il fut
déposé pour avoir dissipé les biens de l'abbaye, afin de fournir aux dépenses
de l'expédition. Martène, dans une histoire manuscrite de l'abbaye de Mar-
moutier, citée dans Y Histoire littéraire*, assigne la même cause à la déposition
de Robert, qu'il place après son retour de Palestine. Marlot et Martène ne
nous disent pas plus que Flavius Blondus, sur quoi ils fondent leur supposi-
tion. Mabillon, à son tour, ne doute en aucune manière que notre historien
n'ait assisté à la prise de Jérusalem : Jerosolymam profectus est, ejusque expug-
nationi se interfuisse testatur in libris quos de expeditione Jerosolymitana composuit0.
Nous pouvons conclure de cette phrase que Mabillon appuyait uniquement
son assertion sur le récit même de Robert; il ne cite aucune autre source,
aucune ancienne autorité. Mais ce récit est-il bien une preuve? D'abord, est-il
vraisemblable que l'auteur, s'il avait été présent, non pas seulement au con-
cile de Clermont, qui a précédé la Croisade, mais encore à la Croisade même,
se fût contenté de parler, comme il a fait, dans sa préface, de son assistance
au concile et n'eût fait aucune mention de son voyage en Terre sainte? Peut-
on penser qu'ayant eu part aux événements, ayant rapporté de la Croisade
des impressions personnelles, les plus grands, les plus frappants souvenirs,
il eût pu nous dire, dans cette même préface, que la seule chose qu'on lui
demandât, la seule qu'il se proposât lui-même, était de polir et d'orner l'œuvre
inculte de Tabréviateur de Tuebœuf, de la refaire d'un style plus soigné
(accuratiori stilo componerem1)? Il n'est guère possible, ce nous semble, qu'un
pieux, qu'un actif témoin, veuille se borner au rôle d'amplificateur et de rhé-
teur; et, en admettant même qu'il l'eût pu vouloir, sa qualité de témoin ne
se serait-elle pas, malgré lui, trahie çà et là dans son histoire, comme il est
arrivé à Tuebœuf? Ne se fût-elle pas au moins révélée par sa manière même
de raconter les faits quil avait vus? Or, dune part, nous ne trouvons dans
tout l'ouvrage qu'une phrase, dont nous parlerons tout à l'heure, qui semble
indiquer, mais ne suffit pas à nous prouver, seule contre tant de raisons
1 Voyez ci après, p. 719.
* De Historien latinis, p. 4oa, art. Robertus.
3 Bibliothèque historique de France, n° i6,58i, t. II,
p. i3i.
4 Metropolis Remensîs hist lib. U.c. xvn, t. II, ]p. 22 1 .
6 T. X, p. 3a4.
• Annales, 1. LXIX, n° 67, I. V, p. 38i.
7 Voyez ci-après, p. 721.
Digitized by
PRÉFACE. xlv
contraires, que le narrateur est sur les lieux; et, d'autre part, sa manière
de raconter est bien réellement et uniquement celle que nous annonce son
Discours apologétique : il fait surtout œuvre littéraire, il ne s'attache le plus
souvent qu'à parer et embellir, presque toujours superficiellement, le canevas
qu'on l'a chargé de broder, le récit trop simple et trop sec du Gesta Francorum.
Qu on relise, par exemple, les chapitres où est racontée la prise de Jérusalem,
mentionnée particulièrement par Mabillon; on n'y découvrira nulle trace de
la présence de l'historien. On ne peut évidemment appeler ainsi le mot nostri,
répété neuf ou dix fois dans ces chapitres, pour dire les Croisés. Tout Chré-
tien, présent ou non, tout Français surtout, pouvait les désigner de la sorte.
Le même pronom d'ailleurs se lit dans la rapide chronique que Robert déve-
loppait; il le reproduisait, il le copiait tout naturellement.
Reste le passage qui seul, disions-nous plus haut, pourrait être invoqué
à l'appui de la thèse de Flavius Blondus et de ceux qui, après lui et à son
exemple, ont mis Robert au nombre des Croisés. C'est la phrase suivante;
elle se lit dans un des derniers chapitres du livre,. dans le chapitre qui pré-
cède le récit de la bataille d'Àscaion : Et ne quis frivolum esse dicat quod dicluri
sumus, a quodam viro qui hœc postea in Iherusalem retulit habuimus, qui sponte
sua factus est Christianus, et in baptismate vocatus est Boamundus1. Les mots,
«Nous avons eu, nous tenons ceci d'un homme qui l'a ensuite rapporté à
«Jérusalem, » peuvent signifier, nous en convenons, que c'est à Robert lui-
même, à Robert présent à Jérusalem, que le Turc converti a fait ce récit; c'est
même là peut-être, au premier aspect, le sens le plus naturel. Pour peu que
d'autres arguments, d'autres indices vinssent la corroborer, nous adopterions
sans hésiter cette interprétation. Mais ne peut-on pas aussi, sans faire grande
violence au texte, l'entendre autrement? L'autorité de Robert pour le fait
dont il s'agit est Boémond; mais l'a-t-il su de lui directement et dans le temps
même? Ne pourrait-il pas, à la rigueur, s'être exprimé de la sorte, s'il y avait
eu entre eux des intermédiaires, s'il avait su la chose de Croisés revenus en
France, ou s'il en avait tiré le récit de quelque autre chroniqueur? Nous
n'osons nous prononcer; il nous reste des doutes. Cet habuimus est spécieux,
mais point assez fort pour nous convaincre entièrement, réfuter les pré-
somptions contraires et détruire l'impression générale que laisse la lecture de
la chronique.
Nous avons dit que l'ouvrage refait et amplifié par Robert paraissait être
le Tuebœuf abrégé, le Gesta Francorum et aliorum Hierosotymitanorum, seu
Tudebodus abbreviatus, qui est le second des récits contenus dans le présent
volume. La table synchronique des événements de la Croisade, que nous
donnerons dans le volume suivant, rendra facile la comparaison de l'ouvrage
original avec celui du prieur de Senuc, et montrera en même temps qu'il ne
puisait pas à une seule source. Pour un certain nombre de faits et de détails,
omis par l'abréviateur, nous verrons qu'il se rencontre avec tel ou tel autre
des récits contemporains. Il y a aussi quelques événements, comme la mort
1 Voyez ci-après, i. JX, c. xvn, p. 874 el 875. *
Digitized by Google
xlvj PRÉFACE.
d'Odon de Beaugenci1, celle de Gérard de Melion2, qui ne sont rapportés
que par Robert et ne se trouvent dans aucun autre des historiens qui nous
restent. De même, il nous donne seul l'entretien de Kerboga et du Provençal
renégat3; le discours d'Adhémar, évêque du Puy, avant la bataille contre Ker-
boga4; certains détails du récit de l'ambassade du calife d'Egypte, et particu-
lièrement le discours des envoyés5, etc. Parmi ces additions, il en est (les
discours par exemple) qui sont plutôt des ornements, que de vraies preuves
d'originalité; mais, par quelques autres, Robert prend pour nous le caractère
d'un auteur original, soit qu'il ait été réellement le premier narrateur, soit
que les écrits qu'il peut avoir copiés ne soient point parvenus jusqu'à nous.
On peut voir dans Y Histoire littéraire6 les éloges et les critiques dont Robert
et son histoire ont été l'objet. Ni ces éloges ni ces critiques n'ont rien, ce
nous semble, qui s'applique bien spécialement à lui et qui le caractérise. 11
nous dit lui-même, à la fin de son Prologue, que ceux qui liront son livre n'y
trouveront rien de frivole, aucun mensonge f aucune bagatelle, et qu'il ne
racontera que la seule vérité : Sciant qui hœc legerint vel audierint quia nihil
friuoli, nihil mendacii, nihil nugarum, nisi quod verum est enarrabimus1 . Ce
témoignage, plus sincère que vrai, c'est-à-dire applicable à l'intention cons-
tante du narrateur bien mieux qu'à la nature de quelques-uns de ses récits,
il n'avait ni plus ni moins le droit de se le rendre que la plupart des histo-
riens de la même Croisade. Les fables qu'on lui a reprochées, il n'est pas seul
à les rapporter, et elles ne justifient pas cette accusation de mensonge et
de fiction qu'on a fait peser sur lui tout particulièrement, au point de le
soupçonner, de préférence à tous les écrivains de son temps, d'être l'auteur
du Roman de Turpin. 11 est naïf, et çà et là crédule à l'excès, mais pas plus que
ne l'étaient en général ses contemporains; et, quant à la forme, il ressemble,
par la frivole préoccupation du style, par la vaine recherche, à tous ceux
qui alors se piquaient de littérature et de beau langage : encore pousse-t-il
moins loin que plus d'un la prétention et le mauvais goût. Laborieusement
maniéré en maint endroit, si on te compare à Tuebœuf, il est presque simple
et naturel auprès de Raoul de Caen.
Qu'on nous permette d'ajouter ici quelques mots sur un doute que nous
laisse la première phrase du Discours apologétique. Le texte adopté dit que
* c'est par l'ordre d'un abbé nommé Bernard, homme lettré et vertueux , que
« Robert a écrit son livre8, » et les auteurs de Y Histoire littéraire9 n'hésitent
point à faire de ce Bernard, l'abbé de Marmoutier dont nous avons parlé, le
persécuteur de Robert. H n'est pas impossible, mais il peut paraître extraor-
dinaire que ce soit l'auteur même de sa , disgrâce qui lui ait imposé une telle
tâche, et que lui, pour obéir à celui qui l'avait excommunié (scribere com-
pubus per obedientiam) \ l'ait entreprise et exécutée, non comme on fait une
pénitence accomplie à contre-cœur, mais avec un soin et une recherche qui
1 Voyez ci-après, p. 83 1. * T. X, p. 327.
* Voyez p. 833. 7 Voyez ci-après, p. 723.
3 Voyez p. 828. 8 Voyez p. 721.
4 Voyez p. 829. * T. X, p. 326.
* Voyez p. 791.
Digitized by
Google
PREFACE. XLVII
seraient plutôt des marques d'une très-bonne volonté et du goût pris au tra-
vail. Quand même les manuscrits seraient tous d'accord sur le nom propre
Bernardus, on pourrait encore, nous le pensons, se demander si c'est bien
l'abbé de Marmoutier que ce nom désigne; mais l'accord sur le nom même
n'existe pas. Bernardas ne se lit en toutes lettres que dans deux manuscrits :
manuscrits du xiie siècle, il est vrai, l'un de Tours, et l'autre du Vatican;
sept autres, dont quatre du xiie, et, parmi eux, notre manuscrit principal (A),
de la Bibliothèque impériale de Paris, n'ont que l'initiale B1; un, également
du xne, porte, au lieu du B, un N, qui a été reproduit par l'édition princeps
et par celle de Bongars; enfin six manuscrits moins anciens, des xme, xiv*,
xve et xvie siècles, donnent Benedictus. Cette diversité de leçons empêche,
comme on voit, de rien affirmer, et peut-être, au lieu de trancher la ques-
tion en mettant Bernardus dans le Jexte, eussions-nous mieux fait de la laisser
indécise et de nous borner à imprimer l'initiale B. Pour faire admettre la
chose, malgré son invraisemblance, ne faudrait-il pas tout au moins que les
manuscrits fussent unanimes ou qu'il y eût plus deecord entre eux?
Pour établir le texte de cette nouvelle édition, nous nous sommes servis des
manuscrits et des livres suivants, que nous avons cotés de A à Z. Les variantes
fournies par.ces textes divers ont été, autant qu'il a dépendu de nous, rele-
vées avec soin. Malheureusement la personne chargée par M. Le Bas de col-
lationner les manuscrits de Rome ne fit ou n'envoya qu'une portion de son
travail : de là, dans cette partie des variantes, quelques lacunes regrettables.
A est le manuscrit 5129, fonds latin de la Bibliothèque impériale de Paris,
in-folio, parchemin, xnc siècle, lettres ornées. Il vient de Letellier, arche-
vêque de Reims. Ce manuscrit, que nous avons pris pour base, contient :
i° Roberti Monaghi Historia Iherosolimitana;
20 Descriptio locorum circa Hierusalem adjacentium (par Fretellus);
3° Historia Gilonis cardinalis, de Via Ierosolimitana;
4° Hildebertus Cenomanneiisis, de Operibus seœ dierum;
5° Descriptio sanctuçLrii Lateranensis ecclesiœ;
6° Versus Hildeberti;
' 70 Vies de Saints, etc.
8° Historia Hildeberti, de Mahumeth.
B fait partie du fonds Notre-Dame, n° 102, à la Bibliothèque impériale,
xne siècle. Nous en avons donné la description (ci-dessus, p. xxxiv) à l'article
de Foucher de Chartres.
C est le n° 55o7 du fonds latin de la Bibliothèque impériale, parchemin,
in-folio, xve siècle. Il vient de Lancelot.
D appartient au fonds de Saint-Victor, n° 909, Bibliothèque impériale,
parchemin, in-folio, xivc siècle.
1 Le manuscrit de Bruxelles, n° 9828 , ne donne également que cette initiale B.
Digitized by
Google
XLVII1 PRÉFACE. >
E fait partie du fonds de Compiègne, n° 4i, Bibliothèque impériale, par-
chemin , xiii* siècle.
F (ancien fonds Colbert 3837), n° 55o8 du fonds latin de la Bibliothèque
impériale, in-folio, parchemin, xive siècle.
G (ancien fonds Colbert 3873), n° 55o<), fonds latin de la Bibliothèque
impériale, parchemin, in-folio, xv6 siècle.
H est le n° 1 3,936 du fonds latin de la Bibliothèque impériale, parchemin,
in-folio, xve siècle. C'était auparavant le n° 1 4 1 8 de Saint-Germain latin.
I est le n° 5i3o du fonds latin, papier, xvic siècle. Il vient de Delamare,
et contient le fragment de Foucher qui a été imprimé dans la première édi-
tion de Robert le Moine1.
K, manuscrit de Copenhague, n° 2159, in-f°li°t parchemin et papier,
xine siècle. Il renferme Robert le Moine et les Gesta Francorum Iherusalem
expugnantium.
L, manuscrit' du Vatican, n° 1795, in-folio, parchemin, xiie siècle. H com-
prend :
i° Historia Daretis Phrigii;
2° De origine et gestis Francoram usque ad regem Ludovicum Balbum;
3° De gestis Longobardorum;
k° De gestis Alexandri magni;
5° De sibillis, et prœdictionibus sibillœ Tiburtinœ;
6° Roberti Monachi Historia Iherosolimitana.
M, qui appartient au Vatican, n° 2000, parchemin, in-folio, xii6 siècle,
contient l'Histoire de Robert, et, à la suite, un traité de rhétorique commen-
çant ainsi : Sunt tria gênera quœ nos figuras appellamus.
N, Vatican, n° 2001, parchemin, in-folio,. xii6 siècle. M. Le Bas en a laissé
la description suivante : « Sur le frontispice se trouve le portrait en pied d'un
empereur tenant en main le globe surmonté de la croix, avec la croix sur la
poitrine, et sur le bouclier placé derrière lui, à droite. Un moine, d'une sta-
ture quatre fois moins grande, s'élève dans les airs, à gauche, pour lui offrir
un livre. Au haut de la page, on lit :
Hic est depictus Rome César Fridericus.
Signifer invictas celorum régis arnicas.
En dehors et autour de l'encadrement, de gauche à droite :
+ César magnifions pias augustas Fridericus
De terra Domini pellat gentem Sala[dini\.
Derrière le moine, on lit : Henricus prepositus.
1 Vovex ci-après, p. 720 et noie a.
Digitized by
I
PRÉFACE. xlix
Entre les lignes de l'encadrement, en lettres alternativement rouges et
noires :
Nulli pacificum Sarraceno Fridericum +
Dirigat iste liber abi sit locus A NECE LIBER.
Ce manuscrit a été écrit avant Tan 1190 par le prévôt Henri pour Henri
de Schefdeier, qui dut 1 offrir à Frédéric Ier Barberousse, avant son départ
pour la Croisade. »
0, Vatican, n° 2 0o5, parchemin, in-folio, xnc siècle, contient :
1 0 Hisioria Britonum ;
2° Robert 1 Monachi Hisioria Iherosolimitana.
P, Vatican, n° 3901 , papier, xvie siècle, paraît être une copie du manus-
crit 1795. Après l'Histoire de Robert vient une lettre du patriarche de Jéru-
salem et. des évêques grecs et latins au clergé d'Occident.
Q, fonds de la reine Christine (Reginœ), n° 658, xnc siècle, parchemin. A
la suite de Robert le Moine se trouve l'opuscule : De decem captionibus Hieru-
salem.
R, fonds Ottoboni, n° 8, parchemin, xmc siècle.
S, Palatinus, n° 962, parchemin, XVe siècle. Après l'histoire de Robert se
lit la lettre du patriarche de Jérusalem.
T, manuscrit de la* bibliothèque de Tours, parchemin, lettres ornées,
in-/i°, xiie siècle, n° 923 (provisoire), ancien n° 166 de Marmoutier. Ce ma-
nuscrit appartenait, vers 1695, à un médecin nommé Perdrius.
U est le n° 146 de la bibliothèque de la Faculté de médecine de Mont-
pellier, et vient de Bouhier1; xni° siècle, parchemin.
î 0 Roberti Monachi Historia Iherosolimitana ;
2° Incerti auctoris, De concepta et nativitate B. Marke Virginis (attribué à saint Jérôme);
3° Libellas de miraculis B. Mariœ Virginis ;
k° Passio S. Thomœ apostoli.
V, n° 235 de la bibliothèque de la Faculté de médecine de Montpellier,
parchemin, xmc siècle, vient aussi de Bouhier2. 11 contient :
i° Roberti Monachi Historia Iherosolimitana;
20 T. Turpini, archiepiscopi Remensis, Historia Caroli Magni;
3° Calixti papae U Libellas de morte et inventione corporis B. Tarpini;
à° Anonymi Libellas de S. Jacobi in Galecia miracalis;
5° Vita 55. Amici atqae Amelii;
6° Libelli de translatione 5. Jacobi.
1 Voyez Catalogue des manuscrits des bibliothèques des 5 Voyez. Catalogue cité, t. I, p. 375.
départements, t. I, p. 34 a.
Digitized by
l PRÉFACE.
X, n° 43 4o du British Muséum, fonds harléien, à Londres, parchemin,
xuie siècle. Ce manuscrit porte par erreur le nom de Raimundus de Agellis.
Le commencement de l'Histoire de Robert manque. Ce texte a été colla-
tionné par M. Langlois.
Y est l'édition princeps, publiée à la fin du xve siècle. Nous nous sommes
servis de 1 exemplaire de la Bibliothèque impériale de Paris, J. 286 A
(réserve).
Z est le texte donné par Bongars, dans les Gesta Dei.
Nous avons connu trop tard pour nous en servir, notre texte étant déjà
imprimé, le manuscrit de l'Université d'Upsal, n° 25, in- 4°, parchemin, fin
du xne siècle. Ce manuscrit, dont nous devons la communication à l'obligeance
de M. Riant, qui l'avait emprunté pour ses propres travaux, vient d'un
savant danois, André Velleius, chanoine à Rypen, qui se proposait, en 1 584,
de donner une nouvelle édition de l'Histoire de Robert le Moine. Il avait déjà
rédigé sa préface; elle se trouve en tête du manuscrit, nous la reproduisons
ci-après (voyez p. lii-lv).
Ce texte de Robert le Moine paraît se rapprocher beaucoup de notre ma-
nuscrit A (le n° 5129 de la Bibliothèque impériale), qui nous a servi de
base. La division en livres et en chapitres est la même que dans A.
Après l'Histoire de Robert, terminée par les mots explicit liber nonus, est
une description de Jérusalem, qui commence ainsi : Incipit de siiu sancte civi-
tatis Jherusalem : Quia vero de nominibus et conditoribus sancte civitatis quedam
breviter prelibaverimus, restât ut de situ ejus etiam aliqu^id dicamus : Situs sancte
civitatis qui nunc est murorumque ambitus, etc. Cette description est extraite
des Gesta Jherusalem expugnantium1 , premier abrégé de Foucher de Chartres.
Un plan de Jérusalem est joint à la description (f* 39).
Aux feuillets 4o et suivants se trouve une continuation de l'histoire de
Robert : Incipit liber XttS historiœ Iherosolimitanœ. Post hœc Boamundus Antio-
chenus et Balduinus Rothasiensis audientes civitatem Iherusalem a nostris expug-
natam, etc. La dernière phrase commence par : Venerandus Podiensis, etc. et
à la fin du livre est écrit : Explicit liber Xas.
Ce livre dixième ajouté à Robert le Moine est un extrait du premier abrégé
de Foucher intitulé Gesta Francorum, qui a été publié d'abord par Bongars
(p. 578), et qui a été réimprimé dans le présent volume, p. 5 18 (cap. xl).
A la suite vient :
Le livre de Fretellus : Incipit de nominibus Locorum sanctoram et de situ eoram. Ebron me-
tropolis olim, etc.; fin : Fulco, tercius cornes Andegavensis et Cenomannorum. Explicit hysloria
Jerosolimitana.
Nomina episcoporum Iherosolimitanorum.
De origine Pylati, et de actibus ejus.
De natione Jude, (radiions Domini.
Incipit relacio Nicodemi de passione et resurrectione Domini '2.
1 Voyez ci-après, p. 509. — * Cf. Thilo, p. /|().
Digitized by
PRÉFACE. li
Trithème, cité par Bon gars l, dit, dans sa notice sur Robert le Moine, que
son ouvrage était divisé en dix livres. Cependant tous les manuscrits consultés
par nous n en contenaient que neuf et se terminaient avec la bataille d'As-
calon. Nous pouvions craindre que ce livre dixième, dont nous n avions pas
encore trouvé le texte, ne renfermât une suite inédite. Nos doutes sont dé-
sormais levés : ce livre dixième n est évidemment qu'une continuation ajoutée
après coup , comme celle qui se -trouve à la fin du manuscrit d'Upsal.
La Bibliothèque royale de Bruxelles possède un fort beau manuscrit de
Robert, n° 9823, in-folio, xne siècle. Nous lavons décrit plus haut (p. xxxv),
à l'article de Foucher de Chartres. Ce texte paraît se rapprocher beaucoup de
notre manuscrit A, n° 5129 de la Bibliothèque impériale2.
L'Histoire de Robert le Moine a été publiée plusieurs fois.
La première édition date de la fin du xve siècle. L'exemplaire qui est à la
Bibliothèque- impériale (réserve,1 J 286 A) est un petit in-4°, relié en maro-
quin rouge, aux armes de France. Au commencement se trouve la lettre de
l'empereur Alexis au comte de Flandre : Oc (hoc) exemplar, etc. Puis vient
l'Histoire de Robert le Moine. A la fin de cette histoire, après les mots,
Factum est autem prelium hoc ad laudem, etc. (1. IX, c. xxiv, p. 880) , on lit :
lis peractis, plaçait quibusdam in patriam, etc. fragment emprunté à Foucher
de Chartres. Le texte de Robert reprend aux mots : Quia vero historiens
sermo, etc. Après l'Histoire de Robert, se trouve la lettre du patriarche de Jéru-
salem que nous avions mentionnée plus haut (aux manuscrits P et S). Le livre
se termine par ces mots : Explicit hystoria de ilinere contra Tnrchos. Dans ce
volume, il n'y a ni titre, ni lettres capitales (la place de celles-ci est restée
en blanc), ni chiffres/ ni réclames. Les auteurs de Y Histoire littéraire3, sur la
description d'un exemplaire de cette édition qui leur avait été envoyée de
Limoges, ont cru qu'elle avait été imprimée à Paris avant 1^76; mais, selon
Brunet\ elle doit être sortie des presses de Therhoernen, imprimeur de Co-
logne, entre 1^70 et 1^72.
En 1 533, parut chez Henricus Pétri, à Baie, un volume in-folio, renfermant
Robert le Moine et plusieurs pièces détachées, sous le titre de Bellum christia-
norum principum contra Sarracenos. Reuber 5 l'inséra dans sa collection des
Scripiores rerum germanicaram, in-folio, Francfort, i583; Hanau, 1619.
Joannis, en donnant une nouvelle édition de cette collection, joignit au texte
de Robert les remarques de Barthius, et le fit précéder d'une préface. Bon-
gars, dans les Gesta Dei, assigna le second rang à notre historien; et se servit,
pour établir son texte, outre l'édition du xvc siècle, des manuscrits de Nicolas
Lefebvre, de ceux de Laurent Bochel, et de ceux qu'il possédait lui-même.
Il existe plusieurs traductions de l'Histoire de Robert :
Une, en langue allemande, publiée en 1482, dont M. Riant possède un
1 Voyez la préface de Bongars, ci-après, p. 71g. Lini, un; à Troyes, deux, n°* A70 ter et 2268; à Klos-
* Les manuscrits de Robert le Moine sont très-nom- ter-Neuburg, un; à Vienne, trois; à Wolfenbûttel, un
breux. Outre ceux que M. Le Bas a fait collationner pour du xn* siècle; à Giessen, un; à Hambourg, un, etc.
cette édition , il en existe un à la Bibliothèque de Sainte- 3 T. X , p. 3a8-33o.
Geneviève de Paris ; a Berne , un ; à Cambrai , un , n* 7 1 o , 4 Manuel du libraire, b* édition , t. IV, p. 1 334- 1 335 .
xir siècle; à Saint-Gall, trois, n" 3ao, 5^7 et 620; à s Voyez ci-après, p. 719, note h.
m. H
Digitized by
PREFACE.
exemplaire, qui! a bien voulu nous communiquer. Au lieu de titre, on lit en
tête le préambule suivant, dont nous reproduisons exactement l'orthographe :
jjifiiarl) wlgt fin nmrljaft vni bmtxtc Ijtetari wxt hit turke m attire geBrljlecljt itx m$itu~
bxqtn Me cxisteUt ften Mrclje *0r vil taré m mamgrrUg t»et« angtforljten aur t) tnl Ijetltger sut
in txxBttlxc Ijfr tant beatrttten grttôt in betzairogra Si ht nntartattg graacljt Ijaben. Bantmb ntt
frrabà t6t 2tt)drrn fra* whr çete frnr gUtrijeu aurt) frulim tm Ufora nriwBm waacljfii ftalben t>n«r
aànîtai tm mtBBdaien tt. Bmljalben bapat ftrbamt* ier auto bnwflt mari rtn Conrtlhtm zrbr-
rufftn. 21U attrl) ht km aelbro Canriltum mtltcl) beôcljloaôm warfr zn irm Ijetliflê grab eut Ijnr-
fart zroolbrîgfn tmb rofonr Me ungltubtgfit mieften al* aurt) be*ri)arf) ht raa« Mi klarltrljer
uememm mirât in ter naripalgeitôeit tititarmu
Tout à la fin» au recto du 9^ et dernier feuillet, se trouvent le nom de
Timprimeur, le lieu de l'impression et la date :
Wtat ruarljafftige Ijçatarç t)at grfrntrkt jjamt* 0amler hu 2lng0pnrg uni uatlenttbet an mantag
uor 3eorg. Shma zr tm CXXX33 {are et *.
Trois traductions en langue italienne :
La première, la plus ancienne : « Historia di Roberto Monaco délia guerra
« fatta da principi christiani contra Sarracini, per l'acquisto di Terra santa, tra-
« dotta per M. Franc. Baldelli; Firenza, i552, in-80;»
La seconde, due à Sébast. Ciampi : « La' Guerra per li principi cristiani guer-
« raggiata contra i Sarraceni, Firenza, 1825, in-8°; »
La troisième, toute récente : « La prima Crociata. . . di Roberto Monaco,
« tradotta, con note e schiarimenti, dal prof. G. B. Ceresato; Nizza, i85/»,
« 3 vol. in-160. »
M. Guizot a publié une traduction française de notre histoire dans sa Col-
lection de mémoires , t. XXIII, p. 299-^76 (Paris, 1825).
Nous plaçons ici, à la suite de cette notice, le titre et la préface composés
par André Velleius pour l'édition qu'il avait préparée de Robert le Moine.
HISTORIA
BELLI SACRI, - *
GESTI
ANTE ANNOS PENE QUINGENTOS
A PRINCIPIBUS CHRISTIAMS, CONTRA
SARACENOS, PRO RECUPERANDA
TERRA SANCTA ,
DESCRIPÏA
A
ROBERTO QUODAM , MONACHO G ALLO,
EDITA ANTE ANNOS QUINQUAGINTA ,
LIBR1S OCTO, NUNC DECEM COMPLETIS
DENUO IN LUGEM PRODUCTA,
OPERA
ANDREA SEVERINI VELLEI
ANNO DOM1NI MD.LXXXIIII.
1 Le manuscrit de celle traduction allemande est à r En i5oa, in-4° (Panzer, Sapplem. n° 53o); 2° à Mu-
Saint-Gall, n° 547. Elle a été réimprimée plusieurs fois: nich, en i5i8, in-4° (Weller, Repertorium typographe
Digitized by
PREFACE. lui
Non defuturos arbitrer, mi generose Domine Erice, qui (ut nunc sunt tempora) hune Duo
au tore m, quem T. G. offerimus, ut paru m elegantem et minus purum put um carpere prae- ,n mérita ^
sumant. Neque enim negari certe potest eum magis simplicis lidei ac candoris in historia de8,deranl"r
scribenda fuisse studiosum, quam religiosae veritatis aut eloquentiae alicujus peculiaris.
Quorsum igitur hic, dices, editur hoc aevo, eruditorum et elegantium scriptorum tam
fertili? Fateor ingénue, quum primum de eo edendo cogitassem, matura statim delibera-
tione me mutasse consilium , quod et rude esset et barbarum plane multis in locis ipsius
dicendi genus, et narrationes quasdam a fideli pietate aliénas historiae inspergeret.
Verum, ubi ait i us mecum perpenderem neminem, quantumvis praestantem, autorem
existere, qui naevis suis careat, etiam hujus errata apud aequos lectores veniae locum reper-
tura confîdebam.
Etenim quum professione monachus exstitit, quo ulterîus progredi potuit, quam eum Excusatur
iniqua ejus saeculi in quod inciderat sinebant tempora? certisTe'causis
Neque dubium, si ipsi nostrum vivere contigisset saeculum, quin et seipsum et sui ordinis
morum ac studiorum rationes improbaret merito.
Feratur itaque in bibliothecis doctorum, loco subselliorum imo. Et reponantur sane
Sallustius, Caesar, Livius, et alii de meliori nota historiographi , tanquam in archivis prin-
cipum, idque eo quo merentur styli elegantiae et gravitalis argumenti jure ac nomine. Ex
his orationem, ex his judicium formet juventus, eloquentiae et scientiae politicae studiosa,
ut sapere et fari quae sentit possit abunde.
Hic Robertus noster eo se nomine non venditat.
Sunt alii autores praestantes multi, ex quibus haurienda venit latini sermonis elegantia
et puritas. Neque ex hoc religionis fundamenta vera , aut discenda aut defensanda , petenda
veniunt. Quae quum ab innumeris scriptoribus sacris vulgataatque proposita sint, verendum
non est ut qui judicio alioquin mediocri valeat, bujus lectione seduci aut labem aliquam
queat attrahere.
At impedire tamen, inquies, poterit lectionem meliorum, quibus ocium'majori cum
fruge impendi poterat? Profecto natura ita comparatum video ut varietate delectemuri et,
post sérias ac graves occupationes, minoris momenti ac ponderis rébus, quadam ceu animi
munditate nos applicemus et inhaereamus sine fastidio. Taedet etiam reges, et tui ordinis,
mi Erice, hommes, assidue pérorantes, audire viros oratores eloquentia et dexteritate acu-
minis judicii praestantes. Immo etiam, ubi colloquiorum aulicorum (quorum omnia acri
quodam sale urbanitatis ac honestatis condita esse oportet) pertaesum est, alloquia rustico-
rum lubenter fertis, et quadam etiam aviditate ac patientia auscultare comperimini. Et quod
mireris, saepenimvero quoque accidit ut, quo rudius ac magis rustice res ipsas, pleno ac
libero ore, sermoneque fuco et phaleris experte, explicent, eo majori cum applausu exci-
piantur et gratia. Sit sane hic noster autor alicui e média Jiorum turba conterendus. Ne-
mini tamen invito obtruditur. Légat eum nemo cum ocii melius collocandi dispendio. Fo-
veantur et circumgestentur in sinu delicati isti majoris no/ninis scriptores. Hic locum
inveniet, ubi saties cepit animos, multa gravium autorum lectione obrutos, atque secessum
jam et relaxationem requirentes. Habet enim quo lectorem suum morari ac remunerari po-
test cum fœnore, ut insumti in ipso temporis minime pœniteat. Rem tractât non futilem
aut ludicram, sed quae optanda solum esset ab aliis plenius et purius perscripta. Proponit
exempla luculenta utriusque generis, ut invenias facile quod laudes et in vita imiteris,
quodque vicissim improbes actotis averseris viribus. Quis enim, pectore natus vere gene-
roso, ad memorabilia virtutis facinora non penitus inflammetur, ubi hinc legendo cognoscit
quo ferventissimo gloriae Dei et Ecclesiae zelo tôt praeclari principes, tôt tamque nobiles
rum, n° 1 1 53 ) ; 3° en i584, dans le Beyssbuck dess deux traductions flamandes ; i° Harlem, 1/186 , in-folio ;
heyligen Lands, collection de voyage» publiée à Franc- a" Anvers, i544, in-folio; el une version anglaise, de
fort par Feyerabend. M. Paul Riant nous signale encore Caxlon, i48a, in-folio.
h .
Digitized by
Googl
liv PRÉFACE.
heroes, hanc expeditionem sacram sponte susceperint, gnaviter peregerint atque ope prae-
sentis Dei opt. max. perfecerint? Déserta patria, relictis conjugibus cura iiberis dulcissi-
mis, posthabitis amplissimis ditionibus, praediis, opibus ac deliciis omnibus, vitam devo-
verunt huic militiae sacra, neque prius quiescendum rati, quam, puisis, fugatis ac caesis
cbristiani nominis hostibus, loca reciperent.sancta, in quibus postea et cultum divinum,
quantum ea ferebant tempora, postliminio quasi reductum, restaurarunt, et sedem liberi
regni ac novi imperii constituerunt.
Magni, ut scis, mi Erice, restât nominis umbra Haraldoruin, Gormonum, Canutoruni,
et caeterorum nostrae gentis regum ac procerum veterum, sed summa et nullo aevo interi-
tura laus comitatur Suenonem, filium ejusdem nominis régis Daniae, quod relicta patria
comitem se praebuerit hujus militiae votivae. Praedicetur de eo tantisper, dum mundus du-
rabit, quod adeo heroico ac magnanimo pectore juvenis, ut perbibet de eo historia, génère,
fama et moribus illustris, adduxerit secum équités mille quingentos optime armatos, et,
superatis tandem maximis longinqui itineris molestiis, penetraverit Tbraciam , atque, relicta
Nicaea, demum non procul a Terma oppido, fortissime una cum suis solis Danis dimicans,
caesa jam bostium turba innumera, dono acceptis a pâtre moriebatur in armis. Quis in haec
intuetur exempta et fortitudinis non agita tur atque animositatis stimulis, nisi plane stipes sit
et plumbeus?
Sed longe alia nostrorum est temporum ratio. Alius quoque, pro dolor! Reipub. chris-
tianae status. Respice, quaeso, aevi nostri mores atque instituta. Crevit, nescio quorum ignavia
ausim dicere, potentia turcica. Discidia intestina et bella Cbristianorum civilia, fenestram,
immo valvas, aperuerunt Turcis, ut nostra nobis ante fores, ante oculos, e manibus eripe-
rent. Exempla notiora sunt quam ut commemoratione longa opus sit. Tu, Erice, adoles-
cens generose , audax coram spectator eras, non sine vitae tuae discrimine, funeste istius
caedis, édite ante annos duodecim, in plurimos sanctos Dei martyres, detestandis dolis
peremtos in Metropoli ejus gentis, quae primae fere laudis palmara in vindicanda terra
sancta olim obtinuit. Ita nunc vice versa, cuncta rétro sublapsa feruntur : fatali nimirum çt
débitas nostris delictis culpae, non virtutiaut magnanimitati bostium nostrorum peculiariter
ascribendum. Neque enim illa est aut fuit unquam Turcorum industria aut militaris rei
peritia, ut nostris ea in parte ullo modo superiores censendi sint. Docet praesens bistoria,
saepe, exigua militum nostrorum manu, una vice atque congressu fusos atque ad internecio-
nem caesos esse plures exercitus turcicos.
Constat quoque veris narrationibus eorum qui inde hue ad nos redeunt, non esse gen-
tem mahometicam ita fortem atque invictam , quemadmodum nostra nobis fingit ignavia et
caecitas, quin facile terris dolo ac fraude occupatis ejiceretur, modo nos ipsi nobis non
deessemus, séria ad Deum pœnitentia et mutua inter nos animorum concordia. Sed exstant
hac de re multorum diserte scripte orationes, adeo ut supervacaneum ducam hic eadem
oberrare, quod aiunt, chorda. Navarunt illi operam praeclaram et laude dignam. Et faceret
operae quoque pretium, si quis historiam belli sacri in unum tanquam corpus redactum,
oratione magis latina quam est nostri autoris aut Wilhelmi Tyrii, npvo modo conscriberet.
Ego dum historiae patriae nostrae restaurandae incumbo, et varia ac laboriosa indagine ejus
rei adminicula inquiro, incidi in hune Robertum, in bibliotheca viri omnium praestantis-
simi, piae memoriae Domini Johannis Frisii. Qui ultra quam me etiam optare competebat,
totum se mihi, dum viveret, dédit, ita quod nihil aut celaret aut denegaret, quod insti-
tuto meo arbitrabatur conducere.
Accipe igitur, mi Erice, pro innata animi tui generositate summa, hoc nostrum dedi-
cationis studium benevola mente, et ex voluntatis promptitudine, non operis magnitudine,
rem aestima. Labor enim noster non ita magnus fuit in hoc autore edendo, nisi quod dum
eum reviderem, quaedam inter legendum correxerim, quaedam etiam penitus necessario
immutaverim ac sustiderim. Adjeci librum decimum integrum t quem nobis exemplum dicti
nostri Mecaenatis carissimi praebuit. Librum vero septimum, quem typographus industrius
Digitized by
PREFACE. lv
Henricus Pétri unicum reliquerat, eum in duos secuimus, quemadmoduiii fieri jubebat
codex antiquus. Caetera quae forte aliis videbuntur aut novanda aut penitus tollenda, aliorum
reliqui arbitrio. Nam singula si ad vivum resecare placuisset, quid de ipso tandem resti-
tisset autore ? Erant in eodem volumine huic autori ad juncta quœdam alia scripta vetusta ,
quae alias forte communicabimus. Hac vice vix ocii tantum suflurari licuit justis ac statis la-
boribus, ut subcisivis horis haec conficerem.
Rogo iterum atque iterum, velit T. G. ista boni consulere, majora, si fata ferant, exspec-
taturus in posterum. Oro Deum ut T. G. conservet quam diutissime incoiumem atque flo-
rentem in nominis sui gloriam ac patriae communis usum salutarem. Amen.
Ripis Phundusiorum , cal. Martii, Anno Domini MDLXXX11II.
G. T. addictus,
Andréas Velleius.
x.
STEPHANI, COMITIS CARNOTENSIS,
ATQUE
ANSELMI DE RIBODI MONTE
EPISTOL^1.
Aux histoires dont nous venons de parier, nous joignons trois lettres, qui
sont elles-mêmes des récits partiels de la première Croisade, et des récits du
plus haut intérêt, puisqu'ils émanent, non pas seulement de témoins, mais
d'acteurs : et l'un des deux remplit un rôle considérable sur cette grande
scène.
Etienne était le fils aîné de Thibaut III, comte de Champagne, de Brie,
de Blois et de Chartres; il eut pour mère Gersende, fille d'Herbert, comte du
Maine5. H reçut une éducation brillante et tint même sa place parmi les poëtes
de son temps. Raoul de Caen vante sa libéralité et son audace, et n'est pas éloi-
gné d'en faire un général, un chevalier accompli3 : Cujus si largitatem hilaritas,
si audaciam fervor, quanti debuerant, illustrassent, nihil eideerat ad ducem, nihil
ad strenuissimum militum. Etienne épousa Adèle, fille de Guillaume le Con-
quérant, roi d'Angleterre et duc de Normandie \ Geoffroi de £haumont avait
été chargé de négocier cette alliance 5. Il se montra facile et généreux dans
ses rapports avec le clergé de ses Etats. En 1089, il fonda à Blois le prieuré
de Saint Jean-en-Grève , uni à l'abbaye de Pontlevoi6. Vers 1096 il faisait
encore une donation à l'abbaye de Marmoutier7, et, plus tard, il renonçait en
1 Cf. Hisl. litt. t. IX, p. a65-273 ; Fabricius, Bibl.
med et inf. lat. t. VI, p. ao5; Struve et Meusel, Biblioth.
p. 290-291; Michaud, Biblioth. des Croisades, t. I,
p. 445, t. II, p. 463.
* Martène, Ampliss. collect. 1. 1, p. 621; Hildebert, ep.
3 P. 616. Cf. Tudeb. imit. p. 170.
4 Order. Vilal , l. V, t. II, p. 393 (éd. Leprévosl).
5 Spicil. I. X, 549-552-553 (éd. in-4°).
A Bernier, p. 291 et Append. p. i3-i4.
7 Mabillon, Annales, t. V, Append. p. 656.
Digitized by Google
LVI PRÉFACE.
faveur d'Yves, évêque de Chartres, au droit, que les comtes de ce pays s étaient
attribué, de faire enlever, à la mort de Tévêque, tout ce qui se trouvait dans
la maison épiscopale et sur les terres qui en dépendaient l.
Etienne partagea l'enthousiasme des seigneurs pour la guerre sainte prêchée
au concile de Clerniont. Il prit la croix au mois de septembre 1096, et partit
avec Robert, duc de Normandie, et avec Robert, comte de Flandres2. Ils
prirent leur chemin par l'Italie, et, après avoir visité Rome3 et passé l'hiver
en Pouille\ ils s'embarquèrent à Brindes au printemps de l'année 1097. Us
traversèrent les contrées de l'ancienne Epire, de la Macédoine et de la Thrace,
et arrivèrent à Constantinople. L'empereur Alexis accueillit Etienne avec dis-
tinction, le combla de bienfaits et voulut même adopter l'un de ses fils5. Aussi
Etienne lui rend-il les meilleurs témoignages : cette déclaration unique en
faveur de l'empereur fait contraste avec les imprécations dont l'accablent les
autres historiens. Etienne rejoignit l'armée chrétienne devant Nicée, la pre-
mière semaine de juin 1097 6. Il prit une part importante au siège de cette
ville. C'est là qu'il fut nommé par les autres princes le chef de l'armée, si tant
est qu'il y ait eu un chef véritable dans cet immense rassemblement de grands
feudataires qui, en l'absence de tout roi, se regardaient comme égaux. Il con-
tribua à la victoire remportée à Dorylée sur les Turcs7, et vint avec le plus
grand nombre des Croisés mettre le siège devant Antioche 8. Là encore
Etienne se distingua dans plusieurs combats contre les Musulmans9; mais la
longueur du siège, les nombreuses privations qu'éprouvèrent les Chrétiens
pendant l'hiver de 1097-1098, le firent tomber malade et le contraignirent
à se retirer dans Àlexandrette 10.
C'était un premier pas en arrièçe. Il ne tarda point à en faire d'autres beau-
coup plus marqués dans cette voie. Dégoûté de cette longue campagne , il
partit, abandonnant ceux qui l'avaient nommé leur chef, juste au moment où
leur persévérance allait être récompensée : deux jours après, les Chrétiens
étaient maîtres d' Antioche.
Cette défection n'a pas trouvé grâce devant les historiens contemporains.
Tuebœuf, Raimond d'Aguilers, Robert le Moine, flétrissent en termes éner-
giques la conduite d'Etienne, et le maudissent à l'égal de l'empereur Alexis,
devenu, depuis l'occupation de la ville de Nicée, si justement suspect aux
Chrétiens de ne chercher que son bien dans la guerre sainte. Tuebœuf 11 pré-
1 Mart. AmpL coll. t. I, p. 621-622% Ivo ep. 49. La
meilleure édition de la charte du comte Élienne est celle
qui a été donnée, d'après l'original, par MM. de Lépiuois
et Merlet dans leur cartulaire de Notre-Dame de Char-
tres , 1. 1 , p. 1 o4. Cette charte leur paraît être de 1 1 00 ou
1 101. Dans le même recueil, t. I, p. 98, est une autre
charte du même comte Étienne, portant concession à
l'église de Chartres d'une terre sise à Bullainville. On
en trouve une aussi dans le cartulaire de Saint -Père
(éd. Guérard, t. II, p. 295).
* Tadeb. imit p. 170; Foucher de Chartres, p. 328;
Gesta, p. 493 ; Robert le Moine, p, 739-740.
3 Foucher, p. 329; Robert le Moine, p. 7^0; cf.
p. 885.
* Fôucher, p. 329; Gesta, p. 493.
5 Cf. p. 885-886.
* Foucher, p. 332; Gesta, p. 49^; Raoul, p. 616;
Robert, p. 756; cf. p. 886-887.
7 Foucher, p. 335.
* Raoul, p. 642; Robert, p. 8i5 ; cf. p. 887-890.
* Raoul de Caen, p. 646-647- •
10 Tuebœuf, p. 74, i48, 2o3; Raimond d'Agui-
lers, p. 258; Foucher, p. 342, 398; Gesta, p. 5oi,
532; Raoul de Ca^n, p. 649; Robert le Moine,
p. 8i5-8i6.
11 P. 74-75, 148-149, 2o3-2o4î Gesta, p. 5oi; Ro-
bert, p. 816-817.
Digitized by
PREFACE. lvii
tend même que le comte, par ses faux rapports, empêcha l'empereur d'amener
à Antioche le secours qu'il avait promis et l'armée qu'il avait rassemblée.
Revenu en France, Etienne, au lieu de ces témoignages de la vénération
populaire qui accueillaient les pèlerins, ne trouva que froideur et mépris, et il
n'avait qu'à prêter l'oreille pour apprendre ce que l'on pensait de sa conduite1.
Sa femme elle-même, la fille du conquérant de l'Angleterre, souffrait pour lui
de ces manifestations presque publiques; et, malgré ses répugnances pour un
voyage dont il avait éprouvé les difficultés et les périls, il se résolut, d'après
ses conseils, à reprendre la croix. En 1 101, il repartit pour la Terre sainte3
avec Guillaume, comte de Poitiers, Etienne, comte de Bourgogne, et Hugues
le Grand.
Cette nouvelle Croisade ne fut pas heureuse. La route que l'on s'était frayée
à travers l'Asie Mineure par la victoire était loin d'être restée ouverte. Les
Français, assaillis et battus par Kilidj-Àrsian, eurent grand peine à gagner An-
tioche. De là. ils allèrent avec moins de périls à Jérusalem, et y célébrèrent
les fêtes de Pâques. Ils avaient achevé leur pèlerinage et gagné Jaffa pour re-
tourner en Europe3; mais il ne suffisait pas de s'être agenouillé aux Saints
Lieux : Jérusalem , devenue chrétienne, réclamait davantage de ceux qui la visi-
taient; et, sur les instances du roi Baudouin, ils allèrent avec lui combattre
les Sarrasins près de Ramla. Ce fut pour plusieurs, et pour notre comte en
particulier, le tenue de leur pèlerinage. Les Chrétiens furent défaits; Etienne
et le comte de Bourgogne restèrent parmi les morts (18 juillet 1 io2)\
Nous avons réimprimé dans ce volume les deux seules lettres connues qui
nous restent d'Étienne. La première est datée du siège de Nicée. Bernier, au-
teur d'une Histoire de Blois, qui la publia en 1682, d'après une copie faite sur
un cartuiaire de Chartres par Duchesne, s'exprime ainsi : « On voit deux fort
« belles lettres de ce comte écrites à cette princesse, son épouse. L'une est
« imprimée dans le tome quatrième du Spicilége, et c'est pourquoi elle ne se
« trouvera pas dans mes preuves. L'autre a été tirée d'un cartuiaire de N. D.
«de Chartres par feu M. Duchesne, et m'a été communiquée par M. Du-
« chesne, son fils, avocat en Parlement. Quoique, au sentiment des savants,
« cette dernière soit fausse quant au style, jé ne laisse pas d'en donner la
* copie dans mes preuves, parce qu'elle est véritable quant aux faits, et qu'elle
« contient des singularités qui ne se voient nulle part5. »
Cinq années plus tard, Mabiilon6 donnait de la lettre publiée par Bernier
une autre édition, d'après un manuscrit de ïa reine Christine. Nous avons
suivi le texte de Mabiilon, tout en insérant les variantes que présentait la
leçon adoptée par Bernier.
La seconde lettre, écrite par Etienne à Adèle pendant le siège d' Antioche,
1 Ord. Vital. I. X, t. IV , p. 118-119. mibus coatulît , et pro cujua anima uxor ejus Adela nobis
1 Foucher, p. 398-400; Gesta, p. 53a-56i. (1/ faut sans doute lire nobi[li]s) comitissa conoessit ca-
* Gesta, p. 53 1 , 53a , 56 1 . nonicis Beats Maria? vicariam quam eia Gaufridus Britto
4 Foucher, p. 4oa; Gesta, p. 533, 534, 563. L'obi- vendidit, et alia multa bona fecit.»
tuaire de l'église de Chartres (voyez Lépinois et Merlet, 5 Bernier, Hist. de Bbis, p. 392-293.
III, 1 15) porte au 19 mai : 6 Muséum italicum,\% pars altéra, p. a37-a3g. Paris,
« Obiit Stephanus , palatinus cornes , in defensione Je- 1 687.
rosolymitanœ ecclesiae; qui libertatem episcopalibus do-
Digitized by Google
LVIII
PRÉFACE.
avait été publiée par d'Àchery, dans son Spicilegium1 . Nous avons reproduit le
texte donné par le savant Bénédictin.
Anselme3, comte de Ribemont, descendait des anciens comtes de Valen-
ciennes3. Il avait un grand attachement pour l'Eglise, et les monastères du
pays fiirent.de bonne heure l'objet de ses libéralités. Vers Tan 1070, du con-
sentement d'Agnès, sa mère, il donnait une portion de ses biens à l'abbaye
de Saint-Amand\ En 1079, ^ donna l'île sur laquelle l'abbaye d'Anchin fut
construite, à deux lieues de Douai5. Il fonda en io83, sur ses terres, lè mo-
nastère de Notre-Dame-de-Ribemont6, et fit, l'année suivante (en io84), con-
firmer cette fondation par le roi Philippe I.
Anselme prit la croix et fut l'un des premiers qui suivirent Godefroi de
Bouillon7. Il périt au siège d'Archis ou Archas8. La plupart des historiens de
la première Croisade ont raconté la fin du noble Croisé. La veille de sa mort,
il avait cru voir un de ceux qui avaient péri devant Marra, tout rayonnant de
gloire et de beauté; et, comme il l'admirait : «Pourquoi, lui dit son ancien
compagnon , t'étonner de cet éclat quand j'habite une si belle demeure ? • et
il lui avait montré un palais resplendissant dans le ciel, ajoutant : « Demain un
«plus brillant te sera préparé. » Le pieux guerrier, à son réveil, appela un
prêtre, se confessa, et ce jour même une pierre lancée par une machine lui
brisa la tête. Raimond d'Aguilers et Raoul de Caen, et après eux le Tuebœuf
imité ont rapporté avec une foi égale à leur vénération cette sainte mort.
Pendant le cours de la Croisade, Anselme avait écrit deux relations ou lettres
à Manassès H, archevêque de Reims, qui avait pris sous sa garde les domaines
du comte de Ribemont. La première de ces lettres semble avoir disparu. Nous
n'en connaissons aucun exemplaire. La seconde, la seule que nous puissions
donner ici, a été publiée pour la première fois par d'Achery, dans son Spici-
legium9, d'après un manuscrit qui avait appartenu à Baluze10. Manassès11,
annonçant la mort d'Anselme à l'évêque d'Àrras, l'exhorte à prier Dieu pour
le repos de l'âme du vaillant Croisé.
L'Histoire littéraire 12 a relevé l'erreur commise par Fabricius quand il attri-
bue à Anselme de Ribemont une description de la Terre sainte, écrite au
xvie siècle, par un moine nommé Anselme : cette description fort intéressante
a été publiée par Canisius l3.
L'histoire delà première Croisade se continuant au volume suivant, nous
reportons à ce volume le tableau chronologique qui doit présenter, dans leur
' Éd. in-4\ t. IV, p. a 57-261 ; édit. in-fol. t. III.
a Cf. Bist. litt. t. VIII, p. 496-500 ; Struve et Meu-
sel, Bibl. t. II, 11, p. 296; Fabricius, Biblioth. med. lat.
t. I, p. a 16; Michaud, Biblioth. des Crois, t. I, p. 446.
3 Àlbéric de Trois -Fontaines, an. 1099, P- l7^;
Will. Tyr. 1. VIII, c. xvii.
4 Mabillon, Annales, I. LXI1I, n# 67, t. V, p. 37-28.
* Mirœus, Notitia ecelesiarum Belgii, i63o, in -4*,
p. ao5; Robert le Moine, p. 857.
9 Miraeus , Donationum Belgicarum lib. II , 1 629 , in-4*.
p. 57, 59.
7 Chroniq. d'Àndres, Spicileg. t. IX , éd. in-4°, p. 375;
cf. Robert le Moine, p. 844* variantes.
4 Tuebœuf, p. 100, i58, 211, 2i5; Raimond d'A-
guilers, p. 276, 377; Foucher, p. 352, 507 ; Raoul de
Caen, p. 680, 681 ; Robert le Moine, p. 857.
• Éd. in-4°, t. VIII, p. ig5; éd. in-fol. t. III, p. 43 1.
10 Hist. litt. t. VIII, p. 5oo.
11 Baluze, Miscell. t.V, p. 317.
11 T. VIII, p. 5oo.
13 T. IV, p. 1289 de Tédit. in-4p, et t. IV, p. 779 de
l'édil. in-fol. donnée par Basnage.
Digitized by
PRÉFACE. lix
ensemble et dans leur suite, les faits donnés par chacun des historiens de la
Croisade.
Nous ne finirons pas cette préface sans rendre témoignage au concours
excellent que nous a prêté M. Sainte-Marie Mévil, archiviste du département
de Seine-et-Oise, attaché comme auxiliaire aux travaux de l'Académie. H
s'est acquitté avec un zèle infatigable de tous les soins accessoires dont nous
lavons chargé. La table qui termine le volume est particulièrement son ou-
vrage.
H. W., A. R.\
1 Le second signataire de cette préface se fait un de-
voir de déclarer que la copie du présent volume était
déjà tout entière livrée à l'impression et imprimée jus-
qu'à la page 97, quand il a été appelé à succéder à son
confrère et ami très-regret table, M. Ph. Le Bas, dans le
soin d'en poursuivre la publication. Cest donc à M. Pli.
Le Bas qu'appartient l'honneur d'en avoir préparé le
texte et les notes pour toute une moitié (Tuebœuf el
ses annexes, et Robert le Moine).
m.
Digitized by Google
Digitized by
Google
TABLE DES MATIÈRES
DU TOME TROISIÈME
DES HISTORIENS OCCIDENTAUX DES CROISADES.
Pages
Préface i
1. Pétri Tudebodi seu Tudebovis, sacerdotis Sivracensis, historia de
Hierosolymitano itinere 1
Ad Pétri Tudebodi, sacerdotis Sivracensis, historiam de Hierosolymitano itinere,
Joannis Besly Pictonis praefatio 3
IL Gesla Francorum et aliorum Hierosolymitanorum , seu Tudebodus
abbreviatus 119
III. Tudebodus imitatus et continuatus, ex codice bibliothecae casinensis
qui inscribitur, Historia peregrinorum euntium Jerusolymam ad liberan-
dum Sanctuqi Sepulcrum de potestate ethnicorum, et a cl. viro Mabillone
editus est in Musaeo italico 1 65
Jo. Mabilionis admonitio in sequentem historiam Belli sacri 167
IV. Raimundi de Aguilers, canonici Podiensis, historia Francorum qui
ceperunt lherusalem q3i
V. Historia lherosolymitana. Gesta Francorum lherusalem peregrinan-
tium, ab anno Domini mxcv usque ad annum mcxxvii, auctore
domno Fulcherio Carnotensi 3i j
Viricl. D. Bongarsii ad Fulcherii Carnotensis historiam praefatio 3*1 5
Monitum Willelmi Grassegals militis ad historias Belli sacri (Fulcherii Carno-
tensis, Galterii cancellarii et Raimundi de Aguilers), quas régi Francorum,
Ludovico VII , offerebat .... 3 1 7
VI. Gesta Francorum expugnantium lherusalem 487
Viri cl. Bongarsii ad Gesta Francorum praefatio.. . 489
VIL Securida pars historiée Iherosolimitanae 545
Viri cl. Bongarsii ad Secundam historiœ lherosolimitanœ partem prapfatio S 4 7
Digitized by
lxii TABLE DES MATIERES.
Pages
VIII. Gesta Tancredi in expeditione Hierosolymitana, auctore Radulfo Ca-
domensi, ejus familiari 587
D. Edmundi Ma rte ne et D. Ursini Durand admonitio prœvia 593
In Gesta Tancndi praefatio Ludo?ici An|oniï Muratorii 600
IX. Roberti Monachi liistoria Iherosolimitana 717
Viri cl. D. Bongarsii ad Roberti Monachi historiam praefatio 719
X. Stephani, comitis Carnotensis, atque Ànselmi de Ribodi Monte epi-
stolae 883
Stephani, comitis Carnotensis, ad Adelam, uxorem suam, epistolae 885
Anselmi de Ribodi Monte ad Manassem, archiepiscopum Remensem, epistola. 890
Index generalis quo nomina quae ad res, locos et homines pertinent, com-
prehenduntur 897
Digitized by
Google
PETRI TUDEBODI SEU TUDEBOVIS
SACEBDOTIS SIVRACE1NSIS
HISTORIA DE HIEROSOLYMITANO ITMERE
Digitized by
Google
INDEX
CODICUM MANUSCRIPTORUM ET LIBRI TYPÏS MANDAT1
QUIBUS USI SUNT EDITORES AD CONSTITUENDUM CONTEXTUM
1° IN PARTE SUPER ÏO RI PAGINAROM IMPRESSOM :
A. 5 1 35 (codd. lat. Bibl. imp. Paris.),
G. Londinensis , iyok,
D. Montispessulanus, H. itx* ;
2° IV FAITE INFIRIORI paginaagm exhibitom :
B. 4892 (codd. lat. Bibl. imp. Paris.) quo usus est Duchesne,
E. Contextus a viro cl. Duchesne editus.
Digitized by
AD
PETRI TUDEBODI
SACERDOTIS SIVRACENSIS
HISTORIAM DE HIEROSOLYMITANO ITINERE
JOANNIS BESLY PICTONIS PRyEFÀTIO.
Jacobus Bongarsius, de literis bene meritus, ingens volumen auctorum
orientalis historiae ut Hanoviae anno mdcxi ederetur, curavit. Horum primum,
qui sine nomine agmen ducit, ex stylo et in Buamundum affectu, Italum
existimavit : quod utrum verum sit necne, ego nolim acrius aut pugnatius
in dubium vocare. Unum hoc audacteraffirmaverim, istum suum anonymum
ex Pëtri Tudebodi Pictonis historia, quam inscripsit De Hierosolymitano itinere,
fere omnia desumpsisse. Cujus ut exantlatds labores, et famam qualem qualem
sibi clanculum arrogaret, ejus nomen plagiarius expunxit, et genuini scrip-
toris dignoscendi notas, fréquentes et indubitatas, ex opère toto evulsit,
crimine legibus vindicando. Quaedam tamen aliunde petita, mihi quidem non
ingrata, raro scriptis interseruit. Sed plura quae scire conducat, et in damno
sit ignorare, temere truncavit et rejecit sine judicio. Quamplurima denique
aut in sequiorem formam aut non meliorem commutavit; et, si dicendi facultas
ei tanta fuisset quantam sibi praesumpsit, potuisset, putidus magister, edocere
Tudebodum latine loqui. Quicumque ille fuit, fortunae débet ludibrium,
qui dum alteri nomen eripere conatur, ipse, non iUe, suum amisit. Meliori
fide Robertus monachus, Baldricus Dolensis archiepiscopus, et Guibertus
abbas, omnes coaetanei, se interprètes aliénas historiée candide professi,
plerumque fusiori stylo, Iaxis habenis, quandoque verbum verbo semper cum
cura quantum possunt, istum illum anonymum reddunt. Ipsi etiam alia his-
toriae studiosis non pœnitenda, quae ab his qui Hierosolymitanae expeditioni
interfiierunt didicerant, suis libris permixta posteritati tradiderunt.
Noster de seipso, de nomine, familia, patria, professione, libris, librorum-
que inscriptione, de aetate qua vixit et scripsit, nos monitos voluit, veterum so-
lemni more. Quum exercitus Christianorum per Hierosolymorum obsidionem,
mense Julio, anno mxcix, « sitiet tempore anni ferventissimo, et cœlo aestuanti,
« et solo torrido laboraret (quae verba sunt iEmilii) obsecrationes habitae, sacra
« loca suburbana nudatis pedibus reverentissime supplicum habitu peragrata, »
Digitized by
4 PRyEFATIO AD HISTORIAM HIEROSOLYMITANAM.
ad haBC Tudebodus addit quae ponam ex lib. V [Th. XIV, vi] : « Quo loco (ad
« montem Sionis) cupiens intrare ecclesiam, quidam clericus prior in proces-
« sione veniebat. Ad ostium ipsius monasterii cum quadam sagitta in média
« fronte vulneratus est, atque defunctus est. Credendus est quiprimusscripsit,
« quia in procession^ fp#, et ocnlis camalibus yi(Jit, scilicet Petrus sacer-
« dos Tudebodus Sivracensis. » Nomen suum et patriam indicat suam anxia
verborum junctura. Nam si Sivracencis sacerdos connecterentur, ambiguus
sermo nos ancipites torqueret, et fortasse induceret in errorem. Sivracum
autem non obscurae notae est oppidum in Pictonum agro situm, hodie praeturae
regiae sedes, una e qijatuor roajoribus quibus amplissima et florentissima regio
insignitur. Senescalias vocant. Tune temporis sub ditione Hugonis Lizinia-
censis, ab invicto animi robore cognomine Diaboli, erat. Meminit auctor Rai-
naldi ejusdepa Hugonis miiitiae mçgistri, quem D^piferum appellat. Is, quum
nostri iv id. Junias, quinto ab Adventu die, anno mxcix, Hierosolymam essent
aggressi, et, antemuralibus effractis, ad interiora occupanda scalas admovis-
sent, ipse Rainaldus inter acriores qui muros conscenderant, ab inclusis caesus,
non inulta morte, ibi periit. Nam etsi Guillielmus VIE , Pictavus cornes et dux
Aquitanorum, bello sacro per se nondum militaret, turmas tamen sub signis
armatas, neque paucas neque exiguas, princeps potentissimus submiserat.
Quarto kal. Julias anno praecedenti, pugnatum est ad Antiochiam contra
Corbonam, et equitum ducenta millia, peditumque numerum innumerum.
Exercitus cunctus Christianorum in sex acies tributus : Pictones eo die Gastoni,
Benearnii vicecomiti, ducis clienti, qui cum Tancredo aciem quintam rexit,
parebant. Tudebodus, ipse Picto, Pictonum suorum, qui ad immortalem de
Barbaris fusis, fugatis, trucida tis, victoriam deportandam, animum, vires, san-
guinem subministrarant, gloriae favens, patriaeque amore flagrans, id unus
literis consignavit : anonymus, ceteri omnes quorum non intererat commé-
morasse, silentio transmisere.
Quando Hierosoly morum iter sit ingressus ostendit nusquam ; et in historia
divinare illicitum est. Gonjicio tamen Hugoni Magno ab initio se dédisse
comitem. Sed postquam Magnus apud Dyrachium, quo se cum Guillielmo,
Marchisi ex sorore Buamundi filio, intempestive transjecerat, per insidias
interceptus, ad Alexium imp. in vincuiis missus est, nostrum Buamundo,
qui nondum ex Apulia copias deduxerat, tune adhaesisse, et cum illo Con-
stantinopoHm ivisse, eoque pervenisse xvi kal. Àpril. anno mxcvii, aut verbis
Alberti Aquensis, « quum jam Pascha tribus septimanis evolutis processisset. »
Iiïius enim anni Pascha inciderat in a. d. non. Aprii. Scribit pontifex Tyrius
Buamundum Alexio « occurrisse quinta feria ante Paschalem solemnitatem, »
paulo serius, hoc est ad diem iv non. ejusdem mensis. De se in historia Tu-
debodus dat intelligi tantum ex a. d. v kal. Martias ejusdem anni. Qua tempes-
tate Tancredus et Ruscilionensis cornes Alexii insidiantes turmas, quae eos
imparatos, et, nae in pacato, ab hostibus securos, ex improviso erant adortae,
ad fluvium Bardarum in IUyrico cruenta clade affectas, fudere. « Hoc bellum,
« inquit, factum est in quarta feria quod est caput Jejunii. His ita transactis,
« imperator nequissimus praecepit cuidam suo fidelissimo, nomine Corpolatio,
Digitized by
PRjEFATIO ad HISTORIAM HIEROSOLYMITANAM. 5
« ut nos secure deduceret per suam terram usque dum venissemus Gonstan-
« tinopolim. » Ita deinceps.
Duos habuit fratres, Arveum et Araaldum, rei militari deditos : quos, in
suos pius, tanquam • probissimos et optimos milites, » hoc est bellica virtute
et moribus praes tantes, commendat nobili elogio. Origine fuisse Francos, si
aliunde non constaret, vel nomina docerent. Arveus, quum nos tri, antea ob-
sessores, versis fatis Antiochiœ obsessi essent, et in Sarracenos eruptionem
magno animo fecissent, egregie pugnans occubuit. Petrus frater ei parentavit,
et ad D. Pétri, ante portam quœ ad Occidentem vergit, dédit sepulturae.
Araaldum iniqua conditione decertantem hostes prope Marram vulneribus
confossum interemere.
Robertus monachus nequicquam conqueritur historiam anonymi « initium
« suum quod in Claromontis concilio constitutum fuit non habuisse, et ideo
« se acephalae matériel caput praposuisse » gloriosiolus jactat. Tudebodus
enim, ex quo anonymus, ab eodem concilio historiae principium sumit, sed
orationem quam ipse Robertus, aliique certatim, cum magno et ambitioso
apparatu, Urbano papas affingunt, noster et ex eo anonymus tribus verbis
exsequuntur, quisque pro arbitratu et captu mentis et ingenii.
Narra tionem claudit insigni coronide, Victoria nempe illa nobilissima,
quam christiani principes de Ammaraviso Babylonis xix kalendas Septem-
breis, anno Ghristi nati mxcix, ad Ascalonam mirabiiiter obtinuere. Neque
anonymus, neque Robertus, neque Baldricus, ulterius sunt progressif Solus
Guibertus duorum annorum additamento auctior est. Scripsit et finem scri-
bendi fecit duce Godefrido adhuc superstite, hoc est ante diem xv kal.
SextiL anni mc quo magnus ille princeps decessit. Libro enim I « illi et ejus
« fratri Balduino, sapientissimo Ghristi athletœ, » bene precatur : « quos, inquit,
« Dominus mundi gloria muniat atque custodiat, » quod de mortuo nemo sanae
mentis unquam dixerit. Historiam suam libris quinque complexus, illos ano-
nymus in quatuor contraxit, totidem Baldricus anonymum interpretatur,
Robertus novem, Guibertus septem, sed ultimum ad Balduini régis I annum
secundum produxit. Eam inscripsit De Hierosofymitano itinere. Quem titulum
Baldricus ab anonymo mutuatus, retinuit, et u trique restituendum censeo,
ex Baldrici ipsius ad Petrum abbatem epistola; «hbellum, inquit, quem De
« Hierosofymitano itinere quoquo modo composui, ad castigandum tibi trans-
« misi, quem regulari censura volo compescas, et poiias, et epistolam hanc
« cum ipso non inremuneratam remittas. » Remissa est epistola, atque ipsis-
sima est quae praefixa legitur Baldrici libris, quorum inscriptioni idem abbas
epistola sua remuneratoria videtur allusisse : « librum quoque Hierosolymi-
• tanum, inquit, Hierosolymitano mihi directum, cum epistola in fronte ipsius
« apposita, miraque dulcedine referta, remittimus. »
Gamdeni codex manuscriptus, quo usus est Bongarsius in anonymo
edendo, praeferebat in calce haec verba : « Explicit via bona. » Via bona, illic
nihil aliud est quam de Hierosolymitano itinere, pro « de bello Hierosolymi-
« tano, » aut « de expeditione Hierosolymitana. » Torquatus Tassus, poetarum
Italorum suœ aetatis phœnix, opus divinum illud suum, mutato consilio,
Digitized by
Google
6 PRiEFATIO AD HISTORIAM HIEROSOLYMITANAM.
postea non Di Gerusalume conquiestata, sed Di Gerusalume liberata, inscriptum
maluit. Et nosler alicubi titulo De Hierosofymitano itinere addit et liberatione
civitatam. Via Dei absolute, more illius aevi, idem significat. Guibertus lib. II :
« Terminato itaque concilio quod Claromonti habitum circa B. Martini octa-
« vas, Novembri mense, consederat, magnus per universas Franciae partes
« rumor émanât, de praeponenda Via Dei (sic enim antonomastice vocabatur)
« contiguos sibi ac familiares quoque sollicitât. » Ceterum Petrus abbas, de quo
Baldricus, erat Malleacensis abbas, non Malleocensis, quod esset erroneum.
Gaufredus patruus, cui successit, ex monacho Clusensi renuntiatus est abbas
Malleacensis anno mlxxxiii. Baldricus vero Burgulium rexit ex anno mlxxxix.
Inter utriusque monasterii abbates magna vetustas, magna consuetudo inter-
cessit. Utrumque monasterium agnoscit funda tores Emmam Campanam et
Guillelmum IV filium, duces Aquitanorum. Haec satis nodo dissolvendo qui
quosdam nutabundos vexarat. Intérim ad Tudebodum calamum vertamus.
Quam fidem et auctoritatem in his quae memoriae mandavit mereatur,
coaetanei interprètes melius suo periculo sententiam ferant. Robertus : « Sciant
«qui haec legerint sive audiverint, quod nihil frivoli, nihil mendacii, nihil
« magnum, nisi quod verum est, narrabimus. » Baldricus : « Nescio quis com-
« pilator, nomine suppresso, libellum super hac re nimis rusticanum ediderat,
« sed veritate texerat. » Guibertus abbas : « Ea sane quae ferebantur in libro
« contuli crebrius cum ipsorum qui facta viderant verbo, et proculdubio ex-
« pertus sum quia neutrum discreparet ab altero. » Quae omnia quidem de
anonymo, sed eodem judicio Tudebodus comprehensus intelligitur, ex quo
tanquam ex fonte, ut jam dixi, anonymus omnia hausit. Ab anonymo autem
omnes illae scaturigines fluxere. Quamobrem, quum vult se credi primum
scriptorem hujusce sacrae expeditionis, in partes suas me facile impeilat,
quando eo antiquior nullus adhuc repertus est qui taie onus humeris suis
imposuerit Suppar tamen et illius temporis aequalis exstat Raimundus de
Agiles, Raimundi Tholosanorum comitis a sacris, qui quae eo bello quoque
die a nostris gererentur adversariis videtur excepisse. Is et noster, militiae
contubernales, fortassé commentarios suos inter se communicarunt. Sane
invicem collati mire conveniunt minimumque discrepant, atque etiamnum
pagellam unam et alteram eodem tenore propemodum conceptam apud utrum-
que légère est. Utriusque quoque monumenta in praelio Ascalonico conquies-
cunt. Neque primum fragmentum, ut vocat et putat, optimus Bongarsius
debuit dubitare esse alterius quam Raimundi, sed mancum est et imperfectum.
Aliud vero est pars recisa ex suo anonymo, fine lib. ult. Ideo non immerito
quis miretur id non animadvertisse, quum libros recensuit. Sed vir magnus
tôt negotiis qua publicis qua privatis occupatus, supersedit notare.
Tudebodus et Raimundus, quum taies sint, digni sunt, meo judicio, quibus
fides prae aliis de his rébus adhibeatur. Fulcherium Carnotensem non moror.
Nam Roberti, Normannorum ducis, et Stephani, Carnutum comitis, militares
copias, in quibus Fulcherius, quum pridie id. Maii dux Godefridus, Hugo Mag-
nus, alii proceres, Nicaeam obsidione cinxissent, postremae tandem in hebdo-
mada Junii prima (quod ipse fatetur) ceteris se conjunxerunt, anno mxcvii.
Digitized by
PRvEFATIO AD HISTORIAM HIEROSOLYMITANAIt 7
Tertio nonas Quintileis dedita est Nicaea; m Lai. Novenib. perventum Àntio-
chiam. Aiiquot dies ante Fulcherius a castrâ jain reœsserat, et Balduino Bo-
loniensi addictus cornes, secum Euphratem versus, inde Edessam profectus,
harum partium factus incola, ibi mansit, donec, duce Godefrido diem suum
obeunte, Baiduinus frater io defuncti locum suffectus est. Interea Fulcherhis
votî gratia exsolvendi, Hierosolyma semel se contulit, idib* Decemb. aut, scho-
lasticis suis verbis, « die Hio quo sol retrogradus, descensu hiemaii peracto,
«recursum resumpsit ascensibilem, » aut, ut exhibet Guilielmus Malmesbu-
riensis, « solstitii hrumalis die, • anno mxcix. « Sed die seconda • anni sequen-
tis m c « iter remeabile cœpit. » Quare quœ a nostris gesta sunt per Ulud înter-
vallum quo absens fuit, ab auditu tantum et jejune tradit Noster autem, ut
semel sacrae peregrinationis itineri se acanxit, infracta mente tenuit, nec alio
flexit, tôt bel! o ru m, tôt praeclarorum facinorum oculatus, ut plurimum, testis.
Neminem veterum aut recentiorum praeter anonymum Bongarsianum legi,
cui Tudebodus notas aut lectus, qui citet, aut ex illius dape auctiorem et in-
structiorem cœnam suam faciat. Otto tamen, episcopus Frisingensis, et Chun-
radus, Urspergensis abbas, dubitationem injicere queant, ex bis quae de hoc
bello commentantur initio Henrici IV imperatoris- Chunradus enim ait « se
« legisse Hierosolymae libellum a loco praesenti » (quum dux Godefridus et alii
proceres Cous tan tinopolitanas attigissent arces) « totam hujus historiae seriem
« diligentissime prosequentem, plurimosque populi Dei labores in captas Hie~
« rusalem laetissima Victoria concludentem. Quapropter se hinc jam pauca de
« pluribus allaturum. » Noster quoque historiam finit his verbis : « Haec de
« Hierosolymitano itinere in tribus annis et liberatione civitatum dicta suffi-
« ciant. » Certe ad liberationem Hierosolymorum explendam Âscalonica Vic-
toria plurimum erat necessaria. Qua parla, plene et perfecte sancta civitas,
excusso prorsus impiorum jugo, tum demum christiano imperio mancipata et
confinnata potuit vere censeri. De qua Cbunradus etiam ex eodem libello.
Baldricus similiter anonymi libros et suos quatuor, alio nomine non digoatur
quam libelli.
Deinde, etsi Tudebodus incipiat a concilio Claromontano, nihilominus
historiae suae annos putat tantum ab eo tempore quando principes christiani
Gonstantinopolim pervenere, et Bosporo transmeato in Asiam trajecere, hoc
est ab anno mxcvii jam inchoato. Temporis autem quod in apparatu armorum
expediendo consumptum est rationem non habet Frisingensis nihil quicquam
de libello, ab eodem tamen fonte eadem cum Chunrado ; et quaecunque
comprehendit chronicis, usque ad annum mcvi, ex libris eorum qui ante scrip-
serant se mutuo accepisse profitetur. In contrarium urget magis ejusdem
Chunradi locus : « Ubi per duorum fere mensium novitios in dies suscepere
« exercitus Byzantium, e quibus tandem absque vulgi parvulorum ac mulierum
« incredibili multitudine, recensiti sunt ccc millia pugnatorum. » Otto expressif
lib. VII, quem rursus Paulus yEmilius lib. IV. De loco videntur dissentire.
Cbunradus Byzantium assignat, Chalcedonem /Emilius. Utrum magis placet,
neutrum concedam. Enimvero apud Tudebodum aut anonymum nihil simile
invenias, neque a properantibus librariis per incuriam praetermissum possis
Digitized by
Google
8 PRjEFATIO ad historiam hierosolymitanam.
suspicari, quum Robertus, etanonymi interprètes, et Raimundus, et Fulehe-
rius, et Tyrensis archiepiscopus, veteres omnes denique, de hoc sileant.
Factum certe ex disciplina par est, nec aliter putandum, sed non ibi una vice
de omnibus, quod historia non patitur. Fulcherius : « Non omnes in unum
« exercitus congregati fuerunt, donec ad Nicaeam pervenimus. » Potius sit ergo
Chunradum et Ottonem alios auctores prae oculis habuisse quos sequerentur.
Atque ipsi plura afferunt ex epistola Godefredi ducis a Roberto comité (puto,
Flandriensi) ad Pascalem papam allata, quam Sigebertus, auctor coaetaneus,
ad annum mxcvii, xcviii et xcix exscripsit, et Dodechinus abbas sub anno mc
integram posuit. Fieri potest eos numerum incertum, quem in eadem epistola
invenerunt, pro certo habuisse. Epistola : « Quum, capta Nicaea, cunctus exer-
« citus inde discesserat, plus quam ccc millia armatorum ibi fuerunt. » Sed et
Urbanus II papa in quadam epistola ad Alexium Constantinop. imp. : « Tanta
« hominum multitudo, inquit, cruce signata est, ut ad ccc hominum millia
« censa fuerint. » Quicquid sit, auctor iflius libelli imposuit Ottoni et Chunrado.
Vir incomparabilis Nicolaus Vignerius viderat anonymum priusquam Ron-
garsius eum compedibus solutum asseruisset in libertatem. Nam ter citât et
illud de Francorum bellica virtûte celeberrimum emblema, quod ex ms. ad-
ducit lib. ni. Ribliothecae, ad annum mxcvii, hodie habetur in edito Rongar-
siano lib. El, desumptum ex Tudebodo lib. H, oscitanter neglectum a Ro-
berto, celebratum Guiberto lib. III, et Raldrico lib. II, ex quo Ordericus
lib. IX.
Tudebodus, et ejus interprètes quatuor, Tyrensi incogniti fuere, qui duos,
Raymundum de Agiles et Albertum Aquensem, sibi praeposuerat in hoc itinere
duces. ^Emilius Tyrensem et Ralduinum aemulatur. Id negabit nemo cui
voluntas et otium erit eosdem omnes inter se comparare. Tudebodi sermo
solœcismis undique scatet, estque omnis rusticanus quo ante quingentos et
quinquaginta annos vulgo qui romane loqui se putabant utebantur; hoc
solum latinus, quatenus terminationes verborum et flexiones nescio quo,
quamvis aspero et rudi, latinitatis sono aures nostras radunt et verberant;
quem facile praeterire et evanescere patiamur, modo res delectationi et utilitati
in omne tempus non parum profiuturae pondère et soliditate sua haereant
menti et incumbant, eamque mira factorum eventuumque varietate et veritate
alliciant et perfundant. Nos etiam in puerulis nostris, quum priraum discunt
fari, veritatem balbutientem quaerimus et amamus. Codex membraneus ex quo
descripsi antiquissimus est, et unicus in Europa nostra, ut existimo. Eum
mihi dono dédit à (xaxap/rrçs Pilingenius baro Cressonerius, e nobilitate
Pictonica vir nobilissimus, et rébus gestis clarissimus, mihique, dum fata
sinebant, amicissimus. Rursus ego antigraphum, ut publici juris faceret,
concessi Andreae Duchesnio, regio geographo, mihi multis nominibus per-
caro, cui respublica magna jam débet, et olim majora debitura erit, quum
quae molitur, et quae adfecta exire desiderant, dias in luminis auras emiserit.
Cetera te docebunt ad Tudebodum collectanea.
Digitized by
PETRI TUDEBODI SEU TUDEBOVIS,
SACERDOTIS SIVRACENSIS,
HISTORIA DE HIEROSOLYMITANO ITINERE1.
EX CODD. PARIS. LONDIN. ET MONTISPESS. (NOBIS A. C. D.)
THEMA I.
I. Anno ab incarnatione Domini millesimo nonagesimo septimo5*, quum jam a. io9s.
appropinquasset ille terminus quem Dominus quotidie suis demonstrat fidelibus '
atque3 specialiter ostendit in Evangelio dicens : « Si quis vultpost me venire, abneget
tsemetipsum et tollat crucem suant et sequatur meb, • facta est utique motio in uni-
versas Gailorum regiones, ut si aliquis4 Dominum studiose puroque corde et
mente sequi desiderasset atque post ipsum crucem fideliter bajulare voluisset,
non dubitasset Sancti Sepulchri viam celerius accipere. Apostolicus enim5 Romanae
^esideralur titulus in codd. a. b. g. d. quibus usi sumus. — *Verba anno septimo om. c. d. —
3Om. atque d. — 4 Si quis. d. — 5 Apostolicus namque. d*
' Errât Tudebovis, vel potius amanuensis cod. a. «Anno ab incarnatione Domini millesimo nonagesimo
quo usi sumus; raelius profecto Robertus monachus, «quinto. »
Fulcherius Ctrnotensis, Willelmus Tyrensis et ceteri : b Luc. ix, a3.
PETRI TUDEBODI,
SACERDOTIS SIVRACENSIS,
HISTORIA DE HIEROSOLYMITANO ITINERE.
EX GODICB MBMBRANBO V. CL. JOANNIS BBSLT PICT0N1S, IN PBiETUBA FONTINIACI GOMITALIS CONSIUAR1I , ET BBGII
PATRONI 9 NUHG BIBL. PARIS. F. LAT. N° 48()2 ( NOBIS AUTEM B.) ET Y. GL. DUCHESNB EDITIONS ( NOBIS B.).
INCIPIT LIBER PRIMUS DE ITINERE HIERUSALEM.
I. Quum jam appropinquasset ille terminus, quem quotidie Dominus1 suis demonstrat
fidelibus, acs specialiter in Evangilio ostendit3 dicens : « Si quis vult post me venire, abneget
« semetipsam , et tollat crucem suam, et sequatur me, » facta est itaque 4 motio in universis Gai-
lorum nationîbus : ut si aliquis Dominum studiose puroque corde et mente 6 desiderasset,
atque post ipsum crucem fideliter bajulare voluisset, non dubitasset Sancti Sepulchri viam
celerius accipere. Apostolicus enim Romanae Sedis quantocius intra montaneis partibus6
1 Dominus quotidie. e. — 2 Om. ac s. — 5 Om. ostendit e. — 4 Om. itaque e. — 5 Om. et mente e. —
6 Intra montaneas partes, e.
m. 2
Digitized by
Google
10 PETRI TUDEBODI HISTORÏA
•095. sedisUrbanus 1 quantocius ultra montaneas partes cum honprîfico atque reverendis-
simo episcoporum et arcbiepiscoporum clericorum collegio ac cam honestissimis
Romanorum laicis personis est profectus2, ac proinde domino Amato, Burdigalensis
Ecclesiae archiepiscopo, et Romae legato sibi adhibito, cœpit cum suo clero subli-
miter serraocinari3 et praedicare dicens*, ut si quis animam suam salvam facere
voluisset, non dubitasset viam humiliter incipere Domini et Sancti Sepulchri4; ac
si ei denariorum deesset copia , divina ei satis daret misericordia. Ait quippe domi-
nus apostolicus : «Fratres, oportet nos pati multa pro nomine Christi, videlicet
«miserias, paupertates, persecutiones , egestates, infirmitates, nuditates, famem,
«sitim et alias5 hujusmodi, sicuti idem ait suis discipulis : Oportet vos pati multa
« pro nomine meoh; et nolite erubescere0 loquiantefaciem hominum : ego vero dabo vobis os
« et eloquiumày ac deinceps persequetur vos larga rétribution. » Quumque jam hic sermo
paulatim per universas regiones ac Gallicanorum patrias6 cœpisset crebrescere,
Franci audientes talia eloquia, protinus in dextera fecere suere cruces7 scapula,
dicentes sese8 Ghristi unanimiter sequi9 vestigia, qui10 de manu erant11 redempti
tartarea.
«096. H. Jamjamque Galli e suis12 remoti domibus, fecerunt13 duas partes. Una pars
in Hungarias intravit regionem, scilicet Petrus Eremita14 et dux Godefredus15, et
sapiens Christi athleta, Balduinusf frater ejus, quem Deus muniat16 atque custo-
diat! Isti prudentissimi milites, etalii quos ignoro, penitusque ductore17 careo,
1 Om. Urbanus d. — 2 In ultramontaneis partibus profectus est. d. — 3 Cum suis archiepiscopis et presbyterh,
et cœpit subtiliter sermocinari. d. — 4 Om. et Sancti Sepulchri d. — 5 Famés, sites et alia. c. d. — 6Gallicorum
patrias. CD. — 7 Om. cruces a. c. — 8 Dicentes esse. a. — 90m. sequi a. — 10 Quibus. c. d. — 11 Erant. c.
Redempti erant. d. — 12 Galli suis. c. — 13 Fecerunt Galli. c. Feceruntque Galli. d. — 14 Heremita. a. b. c.
sic et ubique. — 15 Godifredus. d. — 16 Quos Dominas mundi gloria muniat. d. — 17 Penitus, ductore. c. r>.
* In concilio Claromonlanensi , die 18 mensis No-
vembris, cL Willelm. Tyr. 1. 1, c. xv, p. 39.
b Acta ix, 16.
• II, Timoth. 1,8.
d Luc. xxi , 1 5.
• Coloss. m, 24.
f Inde colligere est Tudcbovem régnante Baldnînn
scripsîsse.
profectus est, cum suis archiepiscopis, episcopis et presbyteris cœpit1 subtiliter sermoci-
nare2 et praedicare, dicens : Ut si quis animam suam salvam facere voluisset, non dubitasset
viam Domini accipere ; ac si denariorum ei deesset copia , divina satis ei daret misericordia.
Ait quippe dûmnus Apostolicus Urbanus : « Fratres , oportet nos pati multa 3 pro nomine
«Christi, videlicet miserias paupertatum, persecutionum , egestatum, infirmitatum, nudi-
« tatis, famis et sitis, et alias hujusmodi : sicut isdem Dominus suis ait discipulis : Oportet11
m vos pati pro nomine meo, et Nolite erabescere loqui ante faciès hominum; ego vero dabo vobis
• os et sapientiam, ac deinceps subsequetur vos larga retribatio. » Quumque jam hic sermo
paulatim per universds regiones ac Gallorum provincias cœpisset crebrescere , Franci 5 au-
dientes talia eloquia, protinus in dextera fecere cruces suere scapula, dicentes se unani-
miter Christi sequi vestigia , quibus de manu erant redempti tartarea.
IL Jamjamque Galli ex suis remoti sunt domibus. Feceruntque6 Galli très7 partes.
Una pars in Ungriae intravit regionem : scilicet Petrus Eremita , et dux Godefredus 8, et
sapiens Christi athleta Baudoinus frater ejus, quos Dominus mundi gloria muniat, atque
custodiat. Isti prudentissimi milites, et alii plures, quos ignoro penitus0, et ductore careo,
1 Cœpitque. e. — 2 Sermocinari. e. — 3 Multa pati. e. — 4 Suis ait dicens : Oportet — 5 Francique, b. —
6 Fecerunt denique. 1. — 1 Duas. b. Legendum autem sine ullo dubio très. (Cf. cap. v.) — 8 Godcfridus. e. sic
et ubique. — 9 Om. penitus e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITÀNO ITINERE. 11
venerunt per viam quam jamdudum Carlomanmis1*, mirificus rex Franciae, ap- a. 1096.
tare fecit usque Constantinopolim. Petrus vero Eremila primus Constantinopolimb
venit m kal.2 Augustic, et cum eo maxima gênera tio Alamannorum. Illic invenit
Lumbardos et Langobardosd et alios plures congregatos, quibus imperator jusserat
dare3 mercatum sicuti erat in civitate, dixitque illis : a Nolite transmeare Brachium"
« donec veniat maxima multitude* Christianorum4, quia vos tanti non estis quanti5
« cum Turcis praeliari6 valeatis. » Ipsi quippe7 Christiani nequiter8 deducebant
se, quoniam palatia civitatis sternebant et ardebant; et auferebant plumbum, unde
ecclesiae coopertae erant9, et vendebant Graecis. De quo magis iratus est10 impe-
rator11. Mox jussit imperator illos transmeare Brachium12. Postquam verotrans-
fretati fuerunt, non cessabant agere13 omnia mala. Ardebant enim lk et devastabant
domos et ecclesias.
III. Tandem pervenerunt Nicomiam 15 f. IUic divisi sunt Lumbardi et Lango-
bardi16 et Alamanni a Francigenis, quia Franci pleni erant17 tumida superbia.
Elegerunt utique18 Lumbardi et Langobardi seniorem super se19, cui nomen
Raginaldus20, et Alamanni similiter. Et intraverunt in Romaniam, et per quatuor
dies ierunt ultra Nicenam civitatem &, et in venerunt quoddam castrum Exerogorgo 21 ,
1 Kallomagnus. d. — 2 / kal. c. d. — 3 Dari. d. — 4 Maxima Christianorum virtus. d. — 5 Quod. d. —
6 Prœliare. d. — 7 Ipsique. c. D. — 8 Nequiter Christiani. c. D. — 9 Erant coopertœ. c. d. — 10 Om. est. c.
— 11 Alexius imperator. c. Imperator Alexius. d. — 12 Ultra Brachium. c. — 13 Facere. d. — 14 Et arde-
bant. c. d. — 15 Nichomiam. à. d. sic el ubique. — 16 Lombardi et Longobardi. c. Longobardi. d. et infra.
— 17 Erant pleni. d. — 18 Om. utique d. — 19 Super illos. a. — 20 Rainaldas. c. et sic infra. — 21 Exoro-
gorgo. d.
* De falsa Caroli Magni, Francorum imperatoris, ad * Id est tricesima dies menais Julii.
Terram sanctam peregrinatione, vid. quœ disputave- 4 Sub duce GualUrio vulgo dicto Sans Avoir. (Vid.
runt Le Beuf et Foncemagne, Mémoires de t Académie Guillelmum Tyrensem , 1. I, c. xvni, p. 69.)
des inscriptions, L XXI, p. 1 36 et 1 4 9 et seq. * Brachium Sancti Georgii.
b Petrus, Eremita diclus, secundus tantum Conslan- f Id est Nicomediam.
linopolim pervenit, si credas Willelm. Tyr. 1. 1, c. xix, f Id est Nicœam.
p. 5o.
venerunt per viam, quam dudum1 Carolus Magnus, mirificus rex Francorum, aplare2 fecit
usque Constantinopolim. Petrus vero Eremita primus Constantinopolim venit tertio kal. 3
Àugusti, et cum eo maxima multitudo Alemannorum. IUicque invenit Italicos et Lango-
bardos4, et alios quamplures congregatos, quibus imperator jusserat dari mercatum, si-
cuti fuerat in civitate ; dixitque illis : « Nolite transmeare Brachium, donec veniat maxima
« Christianorum virtus : quia vos tante virtutis non estis5, quod cum Turcis prœliare6 valea-
« tis. » Ipsi vero Christiani nequiter se in omnibus habebant. Nam palatia civitatis destrue-
bant et ardebant, et auferebant plumbum unde ecclesiae erant coopertœ, et vendebant
Grœcis. Quapropter imperator Alexius, nimis iratus, jussit illos transmeare Brachium. Post-
quam vero transfretaverunt, non cessabant agere omnia mala. Nam ardebant et devastabant
domos et ecclesias.
III. Tandem pervenerunt Nicomiam7. Illic divisi sunt Lumbardi et Langobardi, et
Àlemanni8 a Francis, quia Franci pleni erant invidia et tumida superbia. Elegeruntque
sibi 9 seniorem nomine Rainaldum, et intraverunt Romaniam; et per quatuor dies ierunt
ultra Nicenam10 civitatem, et invenerunt quoddam castrum Exerogorgo, quod vacuum erat
1 Quam jamdudum. e. — 2 Francorum aptari. e. — 3 /// kal. e. — 4 Longobardos. b. — 5 Tanti non estis. e.
— 6 Prœliari. e. — 7 Nichomiam. b. — 8 Lombardi et Longobardi et Alamanni. e. — 9 Om. sibi e. —
10 Nichenam. b.
Digitized by
Google
12 PETRI TUDEBODI H1STORIA
1096. quod vacuum erat gente. Et apprehenderunt illud in quo invenerunt satis frumenti \
et vinum, et carnem et omnia bon a. Audientes itaque Turci quod Christiani forent
in castris2, venerunt continuo obsidere illud. An te portam castri erat quidam puteus,
et ad pedem castri erat fons vivus3 juxta quem exiit Reginaldus excubare Turcos.
Venientes4 namque Turci in die dedicationis sancti Michaelis*, invenerunt Ragi-
naldum et alios5 omnes qui cum eo erant, et occiderunt multos ex eis. Alii qui
remanserunt vivi fugerunt in castrum, quod Turci obsederunt continuo, eisque
illico abstulerunt aquam6. Fuerunt autem7 nostri in tanta afflictione sitis, quod
flebotomare8 faciebant suos9 equos et asinos10 quorum sanguinem bibebant. Alii
mittebant eniciclas11 in piscinam, et eas postea1* deprimebant in os suum. Alii
quippe mingebant in pugillo alterius et sic bibebant. Alii autem fodiebant13 humi-
dam terram, et supini jactabant se et mittebant eam super eorum pectora aut
corpora pro nimia ariditate sitis. Episcopus namque et presbyteri, qui illic ade-
rant, confortabant et submonebant nostros, dicentes : «Estote ubique fortes14, in
«Christi fide. Nolite15 timere illos16 qui vos persequuntur. Sicuti Dominus dicit :
« Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam vero non possunt occidereh. » Haec per-
secutio fuit per octo dies. Dominus namque Alamannorum consiliatus est cum
Turcis qualiter traderet alios omnes; et, fingens se exiread bellum, fugit17ad illos,
et cum eo multi ex aliis. Illi autem qui Deum abnegare 18 noluerunt capitalem sen-
tentiam susceperunt. Alios apprehenderunt Turci , et diviserunt illos adinvicem ,
sicut aliquis dividit oves. Alios miseront ad signum, et sagittabant eos, et alios
vendebant et donabant sicuti animalia. Unusquisque conducebat suos in domum
1 Satis frumentum. d. — 2 Castrum. c. d. — 3 Vnus. a. c. d. — 4 Itaque. d. — 5Om. alios d. — 0 Eisque
abstulerunt semper aquam. c. d. — 7 Fuerunt que. c. d. — 8 Fleobotomare. d. — 9 Om. suos d. — 10 Aut
asinos. c. Aut asinum. d. — 11 Cinciclas. c. d. — 12 Et eas post a. — - 13 Fodebant. a. d. — 14 Fortes ubique. d.
— 15 Et nolite. d. — 16 Eos. d. — 17 Fugivit. a. Fugiit. d. — lsNegare. c.
* Id est die 29 menais Septembris. — k Matth. x, 28.
gente. Et apprehenderunt illud, in quo invenerunt frumentum abundanter, et vinum, et
carnes, et omnia bona. Audientes itaque Turci quod Christiani essent in castro, venerunt
continuo obsidere illud. Ante portam1 quidem castri erat puteus, et ad pedem castri erat
fons vivus , juxta quem exiit Rainaudus excubare propter Turcos. Venientes itaque Turci
in die dedicationis sancti Michael 2, invenerunt Rainaldum , et alios omnes qui cum eo
erant, et occiderunt multos ex eis. Alii vero qui remanserunt fugerunt in castrum, quod
Turci obsederunt continuo , eisque abstulerunt aquam 3. Fuerunt itaque nostri in tanta
afflictione sitis, quod flebotomare facerent suos equos et asinos, quorum sanguinem bibe-
bant, et alia quamplurima horribilia 4 propter penuriam aquae perpetrarunt. Alii vero mit-
tebant cincidas in piscinam, et postea deprimebant3 in os suum. Alii quippe mingebant
in pugillo alterius, et sic bibebant. Alii autem fodiebant humidam terram, et supini jac-
tabant se, et mittebant eam super eorum pectora aut corpora pro nimia ariditate sitis.
Episcopi autem et presbyteri, qui illic aderant, commonebant eos dicentes : «Estote for-
• tes, dilectissimi , in fide Christi, et nolite timere eos qui vos persequuntur. Nam Domi-
« nus dixit : Nolite timere eos qui occidunt corpus, unimum autem non possunt occidere. » Haec
persecutio fuit diebus octo. Interea dominus Alemannorum consiliatus est cum Turcis,
qualiter traderet alios omnes. Et fingens se exire ad bellum, fugiit ad illos cum multis. Illi
autem qui Dominum negare noluerunt capitalem sententiam susceperunt. Alios appre-
henderunt Turci, et diviserunt inter se sicut quaelibet animalia. Alios miserunt ad signum,
1 Portam. b. — 2 5. Michaelis. b. — 3 Aquam abstulerunt. b. — 4 Terribilia. e. — 5 Dimittebant b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 13
suam, alii in Corosanum, alii in Antiochiam, alii in Aleph, aut ubi ipsi mane- a. io96.
bant
IV. Isti primi acceperunt féliciter martyrium pro Christi nomine. Audientes
namque Turci quod Petrus Eremita et Galterius1 sine habere* fuissent Civito3,
quœ est4 super5 Nicenam civitatem, vénérant illic cum magno gaudio occidere
illos. Quumque venissent 1 se tan tes, obviaverunt Galterium6 et suos milites, quos
omnes confestim Turci occiderunt. Petrus vero Eremita non ante hoc multum
iverat Constantinopolim, eo quod nequibat retinere illain diversam7 gentem quae
non volebat* eum auscultare, neque verba ejus audire. Irruentes autem Turci
super eos, multos ex eis occiderunt, alios9 invenerunt dormientes, alios jacentes,
alios nudos. Unum quoque presbyterum celebrantem missam super altare inve-
nerunt, eumque statim 10 martyrizaverunt11. Illi quidem12 qui potuerunt vivi eva-
dere fugerunt ad Civito13; alii miserunt se in mare, alii in silvam supermonta-
neam14. Turci namque persequuntur illos in castrum, et adunaverunt ligna unde
eos ardèrent simul cum Castro. Christiani igitur qui in castello erant, miserunt
ignem in lignis adunatis, et reversus est ignis adversus15 Turcos, quod Deus eos
noluitderelinqui. Diviseront namque Turci illos quos apprehenderunt vivos, sicuti
prius fecerant alios16, et disperseront illos per universas eorom regiones, alios
in Gorosanum, alios in Persiam. Hoc totum 17 factum est in mense Octobri. Audiens
hoc imperator quod Turci ita dissipassent nostros, lsetus et gavisus fuit, et man-
davit et fecit eos transmeare Brachium, et postquam ultra fuerunt, ille comparavit
omnia arma eorom.
V. Secunda vero pars intravit in Sclavaniae partibus : scilicet Raimundus cornes
1 Galiarias. a. — * Om. sine habere c, d. — 3 In castro Civitot. c. Civitoli. d. — * Quod est. c. —
5 Supra, d. — • Gauterium. à. — 7 Divisam. d. — 8 Nolebat d. — 0 Verba occiderunt, alios om. a. Occiderunt
ex eis. c. — 10 Eum statim. c. — 11 Super altare martyrizaverunt, omissis verbis invenerunt eumque statim. d.
— 18 Om. quidem c. d. — 15 CivitoU c. d. — 14 In silvam sive per montaneam. c. d. — 15 Adasque. c. —
16 Verba sicuti prius fecerant alios om. a. — 17 Hoc autem totum. d.
et sagittabant eos; alios vendebant et donabant, prout illis erat voluntas. Unusquisque de-
ducebat suos ubi ipsi manebant, alii in Corosanum, alii in Antiochiam, alii Aleph.
IV. Isti primi acceperunt féliciter martyrium. Post haec audientes Turci quod Petrus
Eremita et Gauterius fuissent in Civitoth1, quod est supra Niceam3 civitatem, concur-
rerunt illuc cum magno gaudio, trucidare eos cupientes. Et quum invenissent Gauterium
cum suis militibus, omnes confestim occiderunt. Petrus autem Heremita paulo ante venerat
Constantinopolim, eo quod nequiret retinere indomitœ gentis vesaniam, qui nec in modico
obtempéra re volebant saluberrimis monitis ipsius. Igitur Turci irruentes super eos, multos
occiderunt, alios dormientes, alios jacentes, alios nudos; necnon et presbyteros missas
célébrantes super altare3 martyrizaverunt. Illi qui potuerunt evadere fugerunt ad4 Civitoth,
alii miserunt se in mare, alii in silvas, alii in montana. Turci namque persequentes eos in
castrum , adunaverunt ligna , ut eos ardèrent cum castro. Christiani igitur qui in castello
erant sub miserunt ignem in lignis adunatis, et ex Dei voluntate reversus est ignis ad
Turcos, et idcirco eos reliquerunt. Igitur Turci dividentes illos quos apprehenderant
vivos distraxerunt quosdam Corosanum, alios in Persidam, et alios per diversas provincias.
Hoc totum factum est in mense Octobrio. Audiens hoc imperator, quod Turci ita dissi-
passent nostros, lœtus et gavisus fuit, fecitque eos remeare trans Brachium. Post hœc
comparavit omnia arma eorom. Hœc omnia ita gesta sunt.
V. Secunda vero pars intravit partes Sclaviniae, scilicet Raimundus Sancti vEgidii cornes,
1 In Itoth. b. — 2 Nicenam. b. — 3 Altaria. e. — 4 Om. ad b.
Digitized by
14 , PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1096. de Sancto iEgidio, et cum eo honorabilis Podiensis episcopus; tertia enim pars
per antiquam viam venit Romam1. In ista namque parte fuit Rotbertus cornes
Flandrensis2, Rotbertus cornes Normannus3, et Hugo4 Mannus5 et alii plures.
Ac deinde appropinquantes portum Brundusii6, aut Bari sive Ortrentum, Hugo
vero Mannus7 et Willelmus, Marchisi filius, confestim miserunt sese in mare
porto Bari, et transfretantes applicuerunt Duracbium. Audiens itaque dux illius
civitatis illos8 prudentissimos viros applicatos* continuo mala cogitatio in ejus
corde ascendit, et jussit illos9 apprehendi, ac10 Constantinopolim infelici impe-
ratori eau te deduci eique11 fideliter fidelitatem facërent.
VL Dux itaque Godefredus12 primus Constantinopolim venit* cum suo magno
exercitu per duos dies ante Domini nostri Iehsu Christi nativitatemb, et hospitatus
est juxta Constantinopolim , fuitque ibi donec iniquus imperator0 jussit eum 13
honorabiliter14 hospitari in burgo.
a. 1097. Quumque hospitatus fuit secure, legebat dux armigeros15 suos per unumquem-
que diem foras quatenus paleas et alia necessaria asportarent. Et jam computabant
cum fiducia exire quoeumque ire16 voluissent; iniquus17 imperator, Alexius no-
mine, sagaciter faciebat eo£ excubare, suisque Turcopolis et Pincinnatis18 impe-
rabat eos invadere etoccidered. Balduinus itaque, ducis frater, audiens hoc quod
proditor imperator suis imperaverat hominibus , statim misit se in nimia intentione
an forte illos invenire potuisset. Tandem invenit eos occidentes gentem suam , quos-
que invasit toto corde, et, Deo juvante, eos superavit. Et apprehendit quadrâginta19
ex eis, partem20 occidit et partem ante ducem conduxit21. Quumque vidisset hoc
imperator, valde iratus est, Videns namque dux quod imperator esset iratus, eo
1 Rome venit. c. Romam venit d. — 2 Fait vir Flandrensis cornes, c. d. — 3 Et Robertas Romanus. c. d.
— 4 Ugo. a. c. Ygo. d. — 5 Lo Magnas, c. d. — 6 Portum Brundusi. c. Portum Brundasium. d. — 7 Magnas. A.
— 8 Om. illos. a. c. — 9 Mox jassit. d. — 10 Et. c. d. — 11 Ut ei. c. — 12 Godifredas. d. — 13 Om. eum a.
— 14 Venerabiliter. a. — 15 Armigeres. c. d. — 16 Om. ire d. — 17 Inimicus. d. — 18 Et Pincinatis. om. d. —
l9Sexaginta. c. d. — 20 Partim. c. d. sic et infra. — 21 Dedaxit. c. d.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. II, c. v. p. 8o. e Alexius I Comnenus, imperator Romanorum.
b Die a3 menais Decembris, A. D. 1096*. d Cf. Willelm. Tyr. 1. II f c. vin et seq. p. 84.
et cum eo honorabilis Podiensis episcopus. Tertia deinde 1 pars per antiquam Romam
venit. In ista parte prœerant Flandrensis cornes, et Rotbertus Normannus, et Hugo Magnus,
et alii plures. Hi omnes applicuerunt ad portum Brundusium2, et Barum, atque Tarentum.
Mox Hugo Magnus, et Guillelmus Marchisi filius, mitt entes se in mare porto Barum, trans-
fretaverunt Durachim. Quod audiens dux civitatis, illos videlicet applicatos, continuo iniqua
cogitatione succensus jussit illos appréhendé et Constantinopolim ante imperatorem de-
duci , ut ei fidelitatem facerent.
VI. Dux itaque Godefredus cum suo exercitu Constantinopolim adveniens pridie Natale
Domini, hospitatus est juxta civitatem : fuitque ibi, donec imperator iniquus3 jussit eum in
burgo recipi. Quumque receptus fuisset, eligebat secure ex suis quos per singulos dies trans-
mittebat foras, ut asportarent paleas, et alia necessaria. Sed perfidus imperator suis Tur-
copolis et Pincinnatis subdole imperabat eos invadere et occidere. Quod animadvertens
Baudoinus, frater ducis, mox sagaciter cœpit perquirere an forte illos utcumque invenire
potuisset. Tandem gentem suam eos dévastantes reperiens, animositate invasit, et, Deo ad-
juvante, superavit. Et apprehendens ex eis sexaginta, alios interfecit, alios ante ducis con-
spectum deduxit. Quod audiens imperator, tristis nimis effectus est. Dux autem sentiens
1 Tertia autem pars. e.. — 2 Brondusiam. b. — 3 Om. iniquus. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 15
jussit suis militibus exire de burgo et hospitari ubi prius fuerant extra civitatem. a, io97.
Sero autem superveniente, mandavit infelix imperator suos exercitus, et fecit in-
vadere ducem simul cum Christi gente, Quos sequens1 invictus dux2, una cum
Christi militibus occidit septem ex illis et persequendo alios veniebat3 usque ad
civitatis portam. Reversus est namque dux ad sua tentoria, et fuit in campo illo
fereper quinque dies, donecpactus est cum imperatore. Dixitque illi imperator
quod transfretaret4 Brachium Sancti Georgii, illique promisit habere5 orane
mercatum , sicuti est6 Gonstantinopolim , et pauperibus eleemosinam erogare unde
vivere potuissent.
VIL At bellipotens7 vir Boamundus, qui erat in obsessione Malfiâ, scilicet a. io9g.
Scaphardi pontis8, audiens venisse innumerabilem genteni Francorum quatinus
Sancti Sepulchri viam9 de manu eriperet pessimorum paganorum10, ut uiterius
foret11 îiberataet Christianis omnibus undique staret12 patefacta, continuo cœpit13
sapientissime diligenter inquirere quae arma pugnandi haec gens déférât *\ et quam
ostensionem Christi in via portât, vel quod signum in certamine sonat. Cui per
ordinem dicta sunt omnia. Deferunt utique arma jugiter ad bellum convenîentia.
In dextera15 vel inter utrasque crueem Christi bajulant scapulas; sonum vero
Deus hoc vult, Deus hoc vult, Deus hoc vult16, simui omnes17 una voce conclamant.
Mox Sancto commotus Spiritu, jussit pretiosissimum pallium quod apud se ha-
bebat deferri, idemque18 incidi praecepit, totumque in cruces statim19 expendit.
1 Persequens. c. d. — 2 Om. dux à. c. — 5 Om. veniebat c. — 4 Transfretet c. Transfretes. d. — 5 Illicque
promisit ei habere. c. D. — 6 Om. est c. — 7 Om. bellipotens c. d. — 8 Ponti. a. Pontii. c. — 9 Viam Sancti
Sepulchri. c. d. — 10 Paganorum pessimorum. c. d. — 11 Utrum uiterius fieret. a. — 12 Stare. d. — 13 Om.
cœpit d. — 14 Et déférât c. d. — 15 Dextra. d. — 16 Deus lo vult, Deus lo vult d. — 17 Om. omnes d. —
18 Idque. d. — 19 Statim in cruces. c. d.
* De luijus urbis obsidione cf. Dumoulin, Conquêtes et trophées des Normands, 1. V, p. 173, et Historias Pandulfi
Collenutii, p. lia, ed. in-ia, 1618.
imperatoris slomachationem, jussit suos commilitones de burgo exire, et extra civitatem
sicut prius castra ponere. Imperator vero, sero superveniente, misso exercitu fecit invadere
ducem plebemque sanctam. Quos persequens invictus dux una 1 cum Christi2 militibus,
occidit septem ex illis, persequendo alios venit 3 usque ad portam civitatis. Dehinc reversus
ad tentoria, mansit ibi 4 per quinque dies. Post haec transfretavit dux Brachium Sancti Geor-
gii cum omni exercitu, fœderatus prius cum imperatore : tali videlicet pacto, ut omnia quae
sihi necessaria forent multo viliori pretio exercitui venundarentur, quam prius in civitate
emehantur. Insuper etiam promisit imperator, omnibus adventantibus pauperibus alimonia
erogare , unde vivere abundanter potuissent.
VII. Quomodo Boamundus crueem accepit. — Interea Boamundus , qui erat in obsidione
Mal phi, scilicet Caphardi pontis, audiens venisse innumerabilem gentem Francorum, qua-
tinus viam Sancti Sepulchri de manu eriperet pessimorum paganorum , ut uiterius fuisset
liberata, et Christianis omnibus undique staret patefacta, continuo cœpit sapientissime et
diligenter inquirere, quae arma pugnandi haec gens déférât5, et quam ostensionem Christi
portât in via, vel quod signum in certamine sonat. Cui per ordinem dicta sunt omnia. Dé-
férant0 arma itaque jugiter ad bellum convenîentia 7 : in dextra vel inter utrasque scapulas
crueem Christi bajulant. Sonum vero, Deus hoc vult, Deus hoc vult, Deus hoc vult! simul
una voce conclamant. Mox Sancto Spiritu commotus, jussit quoddam pretiosissimum pal-
lium, quod apud se habebat, deferri, idque incidi praecepit, quod et in cruces totum ex-
1 Om. una e. — 2 Christianis. e. — 3 Om. venit e. — 4 In ibi. e. — 5 Defert e. — 0 Déférant e. —
7 Congraentia. e.
Digitized by
16 PETRI TUDEBODI HISTORIÀ
jl 1096. Cœpit namque vehementer ad eum concurrere maxima pars militum, qui erant in
obsessione illa, tam mirabiiiter quod1 cornes Rotgerius2 pene solus remansit.
Vix reversus Siciliam dolens ac mœrens quandoque gentem amisisse suam3. Re-
versus est itaque dominas4 Boamundus iterum in terram suam5. Diligenter enim
undique honestavit sese ad incipiendum Sancti Sepulchri iter. Tandem transfre-
tavit mare cum suo exercitu et cum eo prudentissimus Tancredus, Marchisi filius,
et alii plures.
VIII. Omnes6 igitur transfretaverunt et applicuerunt in Burgariae7 partibus.
Illicque invenerunt nimiam abundantiam frumenti et vini et alimenti corporis.
Deinde vero descenderunt8 in vallem de Andrinopolim9, illicque applicuerunt 10
exspectando gentem suam, donec omnes aequaliter11 transfretati fuissent12.
IX. Tune exeuntes13, inde venerunt14 per nimiam plenitudinem de villa15 in
villam, de castello in castellum, et de civitate in civitatem, quoadusque16 perve-
neruntin Castoriam; ibique Nativitatem Domini solemniter celebrarunt; egressi-
que17 de Castoria18, intraverunt in Pelagoniam 19, in qua erat quoddam haereti-
corum castrum. Nos vero undique aggressi sumus illud in quodam lacu in20 quo
aedificatum fuerat 21 ; quod continuo nostro22 succubuit imperio. Accenso itaque
igne combusserunt 23 castrum illud una cum babitatoribus suis, scilicet haereti-
corum congregatione.
X. Postea vero24 pervenerunt25 ad flumen Bardarum. Perrexit itaque dominus 26
1 Quomodo. c.d. — 2 Rogerius. c. d. — 3 Amisisse gentem suam. d. — 4 Om. dominus c. d. — 5 Jn terram
suam iterum. c. d. — 6 Om. omnes c. d. — 7 Bugariœ. c. — 8 Descendentes. d. — 9 In vallem Andrino-
polim. c. d. — 10 Applicantes. c. d. — 11 Pariter. d. — uFuerint. c. d. — ^Exientes. d. — 14 Invenerunt. à.
— 15 Et de villa, d. — l6Quousque. c. d. — 17 Egressi itaque. c. — 18 Verba ibique Nativitatem, etc. usque
ad de Castoria desiderantur in a. — 10 Palagoniam. c. d. — 20 Quod undique aggrediuntar unum lacum
ubi. c. — 21 Illi vero undique aggredientes illud una cum habitatoribus in lacum ubi œdificatum fuerat. d. —
22 Continuo illorum. c. — 23 Accepto itaque comburerunt. c. — 24 Postea enim. c. — 25 Postea venerunt d.
— 26 Om. dominus d.
pendit1. Cœpit namque vehementér2 ad eum concurrere maxima pars3 militum, qui erant
in obsidione illa : ita ut cornes Rotgerius 4 pene solus remanens, reversus 5 Siciliam, doleret
se gentem amisisse suam. Reversus itaque Boamundus in terram suam iterum. Diligenter
enim undique honestavit se 6 ad incipiendum Sancti Sepulchri iter. Tandem transfretavit
mare cum suo exercitu, et cum eo prudentissimus Tancredus Marchisi filius, et cum eo
alii plures.
VIII. Omnes transfretaverunt, et applicuerunt in Burgariae partibus7. Ibi invenerunt abun-
dantiam frumenti , et vini , et alimenti corporis. Deinde vero 8 descendentes in vallem de
Àndronopoli, illicque applicantes, exspectaverunt9 gentem suaito, donec omnes transfretati
aequaliter fièrent.
IX. Tune exientes inde, venerunt per nimiam plenitudinem, et de villa in villam, de
castro in casteilum10, et de civitate in civitatem11, quousque perveniunt in Castoriam, ibique
Nativitatem Domini solemniter celebrarunt. Egressi itaque de Castoria, intraverunt in Pa-
lagoniam, in qua erat quoddam haereticorum castrum. Illi vero undique aggredientes illud
una cum habitatoribus in lacum, ubi aedificatum fuerat, quod continuo in nostro subdunt
imperio. Accenso itaque igne combusserunt castrum illud una cum habitatoribus suis,
scilicet haereticorum congregatione.
X. Postea enim pervenerunt ad flumen Bardarum. Perrexit itaque Boamundus cum una
1 Expensum, e. — 2 Om. vehementer e. — 3 Verba maxima pars, quae dat e. et quae primum omissa fue-
rant in b., ad marg. addidit manus multo recentior. — 4 Rogerius. b. — 5 Reversusque. e. — 6 Sese. e. —
1 Partes, e. — 8 Om. vero e. — 9 Exspectando. b. — 10 Castrum. e. — 11 Om. et de civitate in civitatem. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 17
Boamundus cum una parte gentis suae. Alia vero pars remansit simul cura comité A- »°97-
de Rosignolo1 et cum fratre suo episcopo. Venit itaque2 exercitus exsecrati im-
pera loris, invasitque comitem3 cum fratre suo et alios omnes. Audiens haec pru-
dentissimus miles Tancredus\ regressus est5, et projectus in flumen6 natando
pervenit ad illos % duoque millia7 militum miserunt se in flumine sequendo
Tancredum. Novissime autem 8 invenerunt Turcopolos et Pincinatos9 dimicantes
simul cum nostris, quos repente ferociter10 invaserunt, et prudenter eos supera-
verunt, et apprehenderunt plures ex eis, et duxere illos ligatos ante domini Boa-
mundi praesentiam. Hos ergo alloquens vir sapiens Boamundus11 dixit : «Quare,
« miseri, occiditis gentem Ghristi et meam. Ego enim cum vestro imperatore nullam
« altercationem habeo. » Qui dixerunt: « Nos certe nequimus12 aliud agere. In roga
«enim13 profani imperatoris collocati sumus, et quidquid nobis imperat oportet
«illud adimplere. » Quos dominus Boamundus absque ulla punitione1* permisit
abire. Hoc bellum factum est in quarta feriab qiiod est caput Jejunii15, unde per
omnia sit Deus benedictus1* in saecula. Amen
THEMA IL
I. Mandavit quidem infelix imperator simul cum nuntiis nostris18 unum ex
suis19 quem valde diligebat, quem et Corpolasium20* vocabat, ut nos secure21
1 De Rosignolo. c. d. — 2 Veniens itaque. d. — *Invasit comitem. c. d. — 4 Audiens itaque pruiens Tan-
chredus. c. — 5 Regressus est rétro et. c. d. — 0 In flumine. c. — 7 Duo millia. c. d. — * Om. autem d. —
9 Pinzinacos. c. — 10 Fortiter. c. d. — 11 Hos alloquens Boamundus. c. d. — 12 Nos nequimus. c. d. —
13 Om. enim d. — 14 Impunicione. c. d. — 15 Freria capud Jejunii. c. — 16 Unde benedictus Deus. d. —
17 Jejunii, per omnia sit benedictus Deus. Amen. d. — 18 Cum nuntiis Francorum. c. Cum nuntiis suis. d. —
19 Ex suis militibus. c. — 20 Diligebat et Corpolasium. c. Diligebat quemque Corpolasium. d. — 21 Ut Francos
secure se. c.
* Cf. Robertum Monachum, 1. II, vin, et Willelm. in hoc anno Domini 1097, erat dies xvm mensis fe-
Tyr. 1. II, c. xiv, p. 0,3. bruarii.
h Quarta feria, id est Mercurii et Cinerum die, quœ e Cf. Willelm. Tyr. 1. II, c. xv, p. g3.
parte gentis suœ. Alia vero 1 pars remansit simul cum comité de Rugsinolo 2 et cum fratre
suo episcopo. Veniens namque exercitus exsecrati imperatoris, invasit comitem cum fratre
suo, et alios omnes. Audiens itaque Tancredus, prudentissimus miles, et3 projectus in flumen
natando pervenit ad illos. Duo millia militum miserunt se in flumine, sequendo Tancre-
dum. Novissime invenerunt Turcopolos et Pincinnatos dimicantes simul cum nostris, quos
repente fortiter invaserunt, et prudenter eos superaverunt. Et apprehenderunt plures ex
eis, et duxerunt eos ligatos ante Boamundi praesentiam. Quos alloquens Boamundus, dixit:
« Quare, miseri, occiditis gentem Christi mihi subditam? Ego enim cum vestro imperatore
« nullam altercationem habeo4. » Qui dixerunt : « Nos5 imperatoris jussis obtempérantes,
« nolentes quicquid 6 ab illo imperatum fuerit adimplere festinamus. » Hos Boamundus
absque ulla punitione 7 permisit abire. Hoc bellum factum est in quarta feria, quod est
caput Jejunii. Per omnia sit benedictus Deus, amen.
XI. (Th. il, 1.) His ita8 transactis, imperator nequissimus praecepit cuidam suo Gdelis-
simo nomine9 Corpolasio ut nos secure deduceret per terram suam, usque dum venis-
1 Om. vero b. — 2 Russinolo e. — 3 Om. et e. — 4 Altercationem habeo nullam. e. — 5 Nostri. e. —
5 Obtempérantes nos quicquid. e. — 7 Impunitione. b. — 8 Itaque. e. — 9 Om. nomine e.
m. .]
Digitized by
Google
18 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. deduceret per terram suam usquedum venissemus Constantinopolim. Quumque
venissemus1 ante eorum civitates, imperabat hominibus civitatum ut nobis2
secure apportarent mercatum, quomodo faciebant illi3; certe tantum timebat*
fortissimi 5 Boamundi gentem, quod nullum nostrorum6 sinebat7 intrare civi-
tatis murum. Denique sic pervenimus8 ad Rusam* civitatem, illicque hospitati
sumus10. Ibique doctus11 Boamundus dimisit gentem suam12. Ille autem perrexit
Constantinopolim simul locutum13 cum imperatore, suisque hominibus impe-
ravit dicens : «Modeste appropinquate civitatem. Ego autem ibo prius, cum
« paucis militibus14. »
II. Postquam imperator cognovit honestissimum virum15 Boamundum ad se
venisse, jussit eum honorabiliter recipi et aptissime16 hospitari extra civitatem.
Quumque féliciter hospitatus esset, tune imperator mandavit pro eo 17 ut iret lo-
cutum secrète cum eo 18. Concordaverunt se ambo. Imperator quidem permisit 19
Boamundo XV dietas terrae20 in longitudine Romaniae et octo in latitudine;
Boamundus vero21 fecit ei fiduciam terrae suae quod non auferret ei neque con-
sentîret auferri22.
III. Raimundus itaque, cornes Sancti iEgidii, simul cum Podiensi episcopo
exiens de Sclavania, in qua multa pro Christi nomine et Sancti Sepulchri via
fuit passus*, quae minime pati deberet, in qua et23 plures24 honestissimos per-
1 VenissenU c. — 2 Ut Mis. c. — 3 Faciebat ille. à. Sicuti faciebant ei. c. — 4 Tantum quoque timebat. c. d.
— 5 Om. fortissimi c.d. — 6 Nullum eorum. c. — 7 Sinebant. c. d. — 8 Pervenerunt c. — 0 Rusiam. d. —
10 Fuerunt. c. — 11 Oui. doctus c. d. — 12 Suam gentem. c. — 13 Loqui simul. c. d. — 14 Qaï duœit secum
paucos milites, à. — 15 Om. honestissimum virum c. d. — 16 Cautissime. c.d. — 17 Mandavit illi. d. —
18 Ut veniret loqui cum eo. d. — 19 Ambo ita quod imperator permisit. c. — 20 Om. terrœ c. — 21 Om. vero c.
— ^Verba Concordaverunt, etc. usque ad auferri, desiderantur in a. Om. auferri c. — 23 In quo et. a. In
qua etiam. d. — 24 Multos, d.
* Cf. Willclm. Tyr. 1. II, c. xvm, p. 96 et seq. et Raimund. de Aguilers.
semus Constantinopolim. Venientibus autem nobis ante civitates eorum, imperabat civibus
ut nobis secure apportarent mercatum, quod et ipsi faciebant. Tamen in tantum timebant
Boamundi gentem, ut nullum sinerent1 aliqua occasion e infra ciyitatem ingredi. Denique
sic pervenimus2 ad Rusiam civitatem, illicque hospitati sumus5. Tune Boamundus dimisit
gentem suam, perrexitque4 loqui cum imperatore, praecipiens suo comitatui ut ipsum
appropinquantes civitati insequerentur. Qui duxit secum paucos milites.
XII. (11, 2.) Postquam vero imperator cognovit Boamundum ad se venire, jussit eum
recipi, et venerabiliter hospitari in civitatem. Quumque taliter receptus fuisset, mandavit
imperatori quatinus insimul colloquerentur. Tune concordaverunt se ambo. Nam impe-
rator promisit5 Boamundo quindecim dietas terrœ in longitudinem Romanis, et octo in
latitudinem. Boamundus autem fecit ei fiduciam terrœ suae quod non auferret ei neque ,
consentiret auferre6 ?
KXPLICIT LIBER PRIMUS.
INCIPIT SECDNDUS.
I. (u, 3.) Raimundus itaque cornes Sancti yEgidii simul cum Podiensi episcopo exivit de
Sclavinia, in qua multa pro Christi nomine et Sancti Sepulchri via fuit passus, quae minime
1 Ut non sinerent. b. — 2 Pervenerunt. e. — 5 Sont. z. — 4 Om. que b. — 5 Permisit. e. — 6 Verba
Boamundus autem auferre om. s.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 19
didit milites. Exinde pervenit Durachium *, quae civitas imperatoris est, cupiens- a. io97.
que jam esse in2 terra sua, quandoque3 inimicorum invasus est4 pessimorum
manu. Graecorum itaque gens insidians istos prudentissimos Ghristi milites5,
quocumque6 eis nocere aut offendere potuerat7, in die et in nocte latenter et
occulte non desinebat. Erat autein ibi dux illius civitatis, qui continuo eis
fiduciam, quousque in8 terra fuerint* sua, gavisus spopondit. Infra istam nam-
que fiduciam quam eis dono concessit, ejus homines10 fraudulenter ex nostris
interfecerunt quemdam egregium militem, cui nomen Pontius Raginaldus11 erat.
Fratrem quoque suum vulneraverunt graviter. Interea illi cœperunt12 carpere
iter, et obviaverunt imperatoris litteris 13 de pace et 14 fraternitate t eo tenente
sicuti cum suis filiis'.
IV. Intérim dum haec recitarentur, Turci et Pincinati, et Comani, et Sclavani ,
Usi 15 et Athenasi, erant insidiantes illos undique videlicet in qua parte eos laedere
potuissent. Quadam autem die, dum Podiensis episcopus hospitatus fuisset16,
Contigit forte quod a Pincinatis17 captus estb, qui continuo ejecerunt illum18
de mula in qua sedebat, eumque exspoliaverunt, et in vertice capitis vul-
neraverunt. Sed, quia tantus pontifex adhuc populo Dei erat necessarius,
per ejus misericordiam vitae reservatus est. Interea sonus auditur in tentoriis ;
cucurrerunt omnes ad eum, et sine mora eripuerunt eum de eorum manibus19.
Taliter itaque pervenientes ad quoddam castrum, quod vocatur Bichinat20, et
dictum est comiti quod Pincinati21 insidiabantur ei22 in angusta via23 cujusdam
1 Durachim. b. d. — * Putans jam esse in. d. — s Quare. d. — 4 De inimicoram évasas est d. Evasas
esset. c. — 5 Prudentissimos viros milites, d. — 0 Quodcamque. d. — 1 Potaisset. c. — 8 Oni. in à. —
9Faerit. k. — 10 Ejusqae homines. a. c. — 11 Rainaldus. c. d. — 12 Interea cœperant statim illi. c. d. —
13 Litteras et. c. — 14 Et de. c. — 15 Pinzinathi et Clavi et Comani Usi. c. Et Sclavi, Usi. d. — 16 Esset.
c. d. — 17 Pinzinachis. c. Pinzinathis. d. — 18 Eam. c. d. — 19 Ex illorum manions, c. — î0 Buchinat. c.
Bachinaht. d. — 81 Pinzinachi. c. Pinzinati. d. — Om. ei d. — 23 Om. via a.
• Cf. WiUelm. Tyr. /. c. — k Cf. Willelm. Tyr. 1. IL
pati debcret; in qua etiam plures honestissimos perdidit milites. Exinde pervenit Dura-
chim, quae civitas imperatoris est; putans jam esse in terra sua, quia de inimicorum evasus
est pessimorum manu. Graecorum itaque gens insidians istos prudentissimos milites Christi,
quocumque eis nocere aut offendere poterat , die et nocte latenter et occulte non desinebat.
Erat autem ibi dux illius civitalis, qui continuo eis fiduciam1 quousque in terra fuerint
sua gavisus spopondit. Infra istam namque fiduciam, quam eis dono concessit, ejus homi-
nes fraudulenter ex nostris interfecerunt quemdam egregium militem, cui nomen Pontius
Rainaldus erat. Fratrem quoque suum vulneraverunt graviter. Mox illi iter arripientes, in-
venerunt nuntîos imperatoris portantes litteras de pace et fraternitate2 cum il lis tenenda,
sicut cum filiis propriis.
IL (u, 4.) Inter haec autem Turci et Pincinnati, et Comati5, et Sclavi, et Usi, et Athe-
nasi, insidiabantur Christianis, ut in aliqua parte eos laedere potuissent. Quadam itaque
die, dum Podiensis episcopus hospitatus esset, contigit ut a Pincinnatis caperetur. Qui,
praecipitantes eum de mula sua, exspoliaverunt, et in vertice capitis graviter vulneraverunt.
Sed quia tantus Dei pontifex adhuc populo Dei erat necessarius, per ejus misericordiam
vitae reservatus est. Interea sonus auditur in tentoriis : concurrerunt omnes ad eum, et
sine mora eripuerunt eum de illorum manibus. Taliter itaque pervenientes ad quoddam
castrum, quod vocatur Buinath, et dictum est comiti quod Pincinnati insidiabantur ei in
1 Post fidaciam in se rit b. fecit, quod rejiciendum est. — *Firmitate. b. — 3 Sic b. e. Leg. Comani.
3.
Digitized by
Google
20 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. montis. Qui remansit rétro1 cum pluribus militibus et invenit Pincinatos2; unam
partem illorum occidit, et aliam persécutas fuit.
V. Interea imperator mittebat litteras suas ad illos pacifiée; ex alia vero parte
hostes illias undique insidiabantur iUis3. Tandem pervenerunt ad quamdam ci-
vitatem Domine Rusam. Cives autem illius civitatis aperte quicquid nocendi inge-
nio agere potuerant, contra illos faciebant. Quumque vidisset hoc cornes, iratus
est valde et jussit arripere arma et sua sonare signa4; et praeliaverunt contra
civitatem5, et mirabiliter eam superaverunt6. Deinde pervenerunt ad aliam civi-
tatem , cui nomen Rodesto. Die autem illo milites imperatoris invaserunt illos in
cauda7; cum quibus cornes praeliatus fuit, et interfecit triginta ex illis, et quadra-
ginta8 equos retinuit.
VI. Veneruntque illic illorum legati, quos Constantinopolim quondam man-
da verant, dicentes quod imperator promittit illis omnia eorum perdita diligenter
reddere, postquam9 Constantinopolim fuerint eventi; et quod dux Godefredus10
et Boamundus et Rotbertus, cornes Flandrensis11, etomnes alii principes depre-
cantur eum, ut maximum dimittat exercitum, et cum paucis militibus et sine
armis festinet Constantinopolim, quoniam12 imperator, assumpta cruce, ait se
venturum13 in Hierosolymitano itinere, et erit noster dux et nostrum caput. Hoc
vero14 cornes audiens15 dimisit exercitum16, et properavit Constantinopolim, ibi-
que loquitur17 cum imperatore 18. Cui imperator dixit quod ejus homo esset, et
fiduciam ei faceret quemadmodum et19 Boamundus et alii principes fecerant.
Dixitque ei cornes : « Absit. Certe in hac via nullum seniorem faciam nisi illum
■ quem habeo, cujusque amore20 hue usque veni. Si vero crucem diligenter
»
1 Om. rétro à. c. — 2 Pinzinacos. c. — 3 Illos c. d. — 4 Sonare in signa, c. d. — 5 Prœliaverunt civi-
tatem. c. Prœliati sunt civitatem. d. — 6 Superaverunt eam. c. — 7 Illos rétro in cauda. c. d. — 8 Sexaginta.
c. d. — 0 Priusquam. d. — 10 Godifredus. d. — 11 Boamundus et Flandrensis cornes, c. d. — 12 Quia. d. —
13 Venturum nobiscum. c. d. — 14 Dam vero. c. d. — 15 Audiens hoc. c. Audisset hoc. d. — 16 Wco dimisit
suam hostem. c. d. — 17 Constantinopolim loqui. c. d. — 18 Om. cum imperatore a. — 19 Om. et d. —
20 Cujus amore. c. d.
angusta via cujusdam montis. Qui remansit rétro cum pluribus militibus, et invenit Pin-
cinnatos; unam partem illorum occidit, et reliquos fugavit.
III. (h, 5.) Interea imperator mittebat litteras suas ad illos pacifiée; ex alia vero parte
hostes illius undique insidiabantur illos. Tandem pervenerunt ad civitatem quamdam no-
mine Reusam. Cives autem illius civitatis aperte quicquid poterant contra illos faciebant.
Hoc quum vidisset cornes, iratus nimis jussit arripere arma, et impetu maximo debellantes
civitatem mirabiliter superaverunt. Deinde pervenerunt civitatem1, cui nomen Rodesto
est. Die autem illo milites imperatoris invaserunt eos rétro in cauda. Cum quibus cornes
praeliatus, interfecit ex illis triginta, et sexaginta equos retinuit.
IV. (11, 6.) Intérim venerunt legati ab imperatore missi, dicentes quod imperator pro-
mitteret omnia perdita diligenter reintegrare, si cornes tantummodo cum paucis et sine
armis festinare Constantinopolim dignaretur. Quod et dux Godefredus, et Boamundus, et
Flandrensis cornes, et omnes alii principes deprecabantur. Aiebant etiam quod imperator,
assumpta cruce, spopondit se venturum Hierosolymam, existens dux et caput christianorum.
Hoc cornes audiens, illico, dimisso exercitu, properavit Constantinopolim loqui cum impe-
ratore. Cui dixit imperator ut ejus homo fieret, et fiduciam ei faceret, quemadmodum
Boamundus et alii principes fecerant. Responditque cornes : « Absit ut in hac via aliquem
« Dominum constituant super me, nisi illum tantummodo quem habeo, cujus amore hue
1 Verba a mirabiliter usque ad pervenerunt civitatem om. e. ôfioiorsXevTov causa.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 21
« bajulare vis et nobiscum una Hierosolymam venire, ego et mei homines, omne a. 1097.
« quicquid Dei misericordia in mea 1 contineo potestate, in tua erit libéra volun-
« tate. »
VIL Interea dum cornes isset Gonstantinopolim , venit exercitus imperatoris
insidiando, invenitque comités et hostem* solam, quam invasit fortiter, et lœsio-
nem quam ei facere potuerunt fecere. Quumque audisset cornes quod exercitus
imperatoris laesisset suum exercitum, ingemuit et nimis dolens est3. Statim vero*
advocavit Boamundum et alios principes» mandavitque5 imperatori cur causa
proditionis eum Constantinopolim venire fecisset, et suum laedere exercitum
consentisse^ Qui omnimodo perhibens dixit eis 6 : « Verumtamen non per m eu m
«consilium hoc factum est, et, me sciente, nulla laesio fuit in ter eos. Sed hoc
«satis scio quoniam exercitus tuus damnum mihi intulit. Latius enim et castella7
«et civitates in mea fregerunt terra. Tibique satisfactionem fideliter concedo, et
«dominum8 Boamundum tibi in fiduciam do. » Quum autem venissent9 ad judi-
cium, cornes primus absolvit suam fiduciam, et quum esset absoluta10 fiducia,
exercitus ejus venit Constantinopolim. Mandavit itaque imperator comiti, sicuti
superius diximus, quod fecisset ei hominii fiduciam11, qijtemadmodum alii fece-
rant. Et dum haec imperator mandaret 12, cornes meditabatur qualiter vindictam
de imperatoris exercitu habere potuisset Sed dux Godefredus et Flandrensis 13
cornes et alii principes dixerunt ei injustum esse contra Christianos pugnare; et
Boamundus dixit quod si aliquid injustum cornes imperatori fecisset, et fiduciam
ei14 facere prohiberet, quod ipse fieret15 ex imperatoris parte.
VIII. Igitur cornes, accepto consilio a suis, vitam et honorem Alexio16 juravit,
^m. in mea k. — 2Invenit comitis hostem. c. d. — 3Om. est c. — 4Om. vero c. d. — 5 Alios omîtes
principes mandavit. c. Alios principesque mandavit d. — 0 Prohibait atque dixit eis. d. Atque dicens eis. c. —
7 Mihi operatus est et castella. c. d. 1 — 8Omittunt Dominum c. d. — 9 Vénérant, c. d. — 10 Et postquam
absoluta fuit. c. d. — llHominium et fiduciam. c. d. — 12 Mandabat. c. d. — 13 Flandensis. d. et sic ubique.
— 14 Om. ei c. — 15 Foret, d. — 16 Alexio vitam et honorem. c. d.
• usque veni. At si crucem Domini diligenter bajulare vis, et nobiscum Hierosolymam venire,
a ego et omnes subditi mihi tuo imperio obtemperabimus. »
V. (il, 7.) Inter haec dum cornes isset1 Constantinopolim, exercitus imperatoris insi-
dians exercitui comitis5, ex improviso invaserunt plurimosque ex eis vulneraverunt. Cornes
autem audiens sui exercitus laesionem , ingemuit nimisque tristis effectus est. Statimque
invocavit Boamundum et alios principes, mandans imperatori cur causa proditionis eum
Constantinopolim venire fecisset, et suum exercitum laedere consensisset. Qui omnino
eum adtestatione denegavit, dicens : a Hoc in rei veritate5 non est factum meo consilio,
« quamvis certissime sciam quia4 tuus exercitus damnum mihi maximum intulerit, castella
« videlicet et civitates proprias depopulando. Tibi autem fideliter satisfactionem concedo. »
Post haec autem, antequam convenirent ad judicium, cornes absolvit fiduciam. Absolutaque
fiducia, exercitus ejus venit Constantinopolim. Tune imperator mandavit comiti, sicut su-
perius diximus, ut faceret ei hominium et fiduciam5, quemadmodum alii latrones fecerant.
Cornes vero meditabatur qualiter se de imperatoris exercitu vindicare potuisset. Sed dux
Godefredus et Flandrensis cornes et alii principes prohibebant eum, dicentes esse in-
justum pugnare contra Christianos. Et Boamundus dixit quod si aliquod injustum contra
imperatorem faceret, et fiduciam ei facere noluisset, ipse foret ex imperatoris parte.
VI. (n, 8.) Igitur cornes, accepto consilio a suis, Alexio vitam et honorem juravit, quod
1 Esset. e. — 2 Insidias exercitui struentes. e. — 3 Veritatem. e. — 4 Quod. e. — 5 Om. et fiduciam e.
Digitized by
Google
22 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097* quod nec perse necper alium ei terram1 auferret. Quumque de hominio appel-
laretur, respondit non se pro capitis periculo id facturum. Fortissimo autem viro
Boamundo dixit2 imperator, quem valde timebat in corde suo, quia sœpe eum3 eje-
cerat4 de campo, quod si libenter ei jurasset, quindecim dies eundi terrae suae5 in6
extensione ab Àntiochia rétro daret, et octo in latitudine. Eique talimodo juravit
ut si ille fideliter tenuisset sacramentum illud7, iste nunquam suum praeteriret.
IX. Tune gens domini Boamundi8 appropinquavit Constantinopolim. Hoc
autem totum factum est9. Omnes itaque10 congregati sunt in unum et11 sic per-
venerunt ad portum, omnesque una transfretaverunt Brachium, et communiter
exierunt terram, et applicuerunt Nicomiam, fueruntque ibi per très dies. Dux
itaque Godefredus 12 et Flandrensis cornes primitus obsederunt Nicenam 13 civita-
tem, quae est caput1* totius Romanis, cum suis exercitibus; juxta quos venit vir
sapiens Boamundus15, eamque16 obsedit a septentrione ; in sexto die in Maioft ibi
castrametati fuerunt.
X. In die Ascensionisb Domini cœperunt civitatem circumquaque invadere,
et aedificare instrumenta lignorum, atque turres ligneas, quo possint17 murales
turres sternere. Tarn fortiter et tam acriter aggrediuntur civitatem unanimiter
per duos dies quod fodere quoque fecerunt civitatis murum. Turci quippe,
scilicet gens barbara, qui erant intus civitatem18, miserunt nuntios1* aliis qui
vénérant civitati adjutorium dare , in hune modum : quod audacter secureque
approximent, et per meridianam portam introeant, quoniam ex illa parte nemo
1 Om. terram à. — 2 Facturum Boamundo dixii. c. Itaque dixiU d. — 3 In corde quia jam sape eum. c. d.
— 4 Cum suo exercitu ejecerat. c. d. — 5 Om. suœ c. d. — 6 Om. in a. c. — 7 Illud sacramentum* c. d. —
*Gens Boamundi. c. d. — 9 Verba Hoc autem totum factum est desiderantur in d. — 10 Om. itaque a. c. —
11 Omnes congregratim in unum et. a. — 12 Godifredus. c. d. et sic ubique. — 13 Nichenam. a. d. — 14 Ca-
pud. c. — 15 Venit Boamundas. c. d. — l6Ibique. c. d. 11 Quibus possint. c. d. — l$ Intus in civitatem. d.
— 19 Mittentes nuntios. a.
* Accuratius autem Willelm. Tyr. 1. II , c. xxi, b Scilicet die Jovis, quarto decimo ejusdem menais
p. io5 : «Urbem mense Maio, quinlo decimo die men- Maii 1097. Pascha enim in hoc anno célébra tum est
■ sis obsederunt. » quinlo die menais Aprilis.
nec per se nec per alium ei terram auferret. Quumque de hominio appellaretur, respondit
se nec etiam pro vite periculo id facturum. Boamundo itaque dixit imperator, quem valde
timebat (nam sœpe eum cum suo exercitu devicerat) quod si libenter jurasset, ei quinde-
cim dietas terra in extensione ab Antiochia daret, et octo in latitudine. Eique tali pacto ju-
ravit, ut si ille fideliter1 tenuisset illud sacramentum, ipse suum nunquam praeteriret.
VII. (h, 9.) Tune gens Boamundi appropinquavit Constantinopolim3. Omnes itaque
christianae religionis simul in unum congregati pervenerunt ad portum, sicque una trans-
fretaverunt Brachium, et applicuerunt Nichomiam3, fueruntque ibi per très dies. Dux
itaque Godefredus et Flandrensis cornes primitus4 obsederunt Nicaeam civitatem, quae est
totius caput Romaniae, cum suis exercitibus; juxta quos venit Boamunclus, eamque obsedit
a septentrione in sexto die in Maio, ibique castrametati fuerunt.
VIII. (11, 10.) In die5 Âscensionis Domini cœperunt civitatem circumquaque invadere,
et aedificare instrumenta lignorum extra turres ligneas, quibus possent6 murales turres
sternere. Tam fortiter et tam acriter aggrediuntur civitatem unanimiter, per duos dies,
quod fodere quoque fecerunt civitatis murum. Turci quoque, scilicet7 gens barbara, mise-
runt nuntios aliis, qui vénérant civitati adjutorium dare, in hune modum : Quod audacter
secureque approximant 8, et per meridianam introeant portam , quoniam ex illa parte nemo
1 Fiiacialiter. b. — 2 Constantinopoli. e. — 3 Nicomiam. b. — 4Om. primitus b. — 5/n die autem. b. —
6Possunt. b. — nLicet. b. — 8 Sic b. ; approximent. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 23
erit eis obviam, nec contrastabit1. Quae porta ipso die a comité Sancti iEgidii et a. io97.
Podiensi2 episcopo statim propere hospitata fuit.
XI. Qui cornes veniens ex alia parte protectus3 divinis virtutibus atque terrenis
fulgebat armis cum suo fortissimo exercitu. Hic itaque invenit contra nos venientes
Turcos. Undique signo crucis armatur*; vehementer irruit super illos armatus5,
et superati sunt et dederunt fugam, fuitque mortua maxima pars illorum.
XIL Qui rursum venientes nuntio aliorum gaudentes et exsultantes ad certum
bellum , deferebant secum fîmes unde nos ligatos in captivitatem ducerent Coro-
sanum. Venientes autem laetantes cœperunt ex cacumine montis paulatim descen-
dere. Quotquot namque6 descenderunt in valle illa, caesis capitibus a Francorum
manibus, remanserunt in custodia civitatis. Elatis7 itaque eorum capitibus, pro
jecerunt illa in funda cujusdam 8 instrumenti in civitatem ; unde magis dolerent
ilii qui intus erant.
XIII. Cornes namque de Sancto ^Egidio et Podiensis episcopus consiliati sunt in
unum qualiter fecissent fodere quamdam turrim quae erat ante eorum tentoria.
Ordinati sunt homines qui hanc fodissent9 turrim, et arbalistae et sagittarii qui
eos defendebant ubique10. Foderunt namque illam usque ad radices mûri, submi-
seruntque postes et ligna, ac demum11 miserunt ignem. Sero autem superveniente,
forte cecidit turris in nocte, ideoque quod nox erat, nequiverunt praeliari cum illis.
Nocte vero1* surrexerunt festinanter15 Turci, et restauraverunt murum tam fortem
et tam purum quod in die veniente ex illa parte nemo eos laedere14 potuit15.
1 Contrùtabit. a. — *Pondiensi. d. et sic ubique. — *Profectus. a. d. — * Armatus. c. d. — 5Om. arma-
tas, c.d. — 6 Quotquot vero. d. — 7 Cm sis. c. Cessù. d. — 8 Om. cujusdam a. — 9 Fodiant. d. Foderant. c.
— 10 Défendant undique. d. — 11 Ac deinde. c. d. — 11 Nocte vero illa. c. d. — 13 Om. festinanter a. —
14 Eis lœdere. c. — lbPotuisset. d.
erit eis obviam1, nec contra stabit2. Quae porta ipso3 die a comité Sancti yEgidii et Podiensi
episcopo statim prospère hospitata est4.
IX. (h, il.) Qui cornes veniens ex illa parte protectus5 divinis virtutibus6, atque terrenis
fulgebat armis cum suo fortissimo exercitu. Hic itaque invenit7 Turcos venientes undique.
Signo crucis armatus vehementer irruit super illos, et superati sunt, et dederunt fugam;
fuitque mortua maxima pars illorum.
X. (h, 12.) Qui rursum venientes nuntio aliorum gaudentes et exsultantes ad certum
bellum, deferebant secum fîmes unde nos ligatos in captivitatem ducerent Corosanum.
Venientes autem laetantes in cacumine montis , cœperunt paulatim descendere. Quotquot
vero descenderunt in valle illa, capti a Francorum8 manibus remanserunt in custodia civi-
tatis. Caesis itaque eorum capitibus, projecerunt illa in fundo cujusdam instrumenti in
civitatem, unde magis dolerent illi qui intus erant0.
XI. (n, 1 3.) Cornes namque de Sancto jEgidio10 et Podiensis episcopus consiliati sunt in
unum qualiter fecissent fodere quamdam 11 turrem quae erat ante eorum tentoria. Ordi-
nati sunt homines qui hanc foderent turrem12, et arbalistae et sagittarii qui eos defenderent
utique. Foderunt namque illam usque ad radices mûri, submiseruntque postes et ligna, ac
deinde miserunt ignem. Sero autem superveniente, cecidit turris nocte, et quia nox erat,
nequiverunt praeliare13 cum illis. Turci vero nocte eadem surrexerunt, et restauraverunt
murum tam fortem , quod ex illa parte nemo eos lœdere potuisset.
1 Eis erit. b. — 2 Contrùtabit. e. — 3 Ipsa. e. — 4 Hospitati sunt. h. — 5 Profectus. b. — 0 Divina vir
tate. e. — 7 Inveniens. e. — 8 Cœsis capitibus a Francorum, etc. b. — 9 Om. illi qui intus erant e. —
10 Sancti jEgidii. e. — 11 Om. quamdam e. — 12 Verba quœ erat.. . foderent turrem om. e. — nPrœliari. e.
Digitized by
Google
24 PETRI TUDEBODI HISTORIA
XIV. Videntes autem Turci quod nullatenus ex suis exercitibus minime1 adju-
torium habere potuissent, per2 legationem imperatori mandaverunt quod civi-
tatem3 ei sponte* redderent, si eos vivos abire permisisset cum suis mulieribus
et filiis suis et substantiis omnibus5. Tune imperator plenus vana atque ini-
qua cogitatione jussit illos impuni tos sine ullo timoré abire, et sibi eos Constan-
tinopolim cum fiducia magna adduci, quod annuerunt peregrini pro amicitia
imperatoris6. Fueruntque in obsessione illa per septem hebdomadas, et multi ex
nostris illic fideliter receperunt martyrium laetantes, atque gaudentes reddiderunt
felices animas Deo, Et ex pauperrima gente multi mortui sunt famé, et féliciter
mortui sunt pro Christi nomine, qui est benedictus et laudabilis in saecula sœcu-
lorum. Amen.
THEMA III.
•
L Interea, reddita civitate% et Turci deducti sunt7 Constantinopolim, unde
imperator magis magisque gavisus8 quod civitas redditur in sua potestate, jussit9
maximas eleemosinas erogare10 nostris pauperibus. Denique in prima dieb qua
recessimus11 de civitate, venimus ad quemdam pontemc, ibique mansimus per très
dies 12 d. Tertia autem die, priusquam cœpisset lux13 oriri, surrexerunt nostri. Eo
quod nox erat, non viderunt tenere unam viam, sed divisi sunt per duo agmina,
et venerunt divisi per duos dies. In uno namque agmine fuit vir Boamundusl\
1 Oui. minime d. — 2 Om. per a. c. — *Quoniam civitatem. c. d. — 4 Sponte ei. c. — 5 Et filiis et om-
nibus substantiis. c. d. — 6 Verba quod annuerunt, etc. usque ad imperatoris, desiderantur in a. — 1 Reddita
civitate Turcis deductis. a. — 8 Gavisus fuit. d. — 9 Jussitque. d. — 10 Erogari. d. — 11 Recedimus. a. —
12 Per duos dies. c. d. — 13 Postquam lux. d. Priusquam lux. c. — 14 Fuit Boamundus. c. d.
" Capta est urbs Nicœa, xx die mensis Junii, anno c Cf. Robertum Montfcbum, 1. III, et Willelm. Tyr.
Domini 1097. Cf. Willelm. Tyr. t. UI, c. m, p. 128. loc. cit.
h Id est tertia kalendas Julii. Cf. Willelm. Tyr. 1. III, d « Duobus diebus quiescentes. » (Robert. Monach.)
c. xiii, p. 129.
XII. (11, Videntes autem Turci quod nullatenus habere adjutorium potuissent,
per legationem imperatori mandaverunt quod civitatem ei sponte redderent, si tantum-
modo eos abire vivos permisisset1 cum mulieribus et filiis, et omnibus suis utensilibus.
Mox imperator, plenus iniqua cogitatione, jussit illos impunitos absque ullo timoré sibi2
Constantinopolim adduci. Quod annuerunt Christiani gratia imperatoris. Fuerunt vero in
illa obsidione septem hebdomadibus, et multi ex nostris perceperunt felice3 martyrium pro
Christi nomine, gaudentes atque laetantes, et ex pauperrima gente quamplurimi mortui
sunt famé in Christi nomine4.
XIII. (Th. m, 1.) Cum Solimanno Christiani pagnant. — Interea reddita civitate, Turcis-
que deductis Constantinopolim, imperator magis magisque gavisus eo quod civitas redige-
retur in sua potestate5, jussit copiosam alimoniam pauperibus erogari. Nos vero postquam
recessimus a civitate, prima die venimus ad quemdam pontem, ibique mansimus duobus
diebus. Tertia autem illucescente die, surrexerunt nostri, et non videntes tenere viam, di-
visi sunt ab invicem. Nam pars exercitus, videlicet Boamundus, et Rotbertus Normannus,
1 Permitteret. e. — 2 Sibi eos. b. e. — 3 Félix, e. — * Verba gaudentes atque in Christi nomine
absunt ab e. — 5 In suam potestatem. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 25
et Rotbertus1 Normannus2, et prudens Tancredus et alii plures. In alia vero parte a. 1097.
fuit Raimundus, cornes Sancti jEgidii, et dux Godefredus, et Podiensis episcopus,
et Hugo Mannus3, et cornes Flandrensis4 et alii plures. Tertia autem die, irruerunt
Turci vehementer super Boamundum et his qui 5 cum eo erant. Continuo vi-
dentes nostros inimici nostri et Dei , scilicet Turci, cœperunt stridere, et garrire,
ac clamare6 excelso clamore , dicentes diabolicum sonum nescio quomodo in ex-
tranea iingua.
IL Sapiens statim vir Boamundus videns innumerabiles Turcos procul stri-
dentes et clamantes daemoniaca voce, protinus jussit omnes milites descendere, et
celeriter tentoria extendere, et priusquam tentoria essent extensa7, rursus dixit
omnibus militibus : « Seniores et fortissimi Christi milites, ecce modo bellum an-
« gustum est undique circa nos, Igitur omnes milites eant obviam viriliter illis ,
« et pedités prudenter atque citius tentoria extendant. » Postquam vero hoc factum
est totum, Turci undique jam erant8 circumcingentes nos dimicando, et jaculando,
et spiculando , et mirabiliter longe lateque sagittando. Nos itaque quanquam ne-
quivimus9 resistere eis neque sufferre pondus tantorum hostium, tamen persistimus
illic unanimiter gradum. Feminae namque nostrae in illa die fuerunt nobis in
maximo refugio; quae afierebant ad bibendum aquam nostris praeliatoribus, et for-
titer semper confortantes eos10, pugnantes et defendentes11. Vir itaque sapiens
Boamundus12 protinus mandavit aliis, scilicet egregio comiti de SanctojEgidio,et
inclito duci Grodefredo, et Hugoni Magno13, et honestissimo Podiensi episcopo et
aliis omnibus prudentissimis militibus14, quod sese festinent et ad bellum citius
approximent, dicens : « Et si hodie luctari volunt , viriliter agant 15. » Qui omnimodo ,
prohibentes deludebant illos dicentes16 : « Verumtamen hoc fallacium est17 totum. »
1 Rodbertas. c. — 2 Normandus. d. — 3 Ugo Magnas, d. — 4 Et Flandiensis cornes, d. — 5 Hi qui. d. —
6 Atone clamare. d. — 7 Fuissent extensa. c. d. — 8 Om. jam erant a. — 9 Nequimus. d. — 10 Confortantes
illos. c. — 11 Confortantes et defendentes. d. — 12 Itaque Boamundus. c. — l*Hugo Magno. c. — 14 Pruden-
tissimis omnibus militibus. d. — 15 Viriliter veniant. c. d. — 16 Prohibentes et deludentes illos et dicentes. a.
— 17 Om. est d.
et Tancredus, aliique complures1, in di versa abierunt. Alia vero pars, scilicet Raimundus-
Sancti iEgidii cornes, et dux Godefredus, et Podiensis episcopus, et cornes Flandrensis, et2
plures alii, per aliam viam devenerunt. Tertia vero die irruerunt Turci vehementer super
Boamundum, et super eos qui cum eo erant, clamantes videlicet atque stridentes excelso
clamore, atque dicentes nescio quid diabolicum in barbara lingua.
XIV. (ni, 2.) Mox Boamundus, sapientissimus vir, videns innumeros 5 Turcos procul cla-
mare et stridere, jussit celeriter omnes milites descendere, et tentoria extendere. Sed ante-
quam tentoria extensa fuissent, dixit militibus : * 0 fortissimi milites Christi, ecce bellum
« in arcto situm est : jamque hostes undique nobis supereminent. Quapropter omnes mi-
dites eant illis obviam viriliter, et pedites prudenter, atque citius tentoria extendant. »
Dum haec agerentur, Turci undique jam imminentes circumeinxerunt nos, dimicando,
jaculando, spiculando, longe lateque sagittando. Nos vero postquam nequivimus resistere,
neque sufferre pondus tantorum hostium, persistimus immobiliter in unum gradum.
Feminae vero4 nostrae in illa die fuerunt nobis in refugium, quae afferebant nobis aquam,
confortantes nos, fortiter pugnantes, et viros protegentes. Vir itaque sapientissimus Boa-
mundus protinus mandavit comiti de Sancto yEgidio, et inclyto duci Godefredo, et Hu-
goni Magno, et honestissimo Podiensi episcopo, et aliis omnibus militibus, ut festinanter
1 Quamplures. e. — 2 Om. et b. — 3 Innumerabiles. e. — *Feminœ quoque. e.
m. 4
Digitized by
Google
26 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. Nam nos non credebamus jam illos esse tam prudentes quod amplius auderent
sese erigere et praeliari nobiscum.
III. Dux itaque1 Godefredus audax et fortis simui cum HugoneMagno* vénérant
prius cum suis exercitibus. Episcopus namque3 Podiensis illospersequebatur4 una
cum suo exercitu, et Raimundus, fortissimus miles5, cornes de Sancto iEgidio,
juxta illos cum magna gente. Mirantur ergo valde nostri unde esset exorta tam
maxima multitudo Turcorum et Àrabum et Sarracenorum et aliorum quos nu-
merare ignoro, quia omnes* montes et colles et valles et omnia plana loca intus
et infra undique stabant cooperta de illa excommunicata generatione. Factus est
itaque sermo secretus inter nos7 laudantes et consulentes atque dicentes : « Estote
«omnino unanimes in fide Christi, et sanctae Crucis vexilli8 Victoria muniti,
«quare hodie9, si Deo placet, omnes divites effecti eritis10. » Continuo namque11
fuerunt ordinate acies12. In sinistra itaque parte fuit vir sapiens Boamundus13, et
Rotbertus Normannus, et prudens Tancredus, et honestissimus miles Rotbertus
de Ansa14, et inclitus Richardus15 de Principatu. Episcopus namque Podiensis venit
per alteram montaneam undique circumcingens incredulos Turcos. In dextera
vero parte fuit prudentissimus miles Raimundus, cornes de Sancto iEgidio, et
honorabilis dux Godefredus, et acerrimus miles, Flandrensis cornes16, et17 Hugo
Mannus et alii plures quorum nomina ignoro. Statimque, venientibus militibus
nostris18, Turci, et Arabes et Sarraceni et Agulani19 et omnes barbarae nationes
dederunt velociter fugam per compendia montis et plana loca. Erat autem numerus
Turcorum et Sarracenorum , Publicanorum et Persarum et Agulanorum et aliorum
1 Dux tamen. c. d. — 2 Hugo Magno. c. — 5 Episcopus vero. d. — 4 Illos persequens. a. — 5Omittunt miles.
c.d. — 6 Quia pene omnes. c. d. — 7 Om. inter nos d. — 8 Veœillum. c. — 9 Qui hodie. c. — 10 Omnes divites,
si Deo placet, effecti eritis. c. d. — 11 Continuo ergo. d. — nAcies ordinales, c. — 13 Fuit Boamundus. c. d.
— 14 Tancredus (et. c.) Rotbertus de Ansa. c. d. — 15 Et Ricardus. c. d. — Cornes Flandensis. d. — 17 Om.
et c. d. — 18 Nostris militibus. d. — 19Gulami. a. Angulani. c.
ad bellum approximarent, sibique absque mora viriliter succurrerent1. Qui haec audientes,
primum hune esse falsissimum putaverunt. Non enim credebant quod illi semel devicti
amplius auderent erigere se ad prœliandum.
XV. (m, 3.) Dux itaque2 Godefredus mox audito nuntio, et Hugo Magnus, advenerunt
cum suis exercitibus. Hos autem insequebatur episcopus Podiensis, et Raimundus cornes
cum magna gente. Hi quum vidèrent tam innumerabilem gentem , Turcorum multitudinem
et Arabum atque Sarracenorum, aliorumque quos enumerare longum est, obstupuerunt :
quippe quia omnes montes, et colles, et valles, et omnia plana intus et infra undique
stabant cooperta de illa excommunicata gente vel generatione. Factus est itaque sermo
secretus inter nos, laudantes et consulentes, atque dicentes : «Estote omnino unanimes
• in fide Christi, et sanctœ Crucis vexilli Victoria : quia hodie omnes divites, si Deo placet,
« effecti eritis. » Continuo ergo fuerunt ordinate acies. In sinistra itaque parte fuit Boa-
mundus, et Rotbertus Normannus, et prudens Tancredus, et Rotbertus de Ansa9, et Ri-
chardus de Principatu. Episcopus namque Podiensis venit per alteram montaneam , undi-
que circumcingens incredulos Turcos. In dextera vero parte fuit prudentissimus miles
Raimundus cornes de Sancto jEgidio, et venerabilis dux Godefredus, et acerrimus miles
Flandrensis cornes, et Hugo Magnus, et alii plures quorum nomina ignoro. Statimque4
venientibus militibus nostris, Turci, et Arabes, et Sarraceni, et Agulani, et omnes bar-
barae nationes dederunt velociter fugam, per compendia montis et plana loca. Erat autem
numerus Turcorum et Sarracenorum, Publicanorum et Persarum, Agulanorum et alio-
1 Verba sibique succurrerent om. e. — 2lgitur. e. — 5 De Anso. b. — 4 Statim autem, e.
Digitized by
1
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 27
paganorum trecenta1 sexaginta millia extra Arabes, quorum numerum nemo scit A. 1097.
nisi solus Deus. Fugientibus autem illis nimis féliciter ad eorum locum, ibi diu*
morari non3 licuit. Iterum vero arripuerunt fugam, nosque persecuti fuimus illos
occidentes4 per totum diem, et accepimus spolia multa, aurum et argentum, equos
et asinos5, camelos, oves et boves, et plurima alia quae ignoramus; et nisi6 Domi-
nus foret nobiscum in bello, et aliam cito mandasset aciem7, nullus nostrorum
penitus evaderet. Quare8 ex bora tertia usque in boram9 nonam perduravit haec
pugna. Sed omnipotens Deus, pius et misericors, qui non permisit suos milites
perire nec in manibus inimicorum incidere, festine adjutorium nobis mandavit10.
IV. Fueruntque illic mortui duo ex nostris milites honorabiles, scilicet Gau-
fredus11 de Monte Scabioso, et Wilielmus Marchisi filius, frater12 Tancredi, et
alii milites et pedites quorum nomina ignoro. Quis unquam tam sapiens autdoctus
vir audebit describere autpraemeditari prudentiam Turcorum et militiam et forti-
tudinem13, qui putabant gentem Francorum terrere minis illarum sagittarum,
sicut14 terruerunt Arabes et Sarracenos et Hermenos15 et Surianos et Graecos?
Sed hoc, si Deo placet, unquam16 non erit visum, nec factum, nec cogitatum,
quod ipsi tanti valeant17. Verumtamen dicunt se esse de Francorum generatione,
et quod18 nullus19 homo naturaliter débet esse miles nisi Franci et illi. Veritatem
1 Trecentos. k. ccc. c. Trecentis. d. — 2 Nimis velociter usque ad eorum tentoria ibidiu. c. d. — 3Om. non a.
— 4 Nosque illos persequentes et occidentes. A. — * Equos, asinos. c. — 6 Et tamen nisi. d. Et tune nisi. c. —
7 Aliam cito misisset aciem. d. — 8 Quod. c. — 0 Ex hora tertia usque ad horam. d. — 10 Festine illis adju-
torium misit. d. — 11 Goffredas. c. Godifredas. d. — nFratris. A. — 13 Prudentiam et militiam et fortitudinem
Turcorum. c. d. — 14 Sicuti. d. — 15 Ermenios. d. — 16 Nunquam. a. — 17 Tantam valeant. c. d. — 18 Om.
quod a. — 10 Dicitur et nullus. c. Dicunt quod nullus. d.
rum paganorum, trecenta sexaginta millia, extra Arabes, quorum numerum nemo scit
nisi Deus. Fugientibus autem illis nimis velociter usque ad eorum tentoria , ibi diu morari
non licuit. Iterum vero arripuerunt fugam, nosque persecuti sumus eos occidentes per
totum diem. Et accepimus spolia multa, aurum et argentum, equos et asinos, camelos,
oves etboves, et plurima alia quae ignoramus. Et tamen nisi Dominus foret in bello, et
aliam cito misisset1 aciem, nullus nostrorum penitus evaderet. Sed omnipotens Deus, et2
pius, qui non permisit suos milites perire, nec in manibus5 inimicorum incidere, festine
illis adjutorium misit. Quis unquam tara sapiens aut doctus vir audebit describere aut prae-
ineditari prudentiam, et militiam, et fortitudinem eorum? Qui putabant terrere4 gentem
Francorum minis sagittarum illarum, sicut terruerunt Arabes et Sarracenos, et Hermenios,
et Surianos, et Graecos. Sed hoc, si Deo placet, unquam non erit visum, nec factum, nec
dictum, nec cogita tum, quod ipsi tantum valeant. Verumtamen dicunt se esse de Franco-
rum generatione, et dicunt quod nullus homo naturaliter débet esse miles, nisi Franci et
illi. Veritatem quoque dicam per omnia, quam nemo audebit prohibere. Certe si in fide
Christi et Christianitate semper firmi 5 fuissent, et unum in Trinitate manentem natum
de Virgine matre, et passum, et resurgentem, ac deinde consolationem Sancti Spiritus
perfecte mittentem, in cœlo et in terra aequaliter regnantem, recta mente et fide credi-
dissent, magis prudentiores, aut fortiores, aut bellorum ingeniosissimos aliquis invenire
minime potuerit.
XVI. (m, 4.) Ibique interfecti sunt duo honorabiles viri Gaufredus de Monte Scabioso6,
et Guillelmus Marchisi filius, frater Tancredi, et alii milites et pedites, quorum nomina
ignoro. De prudentia vero et animositate Turcorum quid plura referam? Sunt namque
1 Mitteret. b. — 2 Om. et b. — 3 In manus. b. — 4 Terrere om. b. quod manas multo recentior restituit
inter Uneas. — 5 Christianitate sancta firmi. e. — 6 Scabion. b.
4.
Digitized by
Google
28 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. quoque dicam per orania quam nemo audebit prohibere. Certe, si in fide Christi
et Christianitate semper firmi fuissent, et unum in Trinitate manentem, natum
de Virgine matre et passum et resurgentem, ac deinde consolationem Sancti Spi~
ritus perfecte mittentem, in cœlo et in terra œqualiter regnantem, recta mente et
fide credidissent, magis prudentiores, aut fortiores, aut beilorum ingeniosissimos,
aliquis invenire minime potuerit. Factum est hoc bellum primo die Julii% unde
benedictus Deus in saecula sœculorum. Amen1.
THEMA IV.
I. Postquam vero inimici Dei et sanctae Christianitatis per omnia fuissent
devicti2, et per quatuor dies et noctes fugientes3 hue et illuc, contigit dum
Solimanus, dux illorum, fiJius Solimani Veteris, de Nichea 4 fugeret , quadam die
invenit decem millia Arabum qui dixerunt ei : « 0 infelix et miser omnium gen-
< tilium, cur tremefactus adhuc fugis? » Quibus Solimanus lacrymabiliter inquit :
«Verumtamen olim quum habuissem omnes Francos devictos, eosque putabam
«jam habere in captivitate ligatos, dum paulatim voluissem ligari 5 adinvicem,
«tune respiciens6 vidi tam innumerabilem gentem eorum quam si vos aut ali-
• quis illic adesset, putaret quod omnes montes et colles et valles, omnia loca
«plena7 essent illorum multitudine8. Nos igitur illos cémentes statim cœpimus
« capere subitaneum iter, timentes tam mirabiliter quod pene evasimus de illorum
1 Verba unde benedictus, etc. desiderantur in a. — 2 Omnino fuissent devicti. d. — 5 Fugerent. d. —
4 Nichea civitate. c. d. — 5 Ligare. c. — 6 Respiciens rétro, c. d. — 7 Omnia plana loca. c. d. — 8 Multi-
tudine illorum. c.
• De hac vicloria, a Christianis prope urbem quae Gorgoni reporlata, conf. Willelm. Tyr. 1. III, c. xm,
dicitur Dorylœum , ad Bathy n flumen , in valle cui nomen p. î a g, etc.
ferocissimi, humeris et sagittas et pharetras toxicatis refertas portantes, naturaliter belli-
cosissimi, gloriantes, ut diximus, se fore1 de Francorum generatione. Sed omnipotens
Dominus2 superbiam illorum antea indomitam debellavit per humilitatem Christianorum.
Ab hora autem tertia usque ad horam nonam perduravk hoc praelium. Factum est bellum
hoc primo die Julii mensis. Unde benedictus Deus per omnia, qui tradidit impios.
Amen.
XVII. (Th. iv, î.) Hic Solimannus superatar a Francis. — Postquam vero inimici Dei et
Sanctae Christianitatis omnino devicti fuissent, et per quatuor dies et noctes fugerent9 hue
et illuc, contigit dum Solimannus dux illorum, filius Solimanni veteris, de Nicea civitate
fugeret, quadam die invenit decem millia Arabum, qui dixerunt ei : « 0 infelix et miser
« omnium gen tilium, cur tremefactus adhuc fugis? » Quibus Solimannus lacrymabiliter ait :
« Verumtamen olim quum habuissem omnes Francos devictos, eosque putabam jam habere
« in captivitate ligatos, dum paulatim voluissem ligare ad invicem, tune respiciens rétro,
• vidi tam innumerabilem gentem eorum, quam si vos, aut abus aliquis adesset illic, putaret
« quod omnes montes, et colles, et valles, et omnia plana loca plena essent illorum mul-
• titudine. Nos igitur illos cémentes, statim cœpimus capere subitaneum iter, timentes tam
«mirabiliter, quod pene evasimus de illorum manibus, unde adhuc in nimio terrore
1 Om. se fore e. — 2 Deus. e. — 5 Fugientes. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 29
« manibus, unde adhuc in nimfe> terrore sumus. Et, si mihi et meis verbis vultîs a. io97.
« credere, auferte vos bine, quia, si ipsi vos poterint solummodo scâre*\ anus ex
• vobis vix amplius vivet. » At illi audientés talia coeperunt retrorsum vertere
scapulas, et se expandere per uoiversam Romaniam. Deinde* veniebaimis nos3
persequentes iniquissimos Turcos, quotidie fugientes an te nos4. At illi vènientet
ad cuncta castra sive civitates, fugientes5 etdeludentes habita tores ilkrum, dice-
bant6 : tNos itaque devicimus Cbristianos omnes, atque7 superavimus illos eo
«tenore quod nullus eorum jam unquam audebit8 se erigere ante nos. Tantum
« permittite nos intrare9. » Qui intrantes exspoliabant ecclesias et domos, et alia
omnia, et ducebant secum10 equos et asinos et mulos, aurum et argentum, et ea
quae reperire poterant. Adhuc quoque et Christianorum filios secum tolerabant,
et ardebant et devastabant omnia convenientia sive utilia, fugientes et paventes
valde ante faciem nos tram. Nos itaque persequentes per desertam 11 atque ina-*
quosam et inhabitabilem terram ex qua vix vivi exivimus. Famés 12 vero et sitis
undique coartabat13 nos, nihilque penitus nobis erat ad edendum, nisi forte
vellentes et fricantes spicas manibus 14 de tali cibo quam misérrime vivebamus.
IUic fuit mortua maxima pars nostrorum equitum , propter quod multi ex nostris
militibus remanserunt pedites. Et pro paupertate equorum erant nobis boves in
ordine caballorum, et pro nimia necessitate succedebant nobis caperoni et mun-
toni et canes 15 ad portandum 16.
IL Interea cœpimus intrare in optimam terram, plenam corporalibus alimen-
1 Ipsi poterunt vos scire. c. — 2 Dein. c. — 3 Veniebant nostri. d. — 4 Ante eos. d. — 5 Fingentes. d. —
6 Marnm, dicentes. a. — 7 Om. atque d. — 8 Tenore, jam unquam audebit c. — 9 Intus intrare. c. d. —
10 Secum ducebant. c. d. — 11 Nostri itaque persequebantur eos per déserta, d. — 12 Famis. d. — 15 Coarta-
bant. d. — 14 Manibus nostris. c. d. — 15 CanL a. — 16 Sufficiebant nobis caprem et arietes et canes ad por-
tandum nostra. c. d.
• sumus. Et si mihi et meis verbis vultis credere, auferte vos hinc, quia si ipsi vos solum-
« modo poterint scire, unus ex vobis vix amplius vivet. » At illi audientés talia, coeperunt
retrorsum vertere scapulas, et se expanderunt per universam Romaniam. Deinde venerunt
nostri persequentes 1 iniquissimos Turcos quotidie fugientes ante illos. At illi venientes ad
cuncta castra, sive civitates, fingentes et deludentes habitatores illorum, dicebant : «Nos
« devicimus Christianos omnes atque superavimus illos , eo tenore quod nullus eorum
« jam unquam audeat se erigere ante nos. Tantum permittite nos intus intrare. » Qui
intrantes exspoliabant2 ecclesias, et domos, et alia omnia, et ducebant secum equos et
asinos, et aurum et argentum, et mulos, et ea quœ reperire poterant. Adhuc quoque et
Christianorum filios secum ducebant, et ardebant et devastabant omnia convenientia sive
utilia, fugientes et paventes valde ante faciem nostram. Nostri itaque persequebantur per
déserta atque 5 inaquosa, et inhabitabilem terram, ex qua vix vivi exivimus 4. Famés vero et
sitis undique coarctabant 5 nos, nihilque penitus nobis erat ad edendum , nisi forte vellentes
et fricantes spicas manibus nostris, de tali cibo quam misérrime6 vivebamus. Ibi fuit mortua
maxima pars nostrorum equorum, propter quod multi ex nostris militibus remanserunt
pedites, et pro paupertate equorum erant7 nobis boves in ordine equorum8 caballorum,
et pro nimia necessitate sufficiebant nobis capreae, et arietes, et canes, ad portandum
nostra.
XVIII. (iv, a.) Interea cœpimus intrare in 9 optimam terram, plenam temporalibus bo-
1 Romaniam. Sed exercitas noster persequebatar. e. Lacuna non est in b. — 2 SpoliabanL b. —
3 Déserta et*. — 4 Evasimus. b. — 5 Cohariabant. e. Coatctabat. b. — 6 Commiserrime. b. — 7Om. erant b.
— 8 Om. equorum b. — 9 Om. in e.
Digitized by Google
30
PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. tis atque deliciis, seu omnibus bonis. Ac deinceps appropinquavimus Iconium1 a;
habita tores enim illius terrœ suadentes atque ammonentes nos ferre simul2 nobis-
cutn utres plenos aqua, quare illic in itinere diei unius est maxima paupertas
aquae. Nos vero ita facientes consensimus eorum consiliis3, donec pervenimus
ad quoddam flumenb, ibique hospitati fuimus4 per duos dies. Cœperunt enim
curri tores nostri anteire, donec pervenerunt ad Herchliam5c, in qua erat niraia
Turcorum congregatio exspectans atque insidians quomodo Christi militibus
nocerent6 et contristarent7. Quos Turcos milites omnipolentis Dei invenientes
audacter invaserunt. Superali itaque sunt, Deo annuente, inimici nostri in illa
die; fugientes enim, dederunt8 scapulas rétro. Tain céleri ter fugiebant Turci,
quantum sagitta quando dividit se ab ictu cordae arcus cujusdam prudentissimi
viri9. Nostri igitur intraverunt statim in civitatem, atque mansimus10 illic per qua-
tuor dies. Illic namque11 divisit se abaliis Tancredus, honorabilis atque12 acerri-
mus miles, Marchisi filius, et Balduinus13, cornes egregius, frater ducis Godefredi,
et insimul intraverunt in vallem de Botenhtrot14. Divisit enim se Tancredus et
venit Tarso15d solummodo cum suis militibus. Exierunt namque Turci de civi-
tate, et venerunt obviam eis atque16 in unum sunt congregati, et praeparaverunt
sese ad bellum contra Christianos. Àppropinquantes itaque nostri atque pugnan-
tes, omnes dederunt inimici nostri fugam, revertentes in civitatem céleri gressu.
Tancredus17, vir prudens atque honorabilis Christi miles, pervenit laxatis loris
et castrametatus est ante civitatis portam. Ex alia igitur parte venit18 vir sapientis-
1 Hiconium. a. — 2 Suadentes ammonebant nos f «rentes simul c. d. — 3 Eoram verbis. d. — 4 Ibique
morati fuimus. d. — bErachliam. c. Erachiam. d. — 6 Nocere potuissent c. Potuisset. d. — 7c. d. omittunt
et contristarent. — 8 Fugientes dederunt c. Fugientesque dederunt. d. — 9 Om. Tarn celeriter fugiebant, etc.
osque ad cujusdam prudentissimi viri. c. d. — 10 Atque manserunt. c. d. — 11 Illic vero. d. — 12 Om. atque d.
— 13 Baldoinus. d. et sic ubique. — 14 Botrenthot. c. Botrenthrot. d. — 15 Tharso. k. c. — 16 Om. atque a.
— 17 Tancredus vero. d. — 18 Veniens. a.
* Œ Willelm. Tyr. 1. m, c. xvm, p. i38. e Cf. Willelm. Tyr. 1. III, c. xvm, p. i3g.
h Cf. Robertum Monacbum, 1. III. * Cf. Willelm. Tyr. 1. III, c. xix, p. j3g.
nis et alimentis atque deliciis1, seu2 omnibus bonis; ac deinceps adproximavimus Iconium.
Habitatores enim illius suadentes admonebant nos, ferentes simul nobiscum utres plenos
aqua, quia illic in itinere diei unius fuit maxima paupertas aquae. Nos vero facientes ita,
consensimus illorum consiliis, donec pervenimus ad quoddam flumen, ibique morati fuimus
per duos dies. Cœperunt enim curritores nostri anteire donec pervenerunt ad Eracleam ;
in qua erat nimia Turcorum congregatio, exspectans atque insidians quomodo Christi mi-
litibus nocere potuissent. Quos Turcos milites omnipotentis Dei 3 invenientes, audacter
invaserunt. Superati itaque sunt, Deo annuente, inimici nostri in illa die, fugientesque
scapulas dederunt. Nostri igitur intraverunt statim civitatem , atque manserunt illic quatuor
dies. Illic vero4 divisit5 se ab aliis Tancredus, honorabilis et6 acerrimus miles, Marchisi
filius, et Balduinus cornes egregius frater ducis Godefredi, et insimul intraverunt in val-
lem de Borentot. Divisit enim se Tancredus, et venit Tharso solummodo cum suis militi-
bus. Exierunt namque Turci de civitate, et venerunt obviam eis, atque in unum sunt
congregati, et praeparaverunt se ad bellum contra Christianos. Appropinquantes itaque
nostri atque pugnantes omnes, dederunt inimici nostri fugam, revertentes in civitatem
céleri gressu. Tancredus vero, vir prudens atque honorabilis Christi miles, pervenit laxatis
loris ad castra ante civitatis portam. Ex alia igitur parte venit vir sapientissimus cornes
l£onis et aliis deliciis. b. — 2Scilicet. s. — 3 Dei omnipotentis. e. — 4 Qui vero. b. — 5 Diviseront k.
— 6 Om. et b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 31
simus cornes inclitu^1 Balduinus cum suo exercitu, postulans et deprecans Tan- a. 1097.
credum, acerrimum militem, quatenus eum amicissime in civitatis societatem
recipere diguaretur 2. Cui ait pulcherrimus 3 Tancredus : « Te omnimodo in hac
« societate denego. » Node itaque superveniente, tremefacti omnes Turci una arri-
puerunt fugam. Exierunt quippe habitatores civitatis sub ipsa noctis obscuritate
damantes atque dicentes excelsa voce: «Currite, invictissimi Francif currite,
• quia Turci expergefacti vestro timoré omnes pariter recedunt. »
III. Recedente autem nocte, lux4 cœpit paulatim insurgere, veneruntque civi-
tatis majores ac reddiderunt5 sponte civitatem, dicentes6 illis qui adinvicem
litigabant: «Sinite modo, seniores, sinite modo, quia nos illum7 flagitamus et
«petimus dominari et regnare super nos qui heri tam viriliter pugnavit cum
« Turcis. » Balduinus itaque, mirificus cornes, altercans et litigans cum prudentis-
simo Tancredo, dicebat8 : «Intremus insimul, et exspoliemus civitatem, et qui9
« plus potuerit habere, habeat, et qui potest capere, capiat. » Cui obstans fortissi-
mus10 Tancredus dixit : « Àbsit hoc a me. Ego autem Christianos nolo exspoliare,
«bomines istius civitatis eligunt11 me esse iliorum dominum1*, meque habere
« desiderant. » Novissime autem nequivit vir fortis Tancredus 13 diu luctari simul
cum Balduino doctissimo comité, quare illi maximus erat exercitus. Tamen volens
nolensque dimisit eam14 et viriliter recessit cum suo exercitu\ Fueruntque ei
redditœ duae optimae civitates, videlicet Athenab et Mamistra15 et plurima castra.
1 Om. inclitas d. — * Dignetur. à. — 3 Om. pulcherrimus d. — 4 Luxque. à. — 5 Vénérant civitatis majores
reddiderunt. c. Et reddiderunt. d. — 6 Dicentesque. c. — 7 Nos eum. d. — 8 Dicens. A. — 0 Civitatem qui.
c. d. — 10 Om. fortissimus c. d. — 11 Elegerunt. c. — ,s Suorum dominum. d. — 13 Novissime vero nequivit
Tanchredus. c. d. — 14 Dimisit illi eam. c. — 16 Manistra. a.
* De ista Balduini riolcntia erga Tancredom a quo * SiWill.Tyr.(/.c.p.i&i)fidas: t Oblinueratenimeam-
multum hospitaliter plena cantate susceptus Juerat, cf. Wil- < dem civitatem quidam Guelfo, natione Burgundus, qui ,
lelm. Tyr. 1. ffl, c. xx, p. et seq. < ejectis Turcorum copiU , eam violenter occupaverat. »
Bauduinus1 cum suo exercitu, postulans et deprecans Tancredum, acerrimum militem,
quatinus eum amicissime in civitatis societatem recipere3 dignaretur. Cui ait Tancredus :
« Te omnino in hac civitate denego. • Nocte itaque superveniente, tremefacti omnes Turci
una arripuerunt fugam. Exierunt quippe habitatores sub ipsa noctis obscuritate, clamantes,
atque dicentes excelsa voce : « Currite, invictissimi Franci, currite, quia Turci experge-
« facti vestro timoré omnes pariter recedunt. »
XIX. (iv, 3.) Recedente autem nocte, lux cœpit paulatim insurgere, veneruntque civi-
tatis majores, et reddiderunt sponte civitatem, dicentes illis qui ad invicem litigabant :
«Sinite mine seniores, sinite modo, quia nos illum flagitamus et petimus dominari et
« regnare super nos, qui heri tam viriliter pugnavit cum Turcis. » Bauduinus9 itaque, mi-
rificus cornes, altercans4 et litigans cum prudentissimo Tancredo, dicebat5 : «Intremus
« insimul, et exspoliemus civitatem. Qui pluspoterit habere, habeat; et qui potest capere,
«capiat. » Cui obstans Tancredus, dixit : «Absit hoc a me. Ego enim Christianos nolo
« exspoliare. Homines istius civitatis eligunt6 me iliorum esse Dominum, meque habere
« desiderant. » Novissime vero nequivit Tancredus diu luctari simul7 cum Bauduino, doc-
tissimo comité, quia maximus illi erat exercitus. Tamen volens nolensque dimisit eum, et
viriliter recessit cum suo exercitu. Fueruntque ei reddite duae optimae civitates, videlicet
Athenas8 et Mamistra, et plurima castra.
1 Balduinus. e. — 2 Suscipere. e. — 3 Balduinus. b. sic et iofra. — 4 Alternons, b. — 5 Et dicebat. b. —
6 Elegerunt. e. — 7 Om. simul b. — 8 Athena. b.
Digitized by Google
32 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. IV. Major vero exercitus, scilicet Raimundus, cornes de Sancto iEgidio et
doctissimus Boamundus1 et dux Godefredus et alii principes2 in Herminiorum3
intraverunt terram sitientes atque aestuantes Turcorum sanguine. Tandem per-
venit* ad quoddam castrum* quod tam forte erat quod nihil ei5 potuerunt
facere. Erat autem ibi homo quidam, cui nomen Simeon6, qui in illa erat ortus7
regione, qui hanc petiit terram quo eam defenderet8 de manibus9 inimicorum
Turcorum, cui sponte illi dederunt10 terram, quique remansit ibi cum sua gente.
Nos enim exeuntes11 inde12 pervenimus féliciter usque Caesaream Cappadociae 13.
À Gappadocia enim egressi1* venientes15 ad quamdam civitatem valde pulcherri-
mamb atque uberrimam16 quam paululum ante nostrum adventum obsederant
Turci pertres hebdomadas, eamque minime superaverunt. Mox, illic advenienti-
bus nobis, continuo tradidit se in nostra manu17 cum magna laetitia. Hanc igitur
quidam petiit miles18, cui nomen erat19 Petrus de Àliphi, omnibus senioribus,
quatinus eam defenderet in fidelitate Dei et Sancti Sepulchri et seniorum et
imperatoris20. Cui satis cum nimio amore gratis concesserunt eam. Recedente
autem die21, nocte vero appropinquante, audivit Boamundus quod qui fuerant in
oppressione22 civitatis fréquenter procédèrent nos. Extemplo praeparavit sese
solummodo cum militibus quatinus iilos undique dimicaret, quos vero23 invenire
non potuit.
1 Et Boamundus. c. d. — 2 Alii plures principes, d. — 3 Herminorum. d. — 4 Pervenerunt. c. Perve-
niunt. d. — 5 Ei nichil. d. — 6 Quidam nomine Simeon. d. — 7 Orlus fuit. c. d. — 8 Quod eam defenderet. d.
— 9 Qui eam de manibus. c. — 10 Dederunt illi. d. — 11 Nos vero exientes. c. d. — 12 Unde. d. — 15Capa-
dociam. a. Cesariam Capadociœ. c. — 14 il Capadocia quoque egressi. d. — 15 Venimus. d. — 16 Et nimis
uberrimam. c. d. — 17 Continuo Dominus tradidit in nostra manu. d. — 18 Petiit quidam miles, c. p. —
10 Om. erat c. d. — 20 Atque imperatoris. c. d. — 21 Recedente die autem. d. — 22 Quod Turci qui fuerant in
obsessione. c. d. — 23 Quos etiam. d. %
* Docent etiam Roberius Monachus, Baldricus et meoni nomine, qui lerram defeoderel, commissam esse.
Ordericus Vilalis, hanc urbcra, quam Alfiam vocant, b Urbs illa a Baldrico Piastentia vocatur, et ab Or-
Francis redditam fuisse, militique, indigène viro, Si- derico Vitali Piastencia.
XX. (iv, 4.) Major vero exercitus, scilicet Raimundus, cornes de Sancto iEgidio, et
Boamundus, et dux Godefredus, et alii plures principes, in Hermeniorum 1 intraverunt
terram, sitientes atque aestuantes Turcorum sanguinem. Tandem perveniunt ad quoddam
castrum, quod tam forte erat, quod ei nihil potuerunt facere. Erat autem ibi quidam homo
nomine Simeon, qui in illa2 ortus fuerat regione, quique3 hanc petiit terram, quatinus
eam defenderet4 de manibus Turcorum. Cui sponte illi dederunt terram , quique remansit
ibi cum gente sua. Nos vero exeuntes inde, pervenimus féliciter usque Caesaream Cappado-
ciae. À Cappadocia egressi, venimus ad quamdam civitatem valde pulcherrimam5, et nimis
uberrimam, quam paululum ante nostrum adventum obsederant Turci per très hebdoma-
das, eamque minime superaverant. Mox illic advenientibus nobis, continuo se dominus6
tradidit in manu nostra cum magna laetitia. Hanc igitur petiit quidam miles, cui nomen
Petrus de Aliph7, omnibus8 senioribus, quatinus eam defenderet in fidelitate Dei, et Sancti
Sepulchri, et seniorum, atque imperatoris. Cui satis9 cum nimio amore gratis concesserunt
eam. Recedente autem die10, nocte veropropinquante11, audivit Boamundus quod Turci, qui
fuerant in obsidione12 civitatis, fréquenter praecederent nos. Extemplo praeparavit sese13 so-
lummodo cum militibus, quatinus illos dimicaret undique, quos etiam invenire non potuit.
1 Herminiorum. b. — 2 In ea. b. — 3 Quique b. et b. in quo que manus recentior addidit. — 4 Defenderat. b.
— *Pulchram. b. — 6Om. dominas b. — 7 Aluph. b. — 8Ab omnibus, b. — *Cuiseniores cum nimio. b. —
10 Om. die b. — 11 Appropinquante. b. — 12 Obsessione. b. — 13 Se. e.
Digitized by
DE HIEROSOEYMITANO ITINERE. 33
V. Deinceps venimus ad quamdam civilatem nomine Coxon, in qua erat a. io97.
maxima ubertas atque stipata omnibus bonis quae nobis erant necessaria. Chris-
tiani igitur, videlicet alumni illius civitatis, reddiderunt sese statim, nosque
fuimus ibi satis optime per très dies, atque maxime1 sunt illic recuperati
nostri. Audiens itaque Raimundus, cornes de Sancto iEgidio, quod Turci qui
erant in custodia Àntiochiae discessissent, invenit in suo consîlio2 cum suis
hominibus quoniam mandasset illic3 aliquos ex suis militibus qui eam diligen-
ter custodirent. Tandem elegit illos quos legare volebat, videlicet Petrum de
Castellione4 vicecomitem, et Willelmum de Monte Pislerio5, et Àlarium6 viceco-
mitem7, et Petrum de Roas8, et Petrum Raimundum Dalphul9 cum quingentis
militibus. Venerunt namque10 in vallem prope Antiochiam ad quoddam castrum
Publicanorum , illicque audierunt Turcos fore in civitatem, eamque fortiter defen-
dere praeparabant. Petrus de Roas divisit se ab aliis, et proxima nocte transivit
prope Antiochiam, intravitque11 féliciter in vallem 12 de Rugia. Et invenit Turcos
et Sarracenos, et praeliatus est cum eis, et occidit multos ex eis, et alios persé-
cutas est valde. Misitque plenam hastam labiis et nasibus Turcorum Raimundo
comiti13. Videntes hoc Hermenii, scilicet14 habitatores illius terrae, illum fortiter
superasse paganos, continuo15 reddiderunt se.
VI. Ipse vero statim apprehendit Rusam16 civitatem et plurima castra. Nos
aulem qui remansimus17 exeuntes inde intravimus in diabolicam montaneam,
quae tam nimis erat alta atque angusta, quod nullus nostrorum audebat per tra-
1 Atque illic maxime, c. d. — 2 In suo invenit consilio. c. d. — 3 Misisset illic. d. — 4 Castullone. d. —
*Pisierio. c. — 6 Aralium. c. — 7 Pisierio. c. Et Willelmum de Monte Pisierio, Alarium vicecomitem om. A.
— 8 Petrum de Roes. a. Roeis. c. Roais. d. sic et infra. — • Dalphor. c. — 10 Om. namque c. Ergo. d. —
11 Et intravit. c. d. — 12 In voile, d. — 13 Verba Misitque, usque ad comiti om. a. — ^Licet scilicet. a.
Licet c. — 15 Continuo illi. d. — 16 Rursam. c. — 17 Remansimus rétro, d.
XXI. (iv, 5.) Deinceps venimus ad quamdam civitatem nomine Coxon, in qua erat maxima
ubertas, atque stipata omnibus bonis quae nobis erant necessaria. Christiani igitur, vide-
licet alumni illius civitatis, reddiderunt se statim, nosque fuimus ibi satis optime per très
dies, atque illic maxime sunt recuperati nostri. Audiens itaque Raimundus, cornes de
Sancto jEgidio, quod Turci qui erant in custodia Antiochiae discessissent, in suo invenit
consilio cum suis hominibus quoniam misisset1 illic ex suis militibus2 qui eam diligenter
custodirent. Tandem elegit illos quos legare volebat3 : videlicet Petrum de Castellione
vicecomitem, et Guillelmum de Montepislerio4, et Aralium vicecomitem, Petrum de
Roias, et Petrum Raimundum d'Alphul, cum quingentis militibus. Venerunt ergo in val-
lem prope Antiochiam ad quoddam castrum Publicanorum ; illicque audierunt Turcos
fore in civitate, eamque fortiter defendere praeparabant. Petrus de Roias divisit se ab aliis9
et, proxima nocte, transivit prope Antiochiam, et intravit féliciter in vallem de Rugia; et
invenit Turcos et Sarracenos, et praeliatus est cum eis, et occidit multos ex eis, et alios
persécutas est valde. Misitque plenam hastam de labiis et nasibus Turcorum Raimundo
comiti. Videntes hoc Hermenii5, scilicet habitatores terrae illius, illum fortiter superasse
paganos, continuo illi reddiderunt sese.
XXII. (iv, 6.) Ipse vero statim apprehendit Rursiam civitatem, et plurima castra. Nos
autem, qui remansimus rétro, exeuntes inde transivimus per diabolicam montaneam, quae
tam nimis erat alta et angusta, quod nullus nostrorum audebat per tramitem ejus6, aut
1 Jussisset b. manus autem recentior correxit misisset. — 2 Om. ex suis militibus e. — 1 Voluit. e. —
4 Montepeslorio. b. — 5 Herminii b. sic et ubique. — 6 Illius. e.
m. 5
Digitized by
Google
34 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1097. mitem ejus aut per semitam quae in monte patebat ante alium praeire. Illic
praecipitabant sese equi, et unus saumerius praecipitabat alium. Milites ergo sta-
bant undique tristes. Plaudebant1 manibus prœ nimia tristitia atque dolore, du-
bitantes quid facere debuissent de semetipsis et de suis armis, vendentes suos
clypeos et loricas nimis optimas2, et galeas solummodo per très aut quinque dena-
rios sive per id quod plus potuerant3 habere. Qui autem vendere nequibant,
gratis et immune jactabant et ibant. Exientes igitur de exsecrata montanea, per-
venimus ad quamdam civitatem quae vocatur Marasim\ Cul tores enim illius civi-
tatis exierunt laetantes obviam nobis, déférentes4 maximum mercatum; illicque
sat5 habuimus omnem copiam, exspectando donec adveniat dominus Boamun-
dus6. Venerunt itaque nostri milites et appropinquaverunt in vallem illam7 in
qua regalis civitas Antiochia sita est, quae est caput totius Syriae; quam Dominus8
Ihesus Ghristus tradidit beato Petro, apostolorum principi, quatinus eam ad cul-
turam sanctae fidei revocaret, qui vivit et régnât trinus et unus Deus per cuncta
saeculorum saecula9. Amen.
THEMA V.
I. Quumque cœpimus 10 appropinquare ad Portum Ferreum llb, curritores nostri ,
qui solebantpraecederenos, invenerunt Turcos innumerabiles congregatos obviam
1 Et plaudebant t>. — 2 Et lorica nimi$ optima. c. d. — 9 Poterint. d. — 4 Obviam nostri* nobis déférentes, d.
— 5 Saht. c. Satis. d. — 6 Donec adveniat Boamunius. c. Donec venit Boamundus. d. — 7 In vaUe Ma. c. d.
— 8 Dominas noster. d. — 9 Sœculorum sœcula trinus et unus. c. Smcula sœculorum. d. — 10 Quumque cœpis-
semus. d. — 11 Ad Pontem Ferreum appropinquare. d.
* Cf. WiUelm. Tjr. I. III, c. xvin, p. i3g, el 1. IV, Fer, ii* utraque fronte turres munitissimas babebat.
c. vu, p. 161. (Cf. Willelm. Tyr. 1. IV, c. vin, p. i64.)
h Pons qui Ferreus vocatur a fluvio Oronte, vulgo
per semitam quae in monte patebat, ante alium praeire. Ulic prœcipitabant sese equi, et
unus sagmarius1 praecipitabat alium. Milites ergo stabant undique tristes, plaudebant ma-
nibus prœ nimia tristitia atque dolore, dubitantes quid facere debuissent de semetipsis
et de suis armis; vendentes suos clypeos, et loricas nimis optimas, et galeas, solummodo
per très denarios2 aut quinque, sive per id quod plus poterant habere. Qui autem vendere
nequibant, gratis et immunere jactabant, et ibant. Exeuntes igitur de exsecrata montanea,
pervenimus ad quamdam civitatem, quae vocatur Marusim. Cul tores vero illius civitatis
exierunt laetantes obviam nobis 9, déférentes maximum mercatum ; illicque satis habuimus
omnem copiam, exspectando donec venit Boamundus. Venerunt itaque nostri milites, et
appropinquaverunt in valle illa4, in qua regalis civitas Antiochia sita est, quae est caput
totius Syriae : quam Dominus Jésus Christus tradidit beato Petro, principi apostolorum,
quatinus eam ad culturam5 sanctae fidei vocaret; qui vivit et régnât trinus et unus Deus
per cuncta saecula. Amen.
XXIII. (Th. v, 1 .) Quomodo obsessa est civitas Antiochia a Christianis. — Quumque cœpimus
ad Pontem Ferreum appropinquare, curritores nostri, qui solebant praecedere nos, invene-
1 Sagittarius. b. — 2 Per très autem denarios. b. — 5 Obviam nobis lestantes, s. — 4 Om. illa e. — 5 Ad
cultam. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITJNERE. 35
eis qui dare adjutorium Antiochiae1 festinabant. Irruentes igitur nostri uno corde a. io97.
et mente super illos sapienter, Turci namque vehementer2 superati sunt Gonster-
nati sunt omnes barbari, et dederunt celerius3 fugam, et multi mortui sunt ex eis
in illo certamine. Nostri igitur superantes illos, Deo adjuvante, acceperunt spolia
multa, equos et camelos, mulos et asinos onustos frumento et vino4. Venientes
namque nostri, metati sunt castra5 super ripam fluminis. Protinus equitavit vir
sapiens6 Boamundus cum quatuor millia militum7, et venit an te portam vigilare
civitatis, an forte aliquis nocte latenter exiret aut intraret civitatem.
IL Crastina vero die pervenerunt usque ad Antiochiam ad medietatem diei in
quarta feria, quod est xn kal. Novembris*, et obsedimus inirabiliter très portas
civitatis8, quoniam in alia parte deerat nobis locus obsidendi, quia alta et nimis
angusta montanea coarctabat nos. Tantum namque timebant nos undique inimici
nostri Turci qui erant intus in civitatem, quod nemo illorum audebat9 offendere
alicui10 ex nostris fere per spatium dierum quindecim. Mox hospitantibus nobis
circa Antiochiam , reperimus satis illic de rore cœli abundantiam ll, videlicet vineas
et12 undique foveas plenas13 frumento, arbores refertas pomis jocundis14 ad eden-
* dum, et alia multa bona quae alimentis corporeis15 sunt utilia. Hermenii 16 et
Suriani qui erant intus in civitatem, exeuntes et ostendentes sese17 fugere, qui
quotidie erant nobiscum una18, quippe habebant19 uxores suas intus20 in civitatem;
illi namque ingenioseinvestigabant nostrum esse, nostramque essentiam aut aequa-
1 Antiochim adjutorium. d. — 2 Turci vehementer. d. — 3 Sceleriter. c. — 4 Vino et frumento. d. — 5 Castra
metati sunt c. — 6 Omittunt vir sapiens CD. — 7 Militibus. d. — 8 Très civitatis portas, c. — 0 Om. aude-
lat% a. — l0Aliquem. d. — 11 Verba reperimus, etc. usque ad abundantiam om. à. — 12 Om. et c. d. —
13 Plenas foveas. à. Plenas foveas plenas. d. — 14 Sic. a. d. — 15 Corporis. a. — 16 Hermenii vero. d. —
17 Exeuntes ostendebant sese. d. — 18 Una nobiscum. c. d. — 19 Qui habebant. d. — 20 Om. intus d.
* Id est 30 die menais Oclobris, anno Dotnini 1097 ; si autem fidem W31ehm Tyr. adhibeas, die 18 ejusdem menai*.
runt Turcos innumerabiles congregatos obviam eis, qui dare adjutorium Antiochiae festi-
nabant. Irruentes igitur uno corde nostri 1 et mente super illos sapienter, Turci vehementer
superati sunt. Consternati sunt omnes barbari, et dederunt celerius fugam et multi mortui
sunt ex eis in illo certamine. Nostri igitur superantes illos, Deo adjuvante, acceperunt
spolia multa, equos et mulos, camelos et asinos, onustos frumento et vino. Venientes ita-
que nostri castrametati sunt super ripam fluminis. Protinus equitavit Boamundus cum
quatuor millihus militibus 2, et venit ante portam civitatis vigilare , an forte aliquis nocte
latenter exiret, aut intraret civitatem.
XXIV. (v, 2.) Crastina vero die pervenerunt usque ad Antiochiam3 civitatem ad medie-
tatem diei, in quarta feria, quod est duodecimo4 kal. Novembris, et obsedimus mirabiliter
très portas civitatis, quoniam in alia parte deerat nobis locus obsidendi, quia alta nimis5
angusta6 montanea coarctabat nos7. Tantum namque eminebant nos8 undique inimici
nostri Turci, qui erant intus in civitate, quod nemo illorum audebat offendere aliquem ex
nostris, fere per spatium dierum quindecim. Mox hospitantibus nobis circa Antiochiam, re-
perimus satis illic de rore cœli abundantiam : videlicet vineas undique plenas, foveas plenas
frumento, arbores refertas pomis jocundis ad edendum, et alia multa bona, quae alimentis
corporeis sunt utilia. Hermenii vero9 et Suriani, qui erant intus in civitatem10, exeuntes
ostendebant sese fugere 11 . Qui quotidie erant una nobiscum, quique habebant uxores suas
intus in civitatem 12, illi namque ingeniose investigabant nostrum esse , nostramque essen-
1 Nostri uno corde, e. — 2 Militum. e. — 3 Usque Antiochiam. e. — 4 xn. e. — 5 Nimis alta. e. — 6 Om.
angusta e. — 7 Nos coarctabat. e. — 8 Nobis. e. — 90m. vero e. — 10 ln civitate. e. — 11 Fugientes. e. —
12 In civitate. e.
5.
Digitized by
36 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. i©97- litatem , et illi referebant omnia quae videbant facta foris illis excoinmunicatis qui
erant in cl u si in tus \
III. Postqtiam vero Turci fuerunt edocti de nostra nolitia atque facto, cœperunt
paulatim extra civitatem exire oostrosque peregrinos undique coangustari, non
solum ex una parte, sed undique erant latentes obviam nobis ad mare et ad mon-
taneam. Erat autem non longe ab hoste castrum quoddam, cui nomen Àreg\
ubi congregati erant multi fortissimi Turci , non pauci, sed plures, qui fréquenter
conturbabant nostros homines.
IV. Audientes itaque nostri seniores quod Turci per tôt vices dilaniarent et
occiderent nostros peregrinos, nimis doluerunt, miseruntque ex militibus illis2
qui diligenter investigarent locum quo Turci erant. Reperto itaque loco ubi late-
bant3, nostri milites qui subtiliter quœrebant4 illos, obviam veniunt illis. Àt illis5
paulatim redientibus, rétro ubi sciebant Boamundum reconditum cum sûo exer-
citu, statim fuerunt illic mortui multi ex nostris6 militibus. Hoc itaque audiens7
Boamundus, surrexit8 continuo ut fortissimus Christi athleta. Barbari vero9 illic
irruerunt contra illos10, eo quod nostri erant pauci; tamen insimul juncti inie-
runt bellum. Mortui sunt namque multi ex nostris inimicis, et capti qui fuerunt
deducti ante civitatis portam, et decollabantur ibi, ut magis tristes fièrent illi
qui erant in civitate.
V. Exiebant quippe alii de civitate, et ascendebant super nos in quamdam por-
tam11 et sagittabant ita quod sagittae eorum ceciderant12 in domini13 Boamundi
platea I&. Et una die quaedam mulier occubuit ictu céleri 15 sagittae. Congregati
sunt16 itaque omnes nostri majores, ordinaverunt concilium dicentes : « Faciamus
1 Aregh. c. d. — 2 Ex militibus suis. d. — 3 Î7W illi latebant. c. d. — 4 Om. quœrebant a. — b At nostris.
c. d. — 6 Mortui ex nostris. c. — 7 Om. audiens d. — 8 Surrexerunt. a. — 9Om. vero a. — 10 Om. illos d.
— 11 In quamdam montaneam et. c. d. — l*Cadebant. d. — 13 Om. domini c. d. — ^Plateam. d. —
15 Céleris, c. — .16 Om. sunt d.
• Cf. WiUelm. Tyr. 1. IV, c. xxm, p. 189.
tiam aut1 qualitatem2, et illis referebant omnia quae videbant foris facta, vel excommuni-
catis qui5 erant inclusi4 intus.
XXV. (v, 3.) Postquam vero Turci fuerunt edocti de nostra notitia atque facto, cœperunt
paulatim extra civitatem exire, nostrosque peregrinos undique coangustafe, non solum
ex una parte, sed undique erant latentes obviam nobis ad mare, et ad montaneam. Erat
autem ab hoste non longe quoddam castrum, cui nomen Aregh. Illic congregati erant multi5
fortissimi Turci non pauci, sed plures qui fréquenter conturbabant nostros homines.
XXVI. (v, 4-) Reperto itaque loco ubi illi latebant, nostri milites, qui subtiliter quœ-
rebant illos, obviam veniunt illis. At nostris paulatim redeuntibus rétro, ubi sciebant Boa-
mundum reconditum cum suo exercitu, statim fuerunt illic mortui multi ex nostris mili-
tibus. Hoc itaque Boamundus audiens6, surrexit continuo, ut fortissimus Christi athleta.
Barbari vero illic irruerunt contra, eo quod nostri erant pauci; tamen insimul juncti
inierunt bellum. Mortui namque sunt multi ex inimicis nostris, et capti, qui fuerunt
deducti ante civitatis portam, et decollabantur ibi, ut magis tristes fièrent illi qui erant
in civitate.
XXVII. (v, 5.) Exiebant quippe alii de civitate, ita quod si mittebant sagittas, cadebant
in Boamundi plateam, et una die quaedam mulier occubuit ictu sagittae. Congregati itaque
omnes nostri majores ordinaverunt concilium , dicentes : « Faciamus igitur castrum in ver-
1 Et s. — 2 jEqualitatem. b. — 3 Vel eis qui. e. — 4 Om. inclusi e. — 5 Om. multi e. — 6 Om. audiens e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMÏTANO ITINERE. 37
«igitur castrum in vertice montisa, qui mous est super hostem Boamundi, quo a. io97.
«securi1 atque tuti possimus permanere de Turcorum formidine. » Facto itaque
Castro et munitof quod omnes* majores studiose ad invicem illud3 custodiebant.
Jamjam' cœperant fmmentum et omnia nutrimenta corporis nimis esse cara ante
Domini nostri5 Ihesu Christi nativitatem. Foras nihil penitus audebamus exire,
nihilque in terra Christianorum invenire ad edendum poteramus. In Sarracenorupn
namque terram6 nemo intrare audebat nisi cum maxima gente.
VI. Ad ultimum statuerunt seniores nostri conciliura ordinando quemad-
modum recte regerent bas gentes. Inventum est namque in concilio quatinns una
pars nostri diligenter pergat7 attrahere stipendium et ubique custodire exercitum,
alia quoque pars fiducialiter remaneat custodire hostem. Boamundus itaque8
primus dixit : « Seniores et prudentissimi ô milites, si vos vultis, et bonum ho-
« nestumque vobis videatur, ego iturus ero 10 una cum prudentissimo Flandrensi
• comité. »
VIL Celebratis itaque gloriosissime solemnitatibusNativitatis, in die lunae, scili-
cet secunda feriab, egressi sunt illic et alii plusquam viginti millia militum et pedi-
tum. Isti, sani et incolumes11, inlraverunt Sarracenorum terram. Congregati quippe
erant multi Turci et Arabes et Sarraceni ab Hierusalem et Damasco et Aleph et ab
illis regionibus innumeri, qui veniebant fortitudinem Antiochiœ12 dare. Audientes
itaque isti Christianorum gentem esse conductam in illorum terra13, illico prae-
1 Qui securi. a. — * Munito omîtes, d. — 3 Om. illud a. — 4 Jamjamque. d. — 5 Om. nostri c. d. —
6 Terra, d. — 7 Om. pergat a. — 8 Boamundus ergo. d. — 9 Seniores prudentissimi. c. — 10 Ego ibo. d. —
11 Peditam terni sani et incolumpni. A, — 12 Antiochiœ fortitudinem. d. — 13 Terram. d.
" Baldricus : «Super verticem montis qui vocalur b Id est die lune, 28 menais Dec. anno Dom. 1097.
Maregard, » gallice Maaregard, Malreguard. e Cf. Willelm. Tyr. 1. IV, c. xix, p. i85 et seq.
« tice montis Maregart \ qui mons est super Boamundi hostem , quo securi et tuti possimus
« manere de Turcorum fortitudine. » Facto itaque castro et munito, omnes majores studiose
adinvicem illud custodiebant. Jamjamque cœperant frumentum et omnia nutrimenta cor-
poris nimis esse cara ante Domini nostri Ihesu Christi nativitatem. Foras nihil penitus aude-
bamus exire*, nihil in terra Christianorum ad edendum penitus invenire3 poteramus4; in
Sarracenorum namque terra nemo intrare audebat, nisi cum maxima gente.
XXVIII. (v, 6.) Ad ultimum statuerunt seniores nostri consilium, ordinando5 quemad-
modum recte regerent has gentes. Invenerunt itaque in6 coosilio, quatinus una pars nostri
diligenter pergat abstrahere stipendium , inibique custodire exercitum : alia quoque pars
fiducialiter remaneat custodire hostem. Boamundus ergo dixit : « Seniores et prudentissimi
« milites, si vos vultis, et bonum honestumque videtur vobis, ego ibo cum prudentissimo
« Flandrensi comité. »
XXIX. (v, 7.) Celebratis itaque gloriosissime solemnitatibus Nativitatis, in7 die lunae,
scilicet secunda feria, egressi sunt, et alii plusquam viginti millia militum et peditum, qui8
sani et incolumes intraverunt Sarracenonun terram. Congregati quippe erant multi Turci,
et Arabes, et Sarraceni, ab Hierusalem, et Damasco, et Aleph, et ab illa regioue innu-
meri9 qui veniebant Antiochiae fortitudinem dare. Audientes itaque isti Christianorum
gentem esse conductam in illorum terram, illico praeparaverunt sese ad bellum contra
1 Maregard in b. inter lineas manus recentior insérait. — 2 Om. exire e. — 3 Om. invenire b. — 4 Om.
poteramus b. — 5 Ordinantes. e. — 6 Inventumque itaque in. — 7 Om. in B. — *Et. b. — 9 Vocem innumeri,
quae evanuerat in b. et cui puncta substituit e. , restituimtis ex a. c. d.
Digitized by
Google
38 PETRI TUDEBODI H1STORIÀ
a. 1097. paraverunt sese ad bellum contra Christianos, atque in suramo diluculo venerunt
in locum quo gens nostra erat in unum. Diviseruntque continuo sese barbari, et
fecerunt duas acies, una acies ante, et alia rétro1, cupientes ex omni parte cir-
cumcingere nos2. Egregius namque cornes Flandrensis3 undique regimine fidei
atque signo crucis quam quotidie fideliter* bajulat armatus, occurrit illis una cum
prudentissinio viro5 Boamundo. Irrueruntque nostri unanimiter super illos, qui
statim arripuerunt fugam et festinanter verterunt scapulas rétro, et mortui sunt
multi ex illis, nostrique apprehenderunt plures6 equos et alia spolia. Alii vero qui
remanserunt7, velociter fugientes, ierunt extra et nunc in iram perditionisa. Nos
autem reversi sumus8 cum magno tripudio, laudantes et magnificantes trinum et
unum Dominum qui vivit et régnât nunc et semper9 in aevum. Amen.
THEMA VI.
a. 1098. I. Turci vero, videlicet inimici Dei et sanctae Christianitatis, qui erant in tus
in custodia civitatis Antiochiae, audientes dominum 10 Boamundum et Flandren-
sem comitem in obsessione11 non esse, exierunt de civitate et12 audacter veniebant
praeliari nobiscum. Insidiabantur13 undique ex qua parte plus esset obsessio lan-
guida, scientes illos prudentissimos milites foris esse. In venerunt 14 quod in una
die Marris potuissent nos 15 laedere et obsistere nobis. Veneruntque iniquissimi
barbari caute, et irruerunt vehementer16 super nos nescientes17 hoc bellum atque
1 Altéra rétro, d. — 2 Circumcingere nostros. d. — 5 Flandrensis cornes, c. d. — 4 Fideliter quotidie. c. d.
— 5 Om. viro c. d. — 6 Plures, multos. d. — 7 Qui vivi remanserunt. c. d. — 8 Nos autem revertentes. à.
— 9 Et semper. c. sic desinit. — 10 Om. dominum c. d. — 11 ln obsessionem. d. — 12 Omitt. et d. —
13 Insidiantes. c. d. — 14 Inveneruntque. d. — 15 Om. nos a. — 16 Om. vehementer c. — 17 Saper nos venerunt
nescientes. c.
■ Victoria illa Christian orum die 3 1 menais Decembris relata est.
Christianos, atque summo diluculo venerunt in locum quo nostra gens erat in unum.
Diviseruntque se ab invicem barbari, et fecerunt duas acies : una acies ante, altéra rétro,
cupientes ex omni parte circumcingere nostros1. Egregius igitur cornes Flandrensis, undi-
que regimine fidei, atque5 signo crucis, quam fideliter bajulabat, armatus, occurrit illis
una cum prudentissimo Boamundo. Irrueruntque nostri unanimiter super illos, qui statim
arripuerunt fugarn, et festinanter verterunt scapulas rétro, et mortui sunt multi ex illis,
nostrique remanserunt5 vivi, velociter fugi entes. Ierunt ex tune et nunc in iram perditionis;
nos autem reversi sumus cum magno tripudio, laudantes et magnificantes trinum et unum4,
qui vivit et régnât nunc et semper in aevum. Amen.
XXX. (Th. vi, t .) Turci vero inimici Dei videlicet et sanctae Christianitatis, qui erant intus5
in custodia civitatis Antiochiae, audientes Boamundum et Flandrensem comitem in obses-
sione6 non esse, exierunt de civitate, et audacter veniebant praeliari nobiscum, insidiantes
undique, ex qua parte plus esset obsessio7 languida, scientes illos prudentissimos milites
foris esse. Inveneruntque quod in una die Martis potuissent non laedere, et obsistere
nobis. Veneruntque iniquissimi caute , et irruerunt vehementer super nos nescientes hoc
1 Nos. s. — 2 Ac. b. — 3 Illi remanserunt e. — 4 Trinum et unum Deam. e. — 5 Om. intus e. — 6 Obsi-
dione. s. — 7 Obsidio. b.
Digitized by
Goog
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 39
ignorantes, occideruntque multos1 ex nostris militibus et pedonis2. Episcopus a. 1098.
namque Podiensis Sanctae Maria? in illa amara die perdidit suum senescalcum
conducentem etregentem suujn vexillum. Et nisi esset flumen, quod erat inter
nos et illos, ssepius invaderent nos, atque maximam laesionem saepe in nostra
gente3 fecissent, adhuc et in nostras, laxatis fraenis, concurrerent* tendas.
IL Regrediebatur autem vir prudens5 Boamundus simul cum suo exercitu de
Sarracenornm terra, venitque in Tancredi montanea, cogitando an forsitan ibi
inveniret aliquid quod deferri5 potuisset7, totamque terram in expendio mise-
runt. Àlii invenerunt8, alii vero vacui reverterunt. Illi namque qui invenire non
poterant, statim reverti festinabant. Tune Boamundus increpavit eos valde dicens:
«0 infelix et miserrima gens, o vilissima ac dolentissima omnium Cbristiano-
«rum, cur tam celeriter vultis abire. Sinite modo, sinite, usque quo erimus
«omnes congregati in unum. Et nolite errare sicut oves non habentes pastorem.
«Si autem inimici nostri invenerint vos errantes, qui die noctuque vigilant
« atque ex cubant ut vos sine ullo ductore segregatos sive solos inveniant, qui nos
« quotidie occidere atque in captivitatem ducere laborant, quid miseri facietis9? »
Quumque finis esset dictis, respiciens se ante et rétro, et quum se jam invenisset10
undique soium, tamen cum illis quos reperire potuit11 ad suum revertit12 exer-
citum, plus vacui quam onusti.
III. Videntes autem hoc Hermenii et Suriani et Graeci quod nostri penitus
vacui redissent, nihiique secum déférentes13, consiliati in unum abibant per mon-
1 Occiderunt multos. a. — * Atque pedonis. d. — 3 In nostram gentem. c. d. — 4 Cucurrerent. k. — 5 Autem
prudens. c. d. — 6 Defferre. c. — 1 Defferrent potaisseU d. — 8 Invenerant vos. d. — 0 Quid miseri facietis
om. à. c, — 10 Et quum jam invenisset se.c.v. — 11 Reperire potnerit. a. — 12 Reverterunt. c. d. — 13 Secum
déferrent d.
beiium, atque ignorantes, occideruntque multos ex nostris militibus1 et pedones. Epi-
scopus namque Podiensis Sanctae Mariae in illa amara die perdidit suum senescalcum, con-
ducentem et regentem suum vexillum. Et nisi esset flumen, quod erat inter nos et illos,
saepius invaderent nos, atque maximam laesionem saepe2 in nostram gentem fecissent5.
Adhuc et in nostras laxatis fraenis cucurrerunt4 tendas.
XXXI. (vi, 2.) Regrediebatur autem prudentissimus Boamundus simul cum suo8 exer-
citu de Sarracenorum terra, venitque in Tancredi montaneam, cogitando an forsitan0 ibi
inveniret aliquid, quod defendere potuisset, totamque terram in expiando miserunt. Alii
invenerunt, alii vero vacui7 reverterunt. Illi vero qui invenire non poterant, statim reverti
festinabant. Tune Boamundus increpavit eos valde, dicens : « 0 infelix et miserrima gens !
« o vilissima ac dolentissima omnium Christianorum ! cur tam celeriter vultis abire. Sinite
«modo, sinite, usque quo erimus omnes congregati in unum. Et8 nolite errare sicut oves
« non habentes pastorem. Si autem inimici nostri invenerint vos errantes, qui9 die noctu-
« que vigilant atque excubant, ut vos sine ullo ductore segregatos sive solos inveniant,
« qui nos quotidie occidere10 atque in captivitatem laborant ducere, quid miseri facietis? ■
Quumque finis esset dictis, respiciens se ante et rétro, et quum jam invenisset undique
solum, tamen cum illis quos reperire potuit ad suum reverterunt exercitum, plus vacui
quam onusti.
XXXII. (vi, 3.) Videntes autem hoc Hermenii et Suriani11, et Graeci, quod nostri peni-
tus vacui redissent14, nihiique secum déferrent, consiliati in unum abibant per montaneas
1 Milites, e. — 2 Om. sape e. — 3 Facerent. e. — 4 ConcurrerunL e. — 5 Exercitu suo. e. — 6 Forsan. e.
— 7 Vacui vero. b. — 8 Om. et e. — 9 Errantes occident vos quia. e. — 10 Om. occidere a. — 11 Et Sarra-
ceni. e. — 12 RediissenL s.
Digitized by
Google
40 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. taneas et prœscita loca subtililer inquirentes et ementes frumentum et corporea
alimenta quaeque1 adhostem deferebant, in qua famés erat iinmensa, et vende-
bant unius asini onus2 octo purpuratis, qui adpreciati erant centum viginti dena-
riorum solidos1. In qua quidem multi mortui sunt ex3 nostris militibus, non
habentes pretium unde tam carum emere potuissentb.
IV. Willelmus igitur4 Carpentarius5 et Petrus Eremita, pro immensa infeli-
citate atque miseria, quas in se sciebant insimul consiliati, latenter recesserunt.
Quos Tancredus persequens apprehendit, secumque duxit magno cum6 dede-
corec. Dextram et fidem7 illi dédit Willelmus quod8 libenter redissent9 ad exerci-
tum et satisfactionem senioribus faeerent10. Tota namque nocte11, uti mala res, in
tenta12 Boamundi jacuit. Crastina autem die in summo diluculo veniens erubes-
cendo ante Boamundi praesentiam, et huûc alloquens13 Boamundus dixit : « 0 in-
«felix, et infamia totius Francise! o dedecus et scelus Gallorum provinciae14! eto
« nequissime omnium quos terra suffert! cur tam turpiter fugisti? forsitan propter
« hoc nequam quod15 voluisti tradere hos milites et exercitum Christi, sicut tradi-
« disti alios in Hispaniam. » Qui omnino tacuit, et nullus sermo ex ore ejus16 pro-
cessit. Àdunaverunt itaque sese omnes Francigenae, rogaverunt humiliter Boa-
mundum militem Christi ne deterius ei17 aliquid facere promittat. Ait vero ille18:
« Hoc ego19 pro veslro20 amore libenter consentiam21, si modo toto corde et mente
« jurare voluerit ita quod nunquam erit 22 recessurus ab itinere Sancti Sepulchri
lQuoque à. — *Onï. onus A. — 3 J&i (ibique. c.) quidem mortui fuerunt multi ex. c. d. — 4 Guilelmus
itaque. — 5 Om. Carpentarius c. — 6 Cum magno. d. — 7 Dedecore et fidem. c. d. — 8 Dédit quod. a. — 9 Red-
dissent, c. Redisset. d. — 10 Faceret. d. — 11 Tota nocte namque. d. — 12 ln tendam. d. — 13 Quem alloquens.
c. d. — liProvincia. a. Galliarum provinciœ. c. d. — 15 Nequam quia. d. — ltEx ejus ore. d. — 17 Roga-
veruntque Boamundi humiliter ne deterius ei. c. d. — 18 Om. Ait vero ille a. Ait namque Me. c. — 19 Hoc
namque. a. c. — 20 Pro nostro. c. — 21 Libenter faciam. d. — 22 Numquam sit. d.
' De purpuratis vel hyperpyris vid. Ducangii Diss. de que aviditate cf. Robertum Monachum , Baldricum , Rai-
inf. œvi nanûsm. $ xc (p. 189-190), t. VII, ed. Henschel. mundum de Aguilers, etc.
* De ista Christianorum famé ac inopia Syrianoram- 0 Cf. Willelm. Tyr. i. VI, c. v, p. a43.
et prœscita loca, subtiliter inquirentes et ementes frumentum, et corporea alimenta,
quae ad hqstem deferebant, in quo famés erat immensa : et vendebant unius asini onus
octo purpuratis, qui adpreciati erant centum viginti denariorum solidis. Ibi quidem mor-
tui fuerunt multi ex nostris militibus, non habentes pretium unde tam carum emere po-
tuissent.
XXXin. (vi, 4.) Willelmus igitur Carpentarius et Petrus Eremita, pro immensa infe-
licitate, atque1 miseria, quas in se sciebant, insimul consiliati, latenter recesserunt. Quos
Tancredus persequens, apprehendit, secumque duxit cum magno dedecore : et fidem illi
dédit Willelmus2 quod libenter redisset ad exercitum , et satisfactionem senioribus faceret.
Tota namque nocte, uti mala res, in tenda Boamundi jacuit. Crastina autem die in3 summo
diluculo venit erubescendo ante Boamundi praesentiam. Quem alloquens Boamundus dixit :
« O infelix infamia totius Francise ! o dedecus et scelus Galliarum provinciae ! et o iniquis-
• sime omnium quos terra suffert ! cur tam turpiter fugisti? Forsitan propter hoc, nequam,
« voluisti tradere hos milites, et exercitum Christi, sicut tradidisti alios in Hispania? » Qui
omnino tacuit, et nullus sermo ex ejus ore processit. Adunaverunt itaque 4 sese omnes
Francigenae, rogaveruntque humiliter Boamundum, ne deterius ei aliquid facere permit-
tat. Ait vero ille : «Hoc ego pro5 vestro amore libenter faciam, si modo toto corde et
« mente juraverit, ita quod nunquam sit reversurus ab itinere Sancti Sepulchri, sive bono,
1 Ac. b. — 2 Guillêlmus. b. — 3 Om. in b. — 4 Igitur. e. — 5 Hoc enim pro. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 41
«sive1 bono, sive malo; et Tancredus2 neque per se neque peralios suos araicos a. io98.
« aliquid mali facere consentiat3. ■ Qui statim auditis his sermonibus libenter
concessit. Ipse autem protinus dimisit eum. Postea vero Willelmus Carpenta-
rius\ maxima turpitudinecaptus, non diu5morantefurtim recessit. Hancpauper-
tatem atque miseriam pro nostris delictis concessit nobis habere Deus. In toto
namque exercitu non valebat aliquis invenire mille milites qui equos haberent
optimos.
V. Interea Titidus6 quidam nobilis ac dives miles7 de exercitu imperatoris, quem
imperator commiserat Francis, quod ipse pulchre conduceret8 illos et terram
liberatam de Turcorum manibus in fidelitate9 imperatoris10 reciperet, ille infelix11,
audiens quod exercitus. Turcorum venisset super nos, ingemuit*, arbitrans1*2 nos
omnes périsse, atque in manus inimicorum incidisse, fingens et componens omnia
mendacia13, quae jugiter seminare poluerat dicens illis14 : « Seniores et viri pru-
« dentissimi, videte : nos sumus bic in nimia necessitate coacti et ex nulla parte
«adjutorium nobis succedit. Ecce modo sinite me in Romaniae reverti patriam15;
« absque ulla dubitatione revertar ad vos. Ego vero faciam hue multas naves venire
«per mare onustas frumento, vino, oleo16, carne, farina17, et caseis sive omnibus
« bonis alimentis quae sunt nobis in necessitate18. Adhuc autem et equos faciam
« conducere ad vendendum 19 et mercatum per terram imperatoris hue advenire
« cito20 faciam. Ecce haec omnia vobis fideliter jurabo attendendum. Adhuc quoque
1 Sive in. A. — * Tancredo. d. — 5 Concessit Jieri. d. — 4 Guilelmus Carpenterius. c. d. — 5 Non dia eo in
exercitu. c. — 6 Tatinus. c. — 7 Interea quidam miles nobilis ac dives. d. — ê Conducet. d. — 9 In fidelita-
tem. d. — 10 Om. imperatoris A. — 11 Ille infelix om. a. — 15 Arbitransque. c. d. — 13 Omnia fallacia. d. —
14 Jugiter machinari poterat, dixit Mis. d. — l5Patria. k. — 16 Vino, ordeo. c. d. — 11 Et farina, c. — lsQuœ
nobis sunt necessaria. d. — 19 At tendendum. c. — 20 Quam citius. d.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. IV, c. xxi, p. 186.
« sive malo; et Tancredus neque per se neque per alios amicos suos aliquid mali fieri con-
« sentiat. ■ Ipse autem protinus dimisit eum1, qui statim, auditis his sermonibus, libenter
concessit. Postea vero Guillelmus Carpentarius, maxima* turpitudine captus, non diu mo-
rans3, furtim recessit. Hanc paupertatem et miseriam pro nostris delictis concessit nobis
habere Deus. In toto namque exercitu non valebat aliquis invenire mille njilites qui equos
haberent optimos.
XXXTV, (vit 5.) Interea4 quidam miles et dives et nobilis de exercitu imperatoris, quem
imperator commiserat Francis, ut ipse pulchre conduceret illos, et terram liberatam de
Turcorum manibus in fidelitate imperatoris reciperet, ille, ille infelix audiens quod exer-
citus Turcorum venisset super nos, ingemuit, arbitransque omnes périsse, atque incidisse
in manibus5 inimicorum nostrorum, fingens et componens omnia fallacia, quae jugiter
machinari poterat, dixit illis : « Seniores, et prudentissimi viri, videte6 : nos sumus7 in
• hac nimia necessitate coacti, et ex nulla parte adjutorium nobis8 succedit. Ecce modo
« sinite me in Romaniae reverti patriam. Absque ulla dubitatione revertar ad vos. Ego
« vero hic9 faciam multas naves venire per mare, onustas frumento, vino, hordeo, carne,
«farina, et caseis, sive10 omnibus bonis alimentis quae necessaria sunt. Adhuc autem et
« equos faciam conducere ad vendendum, et mercatum per terram imperatoris hue venire
« cito faciam. Ecce haec omnia vobis fideliter jurabo ad tendendum11. Adhuc quoque
1 Verba ipse autem . . . eum om. b. — 2 Om. maxima e. — 3 Morante. b. — 4 Igitur. e. — 5 In manus. e. —
6Videte quia. e. — nNos sumus hic. e — *Nobis adjutorium. e. — 9 Hue. e. — 10 Et. e. — 11 Ad tenendum. e.
m. 6
Digitized by
Google
42 PETRI TUDEBODI HISTORIA
c domestici mei et papilio meus jugiter in campo erit. Et nullo modo nolite esse
• increduli, sed firmiter crédite quod ego citius ad vos reversurus ero1. » Ivitque
Ole inimicus omniaque sua2 dimisit in campo, eo tenore quod tune3 et modo et
semper perjuratus erit.
VI. Sic itaque tali modo venerat nobis maxima nécessitas, quod Turci undi-
que constringebant nos, quodnullus nostrorum audebat jam exire extra tentoria,
tantus erat Turcorum timor. Illi namque constringebant nos in una parte; coan-
gustabat nos crudelis famés4 in alia5. Nos eramus valde tristes ac dolentes.
Majores quoque nostri in nimio erantpavore. Succursus6 quidem aut adjutorium
nobis penitus deerat. Gens minuta et7 pauperrima fugiebat, alii Cypro, alii in
Romaniam, alii in montaneis. Ad mare utique8 non audebamus ire pro timoré9
pessimorum Turcorum. Nullatenus erat nobis via patefacta.
VII. Audientes namque10 nostri majores innumerabilem gentem Turcorum
venisse super nos*, ceperunt consilium dicentes : « Ecce innumerabilis Turcorum
« exercitus venit super nos. Quid faciemus? Nos itaque tanti11 non sumus, quod
«in duabus partibus12 pugnare valeamus cum illis. Faciamus ergo ex nobis duas
«partes : pars namque peditum remaneat jugiter custodire papiliones nostros, et
« obsistere his qui in civitate sunt. Et alia pars militum simul equitet obviam ini-
1 Revertar. d. — 2 Omnia sua. a. c. — 3 Om. quod tune a. — 4 Om. crudelis famés a. — 5 Cruciatus famis
in alia. c. — 6 Secursus. c. — 7 Minuta ac. d. — 8 Ad mare itaque. c. — 9 Prœ iïmore. d. Pro nimio
timoré, c. — 10 Audientes vero. d. — 11 Et nos quidem tanti. d. — 12 Partis, a.
* Cf. Willelm. Tyr. I. V, c. 1 , p. 19&, et Rrinaud, v. cl. Extraits des Historiens arabes, ex. ô.
« domestici mei, et papilio meus jugiter in campo erit. Et nullo modo nolite increduli
«esse, sed firmiter crédite, quia ego quantocius ad vos revertar.» Ivit ille inimicus,
omniaque sua dimisit in campo, eo tenore quod tune, et modo, et semper perjuratus erit.
XXXV. (vi, 6.) Sic itaque tali modo venerat nobis maxima1 nécessitas, quod Turci un-
dique constringebant nos, quod nullus nostrorum audebat jam exire extra tentoria, tantus
erat Turcorum timor. Uli namque constringebant nos in una parte; coangustabat nos cru-
delis famés in alia. Eramus nos miseri valde, ac dolentes. Majores nostri quoque in nimio
pavore erant. Succursus quidem aut adjutorium nobis penitus deerat. Gens minuta et pau-
perrima fugiebat2, alii Cypro, alii in Romaniam, alii in montaneis. Ad mare utique non
audebamus ire pra timoré pessimorum Turcorum , nullatenus erat nobis via patefacta.
EXPLICIT LIBER SECUNDUS.
INCIPIT TERTIUS3.
I. (vi, 7.) Item Christiani pugnaverant* cam Tunis. — Interea nostri principes, audientes
innumerabilem gentem Turcorum venisse super nos, ceperunt consilium, dicentes : « Ecce
« innumerabilis 5 Turcorum exercitus venit super nos, quid faciemus ? Nos quidem tanti
«non sumus, quod in duabus partibus pugnare valeamus cum iliis. Faciamus ergo ex
« nobis duas partes. Pars namque peditum6 remaneat jugiter custodire papiliones nostros,
« et obsistere his qui in civitate sunt. Et alia pars militum simul equitet obviam inimi-
1 Magna, b. — * Fugiebant e. — 3 Incipit liber tertius. e. — 4 Pugnarunt. e. — 5 Innumerabilium. e. —
6 Militai*, e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 43
«micorum nostrorum1 qui hic hospitati sunt prope nos in Castro quod vocatur a. k
« Àreg2 ultra Pontem Ferreum3. i
VIII. Sero autem facto exierunt ex tentoriis ultra flumen4, et fecerunt conci-
lium dicentes : « Omnes eamus contra inimicos nostros qui sunt viginti quinque
« millia sicuti nobis narratur5. Sed Podiensis episcopus et Rotbertus Normannus
« et Eustachius cornes remaneant custodire tentoria ab his qui in civitate sunt. •
Summo autem diluculo miserunt ex militibus suis qui exierunt videre exercitum
Turcorum et ubi sunt aut quid certe agant. Exierunt quippe illi, et cœperunt
subtiliter inquirere et investigare ubi acies Turcorum sunt reconditae.
IX. Viderunt0 Turcos segregatos venire ex parte fluminis* divisos per duas
acies. Maxima vero illorum virtus veniebat rétro. Reversi sunt ergo7 celeriter
nostri dicentes : «Ecce jamjam8 veniunt. Estote igitur omnes undique parati,
«quia jam prope nos sunt, sicut videre potestis9.! Diviseruntque nostri10 inter
se ut unusquisque ex majoribus ordinet suam aciem per se11. Mox12 ordinatae sunt
sex acies. Quinque autem acies ierunt adunatim13 invadere illos. Flandrensis cornes
fuit in primo capite. Boamundus paulatim gradiebatur rétro cum sua acie.
X. Junctis itaque14 prospère nostris cum Turcis, unusquisque15 sternebat
alium. Clamor vero16 eorum resonabat ad cœlum. Imbres telorum obnubilabant
aerem. Postquam venit maxima virtus illorum quae erat17 rétro, nimis acriter nos-
1 Obviam inimicis nostris. d. — * Areght. c. Agreh. d. — 5 Pharreum. k. — 4 Om. ultra flumen c. — 5 Om.
sicuti nobis narratur. k. — 6 Illico viderunt d. — 1 Sunt namque. k. — 8Om. jamjam k. Ecce, ecce jam. c.
— 9 Om. sicut videre potestis k. Hinc videre. c. — 10 Decreveruntque nostri. d. — 11 Per se ordinet suam aciem.
c. d. — 15 Om. mox a. — 13 Ordinatim. k. — 14 Junctis igitur. d. — 15 Unusquisque nostrorum. c. — 16 Clamor
namque. k. — 17 Qui eraJt d.
* Flumen illud , si credas Orderico Vital! , 1. IX , et Baldrico , 1. H , non Orontes erat , sed Daphnes (hodie Doucir)
ad Orontem affluons.
« cis nostris , qui1 hospitati sunt prope nos in Castro2 quod vocatur Aregh9, ultra Pontem
t Ferreum 4. ■
II. (vi, 8.) Sero autem facto, exierunt de tentoriis, et fecerunt concilium5, dicentes :
i Omnes eamus contra inimicos nostros, qui sunt viginti quinque millia, sicut narratur
«nobis. Sed Podiensis episcopus, et Rotbertus Normannus, et Eustachius cornes, rema-
« néant custodire ah illis qui in civitate sunt. » Summo autem diluculo remiserunt ex mi-
litibus suis, qui exierunt videre exercitum Turcorum, et ubi sunt, aut6 quid certe agant.
Exierunt quippe7 illi, et cœperunt subtiliter inquirere et investigare8 ubi acies eorum Tur-
corum sunt reconditae.
m. (vi, 9.) Illico viderunt segregatos venire ex parte fluminis divisos per duas acies;
maxima vero illorum virtus veniebat rétro. Reversi sunt ergo celeriter nostri, dicentes:
« Ecce, ecce jam veniunt. Estote itaque omnes undique parati, quia jam prope sunt nobis,
« sicut videre 9 potestis. ■ Decreverunt nostri se ut unusquisque ex majoribus per se ordi-
naret suam aciem. Mox ordinaverunt sex acies. Quinque autem acies ierunt adunatim inva-
dere illos. Flandrensis cornes fuit in primo capite. Boamundus paulatim gradiebatur rétro
cum sua acie.
IV. (vi, 10.) Junctis igitur prospère nostris10 cum Turcis, unusquisque sternebat alium.
Clamor vero eorum resonabat ad cœlum. Imbres telorum obnubilabant aerem. Postquam
venit maxima virtus eorum, quae erat rétro, nimis11 acriter invasit nostros, ita ut nostri
1 Qui hic. e. — 2 In castello. e. — 3 Areg. e. — 4 Ferrum. b. — 5 Consilium fecerunt — 5 Et b. —
7 Itaque. e. — 8 Om. et investigare e. — 9 Potestis videre. e. — l0Juncti ..... nostri. e. — 11 Om. nimis e.
6.
Digitized by
Google
44 PETRI TUDEBODI HISTORIÀ
k. 1098. tros invasit, ita Ut nostri jam paululum cédèrent1 rétro. Hoc quum vidit Boamun-
dus, ingemuit. Praecepit ergo* conestabili3 suo\ scilicet Rotberto, filio Gerardi5*,
diligenter dicens6: «Rccordare prudentium antiquorum, et nostrorum fortium
« parentum quales fuerunt et qualia7 bella fecerunt. > Ivit itaque ille undique8
aigno crucis armatus, ut fortissimus athleta, et sicut sapiens et prudens9 invasit
eoSj deferens vexillum Boataundi.
XL Videntes autem alise acies quod vexillum Boamundi tam prudentissime fo-
ret ante alios delatum, reverterunt10 retrorsum11, et invaserunt unanimiter12 illos,
fueruntque nostri13 numéro septingenti M ; Turci namque15 xxv millia. Sed gratia
Dei16 omnes stupefacti arripuerunt fugam, et verterunt statim scapulas rétro.
Nostri itaque 17 persecuti stint illos 18 superantes et 19 detruncantes usque ultra
Pontem Farreum20; Reversi sunt itaque21 Turci festinantes in suo castro, qui vivi
remansernnt22, acceperunt omnia quœ ibi reperire potoerunt, totumque castrum
exspoliaverunt; miserunt ignem et fugefunt. Hermenii quoque23 et Suriani et
Graeci, scientes omnino Turcos perdidisse belium, exierunt et excubaverunt arta
loca, et oceiderunt, et appréhenderont multos ex eis. Superati sunt itaque, Deo
antiuente, in illa die inimici nostri. Satis vero sunt recuperati nostri deequis et de
aliis rébus multis quce erant illis valde necessaria. Àccipientes itaque multa spolia
deduxerunt multos ei illis inimicis ?ivos secuta 24 et centum 25 capita taortuorum
1 Cedebant a. — *Prmcepit enim. a. — 3 Conestabuli. c. — 4 Om. suo a. — 5 Girùrdi. c. fc. — 6 Et diligenter
dixit. a. Girardi dicens. c. — 7 In qualia. c. — 8 Ivitque itaque. c. — 9 Et sicut fortissimus et prudens. d.
— 10 Reversi sunt. d. — 11 Retrorsum iter. a. — 12 Om. unanimiter c. — l$ Om. nostri A. — 14 Septingenti
centum. a. — 15 Turci vero* d. — 16 Om. xxv millia. Sed gratia Dei a. — 17 Nostri ergo. d. « — 18 Illos perse-
quentes ac. a. — 19 Ac. d. — 20 Om. usque ultra Pontem Farreum c. d. — 21 Sunt vero. d. Sunt enim. c. —
22 Om. qui vivi remanserunU a. — 25 Om. quoque c. d. — ^Pro verbis àccipientes, etc. usque ad secum,
exhibent a. c. Qum de vivis deduxerunt secum. — 25 Plurima. c. d.
• Cf. Oïderic. Vital. 1. IX.
jam paululum recédèrent rétro. Hoc quum vidit Boamundus, ingemuit. Praecepit ergo
conestabili suo, scilicet Rotberto, filio Girardi, dicens : « Recordare prudentium 1 antiquo-
i rum, et nostrorum fortium parentum, quales fuerunt, et qualia bella fecerunt. ■ Fuit ille
itaque2 undique8 signo crucis armatus, ut fortissimus Christi4 atbleta, et, sicut sapiens et
prudens, invasit illos, deferens vexillum Boamundi.
V. (vi, 11.) Videntes autem aliae acies quod vexillum Boamundi tam prudentissime
foret ante alios delatum, reversi sunt retrorsum, et invaserunt unanimiter illos5. Fuerunt-
que nostri numéro septingenti , Turci vero6viginti quinque millia. Sed gratia Dei omnes
stupefacti arripuerunt fugam, et verterunt statim scapulas rétro. Nostri igitur persecuti
sunt illos, superantes ac detruncantes. fceversi sunt vero ïurci festinanter in suo castro7.
Qui vivi remanserunt, acceperunt omnia quœ ibi reperire potuerunt, totumque8 castrum
exspoliaverunt, miserunt9 ignem, et fugerunt. Hermenii et Suriani, et Graefci, scientes om-
nino Turcos perdidisse belium, exierunt et excubaverunt per10 arcta11 loca, et occiderunt,
et appréhenderont multos ex eis. Superati sunt itaque, Deo annuente, in illa die inimici
nostri. Satis vero recuperati sunt nostri12 de equis, et aliis rébus multis, quœ erant illis
valde necessariae 1S. Accipientes itaque multa spolia, deduxerunt multos ex illis inimicis
vivos secum; et plurima capita mortuorum detulerunt ante portam civitatis, ubi legati
1 Prudentiam. b. — 2 Itaque ille. s. — 3 Om. undique e. — 4 Om. Christi s. — 5 Et ipsos unanimiter
invaserunt b. — 6Om. ver* t. — 7 In suum castrum. b. — 8Oih. que e. — 9 Miseruntque. b. — 10 Om.
per b. — 11 Per arta. B. — 12 Om. noètri b. — 15 Necessaria. b.
Digitized by
DE HIER0S0LYM1TÀN0 ITINERE. 45
detulerunt ante portam civitatis, ubi legati ammirati1 Babylonis castrametati a.
fuerant2, qui mittebantur comiti de Sancto iEgidio et aliis senioribus. Illi qui
remansérant in tentoriis quotidie3 praeliabantur* cum illis qui in civitate erant
ante très portas civitatis. Factum est hoc bellum in die Martis, caput jejuniï, v
idus Februarii*, favente Domino nostro Ihesu Christo, qui cum Pâtre et Spiritu
Sancto vivit et régnât per immortalia sœcula saecuiorum5. Amen.
THEMA VIL
I. Reversi sunt namque nostri, hoc agente Deo, triumphantes ac gaudentes de
triumpho quod in die illo habuerunt de victis inimicis qui supt per omiria semper
superati, fugientes, hue et iiluc vagantes et errantes, alii in Corotfanum, alii vero
in Sarracenorum terram6. Videntes autem nostri majores et seniores quod maie
detractarent et constringerent nos inimici nostri qui erant in civitate (die enim7
ac nocte jugiter vigilabant et insidiabantur, qua parte nos8 laedere et angustari
potuissent), interea9 congregati in unum petierunt concilium dicentes : «Prius-
«quam perdamus gentem Dei et nostram, faciamus castrum ad Machomariam 10,
« quae est ante portam civitatis ubi pons est, ibique forsitan poterimus inimicos
«nostros constringere b. » Consenserunt 11 omnes consiliis" et laudaverunt quod
bonum esset ad faciendum. Cornes de Sancto iEgidio dixit primus : • Estote mihi in
1 Ammirdii. c. d. — * San*. A. — 3 Toto die. d. Tota die. c. — *Prmliati sont. d. — 5 Om. per immortalia
smcula sœculorum d. — 6 Sarracenorum intraverunt ( introierant. c. ) terram. c. p. — 7 Om. enim a. — '
8 Nobis. A. — 9 Om. interea d. — 10 Mochomariam. d. et sic ubique. — 11 Contenter e. c. d. — 15 Consilio. d.
4
' Id est die Dont menais Febr. ao. Dom. 1098, die c. m, p. 197). (Cf. Baidric 1. II, etOrd. Vitalem, l PL)
autem septima, si Willelmo Tyrio fidem adhibeas (1. V, * Cf. Willdm. Tyr. 1. V, c. iv, p. 198.
amiralii 1 Babyloniae castra metati fuerant, quae mittebantur comiti de Sancto iEgidio et
aliis senioribus. Illi qui remansemnt in tentoriis tota die praeliati sunt cum illis qui in
civitate erant , ante très portas civitatis. Factum est hoc bellum in die Martis ante caput
jejunii, v idus Februarii, favente Domino nostro Ihesu Christo, qui cum Pâtre et Spiritu
Sancto vivit et régnât. Àmen.
VI. (Th. vu, 1 .) Reversi sunt itaque nostri, hoc agente Deo , triumphantes ac2 gaudentes
de triumpho, quod5 in die illo habuerunt de victis4 inimicis, qui sunt per omnia semper
superati, fugientes, hue et illuc vagantes et errantes. Alii in Corosanum, alii vero in Sa-
racenorum intraverunt terram. Videntes autem nostri majores ac seniores quod maie de-
tractarent nos et5 constringerent inimici nostri, qui erant in civitate (die enim ac nocte
jugiter vigilabant et insidiabantur, qua parte nos laedere et6 angustari potuissent), congregati
in unum consilium petierunt, dicentes : ■ Priusquam perdamus gentem Dei et nostram, fa^
« ciamus castrum ad Machomariam, quae est ante portam ubi pons est; ibique forsitan pote-
« rimus inimicos nostros constringere. » Consensere omnes consilio, et laudaverunt quod
bonum esset ad faciendum. Cornes de Sancto iEgidio dixit primus : « Estote mihi in adju-
1 Ammiralih b. — * Om. triumphantes oc t — 3 Quem. b. — 4 Om. victis b. — 6 Tractarent et. t. —
tAc. B.
Digitized by
Google
46 PETRI TUDEBODI HISTGRIA
a. 1098. t adjutorium 1 ad faciendum castrum, et ego muniam et servabo. » Respondit*
Boamundus : «Si vos vultis, et alii seniorës laudent3, ibo vobiscum ad portum
« Sancti Simeonis diligenter conducere illos qui illic sunt homines qui hoc fideliter
c peragant opus. Alii qui sunt remansuri muniant undique sese ad defendendum
«si forte inimici nostri et Dei exierint de civitate, et in loco illo sint omnes con-
«gregati in unum, scilicet ubi nos demonstraremus4. » Factum5 est ita. Cornes
igitur et Boamundus perrexerunt ad Sancti Simeonis portum. Nos itaque qui re-
mansimus6 congregati in unum uti castrum7 incipere debuissemus. Turci vi-
dentes hoc praeparaverunt sese illico, et exierunt extra civitatem obviam nobis
ad bellum. Sic itaque irruerunt super nos et miserunt nos in fugam et occiderunt
plures ex nostris militibus, unde nos tristes dolentesque valde fuimus.
IL Crastina autem die videntes Turci quoniam nostri majores non essent in
obsessione, et quodhiesterno die militassent ad portum, praeparaverunt sese omnes
majores de Turcorum exercitibus8 et milita verunt obviam illis venientibus e
portu. Tune videntes comitem et Boamundum venientes et conducentes hanc gen-
tem9, continuo cœperunt stridere et garrire, et clamare vehementissimo clamore
circumeingendo undique nostros, jaculando10, et'sagittando, et vulnerando, ac
crudeli11 undique detruncando ense12. Tam acriter invaserunt nostros quod illi
inierunt fugam per proximam montaneam, ac ubi via eundi patebat, et qui potuit
se céleri expedire gressu evasit vivus. Ille vero qui fugere nequivit, pro Christi
nomine mortale letum suscepit 13. Fueruntque in illa die martyrisati ex nostris
militibus sive peditibus plusquam mille, qui in cœlum laetantes ascendebant
1 Adjutorio. c. — *Respondxt illi. d. — 9 Seniorës laadaverint. c. d. — * Demonstrabimus. c. d. — 5Fac-
tumque. d. — 6 Itaque remansimus. d. — 1 Ut castrum. c. Ubi castrum. d. — 6Exercitu. d. — 9 Conducentes
gentem de portu. c. d, — 10 Om. jaculando c. d. — 11 Crudelibus. c. d. — 12 Ensibus. c. d. — 13 Nomine
martyrium suscepit. c.
« torium ad 1 faciendum castrum, et ego muniam et servabo. » Respondit illi Boamundus :
« Si vos vultis, et alii seniorës laudaverint, ibo vobiscum ad portum Sancti Simeonis, dili-
igenter conducere illos qui illic sunt homines, qui hoc fideliter peragant opus. Alii qui
«sunt remansuri undique muniant sese ad defendendum, si forte inimici nostri et Dei
« exierint de civitate, et in loco illo sint omnes congregati in unum, scilicet ubi nos de-
« monstrabimus. ■ Factumque est ita. Cornes igitur et Boamundus perrexerunt ad Sancti
Simeonis portum. Nos itaque, qui remansimus congregati in unum, ubi castrum incipere
debuissemus, tune Turci videntes hoc praeparaverunt se, et exierunt illico2 extra civitatem
obviam nobis ad bellum9. Sic itaque irruerunt super nos, et miserunt nos in fugam et
occiderunt plures ex nostris militibus, unde nos tristes dolentesque fuimus.
VII. (vu, 2.) Crastina4 autem videntes Turci quoniam majores nostri non essent in
obsessione, et quod hesterna die militassent ad portum, praeparaverunt se omnes majores
de Turcorum exercitu, et militaverunt illis obviam venientibus e portu. Tune videntes co-
mitem et Boamundum venientes, et conducentes gentem de portu, continuo cœperunt
stridere et garrire, et clamare vehementissimo clamore, circumeingentes undique nostros,
et9 sagittando et vulnerando, ac crudelibus6 undique detruncando ensibus. Tam acriter
invaserunt nostros, quod illi inierunt fugam per proximam montaneam, ac ubi patebat via
eundi ; et7 qui potuit se expedire céleri gressu, evasit vivus". Ille vero qui fugere nequivit, pro
Christi nomine martyrium suscepit. Fueruntque in illo 8 die martyrizati ex nostris militibus
sive peditibus plus quam mille, qui in cœlum laetantes ascendebant, atque9 candi datam
1 Om. ad b. — 2 Illico exierunt. e. — 3 Prœlium. b. — 4 Crastino. s. — 5 Om. et b. — 6 Crudeliter. e. —
7 Om. et s. — 8 Illa. b. — 9 Om. atque b.
Digitized by
Google
DE JHIEROSOLYMITÀNO ITINERE. 47
atque candidati ferentes stolam1 recepti martyrii, glorificantes et laudantes Do- A- >o98.
minum Deum nostrum trinum et unum, in qua féliciter triumphantes dicebant
in concordali2 voce : « Quare non défendis sanguinem nostrum, Deus noster, qui
« bodie effusus est pro tuo nomine? •
III. Boamundus itaque viam quam alii tenuerunt non tenuit. Sed celerius venit
cum paucis militibus, laxatis fraenis, donec properasset usque ad nos, qui eramus
in unum congregati ultra flumen Farfar3. Tune nos accensi mira4 occisione5
nostrorum, Christi invocato homine, et Sancti confidentes Sepulchri itinerte juncti
insimul sic pervenimus contra eos ad bellum, quosque invasimus uno corde et
animo. Stabant autem, inimici nostri et Dei, Turci6 undique jam stupefacti et
vehementer perterriti, et putantes nostros devincere et occidere, quemadmodum
fecerunt gentem7 comitis8 et Boamundi. Sed omnipotens Deus hoc illis permit-
tere nullatenus yoluit. Milites igitur yen Dei, undique signo Crucis protecti, irrue-
runt nimis acriter super illos et fortiter invaserunt illos9. Illi autem arripuerunt
celerem fugam per médium angusti pontis ad illorum introitum. Illi qui vivi non
potuerunt transire pontem, prae nimia multitudine gentium et10 caballorum, ibi
receperunt sempiternum interitum, et reddiderunt infelices animas Diabolo et
1 Fréquentes stolam. d. — * Dicebant cordalL a. — 5Om. ultra flamen Farfar a. — 4Om. mira a. c. —
5 Occasions a. — 6 Qm. Turci d. — 7 Occiderunt gentem. d. — 8 Raimanii comitis. c. d. — 9 Invaserunt
eos. d. — 10 j4c. d.
ferentes stolam recepti martyrii, glorificantes et laudantes Dominum1 Deum trinum et
unum, in quo féliciter triumphabant2, et dicebant concordali3 voce : « Quare non défendis
« sanguinem nostrum , Deus noster, qui hodie effusus est4 pro tuo nomine? ■
VIII. (vu, 3.) Boamundus itaque viam quam alii tenuerunt non tenuit; sed celerius
venit cum paucis militibus, laxatis fraenis, donec properasset usque ad nos, qui eramus in
unum congregati ultra flumen5 Pharphar. Tune nos accensi in ira occisione nostrorum,
Christi invocato nomine, et Sancti confidentes Sepulchri itinere fl, juncti insimul sic perve-
nimus contra eos ad belium, quosque7 invasimus uno corde et animo. Stabant autem
inimici nostri et Dei undique stupefacti, et vehementer perterriti, et putantes nos devin-
cere et occidere, quemadmodum gentem Raimundi comitis8, et Boamundi. Sed omnipo-
tens Deus hoc illis permittere nullatenus voluit. Tune dux Godefiredus, Christi miles po-
tentissimus, irruens in eos, evaginato ense, percussit quemdam gentilem ferocissimum tam
viriliter, ut in duas partes ipsum divideret, a vertice videlicet usque in sellam equi. Ao
tumque est ex Dei providentia, ut quamvis in duo discissus, minime ex toto de equo dila-
beretur. Post hune aggressus alium ex obliquo, secuit eum per médium. Ex hinc maximus
timor9 et horror omnes inimicos Christianitatis perculit, non solum qui présentes aderant,
sed omnes qui hoc utcumque audire potuerunt. Deinde dux per omnia mémorandum illos
in fugam versos persequens, nunc hos, nunc illos, ut leo fortissimus invadens, detrunca-
bat, et in amnem precipitabat. Simili autem modo Hugo Magnus et cornes Sancti /Egidii,
et Boamundus, et Flandrensis cornes, et alii proceres, ipsos trucidabant, et in amnem pra-
cipitabant Locus vero fugiendi non erat, nisi solummodo per pontem, qui tune illis per-
angustus erat, ipsique semetipsos praepedientes in flumine demergebantur. Milites igitur
veri Dei undique signo crucis protecti irruerunt nimis acriter super illos, et fortiter inva-
serunt. Illi autem arripuerunt celerem fugam per médium pontis angusti , ad illorum inte»
ritum. Illi qui vivi non potuerunt per pontem transire 10 prae nimia multitudine gentium
et caballorum, ibi receperunt sempiternum interitum, et reddiderunt infelices animas Dia-
1 Om. Dominum e. — 2 Triomphant b. — 5 Concordabili. e. — 4 Est effusus. e. — 5 Fluvium. b. —
• Christi itinere. e. — 7 Quo usque. e. — 8 Comitis Raimundi. s. — 9 Terror. e. — 10 Pertransire pontem. e.
Digitized by
Google
48 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. Satanae1 ministris. Nos itaque superantes eos, impellebamus 2 in flumen cum
nostris mortiferis lanceis. Unda quoque rapidi fluminis3 ubique videbatur fluere
' rubea4 Turcorum sanguine. Et si forte aliquis5 eorum voluisset reptare super
pontis columnas aut natando vulneratus ad terram moliretur exire, nos undique
stantes super fluminis, ripam impellebamus necantes eum 6 in impetu rapidi flu-
minis. Rumor quoque et clamor nostrorum et illorum resonabat ad cœlum.
Pluviae telorum etsagittarum tegebant7 polum etclaritatem diei. Altae voces8 intus
et extra civitatem9. Mulieres civitatis veniebant ad mûri fenestras; Christian®,
spectantes misera fata Turcorum, plaudebant manibus occulte, sicut mos erat
illorum10. Hermenii et Suriani etGraeci, jussn majorum tyrannorum Turcorum,
quotidie inviti sive sponte sagittabant ceieres sagittas foras ad nos. Mortui sunt in
anima etcorpore duodecim Ammiravissi11 de Turcorum agmine in praelio illo et
aliorum prudentissimorum militum et fortiorum, qui melius civilatem pugnando
defendebant; numerus quorum 12 fuit mille quingenti. Alii qui remanserunt vivi,
jam ampiius non audebant clamitare neque13 garrire in die sive in nocte, sicut
ante solebant. Omnes itaque nos et illos non separavit quisquam nisi solummodo
nox, noxque divisit14 utrosque praeliando et jaculando, et spiculando atquesagit-
tando. Sicque virtute Dei et Sancti Sepulchri superati sunt inimici nostri eo tenore
quodulterius non valuerunt15 talem habere virtutem neque in voce neque in opère
sicuti prius. Nos itaque valde fuimus in illa die refecti de illorum equis et de aliis
rébus, quae16 nobis erant17 necessaria*.
1 Sathanœ. a. c. d. — * Superantes ac impellentes. a. — 5 Rabidi fluminis. d. — kRubeo. c. — 5 Aliquid. i>.
— 6 Impellentes et necantes illos. a. — 7 Tangebant. a. — 8 Voces erant. d. — 9 Om. civitatem. a. — 10 Om.
illorum d. — 11 Amiralii. c. d. — 12 Numerus quoque eorum. a. — 13 Om. neque d. — 14 Solummodo nox quœ
divisit A. — 15 Ulterius valuerunt. d. — 16 Quœ satis. c. d. — 17 Erant nobis. c.
' De hac Christianorum prima strage, quam Victoria deinde secuta esl, cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. iv-vi, p. 198
et seq. et alios.
bolo et Sathanœ1 ministris3. Nos itaque superantes eos impellebamus in flumen, cum
nostris mortiferis lanceis. Unda quoque rapidi fluminis ubique videbatur fluere rubea Tur-
corum sanguine. Et, si forte aliquis eorum voluisset reptare super9 pontis columnas, aut
natando vulneratus ad terram moliretur exire, nos undique stantes4 super ripam fluminis
impellebamus, necantes eum in5 impetu rapidi fluminis. Rumor quoque et clamor nos-
trorum et illorum resonabat ad cœlum. Pluviae telorum et sagittarum tegebant polum et
claritatem diei; altae voces intus et extra civitatem erant. Mulieres civitatis veniebant ad
mûri fenestras; Christianae, inspectantes misera fata Turcorum, plaudebant6 manibus
occulte, sicut mos est illarum. Hermenii et Suriani et Graeci, jussu majorum Turcorum
tyrannorum, quotidie inviti sive sponte sagittabant ceieres sagittas foras ad nos7. Mortui
sunt in anima et corpore duodecim amiralii de Turcorum agmine in praelio illo, et aliorum
prudentissimorum militum et fortiorum, qui melius pugnando civitatem defendebant,
numerus quorum mille quingenti. Alii, qui remanserunt vivi, jam non ampiius audebant
clam are, neque garrire, in die sive in nocte, sicut ante solebant. Omnes itaque nos et illos
non separavit quisquam nisi solummodo nox. Nox itaque divisit utrosque praeliando et
jaculando, et spiculando8 et sagittando. Sicque virtute Dei et Sancti Sepulchri superati
sunt inimici nostri, eo tenore quod ulterius non valuerunt habere talem virtutem neque in
voce, neque in opère, sicuti prius. Nos itaque valde fuimus in illa refecti die de illorum
equis, et de aliis9 rébus quae satis nobis erant necessariae.
1 Sathanœ ejus b. e. — 2 Ministris ejus. e. — 3 Saper ripam b. — 4 Tantes, b. Notantes, e. — 5Om. in t.
— 6 Et plaudebant e. — 7Om. foras ad nos e. — 8Om. et spiculando e. — 9 Aliis multis. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 49
IV, Grastina autem1 die, summo diluculo, exierunt alii Turci de civitate et col-
legerunt omnia cadavera fœtentia Turcorum mortuorum quae reperire potuerunt
super ripam fluminis, excepta illa quae in alveo latebant fluminis 2 et sepeliere3 ad
Machomariam, quae4 est ultra pontem ante portam civitatis. Simulque cum illis se-
peliere pallia, bisantios aureos, arcus et sagittas, et alia plurima instrumenta quae
nominare nequimus. Audientes itaque nostri quod humare fecissent mortuos Tur-
cos, omnes statim praeparaverunt sese, et venerunt festinantes ad diabolicum
atrium, et jusserunt rite desepelireâetfrangereeorum tumbaset trahere illos extra
illorum sepulturas. Et ejecerunt omnia eorum cadavera in quamdam foveam et
deportaverunt caesa capita ad nostra tentoria, quatinus perfectus5 sciretur eorum
numerus, exceptos quatuor equos onustos eorum capitibus6 qui fuerunt ad mare
nuntiis admiralii7 de Babylone8 delata. Quod videntes Turci nimis fuerunt tristes
et dolentes usque ad necem, qui quotidie plorantes nihil nequibant* agere nisi
plorare et ululare. Tertia autem die veniente, cœpimus gaudentes et exsultan tes
juncti insimul aedificare eodem die castrum illud jam supra dictum de eisdem
lapidibus quos abstraximus desuper humata corpora Turcorum10.
V. Facto itaque castrob, mox cœpimus ex omni parte coangustare11 prudenter
inimicos nostros quorum tumida superbia ad nihilum jam12 erat redacta. Quod
castrum unusquisque nostrorum seniorum fecit per partem immenso aggere et
muro, et aedificarunt in eo duas turres in Machomariam 13. Nos autem secure am-
bulabamus hue et illuc ad portum et ad montaneam, laudantes et glorificantes
1 Om. autem d. — a Om. Excepta illa quœ in alveo latebant fluminis d. — 5Sepelire fecere. d. — 4Qaod. a.
— 5 Perfecte. c. d. — 4 Om. eorum capitibus à. Turcorum capitum. c. — 7 Amiralii. c. Ammiralii. d. —
8 Babiloniœ. d. — 9 Nihil aliud quibant. d. — 10 Humatis Turcorum corporibus. d. Turcorum cadavera. c. —
11 Coangustari. d. — 12 Om. jam a. — 15 In Machomaria. d.
" Cf. WUIelm. Tyr. ). V, c. vu, p. ao5 et cœteros. — b Cf. WilWm. Tyr. 1. V, c. vu, p. ao5.
IX, (vu, 4-) Crastina autem die, summo diluculo, exierunt1 alii Turci de civitate, et
collegerunt omnia cadavera fetentia Turcorum mortuorum, quae reperire potuerunt super
ripam fluminis, excepta illa5 quae in alveo latebant fluminis, et sepelire fecerunt ad Ma-
chomariam, quae est ante portam civitatis ultra pontem3. Simulque cum illis sepeliere
pallia, hysantios aureos, arcus et sagittas, et alia plurima4 instrumenta, quae nominare
nequivimus. Audientes itaque nostri quod humare mortuos Turcos fecissent, omnes statim
praeparaverunt sese, et venerunt festinantes ad diabolicum atrium, et jusserunt rite5
desepelire, etfrangere eorum tumbas, et trahere illos extra illorum sepulturas. Et ejece-
runt eorum cadavera omnia in quamdam foveam, et deportaverunt caesa6 capita ad ten-
toria nostra, quatinus perfecte sciretur eorum numerus, exceptos quatuor7 equos onustos
eorum capitibus quae fuerunt ad mare nuntiis amiralii Babyloniae8 delata. Quod videntes
Turci, nimis fuerunt tristes, et dolentes usque ad necem, qui quotidie plorantes, nil
aliud quibant facere, nisi plorare et ululare. Tertia autem die veniente, cœpimus9 gau-
dentes et exsultantes juncti insimul aedificare eodem die castrum illud jam supradictum ,
de iisdem lçpidibus, quos abstraximus desuper humatis Turcorum corporibus.
X. (vu, 5.) Peracto itaque castro, mox cœpimus ex omni parte coangustare prudenter
inimicos nostros, quorum tumida colla ad nihilum jam erant redacta. Quod castrum unus-
quisque seniorum nostrorum fecit per partem immenso aggere et muro; et aedificaverunt
in eo duas turres in Machomaria. Nos autem secure ambulabamus hue et illuc ad portum ,
1 Exierunt et venerunt b. — 2Excepto illa. b. Exceptis illis. e. — 3 Est ultra pontem civitatis ente por-
tam. b. — *Quamplurima. k. — 5Om. rite b. — 6Cœsorum. e. — nExcepto quatuor, e. . — *Babylonis. r. —
9 Cœperunt. e.
m. 7
Digitized by
Google
1098.
50 PETRI TUDEBODI H1STORIÀ
jbcunda et lesta consona Voce1 Dominum Deùm nostrum, cui dst2 honor et gloria
per cuncta ssculorum saecula. Amen.
THEMA VIII.
I. Omnes vero seniores nostri et principes commiserunt illud castrum Rai-
mundo Sancti jEgidii ad custodiendum, eo quod ipse habefcat plus milites in sua
familia quam alii, et plus poterat3 dare. Iile quoque conservavit castrum ijlud4
cum suo exercitu, et cum eo fuit Gasto5 de Biarz6 cum suis hominibus, et
Petrus^vicecomes de Castellione7, et Raimundus vicecomes de Torena, et Willel-
mus de Monte Peslerio8} et Golferius de Turribus, et Petrus Raimundus Delpoz9,
et Willelmus10 de Sabra, Omnes isti çt alii plures, fcum suis hominibus, fijerunt
cum eo. Raimundus11, cornes Sancti iEgidii, quos milites vel clientes inyenire
per censum potuit ad castrum retinendum per conventionem retinuit. Uno die
exierunt Turci de civitate et venerunt ad castrum , quod undique circumdederunt
clamando et sagittando, nostrosque vulnerando et occidendo, ita quod etiam ten-
toria #nostrorum Scooperta essent12 infixis sagittis, et, nisi esset succursus qui13
venit de alio exercitu, maximum damnum in eis fecissent. Hoc nostri videntes14,
statim ordinaverunt ut facerent maximam talpam cum qua potuissent perforare
pontem ;!quod 15 et fecerunt. Quadam die praeliaverunt supra pontem et duxerunt
talpam; fueruntque16 multi17 mortui Turci, et pons fuit perforatus. Nocte vero
1 Jocunda et consona voce. d. Voce consonantes. c. — 2 Om. est d. — 3 Om. poterat à. — 4 Om. illud
c.d. — 5 Gastos. c.D. — 6 De Bearn. c De Beari. d. — 1 De Castello. c De Castellum. d. — *Monspes-
lerio. c. Monpeslerio. d. — 9 Dalpoh. d. — 10 Guilelmus. c. d. — 11 Raimundus quoque. c d. — 12 Erant
quooperta. c D. — l\Eorum qui. c — 14 Videntes nostri. c — 15 Om. quod c D. — 16 Om. que a. — 17 Mulli
Turci mortui. c. d.
et ad montaneam, laudantes et glorificantes jocunda, laeta et consona voce, Dominum
Deum nostrum, cui est honor et gloria per cuncta saeculorum saecula. Àmen.
XI. (Th. vin, 1.) Raimundus erexit castrum suum contra civitatem. — Omnes vero seniores
nostri et principes commiserunt illud castrum Raimundo Sancti ,/Egidii ad custodiendum ,
eo quod ipse habebat1 plus milites in sua familia quam alii, et plus poterat dare. Ille
quoque conservavit castrum cum suo exercitu, et cum eo fuit Gastos de Biart2 cum suis
hominibus, et Petrus vicecomes de Castellon, et Raimundus vicecomes de Torena, et
Guillelmus de Montepeslerio, et Goffredus, et Petrus Raimundus d'Alpoz, et Guillelmus
de Sabra. Omnes isti et alii plures, cum hominibus suis, fuerunt cum eo. Raimundus
quoque Sancti jEgidii quos milites, vel5 clientes, invenire per censum potuit, ad cas-
trum custodiendum per conventionem retinuit. Una die exierunt de civitate , et venerunt
ad castrum, quod undique circumdederunt clamando et sagittando, nostrosque vulne-
rando et occidendo, ita quod etiam tentoria nostrorum erant cooperta infixis sagittis, et
nisi esset succursus, qui venit de alio exercitu, maximum damnum in eis fecissent. Hoc
nostri videntes, statim ordinaverunt ut facerent maximam talpam, cum qua potuissent
perforare pontem, et fecerunt. Quadam die praeliaverunt super pontem, et duxerunt tal-
pam; fuertmtque Turci mortui multi, et pons perforatus est. Nocte vero dormientibus
1 Haberet. k. — 2 De BioL b. — 3 Videlicet. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 51
veniente, dormientibus nostris, exierunt Turci de civitate et arserunt talpam et a. 1098.
restauraverunt pontera ; undenimis Christi exercitus fuit iratus1.
IL Alia die adduxerunt Turci supra murum civitatis quemdam militem nos-
trorum nobilem, nomine Rainaldum Porchetum, quem diu tenuerant in malis
carceribus, dixeruntque ei ut loqueretur cum Christianis peregrinis2, quatinus.
eum redimerent maximo censu antequam caput amisisset. Qui quum fuit3 supra
murum, locutus est nostris senioribus dicens : «Seniores, tantum namque*
« valet ac si mortuus essem5, et ideo deprecor vos sicuti meos6 fratres, quod pro
« me7 nullum munus offeratis. Sed estote securi in fide Cbristi et Sancti Sepul-
« chri, quod Deus8 vobiscum est et semper erit. Omnes majores atque audaciores
« hujus civitatis occidistis, videlicet duodecim amiralios et mille quingentos9 no-
«bilium, nullusque remanserat10 qui praeliari valeat vobiscum neque civitatem
« defendat11. » Interrogaverunt autem Turci drogomandum 12 quid Rainaldus dice-
bat. Qui dicit illis : « Nibil boni loquitur de vobis. » Tune Cassianus amiraHus
continuo jussit eum descendere de muro, et dixit ei per drogomandum : aRai-
«nalde, vis honeste nobiscum vivere et gaudere?» Rainaldus respondit : «Quo-
«modo vobiscum honeste vivere13 sine peccato potuero?* Dixitque illi1* ami-
ralius : « Abnega Deum tuum quem colis et credis, et crede Malphumet15 et
«nostris aliis diis16. Quod si feceris, dabimus tibi omnia quae petieris, videlicet
« aurum et17 argentum, equos et mulas, et alia plurima ornamenta quae volueris,
«et uxores et haereditates, et maximo honore ditabimus te. » Cui Rainaldus re-
1 Exercitus Christi iratus fait c. d. — 2 Om. peregrinis c. — 3 Qui quum esset d. — 4 Tantum quidem. d.
— 5 Quasi (quod si. c.) ego jam mortuus essem. c. d. — ô Vti meos. d. — 7 Ut pro me. d. — * Quia Deus. d.
— 9 Quingenti. c. — l0Remansit. c. d. — 11 Defendere. d. — wOm. dogromandum a. — 13 Honeste sine
peccato vivere. c. d. — 14 Dixitque ei. d. — }*Maphumet. c. Maphumes. d. — 16 Diis aliis. c. d. — 17 Tibi
aurum et. c.
nobis, exierunt Turci de civitate et arserunt talpam, et restauraverunt pontem. Unde nimis
exercitus Christi iratus fuit,
XII. (vin, 2.) Alia die adduxerunt Turci super murum civitatis quemdam militem nos-
trorum nobilem, nobile Rainaldum Porchetum, quem diu tenuerant in malis carceri-
bus; dixeruntque ut loqueretur cum Christi peregrinis, quatinus eum redimerent maximo
censu, antequam caput amisisset. Qui quum esset super murum, locutus est senioribus
dicens nostris : « Seniores, tantum quidem valet quasi ego jam1 mortuus essem. Et ideo
« deprecor vos sicuti meos fratres, ut per me nullum munus2 offeratis. Sed estote securi
« in fide Christi et Sancti Sepulchri, quia Deus vobiscum est et semper erit. Omnes ma-
«jores itaque et audaciores hujus civitatis occidistis, videlicet duodecim amiralios, et
«mille quingentos nobilium, nullusque remansit qui praeliari vobiscum audeat, neque
« civitatem defendere. » Interrogaverunt autem Turci drogamandum 5, quid Rainaldus di-
cebat. Qui dixit illis : « Nihil loquitur boni de vobis \ » Tune Cassianus amiralius continuo
jussit eum descendere de muro, dixitque ei per drogamandum5: « Rainalde6, vis nobiscum
«honeste vivere, et gaudere?» Rainaldus respondit : « Quomodo vobiscum honeste sine
« peccato vivere potero? » Dixitque amiralius : « Abnega Deum tuum, quem credis et colis,
« et crede Malphum7 et nostris diis aliis. Quod si feceris, dabimus tibi omnia quae petieris,
« videlicet aurum et argentum, equos et mulos, et alia plurima ornamenta, quae volueris,
« et uxores, et haereditates; et maximo honore ditabimus te. » Cui Rainaldus respondit :
1 Jam ego. b. — 2Funus. b. — 3 Drogmannum. e. et sic infra. — 4 De nobis. e. — 5 Drogamundam. b.
et sic infra. — 6 Rainaldus. e. — 7 Malphium. e.
Digitized by
Google
52 PETRI TUDEB0D1 HISTORIA
1098. spondit : « Date mihi spatium , quo possim consiliare1 mecum. » Et amiralius libenti
animo concessit Tune Rainaldus projecit se in orationibus, junctis manibus,
contra orientem, bumiliter Deum rogans ut ei subveniat suamque animant in
sinu Abrahœ dignanter suscipiat. Quod quuro vidisset amiralius, Yocavit drogo-
mandum , et dixit ei : « Quid ait Rainaldus ? * Drogomandus respondit : « Suuxn
« Deum nullomodo negabit. Omnia tua ornamenta et tuos deos abnegat * Quod
audiens amiralius, nimis iratus fuit. Illico jussit eum decollari, et Turci cum
magno gaudio decollaverunt eum, animam cujus angeli confestim suscipientes
an te conspectum Dei, pro cujus amore martyrium suscepit, gaudentes et psallen-
tes2 detulerunt. Tune amiralius iratus fuit vehernenter ideo quod Rainaldum ad
suos non potuit convertere deos. Statim jussit ad se omnes peregrinos adduci
qui erant in civitate, ligatis post tergum manibus. Quumque an te eum venissent,
imperavit ut nudi exspoliarentur omnes. Quum vero exspoliati fuissent, feçit eos
stricte congregari in unum, et cum fune ligare3 omnes in gyrum \ Et fecit sicca
ligna et paleam et fœnum circa eos ordinare6, ac deinde, sicuti inimicus Dei,
ignem jussit mittere6. Christiani igitur, videlicet Cbristi milites, valde stridebant
et clamabant; quorum voces resonabant ad cœlum ad Deum pro cujus amore
eorum carnes et ossa cremabant7. Et sic martyrizati fuerunt omnes isti uno8 die
portantes in cœlum9 candidas stolas an te Dominum10 pro quo fideliter hsec11
passi fuerunt, régnante Domino nostro Ihesu Cbristo, cui est1* honor et gloria
nunc et semper13 in sœcula saeculorum. Amen.
1 Consiliari. d. ■ — 2Om. et psaïlentes d. — zLigari. d. 4 Jn gyrum fecit. 0. p. — Oriinari. d. 6 Fecit
mîtti. d. — 1 Ossa in igne cremabantur. c. d. — - *In uno. c. d. — • *Ad cœlum. c. — 10 Ad Dominum. c. —
uHoc. d. ~- 12 Om. est d. — 15 Om. nunc et semper d.
«Date mihi spatium, quo possim consiliari1 mecum. » Et amiralius respondit, et libenti
animo concessit. Tune Rainaldus projecit se in orationibus, junctis manibus, in terra con-
tra orientem, humiliter Deum rogans ut ei subveniat suamque animam in sinu Abrahae
dignanter suscipiat. Quod quum vidisset amiralius, vocavit drogamandum, et dixit ei :
« Quid ait Rainaldus? • Drogamandus respondit : « Dominum Deum suum nullo modo ne-
« gavit. » Quod audiens amiralius, nimis iratus fuit. Illico jussit eum decollari, et Turci
cum magno gaudio decollaverunt eum, cujus animam confestim suscipientes angeli, ante
conspectum Domini, pro cujus amore martyrium suscepit, gaudentes detulerunt. Tune
amiralius iratus fuit vehernenter ideo quod Rainaldum ad suos non potuit convertere
deos. Statim jussit ad se omnes peregrinos adduci qui erant in civitate, ligatis post tergum
manibus. Quumque ante eum venissent, imperavit ut nudi exspoliarentur omnes. Quum
ergo exspoliati fuissent, fecit constricte congregari in unum, et cum fune ligari omnes in
gyrum; et fecit ligna et paleam et fœnum circa eos ordinari, ac deinde, sicut* inimicus
Dei, ignem fecit mitti5. Christiani igitur, videlicet Christi milites, valde stridebant et cla-
mabant; quorum voces resonabant ad cœlum ad Deum, pro cujus amore eorum carnes et
ossa in igne4 cremabantur. Et sic martyrizati fuerunt omnes isti in una die, portantes in
cœlum candidas stolas ante Deum, pro cujus amore fideliter hœc passi sunt, régnante
Domino Deo nostro, cui est honor et gloria in sœcula sœculorum. Amen.
1 Conciliari. b. e. — Me si. b. — • *lmmitti. e. — 4 Ignem. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 53
A. 1098.
THEMA IX.
L Jamjam omnes 1 semitae prohibitœ et 2 incisée undique stabant Turcis, nisi
ex illa parte fluminis in qua erat quoddam castrum in quodam monasterio% quod
si perfecte fieret corroboratum, jam nullus eorum auderet extra civitatis portam
exire. Consiliaverunt 3 naraque se fideliter nostri una concordali4 voce dicen-
tes : «Eligamus unum quempiam ex nobis qui robuste illud5 teneat castrum, et
« nostris inimicis prohibeat viriliter montaneam , sive planum et introitum civi-
« tatis et exitum. » Plures vero ex iliis prohibebant6 se illud hospitari, nisi forte
fuissent multi in unum. Tancredus igitur primus vere protulit se ante alios di-
cens : « Verumtamen si scirem quid proficui mihi attingeret, ego sedulo solum-
« modo cum meis hominibus corroborabo castrum, et viam, per quam inîmici nos-
«tri soient frequentius sœvire, viriliter illis omnimodo devetabo. » Qui continuo
spoponderunt ei quatuor centum7 marcas argentib. Nunc adquievit Tancredus;
quam vis solus erat8, tamen0 perrexit cum suis10 honestissimis militibus et ser-
vientibus. Extemplo abstulit undique viam et semitam Turcis, ita ut nulli eorum
audebant11, jam timoré ejus perterriti, extra civitatis portam exire, neque per
herbam neque per ligna neque per ulla necessariac.
II. Remansit aulem ibi Tancredus simul cum suis hominibus , et cœpit vehe-
1 Quam jam omnes. d. — 2 Om. et a. — 5 Consiliati sunt. d. — 4 Nosiri in cordali. a. ~- 5 Ittad. d. —
— 5 Prohibentes. a. c. — 7 Qaodringentos. d. — 8 Qaanquam solus esset d. — 0 Tune. a. — 10 Om. cum
suis d. — 11 Auderent. d.
' Monasterinm illud, siib B. Georgii invocations * Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. vin, p. 207.
prope Antiochiœ portam occidentalem erat situm. Cf. c Cf. Willelm. Tyr. /. c. Orderic. Vital. I. IX.
Will. Tyr. 1. IV, c. xin , p. 17s, et 1. V, c. vin , p. 207.
XIII. (Th. ix, i.) Quumjam1 omnes semitœ prohibitœ et incisae undique2 starent Turcis,
nisi ex illa parte fluminis in qua 3 erat quoddam castrum in quodam monasterio, quod si
perfecte fieret corroboratum, jam nullus auderet eorum4 extra civitatis portam exire, con-
siliati sunt fideliter nostri, concordali una voce dicentes ; « Eligamus unum quempiam ex
« nobis, qui robuste illud teneat castrum, et nostris inimicis prohibeat viriliter montaneas,
« sive planum , et introitum et exitum civitatis. » Plures vero ex illis prohibebant se illud
hospitari, nisi forte multi fuissent in unum. Tancredus igitur primus vere5 protulit se
ante alios, dicens : «Verumtamen, si scirem quid proficui mihi attingeret6, ego sedulo
« solummodo cum meis hominibus corroborabo castrum, et viam, per quam inimici nostri
« soient fréquenter sœvire, viriliter illis omnino devetabo. » Qui continuo spoponderunt ei
quadringentos marcos argenti. Non adquievit Tancredus, quanquam solus esset, tamen
perrexit cum honestissimis militibus et aervientibus, et7 extemplo abstulit undique viam
et semitam Turcis; neque per8 herbam, neque per ligna, neque per ulla necessaria
recessit.
XIV. (ix, 2.) Remansit autem ibi Tancredus simul9 cum suis hominibus, et cœpit vehe-
1 Quam jam jam, b. — 2 Om, et incism undique e. 5 In quo. e. — 4 Om. eorum e. — 5 Om. vere b. —
6 Attigerit. e. — 7Om. et b. — *Propter. e. et sic deinde. ~— 9Om. simul b.
Digitized by
Google
I
54 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. menter ubique coangustare civitatem. Ipsa autem quoque1 die veniebat maxima pars
Hermeniorum et Surianorum secure de montaneis , qui ferebant alimenta Turcis
in adjutorium civitatis. Obviam quibus advenit Tancredus, et confestim appre-
hendit illos et omnia quae deferebant2, videlicet frumentum, vinum, bordeum,
oleum et alia hujuscemodi. Sic itaque prospère robusteque ducebat se3 Tancrc-
dus. Et jam quoque babebat prohibitas et incisas omnes semitas Turcis, usque
dum Antiochia fieret capta. Omnia quae fecimus antequam Antiochia capta fuisse t
nequeo numerare4; quae facta5 sunt et quomodo fiunt postea6 aliquantulum volo
explicare. Ideo aliquantulum dico, quia nemo est in bis partibus qui omni modo,
sive clericus sive laicus, dicendo sive scribendo possit narrare sicut est res acla7.
III. Erat quidam amiratus8 de gente Turcorum cui nomen Pyrus9, qui maxi-
mam amicitiam receperat10 cum Boamundo. Hoc11 saepe Boamundus tangebat
cum nuntiis adinvicem missis, quod eum infra civitatem amicissime reciperet,
eique Christianitatem liberius promittebat, atque eum valde divitem multo honore
facere mandabat. Consensit itaque12 ille dictis13 promissionibusque14, dicens :
« Verumtamen très turres diligenter custodio. Easque ei15 libenter promitto16, et
«quacumque hora voluerit, in eas voluntarie eum17 recolligam18. » Erat itaque
Boamundus jam securus* de introitu civitatis. Gavisus atque placido vultu scre-
naque mente venit ad omnes19 seniores, eisque jocunda verba intulit20 in hoc
modo : • Viri, prudentissimi milites, videte quomodo nos omnes in nimia pauper-
1 Om. quoque d. — 2Om. Obviam quibus advenit, etc. usque ad omnia quœ deferebant d. — *Deducebat
se. c. d. — * Narrare. c. d. — 5 Quanta facta. c. — 6 Fiunt sed ea. c. — 1 Res est acta. d. — *Ammiralius. d.
— 9 Pirus. c. — 10 Acceperat. d. — 11 Hune. c. d. — 12 Namque. a. c. — 13 Illis dictis. c. — 14 Om. que a.
— 15 Om. que ei a. — 16 Libenter custodio easque ei libenter promitio. d. — 17 Om. eum a. — 18 Recolligebo. a.
— 19 Omnes alios. c. d. — 20Protulit. c. d.
' Cf. Willehn. Tyr. 1. V, c. xu, xiu, p. ai3 et seq.
menter ubique coangustare civitatem. Ipsa autem die veniebat maxima pars Hermenio-
rum et Surianorum securc de montaneis, qui ferebant alimenta Turcis in adjutorium
civitatis. Quibus obviam venit Tancredus, et confestim apprehendit illos1 et omnia qurc
deferebant, videlicet frumentum , vinum et oleum, et alia hujuscemodi2. Sic itaque pros-
père robusteque deducebat se Tancredus, etiam quoque habebat prohibitas et incisas
omnes semitas Turcis, usquedum Antiochia fieret capta. Omnia quae fecimus antequam
Antiochia capta fuisset, nequeo enarrare. Quae facta sunt, vel quomodo fiunt5 postea,
aliquantulum volo4 explicare. Ideo aliquantulum dico, quia nemo est in his partibus,
qui omnino, sive clericus sive laicus, dicendo sive scribendo possit narrare5 sicut res
est acta.
XV. (ix, 3.) Interea igitur erat quidam amiralius de génère Turcorum, cui nomen Py-
rus, qui maximam amicitiam acceperat cum Boamundo. Hune saepe Boamundus tangebat
cum nuntiis ad invicem missis, quo eum infra civitatem amicissime reciperet; eique
Christianitatem liberius promittebat, atque eum divitem multo honore facere mandabat.
Consensit vero ille dictis promissionibus, dicens : «Verumtamen très turres diligenter6
« custodio, easque libenter ei promitto, et quacumque hora voluerit in eas voluntarie re-
• colligam. • Erat itaque Boamundus jam securus de introitu civitatis. Una ergo die7, gavisus
atque placido vultu serenaque8 mente, venit ad alios omnes seniores, eisque jocunda
verba protulit in hoc modo : « Viri, prudentissimi milites, videte quomodo nos omnes in
1 Om. illos e. — 2 Hujusmodi. e. — 3 Fuerunt. e. — 4 Nolo. b. — 5 Dicere sive narrare possit. e. —
6 Om. diligenter e. — 7 Om. die e. — 8 Om. que e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITÀNO JTINERE.
« tate atque miseria projecti sumu^ majoré sive tfiinores, et ignoramtis pbnitus a. io98.
« e* qua pàrte melius succédât nobis. SI vobis igitur bonum ac honestum ubi-
f que1 yidetur, eligat se ante alios unus en nobis quera2 vultis, utrum3 si ille ullo
« modo aut ingénie civitatem adquirere vej ingeniarë per se aut per aliôs potfcerit,
t quod concorda voce ei dono permittamus. • Qui oranino4 prohibedtes àtque deawr
gantes, dixerunt : «Nemini vere5 umjuam erit bac eivitaa dimissa; sed omnes
« œqualiter habebimus illam. Sicuti habemus œquakm laborem, sic inde babebi-
« mut œqualem honorera. » Sic itaque Boamundus* auditis bis verbis, paulo minus
subridens protinus reoessit Non poat multum vero jam6 tèmporis audiorunt
oranes nostri majores nuntios de exercitu hoetium nostrorum, videlicet Twoô-
rum et Publicanorum , Agulanorum, Azimitarum, et aliarum plurimarum natio-
num gentilium quas numerare neque nominare nescio. Statim adunaverunt sese
omqes in$imul majores et fecerunt conciliudi, dicentes : «Quoniam si Boamun-
« dus potuerit adquirere civitatem àut per se aut per alios; nos una libenti corde
« ultro ei donabimus7, eo tenore quod si imperator venerit nobis in adjutorium
«et oirmem conventionem nobis * sicut proœisit atque juravit, attendere volue-
« rit* nos ei eam dono8 reddemus jure. Sin autem, in sua semper haheat potefr-
« tate0a, »
IV. Mox itaque Boamundus cœpit quotidiana humiliter suum deprecare ami-
cum petitione, prœmittendo 10 humillima atque duicia verba in buno dicendo
modum : « Ecce vere tempus modo habemus idoneuni f in quo possimus Qperari
1 Ora. unique d. — * QuemcQinqae. c. Qaemque. d. — 3 Utramque. d. — 4 Ofonimodo. a. — 50«*. veri? d.
— 6Om. jam d. «*»«- 7 Donamus. c. d. — 8Om. dono c. d. — 9 ln suam temper potestatem habeat Boamundus.
a. c. d. — 10 Promittendo. a.
• Cf. Willelm. Tyr. I V, c. xvi, p. 219.
«nimia paupertate atque1 mi séria projecti sumus, majores sive minores, et ignoramus
« penitus ex qua parte melius succédât nobis. Si igitur vobis bonum ac honestum videtur,
« eligat se ante alios unus ex nobis quemcumque* vtiltis, utrum se ille ullo modo àut
«ingenio civitatem adquirere, vel ingeniarë aut per se aut pér alios potuerit8, concorda
« vôce dono permittamus. » Qui omnino prohibentes âtque4 dènegantes dixerunt : « Nemini
« unquam erit hœb civitas dimïssa; sed omnes œqualiter * habebimus6 illartï. Sicuti7 aequa-
« lem habuimus laborem, sic inde habebimus aequalem honorem. » Sic itaque Boamun-
dus, aùditis his verbis, paulo minus stibridens protinus recéssit. Non post multum vero
temporis audierunt omnes majores nostri nuntios de exercitu nostrorum hôstium, vide-
licet Turcorum et Publicanorum, Angulanorum, Azimitarum, et aliarum plurimarum
nàtionum gentilium quas nominare nec numerare8 nescio. Statim9 adunaverunt sese omnes
insimul majores et fecerunt concilium, dicentes : « Quoniam si Boamundus potuerit ad-
« qiiirere civitatem àut per se, àut per alios, nos una libenti animo illtro éi donamus, in
« tenoré10 quod si imperator venerit nobis in adjutorium, et omnem conventioncm, sicut
« pobis promisit atque ju^àvit, adtendere voluerit, nos ei eam reddemus11 jure. Sin àutem,
« in suam potestatem habeat Boamundus. »
XVI. (tx, 4.) Mox itaque Boamundus cœpit qûotidie humiliter siium deprècare artii-
cum12, petitione prœmittendo humillima, atque dulcia verbâ13 in hune dicëndo modum :
a Ecce vere tempus modo habemus idoneum, in quo possumùs ope^ari quifcquid boni
1 Eu e. — 2Queque. b. Quicumque. b. — 3Om. potuerit e. — 4 Et e. — bfâqualem. e. — 6Om.
habebimus b. — 7 Sieut b. — 8 Numerare neque nominare. «. — 9 Statimque. fe. — 10 In tantum. e. —
nReddimus. b. — l2Suos deprecari amicos. e. — 13 Dulci voce. e.
Digitized by
Google
56
PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. «quidquid1 boni velimus2. Igitur adjuvet me modo amicus meus Pyrus. » Qui
satis gavisus de nuntio ait se illum adjuvare omnino sicuti agere débet. Nocte
itaque veniente in3 proximo, mandavit caute filium suum pignus Boamundo, eo
quod magis fieret securus de civitatis introitu. Amodo misit ei verba in hoc
modo : « Quod cras omnem Francorum gentem praeconiare atque submonere u
«faciat, quo in Sarracenorum terram depraedare vadat5 dissimulans, et6 deinde
• céleri ter revertatur per sinistram montaneam. Egoque ero intentione erecta
« praestolando illa agmina, eaque dulciter recepero7 in turres quas in mea habeo
« custodia. » Deinde Boamundus confestim jussit ad se vocari servientem quem-
dam suum, videlicet Malam Coronam8*, eique praecepit ut praeconiaret hodie9
Francorum gentem maximam quod fideliter praepararet 10 se in Sarracenorum
eundi terram b. Factumque est ita11.
V. Credidit itaque Boamundus hoc consilium duci Godefredo et Flandrensi
comiti, et comiti de Sancto iEgidio, atque Podiensi episcopo : « Quoniam, si placet
«Deo12, in bac nocte erit nobis Antiochia tradita13. » Ordinata sunt itaque14 haec
omnia : milites tenuerunt plana, et pedites montaneam 15. Tota nocte miiitave-
runt et ambulaverunt usque prope auroram16, ac deinceps cœperunt appropin-
quare ad turres quas ille vigilabat. Confestim descendit Boamundus , et praecepit
omnibus dicendo haec verba: «lté, securo17 animo et felici concordia, et ascen-
«dite per scalam in Antiochiam. Quam statim habebimus, si Deo placet18, in
« nostra custodia. » Veneruntque illi usque ad scalam, quae jam erat19 directa et
1 Et quidquid. d. — 2 Volumus. c. d. — 3Om. in p. — *Submunire. a. Submonire. c. Om. atque submo-
nere d. — 5 Vadant. d. — 6 Ac. c. d. — 7 Recipiam. c. d. — 8 Massa Coronam. à. — 9 Om. hodie c. d. —
10 Prœpararent. c. d. — 11 Om. factumque est ita d. — 12 Si Deo placet. c. d. — 13 Dedita. c. Reddita. d.
— lkNamque. a. — l*Montanea. d. — l6Auroram diei c. d. — 17 Secure. c. — 18 Om. si Deo placet d. —
19 Om. erat a.
' Cf. Order. Vital. 1. IX. — b Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. xx, p. aa6.
« voluimus. Igitur adjuvet me amicus meus Pyrus. » Qui satis gavisus de nuntio, ait se
adjuvare illum omnino \ sicuti agere débet. Nocte itaque veniente in proximo, misit filium
suum caute pignus Boamundo; eo quod2 magis fieret securus de introitu civitatis, amodo
misit ei verba in hoc modo : « Quod cras omnem Francorum gentem praeconiare faciat, quo
« in terram Sarracenorum vadat dissimulans, et deinde5 celeriter revertatur per sinistram
• montaneam. Egoque ero intentione erecta, prastolans4 illa agmina; eaque dulciter5 reci-
« piam in turres6 quas habeo in mea custodia. » Deinde Boamundus confestim ad se jussit
vocari servientem quemdam suum, videlicet Malam Coronam, eique praecepit ut praeco-
niaret gentem Francorum maximam7, quod fideliter praepararet se in Sarracenorum eundi
terram. Factumque est ita.
XVII. (ix, 5f) Credidit itaque Boamundus hoc consilium duci Godefredo et Flandrensi
comiti, et comiti de Sancto yEgidio, atque Podiensi episcopo : « Quoniam, si Deo placet,
« erit nobis in hac nocte Antiochia reddita. » Ordinata sunt ergo 8 haec omnia. Milites te-
nuerunt plana, et pedites montanea. Tota nocte militaverunt et usque prope auroram
diei, et deinceps cœperunt appropinquare ad turres quas ille vigilabat. Confestim des-
cendit Boamundus, et praecepit omnibus, dicendo hsec verba : « lté securo animo et felici
• concordia, et ascendite per scalam9 in Antiochiam, quam statim habebimus, si Deo pla-
« cet, in nostra custodia. » Veneruntque illi usque ad scalam, quae jam erat directa et
1 Om. omnino e. — 2 Et quod. e. — 3 Terram vadat deprœdari; deinde. e. — kPrœsto. b. — 5Om. dul-
citer e. — 6Om. in turres b. — 1 Gentem maximam Francorum. e. — 8 Itaque. e. — 9 Scalas. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 57
fortiter ligata ad civitatis mœnia1, et ascenderunt per illam homines ex nostris a. 1098.
fere sexaginta ac divisi sunt per turres quas2 ille vigilabat. Videns autem hoc3
Pyrusa quod tam pauci fuissent ascensi4 ex nostris, mox cœpit pavere. Timens
namque se et nostros ne in manibus Turcorum evenissent, dixit5 : « Micro* Francos
« echomeh (hoc est, paucos Francos habemus7). Ubi est Boamundus? ubi est ille
« miles invictus? » Interdum descendit quidam serviens Longobardusc deorsum, et
cucurrit8 quantocius ad Boamundum dicens : « Quid hic stas, vir prudens? quam
« ob rem hue venisti? Ecce nos jam très turres habemus- » Motus est autem ille vir
cum aliis; omnes congaudentes atque laetantes pervenerunt usque ad scalam.
VI. Videntes itaque illi qui erant jam in turres, cœperunt jocunda voce cla-
mare : *Deus h vult*. » Nos vero10 similiter dicebamus. Et cœperunt mirabiliter
continuo ascendere. Et ascenderunt turrim11, et cucurrerunt festinantes in alias
turres. Quosque illic inveniebant, mortalem eis continuo dabant sententiam. Fra-
trem quoque Pyri occideruntd. Interea forte rupta est scala ex qua noster erat
ascensus : unde inter nostros est orta immensa" angustia sive tristitia; confes-
tim fuimus omnes stupefacti ac dolentes. Quanquam fuisset scala fracta , tamen
quaedam porta erat juxta nos clausa in sinistra parte quae a quibusdam manebat
incognita. Nox namque erat; sed tamen invenimus eam palpando et subtiliter
inquirendo ubi15 ipsa latebat, omnesque cucurrimus ad eam; et, fracta porta14",
intravimus per illam. Jam innumerabilis fragor mirabiliter resonabat per univer-
1 Merala. à. — 2 Turres quales. c — 3Om. hoc d. — *Accensi. c. — 5Incidant, dicens. A. — bMicho. a.
— 7 Uabeo. d. — *Currit. c. — 9 Deus valt, Deus vult. c. — 10 Itaque. A. — 11 Terni, a. — 12 Om.
immensa d. — 13 Oui. ubi a. — 14 Eam qua porta, d.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. xxi, p. 3*7. * Si fidem WilleJmo Tyr. (!. V, c. xxi , p. 229) adhi-
k Id est vulgari Graecorum lîngua : Mtxpoùç <t>péyxovç beas, Pyrus ♦ quem Emir Feiras vocat (I. V, c. xi , p. 1 1 a),
égopty. îpse fratretn suum occidit.
e « Nomine Paganus. » Orderic. Vital. 1. IX. • Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. xxn, p. a3o.
firmiter ligata ad civitatis mœnia, et ascenderunt per illam homines fere sexaginta ex
nostris, et divisi sunt per très turres, quas ille vigilabat. Videns autem Pyrus1 quod tam
pauci fuissent ascensi ex nostris, cœpit pavere mox. Timens namque se et nostros, ne in
manibus Turcorum evenissent, dixit : * Micro Francos echome* (hoc est, paucos Francos ha-
« beo). Ubi est Boamundus? Ubi est miles invictus? » Interdum3 descendit quidam serviens
Langobardus deorsum, et cucurrit quantocius ad Boamundum, dicens : «Quid hiestas,
« vir prudens? Quam ob rem hue advenisti4? Ecce jam nos très turres habemus. » Motus
est autem vir ille cum aliis omnibus, omnes gau dentés atque laetantes pervenerunt usque
ad scalam.
XVIII. (ix, 6.) Videntes itaque illi qui erant in5 turres, cœperunt jocunda voce cla-
inare : « Deus hoc vult » Nos vero similiter dicebamus. Et cœperunt mirabiliter continuo
ascendere, et ascenderunt in turrem, et cucurrerunt festinanter ad alias turres. Quosque
illic inveniebant, mortalem eis continuo dabant sententiam. Fratrem quoque Pyri occide-
runt. Interea forte rupta est scala ex qua noster erat ascensus; unde inter nos est orta
immensa angustia, sive tristitia, et confestim fuimus omnes stupefacti ac dolentes. Quan-
quam fuisset fracta scala, tamen quaedam porta erat juxta nos clausa in sinistra parte quae
a6 quibusdam manebat incognita; nox namque erat. Sed tamen invenimus eam palpando7
et subtiliter inquirendo ubi ipsa latebat, omnesque8 cucurrimus ad eam. Fracta9, intravi-
mus per illam. Jam innumerabilis fragor mirabiliter resonabat per universam civitatem. Non
1 Pyrrus. e. et ubiqne. — 2 Echomai. e. — 3 Intérim, s. — 4 Venisti. e. — 5 Infra. e. — 6 Om. a e. —
7 Sed tamen inquirendo et palpando. e. — 8 Om. que e. — 9 Ipsaque fracta. e.
m. 8
Digitized by
58 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. sam civitatem. Non adquievit Boamundus. Illico1 imperavit honorabile vexillum
déferre2 sursum coram castello in quodam monte. Omnes itaque3 pariter nimis
stridebant in civitate. Summo autem diluculo, audientes illi qui erant foras4 ad
tentoria vehementissimum clamorem5 strepere in civitate, exierunt festinantes
et viderunt vexillum Boamundi seorsum in monte. Céleri cucurrerunt omnes
cursu, et venerunt properantes unusquisque ad suam portam, et intraverunt
civitatem, et interfecerunt Turcos et Sarracenos, quos ibi repererunt6 extra illos
qui fugerunt sursum in castrum. Alii vero ex militibus Turcorum exierunt per
médias portas, fugientes evaserunt vivi.
VIL Cassianus igitur, dominus eorum, expavens valde gentem Francorum,
dédit se omni modo fugae cum multis aliis7 qui erant cum eo. Et fugiendo pervenit
in Tancredi terram non longe a civitate. Fatigatique erant eorum equi, et mise-
ront8 se in quoddam9 casale, et intraverunt in quamdam domum. Cognoverunt
erço eum babitatores hujus10 montaneae, scilicet Suriani et Hermenii. Confestim
apprebenderunt illum11 et ceciderunt caput ejus et obtulerunt illud ante Boa-
mundi praesentiam , unde mererentur libertatem perfecte recipere. Balteus quoque
ejus et vaginafuerunt appreciati sexaginta bizanteos12. Omnes itaque13 plateae civi-
tatis jam undique plenae stabant cadaveribus mortuorum , ita ut nemo vix poterat
sufferre esse ibi prae nimiis fœtoribus. Nullus poterat ire per semitam civitatis nisi
super14 cadavera Turcorum calcando15. Haec omnia gesta sunt tertia die intrante
mense Junii in die Jovis. Unde sit benedictus Deus per cuncta saecula saeculorum.
Amen16.
lIllic. d. — 2Deferri. c. d. — ^Namque. a. — 4Forw. d. — *Rumorem. c. d. — ù Reperierunt. a. — 1 Multis
ex aliis. c. — 8 Miseruntque. a. — 9 Quodam. a. — 10 Illius. c. d. — 11 Om. illum d. — 12 Bizanteos. Hœc omnia
gesta sunt tertia die, intrante mense Junii in die Jovis, nonas Junii. Omnes namque plateœ. a. — 19 Namque.
a. c. — 14 Om. super c. d. — 15 Om. calcando a. — 16 Verba unde sit Amen desiderantur in a.
adquievit Boamundus, sed illico imperavit1 honorabile vexillum deferri sursum, coram cas-
tello, in quodam monte. Omnes ergo pariter nimis stridebant in civitate2. Summo autem
diluculo, audientes illi qui foras3 erant ad tentoria vehementissimum rumorem strepere
in 4 civitatem, exierunt festinantes, et viderunt Boamundum seorsum in monte. Céleri cucur-
rerunt omnes cursu, et venerunt properantes5 unusquisque ad suam portam; et intrave-
runt civitatem 6, et interfecerunt Turcos et Sarracenos quos ibi repererunt , qui fuerunt
extra castrum. Alii vero ex militibus Turcorum exierunt portas, et fugientes evaserunt vivi.
XIX. (ix, 7.) De morte Cassiani, qaomodo interfectus est a Sarianis. — Cassianus vero,
dominus illorum , expavescens valde gentem Francorum , dédit se omnino fugae cum mul-
tis aliis qui erant cum eo : et fugiendo pervenit in Tancredi terram, non longe a civitate.
Fatigatique erant eorum equi7, et miserunt se in quoddam casale, et intraverunt in quam-
dam domum. Cognoverunt ergo eum habitatores terra illius montaneae, scilicet Suriani
et Herminii. Confestim apprehenderunt illum, et ceciderunt caput ejus, et obtulerunt
illud ante Boamundi praesentiam , unde 8 mererentur libertatem perfecte recipere. Bal-
teus quoque ejus, et gaina, id est vagina, fuerunt adpreciati lx bisantos. Omnes vero
plateae civitatis jam undique plenae stabant cadaveribus mortuorum , ita ut nemo vix po-
terat ire per semitas civitatis, nisi cadavera Turcorum calcando. Haec omnia gesta sunt
tertia die, intrante mense Junii, in die Jovis; unde sit benedictus Deus per cuncta saecula
saeculorum. Amen.
EXPLICIT LIBER TERTIDS.
1 Non adquievit illic imperavit. b. — */n civitate stridebant e. — 3 Foris. b. — 4 Per. e. — 5 Venerunt
pariter. e. — 6 In civitatem. b. — 7 Equi eorum. e. — 8 Ut. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE.
59
A. 1098.
THEMA X.
1. Curbaan 1 autem princeps militiae soldani Persiae dum adhuc esset, Coro-
sanum quotiens2 Cassianus praedictus3, amiralius Antiochiae, legationem ei mi-
serai quo sibi succurreret in opportuno tempore, quoniam gens fortissima atque
robnstissima Francorum eum impeditum graviter obsidebat in Antiochia; et, si
adjutorium fideliter impenderet5, Antiochenam civitatem in suis manibus con-
tinuo* traderet7, aut eum ditaret maximo munere; quumque jam habuisset maxi-
mum exercitum Turcorum ex longo collectum tempore, et licentiam occidendi
rccepisset a calipha8, illorum apostolico, illico inchoavit iter longae viae Antiochiae,
et9 Hierosolimitanus amiralius cum eo, cum suo exercitu10. Rexque Damasci ibi
advenit cum maxima gente. Isdem vero Curbaan11 congregavit ex omni parte
paganorum innumeras gentes, videlicet Turcos et Arabes, et Sarracenos, et Publi-
canos, et Azimitas, etCurtos, et Perses, et Agulanos, et alias multas gentes, quas
nominare aut numerare nemo poterat. Et Agulani fuerunt numéro tria millia. Ipsi
neque12 lanceas neque sagittas neque ulla arma timebant, quia omnes erant coo-
perti ferro undique et equi eorum, ipsique nolebant in bellum13 ferre arma, nisi
solummodo gladios. Isti omnes venerunt in obsessionem 14 Antiochiae ad disper-
gendum Francorum collegium. Et quum appropinquassent civitati, obviam venit
1 Curbalan. c. — * Om. quotient d. — 3 Om. prœdictus à. — 4 MisiU à. — 5 Impendet. d. — 6 Om.
continuo c. — 7 Licentiam Christianorum traderet. c. — 8 Caliphas. a. d. sic ubique. — 9 Om. et d. —
10 Exercitu fuit. d. — 11 Curbalam. d. — nNamquc. c. — 13 Om. in bellum a. — 14 In obseuione. c. d.
HIC INCIPIT QUARTUS.
I. (Th. x9 î.) Curbalan autem princeps militiœ soldani Persiae dum adhuc esset1, Coro-
sanum Cassianus praedictus amiralius2 Antiochiae legationem ei miserat, quo sibi succur-
reret in opportuno tempore, quoniam gens fortissima atque robustissima Francorum eum
impeditum graviter obsidebat in Antiochia3, et, si adjutorium fideliter impenderet, Antio-
chiam civitatem in suis manibus continuo traderet, aut eum ditaret maximo munere.
Quumque jam habuisset maximum exercitum Turcorum ex longo collectum tempore, et
licentiam Christianos4 occidendi accepisset a calipha, illoruip apostolico, illico inchoavit
iter longae viae Antiochiae. Hierosolymitanus amiralius cum eo et cum suo exercitu fuit,
rexque Damasci ibi advenit cum maxima gente. Isdem vero congregavit ex omni parte
paganorum innumeras gcntes : videlicet Turcos et Arabes, et Sarracenos, et Publicanos,
et Azimitas, et Curtos, et Perses, et Agulanos, et alias multas gentes, quas5 nominare
aut numerare nemo poterat. Et Agulani fuerunt numéro tria millia. Ipsi neque lanceas,
neque sagittas6, neque ulla arma timebant, quia omnes erant cooperti ferro undique et
equi eorum, ipsique nolebant in bellum ferre arma, nisi solummodo gladios. Isti omnes
venerunt in obsessione Antiochiae ad dispergendum Francorum collegium. Et quum appro-
1 Om. esset b. — 2Om. amiralius c. — 3 Obsidebat Antiochiam. b. Antiochiœ. e. — * Christianorum. b. —
bQuos. e. — 6Om. neque sagittas e.
8.
Digitized by
Google
60 PETRI TUDEBQDI HISTQRIA
a. io98. illis Sanzedolas\ filius Cassiani, amiralii Antiochae, et continuo cucurrit2 ad Cor-
baan3 lacrymabiliter rogans eum, et dixit : « 0 invictissime princeps, te supplex
« precor; tuam humili devotione prudentiam rogito, quatinus mihi succurras modo,
«quoniam ecce Franci undique obsidunt me in4 Antiocheno oppido, civitatem-
« que in suo continent imperio, nosque alienare ab regione Romaniae sive Syriae,
« adhuc autem et Corosanum 6 deposcunt. Omnia vero patravere quœ cupiunt.
« Patrem quoque6 occiderunt7 m eum. Nihil aliud superest nisi ut me et te et omnes
« tuos et8 alios ex génère nostro interficiant gladio. Ego vero9 janjdudum tuum
« quotiens exspectavi fideliter10 adventum, utrum mihi succurras in isto11 periculo
«incertus sum12. » Cui Curbalan respondens ait13 : «Si vis14 quod ex toto corde
< in tuo15 sim proficuo, tibique fideliter in isto succurram periculo, illud in mea
« statim mami trade16 oppidum, et tune videbis qualiter in tuo ero proficuo. Idque
« vigilare meis faciam bominibus. » Ait quoque17 San&edolas18 : a Si potes omnes
« Francosoccidere etdetruqcare, mihique capita diligentertradere, ego praedictum
« tibi fideliter dabo, et deiijde ero ubique tui 19 efiectus homo, et in tua fidelitate
« hoc custodiero20 oppidum. » Cui Curbaan21 ait : « Non ita erit ut tu putas atque
a cogitas; sed continuo in mea manu committe hop22 castrum. » Taroen volens
nolensque et illico commisit castrum.
II. Tertia autem die postquam civitatem in t ravi mus, praecursores eorum ante
civitatem preecurrerunt. Exercitus namqueillorum usque23 ad Pontem24 Ferreum25
1 Senzadolans. à. — 2Occurrit. a. — 9Corbalan. c. Curbalan. d. — 4Om. in d. — bCorosani. c. d. —
û Patrem quondam. a. — 7 Occidere. a. c. — 8 Om. taos et d. Et ceteros alios. c. — 9 Ego namque. A. — 10 Fide-
liter exspectavi. c. d. — 11 /n hoc. c. d. — 12 Om. incertus sum d. — ^ Qui respondens ait ML a. — ^Si vis
namque. a. — 19 Om. in tuo d. — 16 In mea manu prius trade. c. d. — 17 Ait namque Mi. a. — 18 Senzadolus. a.
Sanzadone. p. • — 19 Tuus. c. d. — "Custodiam. d. 21 Curbalan. c. d. — 22 Illud. c. d. — 28 Om. usque d.
— 24/flbmm ante pontem. c. — 25Farreum. a.
pinquassent civitati, obviam venit1 eis Sanzedola2, filius Cassiani, amiralii Antiochiae, et
continuo cucurrit ad Curbalan, lacrymabiliter rogans eum, et dixit : « 0 invictissime prin-
« ceps, te supplex5 deprecor, tuam humili devotione prudentiam rogito, quatinus mihi
« succurras modo4 quoniam Franci undique obsidunt5 me 6 in Antiocheno oppido, civi-
« tatemque in suo tenent imperio, nosque alienavere7 a regione Romaniae, sive Syriae,
a adhuc autem et Corosanum8 deposcunt. Omnia vero quae cupiunt patravere, patrem quo-
« que occiderunt meum; et nihil aliud est super, nisi ut me et te, et omnes9 ex génère
■< nostro interficiant gladio. Ego vero jamdudum tuum fideliter exspectavi adventum, utrum
< mihi succurras in hoc periculo. » Cui Curbalan respondens, ait : « Si vis quod ex toto
«corde in tuo sim proficuo, tibique fideliter in isto succurram10 periculo, illud in mea
« prius manu trade oppidum; et tune videbis qualiter ero in tuo proficuo, idque vigilare
« faciam meis hominibus. » Ait quoque Sanzedola : « Si potes omnes Francos occidere et
« detruncare , mihique capita diligenter tradere , ego praedictum tibi dabo fideliter oppi-
« dum11, et deinde ero tanquam tui12 efiectus homo, et in tua fidelitate hoc custodiam
« oppidum. » Cui Curbalan ait : « Non ita erit ut tu putas atque cogitas, sed continuo in mea
« manu committe illud castrum18. » Tamen nolens volensque ei illico commisit castrum14.
IL (x, 2.) Tertia autem die postquam civitatem intravimus, praecursores eorum ante
civitatem praecucurrerunt. Exercitus namque illorum ad Pontem Ferreum castrametatus
1 Venit obviam. e. — *Sanzedona. p. — 8 Suppliciter. e. — 4Om. modq e. — *Obsident. e. 6Om.
me b. — 7 Alienare. b. — 8 Corrosum. b. — 9 Omnesque. e. — 10 Surro. b. — 11 Om. oppidum b. —
12 Tibi tuus. e. — 15 Sed committe in mea manu castrum illud. e. — 14 Castrum. Commisit tamen nolens volens
ei illico castrum. e.
Digitized by
DE H1ER0S0LYMITAN0 ITINERE. 61
castrametatus e6t, et praeliaverunt turrim 1 et occiderunt omnes quos illic inve- a. 1098.
ncrunt\ Et nemo evasit vivus, nisi dominos illorum quem postea2 repperimus
ligatum in vinculis ferreis, facto majore bello, in vigilia3 Pétri apostoli4. Crastina
autem die, moto exercitu paganorum, appropinquaverunt civitatem5, et castra-
metati sunt inter duo6 flumint, steterunt que ibi per duos dies. Recepto itaque
Castro, tune Curbaan7 confestim advocavit unum amiralium ex suis quem ser-
mone sciebat veracem mitemque, et pacifiée ait illi : «Volo ut intires in fide-
« litate mea hoe custodire castrum , propterea quod ex tempore longissimo scio
« te vaide fidelissimum. Ideo precor te ut summa cautela hoc contineas oppidum.
« Adhuc namque quod scio te in opère prudentissimum , nullumque8 magis vera-
« cem et fortissimum hic modo reperire nequeo. » Cui amiralius ait : Tibi unquam
«de tali nollem obedire officium. Sed priusquam me tuo arguas stimulo, hoc
«faciam eo'tenore quod si Franci ejecerint vos de mortali praelio, eis contrauo
« hoc reddam castrum. » Dixitque illi Curbaan9 : « Tarn10 honestum et prudentem
« te cognosco, ut omne quicquid boni vis a gère, ego utique consentio. ■
III. Reversus itaque Curbaan11 festinanter ad suum exercitum in valle illa ubi
erat castrametatus, protinusTurci deludentes12 Francorum collegium , detulerunt13
ante Curbaan u conspectum quemdam viiissimum ensem rubigine tectum et teter-
rimum 15 valde, arcum ligneum et lanceam nimis inutilem , quae abstulerant
nuper pauperibus peregrinis, dicentes : « Ecce arma quae attulerunt Franci obviam
« nobis ad pugnam. » Tune Curbaan16 videns hœc arma cœpit subridere in propa-
1 Et prmliati sunt TurcL CD. — 1 Om. postea à. — 3 In ecclesia. c. — 4 On», in vigilia Pétri apostoH à. —
*Civitati. d. — 6 In duo. a. — 1 Curbntam. c. d. — *lllumaue. d. — 9Om. itti a. Corbalan. c. Curbalan. d.
— 10 Tantum. c. — 11 Curbalan. c. d. — n Devidentes. c. — 13 Déférentes, a. — 14 Curbalanni. c. — 16 Deter-
rimum. c. — 16 Corbalan. c. d.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. VI, c. n et m , p. a37 et seq.
est» et praeliati sunt1 turrem Turci et occiderunt omoes quos illic invenerunt, et nemo
evasit vivus*, nisi dominus illorum, quem postea ligatum repperimus in vinculis ferrais,
facto majore bello, in vigilia beati Aportoli. Crastina autem die, moto exercitu paganorum,
appropinquaverunt eîvitati, et castrametati suât inter duo flumina, steteruntque ibi per
duos dies. Recepto itaque Castro, tune Curbalan confestim advocavit unum amiralium e 9
suis, quem sermone sciebat veracem, mitemque4 et pacifievn, et ait illi : « Volo ut intres
• in fidelitalt mea hoc custodire castrum5, propterea0 quod ex tempore longissimo scio
«te valde fidelissimuq*; ideoque precor te, ut summa cautela hoc contineas oppidum.
« Adhuc namque quia scio te in opère prudentissimum, nullumque inagis veracem et for-
« tissimum hic mode reperire nequeo. » Cui amiralius ait : « Tibi unquam de tali nollem7
« obedire officia, sed priusquam me tuo arguas stimule , hoc faciam eo tenore , quod si
«Franci ejecerint vos de mortali pralio, eis eontinuo hoc8 reddam castrum. » Dixitque
Curbalan : « Tarn honestum et prudentem te cognosco, ut9 omne quicquid boni vis agere,
« ego utique. consentio. •
III. (x, 3.) Reversus est itaque festinanter Curbalan ad suum exercitum in valle illa, ubi
erat castrametatus. ProtinusTurci deludentes Francorum collegium, detulerunt ante Cur-
balan conspectum quemdam viiissimum ensem rubigine tectum , et deterrimum valde arcum
ligneum, et lanceam nimis inutilem, quam abstulerant10 nuper pauperibus peregrinis, di-
centes : « Ecce arma quaa attulerunt Franci obviam nobis ad pugnam. » Tune Curbalan
1 Expugrwvemnt. e. — 2Unus. b. — 3 Ex. e. — 4Om. que e. — 5 Castrum custodire. e. — 6Ora.
propterea e. — 1 Non vellem. b. — *Hunc. b. — 9Om. ut b. — 10 Abstulerunt. e.
Digitized by
62 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. io98 tulo dicendo omnibus qui in illo aderant collegio : « Haec sunt arma bellica atque
<• nitida quae attulerunt1 Christiani super nos2 in Asia, orti in occidentali terra,
« scilicet in Europa, quae est mundi pars tertia3; quibus putant ac confidunt nos
« expellere et propulsare4 ultra Corosani confinia, et delere omnia nostra nomina
« ultra Amazonia flumina; qui propulsaverunt omnes nostros parentes a Romania
« et Antiochiae civitatis regione5, quae est honorabile caput totius Syriae. *
IV. Continuo advocavit suum fidelem notarium ad se, et ait : « Scribe ergo cito
« plures cartas quae in Corosanum sint legendae, videlicet* : Caliphœ nostro aposto-
« lico1 et nostro régi, domino et solidano*, militi fortissimo , atque omnibus prudentissimis
« Corosani militibus, salas et immensus honor. Satis namque9 sint lœti et gavisi jocunda
« concordia, et satisfaciant ventribus. Voluntatem10 imperent11 et sermocinent per universam
« regionem illam, et omnino dent sese ad petulantiam luxuriœ, utrumn multos Jilios pa-
« trare congaudeant, qui contra Christianos fortiter bellare valeant15, et libenter suscipiant
« hœc tria arma quœ ohm abstulimus a Francorum turma, et discant modo quœ arma
«adduxit super nos gens francicalt*> qualiter sunt optima atque perfecta. Heu! certare
* volant15 contra nostra arma quœ sunt bis aut ter sive quater collata16 atque11 purgata
« ceu argentum aut anrum purissimum. Adhuc quoque sciant quoniam ego omnes Francos
« intus in Antiochiam habeo inclusos, et castrum in mea libéra teneo volnntate : illi namque
«de deorsum sunt in civitate. Ego namque habeo jam illos omnes1* in mea manu, aut
«< eos faciam capitalem subire sententiam, aut eos deducam in Corosanum in captivitate
« nimia, eo quod minantur nos suis armis propulsare et eocpellere19 ultra Corosani conjinia,
1 Addaxerunt. c. — 2Om. super nos a. — 3 Terrœ. a. — 4 Propulseront, c. d. — 5 Antiochia civitate regia.
c. a. — 6 Hoc modo. d. — 1 Nostro episcopo. a. — 9 Régi soldano. c. Domino soldano. d. — 9 Satis certe. c.
— 10 Om. voluntatem a. — 11 SpernenL a. — 12 Petuîantia luxuriam iterum. a. — 13 ConvaleanU c. d. —
HFrancia. a. — ,5Oin. volunt a. — 16 Collocata. c. — 17 Om. collata atque d. — 18 Om. omnes A. —
10 Om. et expellere c.
videns hœc arma cœpit subridere in propatulo, dicendo omnibus qui in illo erant colle-
gio : « Hœc sunt arma bellica atque nitida, quœ attulerunt Christiani super nos in Asiam,
« orti in occidentali terra, scilicet in Europa, quœ est mundi pars tertia, quibus putant
« ac confidunt nos expellere et propulsare ultra Corosani confinia, et delere omnia nostra
« nomina ultra Amazonia flumina; qui propulsarunt1 omnes nostros parentes a Romania et
« Antiochia civitate regia, quœ honorabile est caput totius Syriœ. »
IV. (x, 4-) Hic misit Corbalan soldano Persiœ epistolas, et ad apostolicum calipham. —
Continuo advocavit suum fidelem notarium ad se, et ait : « Scribe ergo cito plures cartas,
«quœ in Corosanum sint legendœ, hoc modo : Caliphœ2 nostro apostolico, et nostro régi
«domino soldano, militi fortissimo, atque omnibus prudentissimis Corosani militibus, salas et
« immensus honor. Satis sint certe* lœti et gavisi jocunda concordia, et satisfaciant ventribus :
« Voluntatem imperent et sermocinent per universam regionem illam, et omnino dent sese ad
« petulantiam luxuriœ, utrum multos jilios patrare congaudeant, qui contra Christianos bellare for-
« titerconvaleant*, et libenter suscipiant hœc tria arma, quœ olim abstulimus a Francorum turma,
« et discant modo quœ arma addaxit super nos gens francica*, qualiter sunt optima atque perfecta.
« Heu! certare volunt6 contra nostra arma, quœ sunt bis aut ter sive quater purgata ceu argen-
• tum, aut aurum purissimum. Adhùc quoque sciant1, quoniam ego omnes Francos intus Antio-
« chiam habeo inclusos, et castrum in mea libéra voluntate teneo. Illi namque deorsum sunt in civi-
« taie. Ego autem habeo jam illos omnes in mea manu, aut eos faciam capitalem subire sententiam,
« aut eos deducam in Corosanum in captivitate nimia, eo quod minantur nos suis armis propulsare
1 Propulserunt. b. e. — 2 Càliphas. b. — 3 Om. certe k. — 4 Prœvaleant. e. — 5 Francigena. e. —
0 Volait e. — 7 Sciant omnes. e.
Digitized by
I
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 63
«ouf delere1 omnia nostra*, aut ejicere nos ultra Amazonia Jluminq, aut ejicere nos3 a. 1098.
« ultra superiorem Indiam, ceu ejecerunt omnes nostros parentes de cuncta Romania sive
*Syria. Âmodo namque vobis juro, per Machomet et per omnia deorum nomina, quo-
*niam ante vestram non ero reversants prœsentiam, donec regalem Antiochiam et omnem
« Syriam sive Romaniam atque Bulgariam usque in Apuliam acquisiero mea forti dextra
• ad deorum honorem et vestri omniumquek Turcorum nostrorum5. * Sic itaque6 fecit
finem dictis. •
V. Mater autem ejusdem Curbaan7 quae erat in Aleph civitate, statim accessit
ad eum8 lacrymabiliter et dixit : « Fili, suntne vera ea quae audio? » Gui ille ait :
« Quae? • Et dixit illa : « Jam audivi quod bellum vis committere cum Francoruni
«gente. » Cui ille ait : « Verumtamen verum hoc esse9 omnino scias.» Dixitque
illa : « Contestor te, fiii, per deorum nomina , et per tuam magnam audaciam im-
« mensamque 10 bonitatem11, ne bellum simul cum Francis committere libeat12,
«quoniam tu es miles13 invictus, et nullam imprudentiam ex te aut tuo14 exercitu
« unquam penitus audivi, et te e campo ab aliquo victore fugientem quisquam mi-
« nime invenit. Diffamataest tua militia ab Oriente usque in Occidentem, et omnes
« prudentes milites, tuo audito nomine solummodo, contremiscunt. Satis namque
« scimus, fili, quoniam tu es bellipotens et fortis et bellorum15 ingeniosus; nulla-
«que gens nec Christianorum nec paganorum ante tuum conspectum aliquam
« virtutem habere potuit. Sed fugiebant, solummodo audito tuo nomine, quemad-
«modum oves ante leonis furorem fugiunt. Ideoque obsecro16 te, carissime ac
1 Défère, d. — *Nostra nomina. d. — 3 Om. aut ejicere nos a. — ^Vestrorum et omnium, a. — b Nostrorum
genus. a. — 0 Namque. a. — 7 Curbalan. c. d. — 8 Accessit ei. d. — 9Om. esse a. — 10 Om. audaciam
immensamque a. — 11 Audaciam atque bonitatem. c. — 12 Conlibeat. c. — 15 Om. miles c. — 14 Aut in tuo. a.
Om. tao c. — 15 Bellicorum. c. — 10 Jamque obsecro. c.
« et expellere1 ultra Corosani confinia, aut delere omnia nostra nomina ultra Amazonia Jlumina,
« aut ejicere nos ultra superiorem Judœam, ceu ejecerunt nostros omnes parentes2 de cuncta Ro-
« mania sive Syria. Amodo namque vobis5 juro per Machometh* et per omnia deorum nomina, quom
• niam ante vestram non ero reversurus prœsentiam, donec regalem Antiochiam, omnem Syriam*,
• sive Romaniam atque Rulgariam usque in Apuliam6 adquisiero mea forti dextera, ad deorum
« honorem* et vestri1 omniumque Turcorum nostrorum*. » Sic itaque fecit finem dictis.
V. (x, 5.) Mater autem ejusdem Curbalan, quae erat in Aleph civitate, statim accessit
ei lacrymabiliter, et dixit : « Fili suntne vera ea quae audio? » Cui ille ait : « Quae? » Et dixit
illa : t Jam audivi quod bellum vis committere cum Francorum gente. » Cui ille ait :
« Verumtamen verum hoc esse omnino scias. » Dixit illa : « Contestor te9, fili, per deorum
«nomina, et per tuam magnam audaciam immensamque bonitatem, ne bellum simul
«cum Francis committere libeat; quoniam tu es miles invictus, et nullam imprudentiam
« ex te aut tuo exercitu unquam penitus audivi, et te e campo ab aliquo victore fugientem
« quisquam minime invenit. Diffamata est tua militia ab Oriente usque in Occidentem, et
« omnes prudentes milites, tuo audito10 nomine solummodo11, contremiscunt. Satis nam-
« que scimus, fili, quoniam tu es bellipotens et fortis et bellorum ingeniosus; nullaque
« gens nec12 Christianorum nec paganorum ante tuum conspectum aliquam virtutem habere
«potuit. Sed fugiebant, solummodo audito tuo nomine, quemadmodum oves ante leonis
«furorem fugiunt. Ideoque obsecro te, carissime ac dilectissime fili, ut meis adquiescas
1 Ejicere. e. — 2 Omnes parentes nostros. e. — 3 Vobis namque. e. — 4 Machomet. e. — bSuriam. b. —
0 Apuleiam. b. — 7 Vestram. e. — 8 Nostrorum Turcorum. e. — 9Om. te e. — 10 Audito tuo. e. — 11 Om.
solummodo e. — 12 Om. nec e.
Digitized by Google
64 PETRI TUDÈBODI HISTORIA
\ io98. h dilectissime fili, ut meis adquiescas consiliis et ne unquam1 in tuohaesitet animo
« ut in tuo inveniatur consilio, quodbellum incipere velis simul cum Christianorum
« collegio2. »
VI. Tune Curbaan3, materna audiens monita, feroci quandoque respondit ser-
mone : « Quid est hoc, mater, quod mihi refers? Puto namque quoniam tu insanis
« aut furia es plena. Ego enim plus solummodo habeo mecum amiralios quam
«iidem Christiani non sunt\ majores sive minores. » Responditque5 mater ejus :
«0 dulcissime fili, Christiani nequeunt vobiscum bellare. Hoc namque scio satis
« quod ipsi non valent pugnam inferre vobiscum. Sed eorum Deus pro ipsis quo-
« tidie pugnat; eosdem noctu dieque6 sua protectione défendit et vigilat super eos
« sicut pastor vigilat super gregem suum, et non permittit ipse eos'laedi nec contur-
« bàri a nulla7 gente. Et quicumque volunt eis resistere, isdem8 eorum Deus statim
« conturbat illos, sicut idem ait per os prophetae David : Dissipa gentes quœ nomen
«tuum non invocaverunt*. Antequam vero praeparati sint ad incipiendum bellum,
« eorum Deus omnipotens atque bellipotens simul cum suis sanctis omnes jam
«habet9 inimicos devictos; quanto magis faciet modo circa vos, qui ejus estis10
«inimici, et qui praeparatis vos11 obsistere tota virtute? Hoc namque, carissime,
« in rei veritate scias, quoniam Christiani isti Christi jî/iï12 vocati sunt, et per pro-
ie phetarum ora jilii adoptionis ac promissionish vocantur, et per apostolum heredes
« Christi0 sunt, quibus Christus hereditates repromissas jam donavit dicendo :
«A solis ortu usque in occidentem erunt termini vestri; ita quod nemo audax stabit
«contra vos. Et quis potest his dictis contradicere et obtestari13? Certe si hoc
1 Nunquam. k. — 2 Collegione. a. — 3 Carbalan. c. d. — 4 Om. non suni d. — 5 Respondit ei. c. — 6 Eosque
die noctuque. c. d. — 7 Ab ulla. c. d. — 8 Idem. c.d. — 9 Habent. a. — 10 Quia ejus vos estis. c. d. —
11 Vos eis c. d. — 12 Christi Jilii Dei c. d. — nObstare. d.
' Ps. lxvii, 3; lxxviii, 6. — b Rom. ix, 8. — e Alludit ad Rom. viii, 17.
« consiliis, et ne unquam in tuo haesitet animo, vel 1 in tuo inveniatur consilio, quod bellum
« incipere velis simul cum Christianorum collegio. »
VI. (x, 6.) Tune Curbalan, materna audiens monita, feroci quandoque respondit ser-
mone : « Quid est hoc, mater, quod mihi refers? Puto namque quod tu2 insanis, aut furia
« es plena. Enimvero plus solummodo habeo mecum amiralios, quam iidem Christiani
• sunt, majores sive minores. » Responditque ei mater ejus : « 0 dulcissime fili, Christiani
« nequeunt vobiscum bellare. Hoc namque9 scio satis quod ipsi non valent pugnam inferre
« vobiscum; sed eorum Deus pro ipsis quotidie pugnat, eos4 die noctuque sua protectione
« défendit, et vigilat super eos, sicut pastor qui vigilat super gregem suum, et non per-
• mittit eos laedi ipse, nec conturbari ab ulla gente. Et quicumque voluisset eis obsistere,
« idem eorum Deus statim conturbat illos, sicut idem ait per os prophetae David : Dissipa
« gentes, quœ nomen taam, Domine, non invocaverant. Antequam vero praeparati sint ad bel-
« lum incipiendum, eorum Deus omnipotens atque5 bellipotens simul cum suis sanctis
«omnes jam habent6 inimicos devictos; quanto magis faciet modo circa vos, quia ejus
«vos estis inimici, et qui praeparatis vos obsistere tota virtute? Hoc namque in veritate
« scias, quoniam Christiani isti Christi Jilii vocati sunt, et per prophetarum ora Jilii adop-
*tionis ac promissions vocantur7, et per apostolum, heredes Dei sunt*y coheredes autem
• Christi, quibus Christus hereditates9 repromissas jam donavit, dicendo : A solis ortu
« usque in10 occasum, vel in Occidentem, erunt termini vestri : ita quod nemo audax stabit con-
« tra vos. Et quis11 potest his dictis contradicere, et12 obstare? Certe si hoc bellum contra
1 Aut. e. — 20m. tu e. — 5 Enim. e. — 4 Eosque. e. — 5 Deus optimus et e. — 6 Habet. e. — 7 Om.
vocantur e. — 80m. sunt e. — 9 Hereditates eis. e. — 10 Ad. e. — 11 Qui. b. — 12 Vel e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 65
«bellum contra illos inceperis, maximum tibi erit damnum ac dedecus, et mul- a. 1098.
«tos tuos fidèles1 perdideris et milites2, et3 universa spolia quae habes apud te
«amiseris\ et in nimio pavore5 fugiendo eveneris. Tu autem in6 hoc bello non
« morieris7 modo , sed omnia habentia in hoc perdideris praelio. Propterea tibi
« dico quod non morieris modo, quoniam eorum Deus non statim judicat8 offen-
«dentem se9 exerta ira, sed quando vult eum10 punit manifesta vindicta; timeo-
« que 11 ne te vindicet pœnali tristitia. Et12 tibi dico modo quia morieris in hoc
« anno. »
VIL Curbaan13 autem14 valde dolens in intimis visceribus, maternis auditis ser-
monibus, respondit : «Mater carissima, quaeso, quis tibi dixit ista de Christiana
«gente quod Deus ejus15 tantum eam16 amat, et quod ipse pugnandi virtutem
«in se retinet maximam, et quod illi17 Christiani vincent18 nos in Antiocheno
« praelio19, et quod ipsi erunt nostra in praelio isto20 capturi spolia21, et nos per-
«sequentur immensa victoria, et quod in hoc anno ero moriturus morte subi-
«tanea?» Tune respondit ei mater ejus dolens : «Fili carissime, ecce plusquam
« centum22 annorum tempora quod inventum est in nostra pagina et in omnium
«gentilium volumina, quoniam gens Christiana super nos foret venienda et nos
« ubique vincenda, et super paganos regnatura23 et nostra gens illi ubique erit sub-
« dita. Sed ignoro amodo an est ista an rétro erit venienda. Et ego utique dolens
«non desivi sequi te in Aleph, civitate puleherrima, in qua specuiando 24 atque
« ingeniose rimando respexi in cœlorum astra, atque ingeniando sagaciter ac mente
« sedula scrutando cœlorum planetas, ac in duodecim polorum signa sive in sortes
1 Et multos milites tuos fidèles, a. — 2 Om. et milites à. — 3 Om. et d. — 4 Oui. amiseris A. — 5 Omnesque
tui milites, et in nimio pavore. a. — 6 Om. in c. — 7 Quod ta morieris. c. — 8 Statim vindicat. c. - — 9 Om.
se a. — 10 Om. eum a. — 11 Om. que a. — 12 Om. et a. — 15 Curbalan. c. d. et sic ubique. — l*Namqae. a.
— 15 Eorum. c. d. — ltEos. c. d. — 17 Ipsi. d. — 18 Vincebunt. a. — l9Antiochena prmlia. a. — 20 Erunt
nostra capturi spolia. A. (omissis verbis in prœlio isto). — 21 Capturi prœlio isto. c. — 22 Cenlorum. c. —
23 Regnari. a. — 24 Spiculando. a.
« illos incœperis, maximum erit tibi damnum et dedecus, et multos milites tuos perdide-
« ris, et universa spolia quae apud te habes amiseris, et in nimio pavore fugiendo evene-
« ris1. Tu autem in hoc bello non morieris modo, sed omnia habentia in hoc perdideris
«praelio. Propterea dico tibi, non morieris modo, quoniam2 eorum Deus non statim ju-
« dicat offendentem, sed9 exerta ira, et4 quando vult eum punit manifesta vindicta; timeo-
« que ne te judicet pœnali tristitia, et tibi dico modo, quia in hoc anno morieris. »
VIL (x, 7.) Curbalan autem valde dolens in intimis visceribus, maternis auditis sermo-
nibus5 respondit : « Mater carissima, quaeso, quis tibi dixit ista de christiana gente, quod
« Deus eorum tantum amat* eos, et quod ipse pugnandi virtutem in se retinet maximam, et
« quod ipsi7 Christiani vincent nos in Antiocheno praelio, et quod ipsi erunt nostra capturi
«in praelio isto spolia, et nos persequentur immensa victoria, et quod in hoc anno ero
« moriturus morte subitanea?» Tune respondit ei mater, dicens et dolens : «Fili, plus
« quam centum annorum tempora sunt, quod inventum est in vestra pagina, et in omnium
« gentilium volumina8 quoniam gens Christiana foret super nos venienda, et nos ubique
« vincenda, et super paganos regnatura, et nostra gens illis ubique erit subdita. Sed ignoro
« amodo an ista9, an rétro erit venienda. Et ego dolens itaque non desivi sequi te in
« Aleph, civitate pulcherrima, in qua speculando, atque ingeniose rimando, respexi cœlo-
« rum astra; atque ingeniando sagaciter, ac mente sedula scrutando cœlorum planetas, ac
1Et in nimia fuga eveneris. e. — 2Qaia. e. — *Se. e. — kSed. e. — bDictis. e. — °Amet. e. — 1Illi. e.
— 8 Voluminibus. e. — 9 Om. an ista e.
m. Q
Digitized by
Google
66 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. «innumeras in eis1 omnia2 reperi, quoniam gens Christiana nos ubique foret3
« vincenda; ideoque4 timeo, valde dolens et nimis mœstissima , ne ex te infelix ego
« remaneam5 orbata. » Dixitque illi Curbaan : « Mater dulcissima, die mihi omnia
« quaein corde meosuntincredula. » Quae respondens ait : «Hoc, carissime6, liben-
« ter faciam, si scivero ea quae tibi sunt incognita. » Cui ille dixit : * Non sunt7 îgi-
« tur Boamundus et Tancredus Francorum dii, et non eos libérant de omni inimi-
< corum persecutione, et quod ipsi manducant in uno quoque prandio duo millia
« vaccarum8 et quatuor millia porcorum9 ? » Responditque ei 10 mater ejus et dixit :
« Fili carissime, Boamundus et Tancredus mortales sunt , sicuti alii omnes , nisi idem
« Deus eorum valde diligit eos prœ omnibus aliis, et virtutem praeliandi plusquam
« aliis u.quotidie illis ministrat. Nam Deus illorum omnipotens est; nomen ejus,
« qui fecit cœlum et terram, et fundavit maria et universa quae in eisspirant, cujus
« sedes in cœlo est12 parata in seternum, cujus potestas ubique est metuenda. »
Dixitque illi filius : « Si ita est causa, cum eis praeliari non13 desinam. • Audiens
itaque mater ejus quod nullomodo non adquiesceret consiiiis ejus, vebementer
dolens recessit retrorsum in Aleph civitate, deferensque secum cuncta spolia quae
conducere potuit.
VIII. Tertia vero14 diea armavit se Curbaan et maxima pars Turcorum cum
eo, veneruntque ad civitatem ex illa parte in qua castrum erat. Nostri autem pu-
tantes resistere eis paraverunt15 bellum contra illos. Sed tam magna fuit virtus
illorum quod nos nequivimus illis resistere; volentes nolentesque nos intravimus
1 In ea. k. In eos. c. — 2 Om. omnia d. — *Fieret. a. — 4 Ideoque te. a. — 5 Remanerem. a. — 0 0 caris-
sime. d. — 7 Nonne sunt. c. — 8 Duo mille vaccas. c. — 9 Porcos. c. Om. et quod ipsi manducant, etc. usque
ad millia porcorum. d. — 10 Om. ei d. — 11 Plus aliis. a. — 12 Om. est a. — 13 Om. non c. — l*Namque. a.
— 15 Paravimus. a.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. VI , c. m, p. a58.
«in duodecim polorum signa, sive in sortes innumeras, in eis1 repperi, quoniam gens
« christiana nos ubique foret vincenda. Ideoque2 timeo valde dolens, et nimis mœstissima,
« ne ex te infelix ego remaneam orbata. » Dixitque illi Curbalan : « Mater dulcissima, die
« mihi omnia, quœ in corde meo sunt incredula. » Quae respondens, ait : « Hoc libenter,
« carissime, faciam, si scivero3 ea quae tibi sunt incognita. » Cui ille dixit : « Non sunt igitur
« Boamundus et Tancredus Francorum dii , et non eos libérant 4 de omnium inimicorum
persecutione? » Responditque ejus mater et dixit5 : « Fili carissime, Boamundus etTan-
« credus mortales sunt, sicut alii homines; sed Deus illorum valde 6 diligit illos prae om-
« nibus aliis, et virtutem prseliandi plus quam aliis quotidie ministrat illis. Nam Deus illo-
« rum omnipotens est; nomen ejus7, qui fecit cœlum et terram, qui8 fundavit maria, et
« universa quae in eis spirant0, cujus sedes est in cœlo10 parata in sternum, cujus potes-
« tas ubique est metuenda. » Dixitque illi filius : « Si ita est causa , cum eis praeliari non
« desinam. » Audiens itaque mater ejus, quod nullo modo adquiesceret ejus consiiiis11 vehe-
menter dolens recessit retrorsum in Aleph civitate, deferens secum cuncta spolia quae
conducere potuit.
VID. (x, 8.) Tertia vero die armavit se Curbalan, et maxima pars Turcorum cum eo,
veneruntque ad civitatem ex illa parte, in qua castrum erat. Nostri autem putantes resis-
tere, volentes nolentesque li nos13 intravimus14 civitatem; quibus fuit tam mirabiliter arcta
1 In eos. h. — 2 Om. que b. — 3 Si vero sciero. e. — 4 Liberabant. e. — 5 Om. et dixit e. — G Om. valde e.
— 7 Ejus nomen. e. — 8 Et. b. — 9 Sunt. e. — 10 In cœlo est. e. — 11 Consiiiis suis. e. — 12 Nolentes
volentesque. e. — 13 Om. nos b. — 14 Intraverant. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 67 "
civilatem. Alii 1 quibus fuit tam mirabiliter arta et angusta porta, quod multi fue- a. 1098.
runt illic mortui oppressione aliorum. Interea alii pugnabant extra civitatem, alii
intus in quinta feria similiter praeliati sunt2 per totum diem usque ad vesperam.
In sexta vero feria similiter praeliaverunt per totum diem3 occideruntque multos
ex nostris. In illo die fuit sauciatus quidam probatissimus miles, videlicet nomine
Arvedus Tudebovisky quem detulerunt socii ejus usque deorsum in civitatem. Ibique
fuit vivus usque5 in sabbato, et in ter nonam et sextam horam migra vit a saeculo
vivens in Christo, Corpus cujus6 sepelivit Petrus7 quidam sacerdos, frater ejus,
an te occidentalem portam beati Pétri apostoli, habens maximum timorem sicuti
amittendi caput, et omnes alii qui in civitate erant. Omnes legentes et audientes
deprecamur ut dent elemosinas et orationes dicant pro anima ejus et pro omnium
defunctorum animabus qui8 in Hierosolymitana via9 mortui fuerunt10. Alia die11
Willelmus 12 de Grentamasnil 13 et Albericus frater ejus, Yvoque de Grentamasnil14,
et Willelmus de Bernevilla15, Guido16 Trosellus17, et Willelmus filius Richardi18,
et Lambertus Pauper, isti omnes timoré perterriti de hestprno bello quod perdu-
ravit usque ad vesperam*, nocte latenter dimiserunt se19 per murum, fugientes
pede contra mare, ita quod neque in manibus neque in pedibus nihil aliud re-
mansit20 nisi solummodo ossa, multique21 alii22 fugerunt23 cum illis quos nomi-
nare nescio. Venientes igitur ad naves quae erant in portu24 Sancti Simeonis, dixe-
runt25 nautis : «Quid hic miseri statis? Omnes vero nostri mortui sunt, et nos
1 Om. alii c. d. — 2Om. similiter prœliati sunt a. — sOm. usque ad vesperam, etc. usque ad per totum
diem. d. — 4 Sic a. d. Tatebovis c. omisso Arvedus, — 5Om. usque a. — 6 Ejus. a. — 7 Om. Petrus a. —
8 Om. 901 a. — 9 Ierosolimitania. a. — 10 Om. via mortui fuerunt a. — 11 Om. alia die c. — 12 Guilermus. d.
Guilelmus. c. et sic infra. — 13 GentamasniL a. et sic infra. Grantamasnil. c. GranmasniL d. — 14 Om. et
Albericus de Grentamasnil d. — x*Bernella. a. Bernonvilla. b. — 16 Wiso. c. — 17 Trusellus. c. D. —
l*Ricardi. c. d. — l9Dimissi sunt a. — 20 Pedibus aliquid remansit. d. — 21 Occultisque. a. Multisque. c. —
22 Aliis. a. c. — 23 Fugientibus. a. — 24 Ad portum. c. — 25 Dixeruntque. c.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. VI, c. v, p. *à*.
et angusta porta, quod multi fuerunt illic1 mortui oppressione aliorum. Interea alii pu-
gnabant extra civitatem, alii intus, in quinta feria per totum2 diem usque ad vesperam.
In sexta vero3 feria similiter prœliati sunt per totum diem, occideruntque ex nostris multos.
In illa die fuit sauciatus quidam probatissimus miles, videlicet Arveus Tudebodus, quem
detulerunt socii ejus usque deorsum in civitatem; ibique fuit vivus usque in Sabbato, et
inter nonam et sextam horam migravit a saeculo, vivens in Christo. Cujus corpus sepelivit
Petrus quidam sacerdos, frater ejus, ante portam occidentalem beati Pétri apostoli, habens
maximum timorem sicuti4 caput amittendi, et omnes alii qui in civitate erant. Omnes
legentes et audientes, deprecamur ut dent eleemosynas et orationes, et dicant pro anima
ejus et pro omnium defunctorum qui in Hierosolymitana via mortui fuerunt. Alia die
Guillelmus de Guntamasnil5, et Albericus, frater ejus, Ivoque de Guntamasnil, et Guii-
lelmus de Bernavilla6, Guido Trassellus 7, et Guillelmus, filius Richardi, et Lambertus
Pauper; isti omnes timoré perterriti de h'esterno bello, quod perduravit8 usque ad ves-
peram, nocte latenter dimiserunt se per murum, et fugientes pede contra mare, ita quod
neque in manibus neque in pedibus aliquid remansit, nisi sola ossa solummodo9. Multique
fugerunt10 alii cum illis, quos nominare nescio. Venientes igitur ad naves quae erant ad
portum Sancti Simeonis, dixerunt nautis : « Quid hic miseri statis? Omnes enim mortui
1 Illic fuerunt multi. e. • — 2 Totam. e. — 3 Om. vero e. — 4 Sicut. e. — 5 Grentamasnil e. et sic infra. —
6 Bernonvilla. e. — 7 Trosselas. e. — 8 Perduraverat. e. — 9 Solummodo ossa sua. e. — 10 Alii fugerunt. e.
9-
Digitized by
Google
68 PETRI TUDEBODI HlSTORlA
a. 1098. « mortem pene evasimus, quia exercitus Turicorum undique nos obsedit1 in civi-
« tate2. » At illi audientes talia stabant stupefacti, ac timoré pertenriti cucurrérunt3
statim in naves et miseront se in mare. Deinde, supervenientibus Turcis, quos
invenerunt occiderunt , et naves quae in alveo fluminis erant remansi combusserunt u
igne, et apprehenderunt spolia eorum. Nos deniquë, qui remahsimus in .civitate5
nequivimus sufiFerre pondus neque arma illorum qui erant in castrum6. Fecimus
murum inter nos et illos quem vigilabamus dieque7 nocteque8. Interdum tan ta
oppression^ fuimus oppressi, quatinus equos et a si nos manducabamus. Alia parte
fuimus in maiimo terrore Turcorum , ita quod multi nostrorum majorum volebant
fugere nocte, sicuti alii fecerunt.
IX. Quadam autem9 die, stantibus nostris majoribus sursum in montanea
ante castellum tristibusacdolentibus, nescientibus10 quid facere debuisssent, venit
quidam sacerdos, cui nomen Stephanûs, ànte eos* et11 dixit : « Seniores, si vobis
«placet, quamdam audite rem, quam ego vidi. Dum12 in bac nocte jacerem in
« ecclesia Sanctae Mariae, matris Domini nostri Ihesu Christi, apparuit ante me Sal-
« vator mundi simul cum sua génitrice Maria et beato Petro, apostolorum prin-
« cipe, stetitque ante me Dominus, et dixit mihi : Stéphane, agnoscis me? Cui ego
« respondi : Non. In his itaque dictis apparuit intégra crux in capite ejus. Iterum
tergo13 interrogavit me Dominus dicens : Stéphane, adkuc agnoscis 14 me? Cui ego
«respondi15 : Te ego16 alio modo non agnosco nisi quia11 crucem in capite cerno tuo,
« sicuti Salvatori nostro. Dominusque dixit18 mihi : Ego sum. Tune statim cecidi ad
« pedes ejus lacrymando, rogansque humiliter eum ut nobis subveniret in obses-
1 Eos obsedit. a. Obsedivit. c. Obsédant, d. — 2 In civitatem. d. — 3 Concurrerunt. d. — 4 Comburerunt. a.
— 5 Om. in civitate a. — 8Om. q ai erant in castrum a. — 7 Om. que a. — 8 Die et nocte. c. — 0 Namque. c.
— 10 Tristes ac dolentes ac nescientes. a. — 11 Om. et c. — 12 Dam vero. a. — l9Igitar. c. — l*Cognoscis. a.
— 15 Cui dixi. a. — 16 Itaque. a. — 17 Nisi ut. a. — 18 Dominus dixitque. a.
« sunt, et nos mortem pene evasîmus, quia exercitus Turcorum undique obsedit nos in
« civitate. » At illi audientes lalia, stabant stupefacti et timoré perterriti, et concurrerunt
statim 1 in naves et miserunt se in mare. Deinde , supervenientibus Turcis, quos invenerunt
occiderunt, et naves, quae in alveo fluminis erant remansœ, combusserunt igne, et appre-
henderunt spolia eorum. Nos denique qui remansimus in civitate2, nequivimus ferre pon-
dus, neque arma illorum quj erant in castrum, fecimusque murum inter nos et illos quem3
vigilabant die et nocte. Interdum tanta oppressione fuimus oppressi, quatinus equos et
asinos manducabamus4. Alia parte fuimus in maximo terrore Turcorum, ita quod multi
majorum nostrorum volebant fugere nocte , sicut alii fecerunt.
IX. (x, 9.) Quadam vero die, stantibus nostris majoribus in montanea sursum ante cas-
tellum , tristibus ac dolentibus, nescientibus quid debuissent facere , venit quidam sacerdos,
cui nomen Stephanus, ad eos, et dixit eis : « Seniores , si vobis placet, quamdam rem audite5
« quam ego vidi. Dum in hac nocte jacerem in ecclesia Sanctae Maris, matris Domini nostri
« Jesu Christi, apparuit mihi Salvator mundi simul6 cum sua génitrice Maria et beato Petro,
« apostolorum principe, stetitque ante me Dominus et dixit mihi : Stéphane, agnoscis me1?
« In his namque dictis apparuit intégra crux in capite ejus. Interrogavit me iterum Do-
« minus, dicens : Stéphane, adhac agnoscis me? Cui ego respondi8 : Te ego alio modo non
« agnosco, nisi quia crucem in capite tuo cerno, sicuti9 Salvatori nostro. Dominusque dixit
« mihi : Ego sum. Tune statim cecidi ad pedes ejus lacrymando ïogans humiliter eum10 ut
1 Om. statim e. — 2 Om. in civitate e. — 3 Qui. e. — 4 Mandacaremus. e. — 5 Audite rem aliquam. e. —
6Om. limai e. — 7 Dein.de insérant b. b. Cui ego respondi, quod sine dubio hoc loco erat omittendum. —
8 Verba In his namque dictis Cui ego respondi in e. desiderantur. — 9 Sicut. b. — 10 Om. eum e.
Digitized by
T
DE HIEROSOLYMITANO ITiNERE. 69
«sione illius exsecratae gentis quae tenebat nos inclusos in civitate. Responditque A. 1098.
« mihi Dominus : Bene adjavi1 vos et bene adjuvabo. Ego vero vobis permisi* habere Ni-
« cheam civitatem et omnia devincere bella. Et condaxi vos risque hue et condolui vestrœ
« miseriez quarn* pafsifuistis in Antiochiœ obsessione. Et modo11 in opportuno auxïlio ad
« maximum succursum misi vos sanos et incolumes intra civitatem. Sed mnltam ptâvam*
«remfaciunt multi Christiani eo quod jacent cum paganis muliçribus, unde immensus
« fetor ascendit in cœlum. Tune aima virgo Maria et beatus Petrus apostolus cecide-
« runt ante pedes ejus rogantes et deprecantes6 eum ut suum in hac angustia ma-
« nentem populum adjuvet7, dicentes : Domine, per multa tempora tenait paganorum
« gens ecclesias nostras*, in quibus multa9 ineffabilia mala faciebant. Modo vero a Chris-
*tianis expulsi sunt inimici10, unde angeli lœtantur in cœlis. Et iterum dixit mihi11
« Dominus : Stéphane, vade et die 12 populo meo ut revertatur™ ad me et ego revertar ad
« illum, et infralk quinque dites mandabo15 ei maximum adjutorium16, et quotidie decantet :
«Congregati sunt1 per11 totum exercitum1*, et accipiant pœnitentias, et nudis pedibut
* faciant processiones per ecclesias , et pauperibus dent elemosinas, et faciant presbyteris
« missas cantare19 et sint communicati corpore et sanguine Christi. Et sic incipiant bellum,
*et ego dabo eis adjutorium beatum Georgium et Theodorum et Demetrium et omnes
« peregrinos qui in ista via fuerunt mortui Hierosolymitana. Ista mihi dixit Dominus.
« Et, o seniores, si hoc non creditis esse verum, sinite modo me in hanc majorem
«turrim scandere20, mittamque me deorsum. Si vero ero sanus et incolumis,
1 Adjuvavi. a. — * Vobis promisi. d. — *Qaœ. a. — 4£t nemo. d. — 5 Maltam parvam. d. — 6 Om. et
deprecantes a. — 1 Adjuvaret. c. d. — 8 Vestras. d. — 9 Multa et. c. d. — 10 Inimici sui. c. d. — 11 Mihi
dixit. c. — 12 Ergo die. a. — 13 Convertatar. a. — 14 Usque ad. a. — 15 Mittam. c. d. — 16 Ejus adjutorium. d.
— 17 Om. per d. — 18 Totum perversum. c. — 19 Celebrare. d. — *°Ascendere. c.
• Ps. xlvii , 5.
nobis subveniret1 in obsessione3 illius exsecratœ gentis, quae tenebat pos inclusos in civi-
tate. Responditque mihi Dominus : Bene adjuvavi vos* et bene adjûvabo. Ego vero permisi
vos habere Nicœam civitatem, et omnia devincens bella* condaxi vos usque hue, condolui vestrœ
miseriœ, quant passif aistis in Antiochiœ obsessione*. Et modo in opportuno auxïlio ad maximum
succursum misi vos sanos et incolumes intra civitatem. Sed multum pravam rem faciant* multi
Christiani, eo quod jacent cum paganis mulieribus, unde immensus fœtor ascendit in cœlum.
Tune aima Virgo Maria et beatus Petrus apostolus ceciderunt ante pedes ejus, rogantes et
deprecantes ut suum in hac angustia ipanentem adjuVet populum, dicentes : Domine, per
multa tempora tenait paganorum gens ecclesias nostras, in quibus multa et ineffabilia mala facie-
bant. Modo vero a Chrislianis1 expulsis inimicis, tui angeli lœtantur in cœlis. Et iterum dixit
mihi Dominus : Stéphane, vade, et die populo meo ut revertatur ad me, et ego revertqr ad
illum; et infra quinque dies mittam ei maximum* adjutorium, et quotidie decuntet : Congregati
SUNT INIMICI NOSTRI ET GLORIANTUR IN VIRTUTE SUA CONTERERE FORTITUDINEM ILLORUM9, CUm
versu. Et accipiant pœnitentias, et nudis pedibus faciant processiones per ecclesias, et paupe-
ribus dent eleemosinas, et faciant missas presbyteris celebrare, et sint communicati corpore et
sanguine Christi. Et sic incipiant bellum, et ego dabo10 eis adjutorium beatum Georgium et Theo-
dorum, et Demitrium11, et omnes12 peregrinos qui istu via mortui fuerunt Hierosolymitana. Ista
mihi dixit Dominus. Et, o19 Seniores, si hoc non creditis verum esse, sinite me modo in
hanc14 majorem turrim scandere, mittamque me deorsum; si fuero15 salvus et incolumis,
1 Subveniret nobis. B. — . 2 Opprestione. e. — 3 Adjavi. e. — 4 Et b. Ego. e. — 5 Obsidione. e. — 6 Fa-
cientes. e. — 7 Vero Christiani. e. — 8 Magnum, b. — 9 Om. inimici nostri, etc. usque ad illorum e. —
10 Mittam. b. — 11 Demetrium. b. — 12 Om. omnes e. — 13 Et omnes. e. — 14 Om. hanc e. — 15 Vero. b.
Digitized by
Google
70 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. «credatis hoc esse verum; si1 autem ullam laesionem fuero passus, décolla te me
«aut in ignem projicite. » Tune Podiensis episcopus prohibuit, et jussit afferri
Evangelia et crucem, et fecit eum jurare* illud esse3 verum. Postea conciliati*
sunt omnes nostri majores in illa hora5 ut jurarent6 quod nullus illorum fugeret
de civitate quamdiu vivi fuissent neque per mortem neque per vitam. Primus
dicitur jurasse Boamundus, deinde Raimundus, cornes Sancti jEgidii, et Rotbertus
Normannus, et dux Godefredus, et Rotbertus, cornes Flandrensis7, et alii senio-
res8. Tancredus itaque juravit tali modo, ac promisit quamdiu secum quadraginta
milites haberet, quod9 non solum ex illa civitate, sed etiam ab Hierosolymitano
itinere non esset reversurus. Unde nimis exsultavit 10 omnis Christianorum exer-
citus, hoc audiens sacramentum.
X. Erat autem ibi quidam peregrinus de exercitu nostro Petrus Bartholomeus
nomine, cui apparuit sanctus Andréas apostolus, antequam civitatem intraremus,
dicens : «Quid agis, bone vir?» Cui ille respondit : « Tu quis es?» Dixit ei apo-
stolus: «Ego sum Andréas apostolus. Noscas, fîli, quia dum villam intraveritis,
«vade ad ecclesiam beati Pétri apostoli ll, ibique invenies lanceam Salvatoris
« nostri Ihesu Christi, ex qua dum penderet in crucis12 patibulo vulneratus fuit. »
Haec omnia dicente apostolo, continuo recessit. Ipse autem timens revelare consi-
Hum apostoli, noluit indicare hominibus nostris, scilicet peregrinis. yEstimabat
autem se visum vidisse13. Alia vice quoque venit ad eum sanctus Andréas dicens :
«Quare non dixisti peregrinis quod tibi prœcepi 14 ? » Et ille respondit ad eum :
«Domine, quis hoc crediderit?» In illa vero hora accepit eum sanctus Andréas,
'5m. a. — 2Om.jurare c. — 5Om. esse a. — 4 Consiliati. a. d. — 5 Jn illam horam. d. — 6 Jurassent
c.d. — 7 Dicitur jurasse Boamundus, et dux Godefredus, et Rotbertus cornes Flandrensis. A. — 8 Et plures
seniores. c. — 9 Om. quod a. — 10 Exaltatas est a. Exaltata est c. — 11 Om. apostoli a. — 12 Dam in crucis
pendens. A. c. — 13 Videre. a. c. — 14 Prœcepimus. c.
• credatis hoc esse verum. Si autem ullam laesionem fuero passus, decollate me et in ignem
« projicite. » Tune Podiensis episcopus prohihuit et1 jussit afferri Evangelia et crucem et
fecit eum2 jurare illud esse verum. Postea consiliati sunt omnes nostri majores in illa
hora, ut jurassent quod nullus illorum fugeret de civitate quamdiu vivi fuissent, neque
per mortem neque per vitam. Primus dicitur jurasse Boamundus, deinde Raimundus3,
cornes Sancti jEgidii, et Rotbertus Normannus, et dux Godefredus, et Rotbertus, cornes
Flandrensis4 et alii seniores. Tancredus juravit tali modo ac promisit, quamdiu secum
quadraginta milites haberet, quod' non solum ex illa civitate, sed etiam ab Hierosolymitano
itinere non esset reversurus. Unde nimis exsultavit omnis Christianorum5 exercitus.
X. (x, 10.) Erat autem ibi quidam peregrinus de exercitu nostro, Petrus Bartholomeus
nomine, cui apparuit sanctus Andréas apostolus, antequam civitatem intraremus, dicens :
« Quid agis, bone vir? »Cui ille respondit : « Tu quis es? » Dixit ei apostolus : « Ego sum An-
« dreas apostolus. Noscas, fili, quia, dum in villam6 intraVeris, vade ad ecclesiam beati Pétri7
« apostoli , ibique invenies lanceam Salvatoris nostri Ihesu Christi , ex qua dum in crucis pen-
« deret patibulo vulneratus luit. » Haec omnia dicente apostolo, continuo recessit. Ipse autem
timens8 revelare consilium apostoli , noluit indicare hominibus nostris9, scilicet peregrinis.
yEstimabat autem se visum visisse10. Alia quoque vice apparuit iterum11 sanctus Andréas,
dicens ei : « Quare non dixisti peregrinis quod tibi prœcepi? » Et ille respondit12 ad eum :
• Domine, quis hoc crediderit? » In illa vero hora accepit eum sanctus Andréas et portavit
1 Om. prohibuit et b. — 2 Om. eum b. — 3 Om. Raimundus e. — 4 Flandriœ. b. — 5 Christianus. b.
— 6 Dam villam. b. — 7 Om. Pétri b. — 8Om. timens b. — 9 Nostris hominibus. b. — 10 Videre. b. —
11 Om. iterum b. — 12 Et dixit. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITÀNO ITINERE ?1
et portavit eum in civitatem usque ad locum ubi lancea erat recondita in terra, a. 1098.
Eo vidente, abstraxit Andréas apostolus1 lanceam de terra, et misit in manibus
suis dicens : « Haec est lancea Domini nostri Ihesu Christi2, quam ego misi hic et
• frater meus apostolus Petrus. • Eo vidente, misit eam ibidem, et dixit Petro pos-
tea : « Revertere ad exercitum. » Cui ille respondit : « Domine, quomodo possum
«ire, nam Turci supra muros civitatis sunt, qui, postquam viderint me illico
« occident? » Cui respondit apostolus : « Vade, ne timeas. » Tune Petrus cœpit exire
de civitate, videntibus Turcis, nihilque ei dixerunt.
XL Turci namque qui erant seorsum in castello tam mirabiliter coangustabant
nos3, quod quadam die incluserunt très milites ex nostris in quadam turre quae
erat ante castrum4. Exierunt namque Gentiles et irruerunt super illos tam acriter
quod ilii nequibant jam sufferre virtutem illorum5. Duo6 ex illis7 exierunt de
turre vulnerati, et tertius per totam diem viriliter8 defendebat se de Turcorum
invasione ita prudentissime, quod in die illa duos Turcos stravit super aditum
mûri9 cum cœsa hasta; nam10 très hastas detruncaverunt ei11 die illa in manibus
suis. Erat nomen ei Hugo lo Forsenet12 de exercitu Godefredi de Monte Sca-
bioso13. Videns autem Boamundus et Tancredus quod nullatenus potuissent con-
ducere gentem sursum in montanea ante castelium ad bellum, sed erant inclusi
in domibus timentes aiii famé, alii timoré Turcorum, inde nimis iratus fuit14.
Jussit namque 15 confestim mittere ignem in civitatem in illa parte in qua Cas-
siani amiraiii erat palatium 16. Videntes vero 17 illi qui erant in civitate ignem
1 Oui. apostolat a. — * Om. Ikesu Ckristi d. — 3 Nostros. c. d. — 4 forant castrant, d. — 5 Eormm. c. d.
— 0 Duo vero. d. — 7 Ex eis. c. D. — 8 Viriliter per totam diem. d. — 9 Om. saper aditum mari d. —
10 Om. nam c. d. — 11 Illi. c d. — 12 Li Forsenet. d. Lo Forsenes. c. — 13 Monte Caioso. k. Cabioso. d.
— lkIrati sont. c. p. — 15 Namque Boamandas. t>. — lftOm. palatium a. — 17 Enim. a. Etiam. c.
eum in civitate usque ad locum ubi lancea erat recondita in terra. Eo vidente, abstraxit
sanctus Andréas apostolus lanceam de terra et misit in manibus suis1, dicens : « Haec est
« lancea Domini Ihesu Christi, quam misi hic, et frater mens apostolus Petrus. »Eo vidente,
misit eam ibidem et dixit Petro postea : « Revertere ad exercitum. • Cui ille respondit :
«Domine, quomodo possum ire? Jam Turci sunt supra9 muros civitatis, qui, postquam
« audierint me, illico occident me. » Cui respondit Apostolus : « Vade, ne timeas. » Tune
Petrus exire cœpit de civitate, videntibus cunctis Turcis, nihilque ei dixerunt.
XI. (x, n.) Turci namque qui erant in castello seorsum tam mirabiliter coangustabant
nostros, quod quadam die incluserunt très milites ex nostris in quadam turre quae erat ante
eorum castrum. Exierunt namque Gentiles, et irruerunt super illos tam acriter quod illi
nequibant sufferre virtutem eorum. Duo vero ex eis exierunt de turre3 vulnerati, et tertius
viriliter per totura4 diem defendebat se de Turcorum invasione ita prudentissime, quod
in illa die duos5 Turcos stravit6 super aditum mûri cum caesa hasta. Très hastas detrunca-
verunt illi die illa in manibus suis. Erat autem nomen ejus Hugo lo Forsenet de exercitu
Goffiredi de Monte Scabioso.
Hic jussit Boamanius igne civitatem accendere. — Videns7 autem Boamundus et Tancredus
quod nullatenus potuissent conducere gentem sursum in montanea ante castelium8 ad bel-
lum, sed erant inclusi in domibus, timentes alii famé, alii timoré Turcorum, nimis irati
fuerunt. Jussit itaque Boamundus confestim mittere ignem in civitatem, in illa parte qua9
erat Cassiani amiraiii palatium. Videntes vero illi qui erant in civitate ignem ardere, et in
1 Om. sais b. — 2 Saper, i. — 3Ora. de turre i. — 4 Totam. e. — 5 Om. duos e. — 6Straverit. e. —
7 Videntes. e. — 8 Castrum. e. — 9 In qua. b.
Digitized by
Google
72
PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. ardere et ventum surgere, dereliquerunt domos et simul cum suis spoliis fugie-
bant, alii in montauea1 an te castellum, alii ad portam comitis Sancti iEgidii,
alii ad portam ducisGodefredi, et sic unusquisque ad suamgentem. Tune2 Boa-
mundus contristatus fuit valde timens quod ecclesias Sancti Pétri et Sanctae
Mariae ardèrent, quia hic ignis perduravit a tertia hora usque ad mediam noctem.
Tamen fuerunt crematae duo millia inter ecclesias et domos. Veniente autem média
nocte, cessavit ventus et cecidit ignis. Itaque Turci3 habitantes in castello intra
civitatem bellabant4 nobiscum die ac nocte, ita quod nihil aliud disseparabat5
nos6 nisi arma. Aliquando exiebant cum illis quatuor amiralii qui erant omnes
cooperti auro et equi eorum similiter usque ad juncturam genuum, qui amiralii
conducebant eos. Videntes hoc nostri quod non potuissent7 diu pati, quoniam
qui habebat panem non licebat manducare, et qui habebat aquam non licebat
bibere. Tune nostri fecerunt murum inter nos et8 illos in montanea , et aedifica-
verunt quasi castellum et machinam ut9 securi fuissent.
XII. Alia vero pars Turcorum hospitata fuit circa civitatem in una valle ex alia
parte. Nocte quippe veniente, ignis de cœlo apparuit ab occidente et cecidit inter
Turcorum exercitus. Unde multum mirati sunt10 Turci et nostri. Mane autem facto,
tremefacti Turci fuerunt. Fugiebant11 omnes hue et illuc propter12 ignis timorem.
Tamen obsederunt nos ita circa civitatem quod nullus nostrorum audebat exire13
aut intrare14 nisi nocte furtim. Ita vero eramus obsessi et oppressi15 ab aliis16 pa-
ganis, inimicis Dei et sanctae Christianitatis, qui fuerunt numéro trecenti sexaginta
1 In montaneam. d. — 2 Om. tune à. c. — 3 Om. Turci d. — 4 Bellantes. a. Habitantes bellantes. c. —
5 Disparabat. a. — 6Om. nos a. c. — 7 Potuerunt. a. — 8Om. nos et a. c. — 9Om. ut d. — l0Mirantur.
a. c. — 11 Et fugiebant d. — 12 Per. a. c. — 15 Om. auod nullus nostrorum audebat exire d. — 14 Sic d.
Circa civitatem audebat exire aut intrare. a. — 15; Eramus oppressi et territi. b. — 16 Illis. d.
tantum surgere, dereliquerunt1 domos, et simul cum spoliis fugiebant in montaneam, alii
ante castellum 2, alii ante portam comitis Sancti jEgidii, alii ad 3 portam ducis Godefredi,
et sic unusquisque ad suam gentem. Tune Boamundus contristatus est valde, timens quod
ecclesia Sancti Pétri et ecclesia Sanctae Mariae ardèrent, quia ignis perduravit a tertia usque
ad mediam noctem. Tamen fuerunt crematae tam ecclesiae quam domus duo millia.
Veniente autem média nocte , cessavit ventus et cecidit ignis. Itaque Turci habitantes in
castello, intra civitatem bellabant nobiscum die ac nocte, quod nihil aliud disseparabat
nos nisi arma. Aliquando exiebant cum aliis quatuor amiralii4, qui erant omnes cooperti
auro, et equi eorum similiter usque ad juncturam genuum, qui amiralii conducebant
eos. Videntes hoc nostri quod non potuissent diu pati, quoniam qui habebat panem non
licebat manducare , et qui habebat aquam non licebat bibere. Tune nostri fecerunt
murum inter nos et montaneam , et aedificaverunt quasi castellum et machinas ut securi
fuissent.
XII. (x, 12.) Alia vero pars Turcorum hospitata fuit circa civitatem in una valle ex alia
parte. Nocte quippe5 veniente, venit ignis de cœlo. Apparuit6 ab occidente et cecidit intra
Turcorum exerçitus, unde multum mirati sunt Turci et nostri. Mané autem facto, Turci
tremefacti7 fuerunt et fugiebant hue et illuc propter ignis timorem. Tamen obsederunt
nos ita circa civitatem, quod nullus nostrorum audebat exire civitatem aut intrare, nisi
nocte furtim. Ita vero eramus oppressi et ab aliis8 paganis inimicis obsessi9 et sanctae Chris-
tianitatis inimicis, qui fuerunt numéro trecenti sexaginta quinque millia, excepto amiralio
1 Dimiserunt e. — 2 Castrum. e. — 3 Ante. e. — 4 Ammiralii. e. sic et infra. — 5 Quoque. e. — 6 Qui
apparuit e. — 7 Tremefacti Turci. e. — *Ab illis. e. — 9 Ita obsessi. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO 1TINERE. 73
quinque millia, excepto amiralio Hierosolymitano qui fuit cum eis cum sua gente, a. 1098.
et rege1 Damasci qui2 advenit cum sua gente; et rex quoque de Aleph civitate3
venit4 similiter. Isti ergo5 profani inimici Dei ita tenebant nos inclusos in civi-
tate6 Antiochiae, quod multi nostrorum7 fuerunt mortui famé, quoniam parvus
panis vendebatur8 uno bisantio aureo9. Et de vino non loquar, uquen grasinl0\
id est non vinuin. Unam gallinam vendebant quindecim solidis11, unum ovum
duobus solidis12, unam nucem uno denario13, très fabas vel quatuor uno denario1*,
parvam capreain sexaginta solidis15, ventrem unius capreae quinque solidis16, et
caudam unius arietis tribus solidis17 et novem denariis18, et linguam unius cameli,
quae est parva, quatuor solidis19- Carnem equorum et asinorum manducabant et
vendebant, Folia fici 20 et vitis et arborum coquebant in aqua et manducabant.
Alii coria equorum et asinorum, et camelorum,atquebouin, sive bufalorum, sicca
sex annorum vel21 quinque, mittebant in aquam duas noctes et unam diem22 tem-
perare, postea decoquebant et manducabant Istas anxietateset multas23 angustias,
quas nominare nequeo, passi sumus pro Christi nomine et pro Sancti Sepulcbri
via liberanda2*. Taies25 ergo26 tribulationes et famés atque timorés27 passi sunt28
servi Dei per viginti sex dies, unde sit benedictus per omnia saecula saeculorum.
Amen 29.
1 Rex. a. c. — 2Om. 7111 a. c. — 3 Et rex Aleph civitatis. a. Et rex de Aleph civitate. c. — 4Om.
venit a. — 5 Is tique, a. c. — 6 In civitatem. d. — 7Oni. nostrorum c. d. — 8Om. vendebatar. a. — 9 Unam
hisantiam aartum. a. c. — l0Unquen grasin. a. c. — 11 Solidos. a. c. — 12 Duos solidos. a. c. — l*Unum
denarium. a. c. — 14 Unum denarium, a. c. — 15 Solidos. a. c. — 16 Duos (quinque. c.) solidos. a. c. —
17 Très solidos. a. c. — 18 Novem denarios. a. c. — 19 Solidos. a. — 20 Ficis. A. Fisci. c. — 21 Annis vel. d.
— 22 Duobus noctibus et una die. d. — 23 Et alias multas. c. — 24 Deliberanda. a. c. — 25 Talem. c. d. —
26 Quoque. — 27 Tribulationem et famem atque timorem. d. — 28 Passi sumus. a. — 29Verba unde Amen
om. A. D.
" Grace, sive potius romaice : oint 9fv xpcurh (id est xpcuriov), non erat vinum.
Hierosolymitano, qui luit cum eis cum sua gente. Rex quoque venit similiter de Aleph
civitate. Isti vero profani inimici Dei ita tenebant nos inclusos1 in civitatem Antiochiae,
quod multi mortui fuerunt famé, quoniam parvus panis vendebatur uno bisantio aureo,
et2 de vino non loquar, utqaem grassim*, id est non vinum. Unam gallinam vendebant4 quin-
decim solidos, unum ovum duos solidos5, unam nucem unum denarium6, très favas vel
quatuor unum denarium, parvam capream lx solidos et viiii denarios, et linguam unius
cameli ; quae est parva, quatuor solidos. Carnem equorum et asinorum manducabant et
vendebant. Folia fici et vitis7 et arborum coquebant in aqua et manducabant. Alii coria
equorum et asinorum, et camelorum, et boum, sive bufalorum, sicca vi annos vel quin-
que, mittebant in aqua duabus noctibus et uno die obtemperare; postea decoquebant et
manducabant. Istas anxietatcs et multas angustias, quas nominare nequeo, passi fuimus
pro Christi nomine et pro Sancti Sepulchri via iiberanda. Taies ergo tribulationes et famés
atque timorés passi sunt servi Dei per viginti sex dies.
1Om. nos inclusos b. — 2Om. el e. — *Grassem. e. — 4 Oui. vendebant e. — 5 Duobus solidis. e. —
0 Uno denario. b. — 1 Ficis vitis. e.
m. 10
Digitized by
Google
74
THEMA XL
I. Imprudens itaque Stephanus1, Carnotensis1 cornes, qui êrât capot nostforum,
quem omnes nostri majores elegerant ut esset nostrorum ductor, maxima fiugeos
se infirmitate, priusquam Antiochia foret capta5, turpiter recessit in âlio Castro
quod vocatur Alexandretab. Nos itaque quotidie praestolabamur3 eut», quatinus
subveniret nobis in adjutorio, qui eramus inclusi in civitate4, salutifero carentes
auxilio. At ille, postquam audivit gentem Turcorum circumcingentem atque
obsidentem nos in civitate5, latenter ascendit super proximam montaneam, quœ
imminebat omnes montes qui erant in circqitu ejus, qui stabat prope Antio-
chiam6, vidensque7 innumerabilia tentoria, vehementer perterritus8 recessit9. Hic
itaque nimio10 correptus timoré, una11 cum suo exercitu turpiter fttgivit cum
magna festinatione; veniensque suo Castro eum12 exspoliavit, et céleri cursu rétro
imprudenter iter revertit. Postquam venit obviam imperatori ad Philomenam13,
accessit ad eum secrète, et seorsum vocavit eum, dicens : « Scias rêvera quoniam
« Antiochia capta est, et castrum adbuc14 minime captum est, nostrique omnes in
« gravi oppressione obsessi sunt, et15, ut puto, modo a manibus Turcorum jamlft
« interfecti sunt. Revertere ergo rétro quam citius potes, ne et ipsi inveniant te et
1 Charnotensis. a. — ^Fieret capta, a. c. — 3 Postulabamur. ï>. — 4 In civitatem, d. -~ 5 In civitatem. d.
Om. in civitate a. — 6Verba qaœ imminebat Antiochiam om. a. — 1 Viditque. A« — 8 Captas, a.
— 9 Verba vidensque recessit om. c. — 10 Qui repente nimio. a. c. — 11 Repente una. d. — 12 Suant
castrum. d. — 13 Philemiam. d. (Leg. Philomelium.) — 14 Om. adhuc d. — 15 Om. et a. — 16 Om.
jam d.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. VI, c. x, p. a5o etseq.
b • Àpud Finiminis urbem. » (Willelm. Tyr. h c.) Haud dubie Philomelium, Syriœ oppidum.
XIII. (Th. xi, i.) Hic recessit cornes Stephanus cum suo exercitu. — Imprudens itaque Ste-
phanus, Carnotensis cômes, qui eratcaput ftostrum, quem omnes majores nostri elegerant
ut esset nostrorum ductor, màxima sê ûngens deprimi1 infirmitate, priusquam* Antiochia
forêt capta ♦ turpiter recessit in aliô castro8, quod vocatur Alexandreta. Nos itaque quotidie
prastolab&ittur adventum ejus, quatinus subveniret riobis in adjutorio, qui eramus inclusi
in civitatem, salutifero cârentes auxilio. Atille postquam audivit gentem Turcorum circum-
cingentem atque obsidentem nos in civitatem", ascendit super proximam montaneam , quae
imminebat omnes montes qui érant in circuitu ejus, quae stabat prope Antiochiam, videns-
que innumerabilia tentôria, vehementer perterritus recessit. Hoc itaque nimio correptus
timoré, repente una4 cum suo exercitu turpiter fugivit cum magna festinatione; veniens
que ad suum castrum exspoiiavit eum, et céleri cursu rétro impudenter iter revertit5.
Hic recessit Alexias imperator timoré Turcorum, et Guido planxit planctu* magno Boamandum
fratremejus. — Postquam venit obviam imperatori ad Philemiam, accessit ad eum secrète
et seorsum vocavit eum, dicens : « Scias rêvera7 quoniam Antiochia capta est et castrum
« minime adhuc captum est, nostrique in gravi oppressione obsessi sunt et, ut puto, a
• manibus8 Turcorum jam interfecti sunt, Revertere ergo rétro quam citius potes, ut et ipsi
1 Om. deprimi b. — * Postquam. b. — 5 In aliud castrum. e. — 4 Om. una e. — 5 Revertitur. e. —
6 Plango. b. — 7 Reverti. b. — *Animabus. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 75
«hanc gentem quam tecum ducis. » Tune imperator, timoré perterritus, clam a. 1098.
vocavit Guidonem1, fratrem* domini2 Boamundi, omnesque alios, et ait3 illis :
« Seniores, quid facturi erimus? Ecce omnes nostri in4 districta obsessione impe-
« diti sunt, et forsitan in hac hora omnes a Turcorum manibus mortui sunt5,
« aut in captivitate deducti sicut iste infelix cornes imprudenter fugiens narrât. Si
« vero vos vultis, revertamur rétro céleri cursu5, ne et nos moriamur repentina
« morte, quemadmodum et illi mortui sunt. »
IL Quumque Guido7, honestissimus miles, haec talia audisset8 fallacia, statim
cum omnibus aliis9 cœpit plorare et ululare vehementissimoplanctu, et10 una voce
omnes dicebant : «0! Deus verus trinus et unus! quamobrem id11 fieri permi-
« sisti? Cur populum sequentem te in manibus inimicorum Turcorum12 incidere
«permisisti13? et viam tui itineris tuique Sancti1* Sepidchri liberantem tam cito
• mori15 concessisti? Profecto, si hoc verum est, quod nos ab istis verbum16 ne-
« quissimisaudivimus17 nobis18 referentibus, nos et alii Chrîstiani derelinquemus
«te, nec te amplius rememoraremus l9, et unus ex nobis non audebit ulterius
« invocare nomen tuum. » Et fuit hic sermo valde inœstissimus in tota militia, ita
ut20 nullus illorum21 audebat jam neque archiepiscopus, neque episcopus, neque
abbas, neque presbyter, neque clericus, nec quisquam laicus, Christi invocare
nomen per plures dies.
III. Nemo namquepoteratconsolari22 Guidonem plorantem etplaudentem ma-
nibus , suosque frangentem digitos et dicentem : « Heu me ! Boamunde , honor et
1 Widonem. c. d. sic et infra. — 20m. domini c. d. — *Dixit d. — 40m. in d. — *Occisi sunt. d. —
6 Céleri gressu. d. — 7 Wido. c. — *AudiviL a. c. — g0m. aliis à. c. — 10 Om. et a. — 11 Om. id a. c.
— 12 Om. Turcorum c. — l5Verba Cor populum incidere permisisti om. a. — 14 Om. Sancti a. —
15 Om. mori a. Moriri. c. — 16 Om. verbum c. d. — 17 Om. andivimus c. — 18 Om. nobis a. c. — 19 Memo-
rabimns. c. Memorabimur. d. — 20 Ita quod. d. — 21 Nostrorum. d. — 22 Consiliari. a. c. d.
• Cf. Wiilelm. Tyr. 1. VI, c. xi, p. a53.
« non inveniant te et gentem quam ducis. » Tune imperator, timoré perterritus, clam vo-
cavit Guidonem, fratrem Boamundi, omnesque alios, et dixit eis : « Seniores, quid fac-
« turi erimus? Ecce omnes nostri districta obsessione impediti sunt, et forsitan in hac hora
« omnes a Turcorum manibus occisi sunt, aut in captivitate ducti, sîcut iste infelix cornes
« imprudenter fugiens narrât. Si vero vultis, revertamur rétro céleri cursu, ut et nos non
« moriamur repentina morte, quemadmodum et illi mortui sunt. »
XIV. (xi, 2.) Quumque Guido, honestissimus miles, haec talia audisset fallacia, statim
cum aliis omnibus cœpit plorare et ululare vehementissimo planctu, et una voce dicebant :
« 0 Deus verus, trinus et unus, quamobrem id1 fieri permisisti? Cur populum sequentem te
« in manibus inimicorum incidere permisisti , et viam tui itineris tuique Sancti Sepulchri
« liberantem tam cito mori concessisti? Profecto, si hoc verum est, quod nosab istis nequis-
« simis audivimus, nobis referentibus, nos et alii Chrîstiani derelinquemus te , nec te am-
« plius memorabimur2, et unus ex nobis non audebit ulterius nomen tuum invocare. » Et
fuit hic sermo mœstissimus valde in tota militia, ita quod nullus nostrorum audebat,
neque archiepiscopus, neque episcopus, neque abbas, neque presbyter, neque clericus,
neque quisque laicus, Christi invocare nomen per plures dies.
XV. (xi, 3.) Nemo poterat consolari Guidonem plorantem et plaudentem manibus,
suosque frangentem digitos et dicentem : «Heu me! Boamunde, honor9, decus totius
1 Hesc. b. — 2 Bememorabimur. e. — 3 Honor et b.
10.
Digitized by
76
PETRI TUDEBODI HISTORIA
098 « decus totius mundi, quem universus orbis tiraëbat atque amabat ! Heu me tris-
« tis 1 ! non raerui dolens videre tuam honestissitaam speciem qui nullam rem
« magis volui videre8. Quis mihi det ut ego moriar pro te, dulcissime amice et
«domine3? Cur ex utero meae exiens matris non statiili mortutis fui? Cur ad
« hanc lugubrem perveni diem? Gur non necatùs fui in mare? Ctfr ex equo non
«cecidi fracto collo recipiens repentinum interitum? Utinam tecuta recepissem
«felicem4 martyrium, et cernerem te gloriosissimum récépissé finem! » Quumque
omnes accurrissent àd eum5 et consolàrentur eum ut jam finem daret planôtui,
reversus est in se et dixit : « Forsitan creditis huic semieâno6 imprudenti militi?
« Unquam vere non audivi 7 loqui de militia aliqua quam 8 isdem fecisset. Sed
« turpiter et inhoneste recessit9 sicut nequissimus et infelix, et quicquid miser
« nuntiat, sciatis per omnia falsum esse 10. » Intërea jussit imperator suis homi-
nibus, dicens : < lté et conducite omnes homihës istiuà terrae iri Bulgariâm11, et
«exspoliate et devastate universa12 haec loca, ne* quum venerint13 Turci, nihil1*
«possint hic reperire15. » Volentes nolentesque nostri reversi sùnt retrorsum do-
lentes et mœrentes amarissime usque ad mortem. Fùeruntque multi mortui fex
peregrinis qui erant languentes in nimia aegrotatione, tjuique fortitër non pîœ-
valebant16 militiam sequi, remanebant moriehtes in via, et omnes alii reversi
sunt in17 Constantinopolim.
IV. Nos igitur, auditis sermonibus illius supra dicti 18 Pétri19 Bartholomei, qui
eramus in Antiochià20, quomodo beatus Andréas àpostolus venit21 et ostendit ei
1 Tristem. ï>. — 2 Videre desiderabam. c. d. — 3 Amice domine, c. d. — 4 Félix, d. — 5Om. ad eum c.
— *Seni cano. A. — 7 Nunquam vere audivi. d. Vero unquam audivi. c. — 8 Verba vere aliqua quam
om. d. — 9 Recedit. c. D. — 10 Esset. d. — 11 Burgariam. d. — 12 Omnia. a. — 15 Om. universa hœc
loca, ne quum venerint. D. — 14 Aliquid. c. D. — 15 Bine reperire. c. — 15 Valebant. D. — *- 17 Om, in d. —
nSuperius dicti. D. — 10 Illius Pétri, a. — - 20 In Antiochia civitate. c. d. — 21 Venit ei. c. Venit ad eum. d.
« mundi , quem universus orbis timebat atque amabat. Heu me tristem ! non merui dolens
«tuam videre honestissimam speciem, qui nullam magis rem videre desiderabam. Quis
« mihi det ut ego moriar pro te, dulcissime amice et domine? Cur ex utero meee 1 exiens
« matris non statim mortuus fui? Cur ad banc lugubrem perveni diem2? Cur non8 nécatus
«fui in mare? Cur ex equo non cecidi» fracto collo, recipiens repentinum interitum?
« Utinam recepissem tecum 4 felix martyrium et cernerem te récépissé gloriosum 5 finem ! »
Quumque omnes occurrissent ad eum fet consolareiltur eum, ut jam finem daret planctui,
reversus est in se et dixit : « Forsitan creditis huic setfiicano imprudenti militi ? Nunquam
« vere audivi de militia aliqua loqùi quam isdem feci&set. Sed turpiter et inhoneste recedit,
« sicut nequissimus et infelix, et quicquid miser nuntiat, sciatis per omnia falsum esse. »
Interea jussit imperator suis hominibus, dicens ; « lté et conducite omnés hommes istius
* terne in Burgaliam*, et exspoliate7 et devastate universa haec8 loca, ne quum venerint
• Turci aliquid possint bic reperire. » Volentes nolentesque nostri reversi sunt retrorsum
dolentes et mœrentes amarissime usque ad mortem. Fùeruntque mortui multi ex pere-
grinis, qui erant languentes in nimia œgrotatione. Quique fortitër non prœvalebant militiam
sequi, remanebant morientes in via et omnes alii reversi sunt9 Constantinopolim.
XVI. (xi, k) Qaomodo fait lancea Domini Ihesu Christi inventa primam. — Igitur nos infra
civitatem detenti, venit Petrus Bartholomeus ad comitem Sancti jEgidîi, et dixit ei ut
1 Utero matris exiens meœ. e. — 2 Diem perveni. e. — 3 Om. non b. — 4 Tecum recepissem. e. — 5G/o-
riosissimum. b. — 6 Burgariam. e. — 7 Explorate. b. — 8Om. hœc e. — 9Om. sunt b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 77
lanceam Ihesu Christi et locum*, jJercussi fuimus maximo gaudio1; deinde venit a. 1098.
Petrus ad comitem Santti jEgidii et dixit ei ut pergeret ad ecclesiam Sancti Pétri
ubi lancea erât. Ille audiens haec cum magna lœtitia pervenit ad ecclesiarti, et
ille Petrus ostettdit ei locum ante januas chori in dextera parte. Et ibi foderunt
duodecim2 bomines de mane usque àd vèsperam. Facta autëm nimis profunda
fovea, ipse Petrus in venit lanceam Ibèsu Christi, sicut beatus Andréas ei indi-
cavit\ quarto decimo die intrante Junio. Et abceperunt illam cum mâgno gaudio,
TeDeum laudamus psallentës, detuleruntque4 laudantes adaltare. Undefuitmaxinla
lœtitia in tota urbe. Haec audiens exercitus Francorum, cutn magno gaudio ad
ecclefciam Sancti Pétri yenerunt lanceam videre. Et similitér Graeci et Hermenii
et Suriani, cantantes alta voce Kyrie eleison, et dicentes5 : Kalo Francia* conxlari1
CArwto8 exih. Hoc est9 : Boni sont Franci, qui habeni0 lanceam Christi10. Postea
fecerunt omnes consilium quomodo bellum incipelrent cum Turcis. Sed primitus
laudaverunt omnes quod misissent nuntium Curbaan et aliis inimicis Dei Turcis
qui diceret eis : «Quare introistis in terrain Christianorum ? » Et miseruntd Pe-
trum Heremitam et Arluinum drogomahdum, dicentes eis : «lté ad exsecratum
« Turcorum exercitum, et sapiehter dicite eis, et interrogate eos : cur audactér et
« superbissime in Christianorum introierunt terram et nostram11. » Qui venientes
dixerunt ad eos12 : * Sciatis quod multum tnirantur nostri quare hue venistis. Sed
«forsitan* credimus, quia13 ideo14 venistis quoniam vultis effici Cbristiani, et
« ut credatis in unum verum Deum natum de Virgine Maria, qiiem nos credimus.
1 Verba percussi gaudio om. a. — * Tredecim. d. — 3 Indicaverat. c. d. — 4Om. que à. c. — Ma-
dientes. c. — 6Frangia. c. d. — 7 Fundari. a. — s Exi condari Christo c. d. — 0 Quod apud nos sonat. c.
— 10 Verba Hoc est Christi om. a. — 11 Om. et nostram d. — 12 Verba Qui ad eos om. a. c. —
15 Om. forsitan, credimus, quia d. — uIdeo hue d.
a Cf. Raimund. de Àguil. cujus multo locupletior est 0 Imo habebunt, possidebunt.
narratio; cf. etiam Guibertum Ibbatem, 1. V. d Cf. Willelm. Tyr. 1. VI, c. xv, p. a58.
k G race : JLaXd Qpoyxia ££ci xovràpt XpurloQ.
pergeret ad ecclesiam Sancti Pétri ubi erat lancea recondita. Ille audiens haec, cum magna
lœtitia venit ad ecclesiam. Et ille Petrus ostendit ei locum ante januas chori in dextera
parte. Et ibi foderunt1 tredecim homines de mane usque ad vesperam. Facta autem nimis
profunda fovea , ipse Petrus invenit lanceam Ihesu Christi , sicut beatus ei Andréas indica-
verat, quarto decimo die intrante Junio. Et acceperunt illam cum magno gaudio, Te Deum
laudamus psallentës, detulerunt laudantes ad altare , unde maxima lœtitia in tota urbe fuit.
Haec audiens exercitus Francorum, cum magno gaudio ad ecclesiam Sancti Pétri venerunt
videre lanceam, et similitér Graeci et Herminii et Suriani, cantantes Kyrie eleison, et di-
centes : Kalo Francia2 exi condari Christo9, « hoc est : Boni sunt Franci, qui habent lanceam
« Christi. »
Hic mkerunt Christiani nuntios ad Corbalan. — Postea fecerunt omnes consilium, quo-
modo bellum inciperent cum Turcis. Sed primitus laudaverunt omnes, quotl misissent
Curbalan et aliis inimicis Dei Turcis, qui diceret eis : « Quare introistis in terram Chris-
« tianorum ?» Et miseront Petrum Heremitam et Arluinum drogamundum dicentes eis :
« lté ad exercitum Turcorum exsecratum, et sapienter dicite eis4, et interrogantes eos cur
« audacter et superbissime intravere in Christianorum terram. » Qui venientes dixerunt
ad eos : « Sciatis quod multum mirantur nostri quare hue venistis. Sed forsitan hue ve-
« nistis quia5 vultis effici Chistiani, et ut credatis in unum verum Deum natum ex Virgine
1 Foderunt ibi. e. — 2 Franci. e. — *Oxicon dari. b. Om. exi condari e. — 4Om. lté ad exercitum, etc.
uscrae ad dicite eis e. — 5 Qui. b.
Digitized by
Google
78 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. « Si vero propter hoc minime1 venistis, rogant vos humiliter omnes nostri majo-
«res sive minores quod velociter exeatis de terra2 Dei et Christianorum, quam
« beatus Petrus apostolus jamdudum praedicavit et 3 ad Christi culturam revoca-
« vit, et inde primus episcopus electus fuit. Quod si facitis4, permittunt5 vobiscum
« deduci6 omnia vestra, scilicet equos etmulos, et asinos, et camelos, oves quoque
«et boves, et alia omnia ornamenta permittunt ubicumque volueritis terrae7. »
V, Tune Curbaan, princeps militiae solidani8 Persiae, cum omnibus amiraliis,
pleni tumida superbia, feroci respondit9 sermone. «Deum quippe vestrum et
«vestram Christianitatem nec optamus nec volumus, vosque cum illis omni-
« modo10 respuimus. Hue usque jam venimus eo quod valde miramur quamobrem
« seniores ac majores sive minores, quos11 vos memoratis, cur terram quam abstu-
• limus propere maxima virtute effeminatis gentibus et illi vocant 12 esse suam.
«Vultis ergo13 scire quid vobis dicemus? Revertimini quantocius u, et dicite
«vestris senioribus quod si per omnia cupiunt eflici Turci, et Deum vestrum
« quem vos inclini colitis abnegare voluerint ,5, nos illis hanc et satis plus dare-
« mus16 terram et civitates, et castella, et uxores, et maximas haereditates; adhuc
« autem quod nemo illorum vestrorum17 remanebit pede; sed erunt omnes effecti18
« milites, sicut et nos sumus, et habebimus eos semper in dilectissima amicitia.
«Sin autem, sciant se per omnia capitalem subire sententiam, aut deduci19 in
« vinculis Corosanum in captivitate perpétua, et servient nobis nostrisque infan-
«tibus per sempiterna tempora. » Nuntii itaque20 nostri fréquenter reversi sunt
1 Minime hue. d. — 2 A terra, c. — 5Om. et c. — *Feceritis. c. d. — *Permittent. c. d. — ùDeducere. c. d.
— 7Post ornamenta om. c. d. permittunt ubicumque volueritis terrœ. — *Soldani. c. d. — 0 Responderunt. d.
— l0Omnino. c. — 11 Quod. A. Nostri, quos. d. — l2Dicant. d. — l*Namque. a. c. — nErgo quantocius.
a. c. — 15 Om. voluerint a. — 16 Dabimus. d. — 11 Nemo vestrum. d. — 18 Omnes effecti erunt. d. —
l9Deducti. a. c. — *°Namque. a.
« Maria , quem nos credimus. Si vero propter hoc minime hue venistis , rogant vos humi-
«liter omnes majores nostri, sive juniores, quod velociter recedatis1 de terra Dei et
« Christianorum , quam beatus Petrus apostolus jamdudum praedicavit et ad Christi cul-
«turam revocavit, et inde primus episcopus electus fuit. Quod si feceritis, permittunt
«vobiscum deducere omnia vestra, scilicet equos et mulos, et asinos, et camelos, oves
« quoque et boves, et omnia alia ornamenta. »
XVII. (xi, 5.) Tune Curbalan, princeps militiae soldani Persiae cum omnibus amiraliis,
pleni tumida superbia, feroci responderunt sermone : « Quoniam quippe Deum2 vestrum
• et vestram Christianitatem nec optamus, nec volumus; vosque cum illis omnino res-
« puentes, hue usque jam venimus eo quod valde miramur quamobrem majores et se-
« niores, sive minores vestri, quam vos memoratis terram, quam abstulimus prope maxima
« virtute effeminatis gentibus, et illi dicant esse suam. Vultis ergo scire quid vobis dicemus?
« Revertimini quantocius et dicite vestris senioribus quod3 si per omnia efficiuntur Turci,
«et Deum vestrum, quem vos inclini colitis, abnegare voluerint, nos illis hanc et satis
« plus dabimus terram, et civitates, et caste lia, et uxores, et maximas haereditates; adhuc
«autem quod nemo vestrorum remanebit pedes, sed erunt omnes effecti4 milites, sicut
« et nos sumus, et habebimus eos semper in maxima5 amicitia. Sin autem, sciant se per
«omnia capitalem subire0 sententiam, aut deduci in vinculis Corosanum in captivitate
« perpétua, et servient nobis nostrisque infantibus per sempiterna tempora. »
Incipit bellum. — Nuntii itaque nostri fréquenter reversi sunt ad Francos Chris-
1 Om. recedatis b. — 2 Chu. Deum b. — 3 Quia. e. — 4Om. effecti e. — 5 Magna, e. — 6 Sentire. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITÀNO 1TINEKE. 79
ad Franco*1, reférendo hœc omnia et quemadmodum respondisset eis haec gens a. io9s.
crudelistima.
VI. Interea exercitus noster in utraque tremefactus parte, ignorabat quid facere
debuisset* In una enim 2 parte coangastabat eos crucialis famés ; in alia eonstrin-
gebat eos Turcorum timor. Tamen fecerunt, sicuti mandavit eis Dominus Ibesus
Christus per sacerdotem Stephanum3, triduana jejunià, et de peccatis confessi*
et processiones de una ecclesia in aliam, atque absoluti et fideliter corpore et
sanguine Christi communicati5, et dederunt elemosinas6 pauperibus, et fecerunt
cantare missas. Deinde fecerunt sei acies intra civitatem\ In prima vero fuit
Hugo Mannus7 euro Francigenis et Fiandrensi comité8. In secunda quippe dux
Godefredusb cum suo exercitu. In tertia enim fuit Rotbertus Normannus cum
suis hominibus. In quarta fuit Ademarus, Podiensis episcopus, portaîis9 secum10
lanceam Nostri Salvatoris Ibesu Christi cum sua gente, et cum exercitu suo Rai-
mundus, cornes11 Sancti iEgidii, qui remansit sursum13 cavere montaneam pro
timoré Turcorum, ne defenderent civitatem. In quinta fuit Tancredus, Marchisi
filius, cum sua gente, et Gaston13 de Bearn cum sua gente et cum gente Picta-
vensis14 comitis* In sexta etenim15 fuit Boamundus cum suo exercitu. Episcopi1*
nostri et presbyteri, et clerici, et monachi, sacris vestibus induti, cum illis de civi-
taté exierunt17, et in manibus cruces déférentes, orantes et deprecantes Deum ut
1 Francos Christianos. c. d. — 2 Vero. a. c. — 5 Stephanum sacerdotem. d. — 4 Confessi sunt d. — 5 Corn-
municati sunt d. — 6 Eleemosinam. d. — 7 Ugo Magnas, c. d. — - 8 Comité Rotberto d. — 3 Portansque. c.
— 10 Om. secum c. — 11 Et cum exercitu Raimundi comitis* c. d. — 12 Sursum ad casUUum c. d. — nGastos.
c. d. — 14 Pictaviensis. c. — 15 Om. etenim d. — ™Episcopi quoque. d. — 17 Exeuntes. a. c.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. V], c. xvn, p. 262 et seq. qui h « Secunds preficiunt dominum Rotbertum, qui
asserit exercitum Francorum divisum fuisse in duodecim • cognominatus est Friao, Flandrensium comilem. »
acies. , (WilWm. Tyr. /. c. p, a63.)
tianos, referendo1 hœc omnia et quemadmodum respondisset * eis gens hœc crudelis-
sima.
XVIII. (xi, 6.) Interea exercitus noster, in utraque tremefactus parte, ignorabat quid
facere debuisset. In una enim parte coangustabat eos crudelis* famés, ih altéra constringe-
bat eos Turcorum timor» Tamen fecerunt, aicut mandavit eis Dominus Ihesus Cbristûs per
sacerdotem Stephanum, triduana jejunia, et de peccatis4 sunt confessi* et prôceisiones
fecerunt1 de una ecclesia in aliam, atque absoluti et fideliter corpore et sanguine Christi
communicati sunt, et dederunt eleemosynas6 pauperibus, et fecerunt cantare missas.
Deinde fecerunt sex acies intra civitatem. In prima vero7 fuit Hugo8 Magnus cum Franci-
genis et Fiandrensi comité Rotberto. In secunda quippe dux Godefredus cum suo exercitu.
In tertia fuit Rotbertus Normannus cum suis hominibus. In quarta fuit Ademarus, Podiensis
episcopus, portans secum lanceam nostri Salvatoris0 Ihesu Christi, cum sua gente et cum
exercitu Raimundi, oomitis Sancti yEgidii , qui remansit sursum ad castellum custodiendum
in montaneam, pro timoré Turcorum, ut defenderet10 civitatem. In quinta fuit Tancredus,
Marchisi filius, cum sua gente11, et Gaslos de Bearn cum sua gente et cum gente terrae1*
Pictavensis comitis. In sexta fuit Boamuddus cum suo exercitu. Episcopi quoque nostri et
presbyteri, et clerici, et monachi, sacris vestibus induti, cum illis de civitate exierunt, in
manibus suis cruces déférentes, orantes et deprecantes Dominum ut illos salvos faceret,
1Referenda. b. Referentes. b. — 2 Respondissent. b. Respondit. b. — 3 Cruciabilis. b. — kDeprecati. b. —
5Om. fecerunt b. — 6 Helemosinas. b. — 7 Om. vero e. — 8 Ugo. b. — 9 Salvatoris nostri. e. — 10 Ne descen-
derent in. e. — 11 Om. cum sua gente e. — 12 Om. terrœ e.
Digitized by
Google
80 PETRI TUDEBODI HISTORIA
«098. illos salvos faceret, et illos custodiret et eriperet ab omni periculo et ab omnibus
malis. Alii stabant supra1 murum portae civitatis, tenentes sacras cruces in ma-
nibus suis signando et benedicendo illis2. Illi ita ordinati atque3 signo4 crucis
protecti sic cœperunt exire extra civitatem per portam quœ est ante Macbomariam.
VIL Postquam Curbaan vidit Francorum acies tam pulchriter exisse ordinatas
unam post aliam, dixit : « Sinite modo5 exire, ut melius capiamus capita eorum. »
Inprimis exierunt pedones Hugonis Magni et comitis Flandrensis6, ac deinde
unaquaeque pars per suuin ordinem. Postquam7 autem fuerunt foras de civitate,
viditque Curbaan ingentem8 Francorum gentem, valde9 timuit. Mox mandavit
suo amiralio, qui omnia habebat in sua custodia10, ut, si iile videret ignem accen-
sum in capite hostis, protinus praeconiare fecisset suum exercitum, et redisset
rétro, scientes Turcos amisisse campum. Continuo Curbaan cœpit paulatim redire
rétro contra montaneam, nostrique paulatim persequentes 11 eos. Denique divisi
sunt Turci. Una pars ivit contra mare, et alii steterunt illic, putantes nostros
includere inter illos. Videntes hoc nostri, fecerunt septimam aciem ex acie ducis
Godefredi et comitis de Normannia12, et caput illius fuit cornes Rainardus13\
Hanc miserunt obviam Turcis, qui veniebant de mare14. Turci autem15 praeliave-
runt16 cum illis, et sagittando multos occiderunt ex nostris. Aliae autem turmae
nostrae ordinaverunt se a flumine usque ad montaneam, quod distat per duo
milliaria. Cœperunt namque turmae Turcorum ex utraque parte exire, nostrosque
undique circumcingebant et17 jaculando, et sagittando, et vulnerando.
1 Saper, c. d. — 2 Illos. d. — 5Itaque. d. — 4£t signo. c. — 5 Modo omnes. c. d. — 6 Flandrensis Rotberti.
c.d. — 7 Priusquam. d. — 8 Insignem. d. — 9 Ac valde. c. d. — 10 Castoiia ad tentoria d. — 11 Perseque-
bantar. d. — 12 Normandia. c. d. — 15 Baimundas. c. — 14 E mare. d. — 15 Namque. a. c. — ™Prœliati
sunt. d. — 17 Om. et d.
4 Ruinardus, cornes Tullensis. (Cf. Willelm. Tyr. le.)
et illos custodiret, et eriperet ab omni periculo et ab omnibus malis1. Alii stabant super
murum civitatis portae, tenentes sacras cruces in manibus suis, signando et benedicendo
illos. Illi itaque ordinati, atque signo crucis protecti, sic cœperunt exire extra civitatem,
per portam quae est ante Machomariam.
XIX. (xi, 7.) Postquam Curbalan vidit Francorum acies tam pulchre ordinatas exisse
unam post aliam, dixit : « Sinite modo omnes exire, ut melius capiamus capita eorum. »
Imprimis exierunt pedones Hugonis Magni et comitis Flandrensis Rotberti , ac deinde una-
quaeque pars per suum ordinem. Postquam fuerunt foras de civitate, vidit Curbalan in-
signem Francorum gentem , ac valde timuit. Mox mandavit suo amiralio, qui omnia habebat
in sua custodia ad tentoria, ut si iile videret ignem accensum in capite hosti, protinus
praeconiare fecisset suum exercitutn et redisset rétro, sciens Turcos amisisse campum. Con-
tinuo Curbalan cœpit paulatim redire rétro contra montaneam, nostrique paulatim perse-
quebantur eos. Denique divisi sunt Turci : una pars ivit contra mare et alii steterunt illic,
putantes nostros includere inter illos. Videntes hoc nostri, fecerunt septimam aciem ex
acie ducis Godefredi et comitis de Normannia, et caput illius fuit cornes Rainaldus2. Hanc
miserunt obviam Turcis qui veniebant e mare. Turci autem prœliati sunt cum illis, et sa-
gittando multos occiderunt ex nostris. Aliae autem turmae nostrae ordinaverunt se a flumine
usque ad montaneam quod distat per duo milliaria. Cœperunt namque turmae Turcorum
ex utraque parte exire, nostrosque undique circumcingebant, jaculando, et sagittando,
et vulnerando.
1 Ab omni malo. b. — *Reinaldas. e.
Digitized by"
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 81
VIII. Exierunt quoque de montaneis innumerabiles exercitusqui deducebant 1 a. io98.
equos albos, quorum vexilla omnia alba erant. Videntes itaque* nostri3 hune
exercitum, ignorabant penitus qui essent, donec cognoverunt esse adjutorium
Christi, sicuti mandavit illis per Stephanum sacerdotem. Quorum deductores 1
fuerunt sanctus Georgius et beatus Demetrius et beatus Theodorus5. Haec verba6
credenda sunt, quod7 plures ex nostris hoc viderunt. Illi autem Turci qui8 stabant
in parte maris videntes quod non potuissent sufferre amplius, miserunt ignem in
herbam, ut videntes illi qui erant ad tentoria inciperent fugam. At illi, cognos-
centes illud signum , arripuerunt omnia honorabilia ornamenta et spolia, et fuge-
runt. Nostri vero paulatim militabant ubi maxima virtus eorum9 erat, scilicet
ad eorum tentoria. Dux Godefredus et Flandrensis cornes10, et Hugo Magnus,
equitabant juxta aquam ubi maxima virtus illorum erat. Isti primitus signo crucis
muniti, unanimiter invaserunt illos. Videntes autem hoc aliae acies simili modo
invaserunt illos11. Exclamaverunt Turci et alii pagani diabolicos sonos in extranea
lingua et ceperunt fugam12. Nostri itaque, invocantes unum et verum Deum, equi-
taverunt contra illos. Et sic in nomine Ihesu Christi et Sancti Sepulchri ince-
perunt bellum, et, Deo adjuvante, devicerunt13 illos. Turci namque tremefacii
arripuerunt fugam, nostrique illos persequentes 14 juxta eorum tentoria, magis
milites Christi amaverunt illos persequi, quam ulla15 spolia quœrere16. Et perse-
cuti sunt eos usque ad Pontem Farreum ac deinde usque ad Tancredi castellum.
Illi vero17 dimiserunt ibi papiliones18 suos, aurum et argentum, et ornamenta
1 Ducebant. d. — 2 Videntes autem. c. — 3Om. nostri a. c. — 4 Duetores. c. d. — *Et beatas Theodoras
et Dimetrius. d. — 6 Et verba hœc. d. — 7 Quia. d. — 8Om. qui c. — 0 Illorum. d. — 10 Cornes Rotbertas. d.
— 11 Om. videntes invaserunt illos d. — 12 Ora. diabolicos fugam à. — 13 Devincerunt. c. —
l* Persecuti sunt. d. — 15 JVaZia. a. c. — ltAcquirere. d. — 11 Namque. a. c. — 18 Papiliones. c.
XX. (xi, 8.) Hic vénérant sanctus Georgius, sanctus Theodorus, sanctus Demetrius in adjuto-
rium Christianis. — Exierunt quoque de montaneis innumerabiles exercitus, qui ducebant
equos albos, quorum vexilla omnia alba erant. Videntes itaque nostri hune exercitum,
ignorabant qui essent, donec cognoverunt esse adjutorium Christi, sicuti 1 mandavit illis per
Stephanum sacerdotem. Quorum duetores fuerunt sanctus Georgius, et beatus Theodorus,
et sanctus Demetrius2. Haec verba credenda sunt, quia plures ex nostris videront hoc. Illi
autem Turci qui stabant in parte maris, videntes quod non potuissent sufferre amplius,
miserunt ignem in herbam, ut videntes illi qui erant ad tentoria inciperent fugam. At illi,
cognoscentes illud signum, arripuerunt omnia honorabilia ornamenta et spolia et fugerunt.
Nostri vero paulatim militabant, ubi maxima virtus eorum erat, scilicet ad eorum tentoria.
Dux Godefredus et Flandrensis cornes Rotbertus5, et Hugo Magnus, equitabant juxta aquam,
ubi maxima virtus illorum erat. Isti primitus signo crucis muniti , unanimiter invaserunt
illos. Exclamaverunt Turci et alii pagani diabolicos sonos in extranea lingua et ceperunt
fugam. Nostri itaque, invocantes unum et verum4 Deum, equitaverunt contra illos, et sic
in nomine Ihesu Christi et Sancti Sepulchri inceperunt bellum et, Deo adjuvante, device-
runt illos. Turci namque tremefacti arripuerunt fugam, nostrique illos persecuti sunt juxta
eorum tentoria. Magis milites Christi amaverunt illos persequi, quam ulla spolia adquirere5.
Et persecuti sunt eos usque ad Pontem Ferreum, ac deinde usque ad Tancredi castellum.
Illi vero dimiserunt in6 papiliones suos, aurum et argentum, et ornamenta multa, oves
lSicut. e. — 2 Dimetrius. b. — 3 Raimundus. b. — 4 Vivum. e. — 5 Acquirere. e. — 6 Ibi. e.
m. 1 1
Digitized by
Google
82 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. multa, oves et boves, equos et mulos1, et camelos, frumentum, vinum et farinam ,
et alia multa quae nobis erant necessaria.
IX. Hermenii et Suriani, qui habitabant illis partibus, audientes Turcos su-
peratos esse2 circuierunt3 ad montaneam obviantes illos* et quantos potuerunt
comprehendere ex illis interficiebant5. Nostri autem reversi sunt6 ad civitatem
cum magno gaudio laudantes et benedicentes Deum qui dédit victoriam populo
suo. Amiralius itaque, qui castellum custodiebat, videns Curbaan et omnes alios
paganos fugientes e campo ante Francorum exercitum, inde nimis7 iratus fuit,
et maximum timorem in corde suo habuit. Statim cum magna festinatione cœpit
petere Francorum vexilla. Cornes igitur Sancti ^Egidii, qui in montanea ante cas-
tellum astabat, jussit ei portare vexillum suum8. Ille autem accepit illud9 cum
gaudio, et diligenter misit illud in majorem turrim. Postea petiit vexillum Boa-
mundi, qui, facto bello10, dédit ei vexillum. Amiralius quoque accepit illud cum
maximo gaudio, atque laetitia, et concordatus fuit cum Boamundo, quod illi
pagani, qui Christiani voluissent fieri, fuissent cum eo, et qui voluissent ire Co-
rosanum, quod ille sanos absque ulla laesione abire permisisset; tum namque
Boamundus11 quicquid ei amiralius postulavit concessit, et misit suos homines
continuo in castellum. Non post multos dies baptizatus fuit amiralius cum illis qui
Christum recognoscere maluerunt12. Hlos qui13 suas noluerunt dimittere leges,
fecit conducere Boamundus usque in Sarracenorum terram. Hoc bellum factum
1 Et mulos et asinos c. d. — *Superasse. à. c. — 3 Cucurrerunt. c. d. — *Obviam illis. d. — 5Occiderunt. d.
— 6 Revertentes. à. c. — 7 Unde nimis. c. Exercitum, nimis iratus. d. — 8£i suum portare vexillum c. d.
— 9Om. illud d. — 10 Post factum bellum. c. d. — llAnnuit (namque. c.) Boamundus quicquid ei amiralius
postulavit, et misit. c. d. — 12 Voluerunt. c. d. — 13 Illi qui. c.
et boves, equos et mulos, et asinos, et camelos, frumentum, vinum et farinam, et alia
multa quae nobis necessaria erant.
XXI. (xi, 9.) Hermenii et Suriani, qui habitabant in illis partibus, audientes Turcos
superatos esse, cucurrerunt ad montaneam obviam illis, et quantos potuerunt1 ex illis occi-
derunt. Nostri autem reversi sunt ad civitatem2 cum magno gaudio, laudantes et benedi-
centes Deum, qui dédit victoriam populo suo. Amiralius itaque , qui castellum custodiebat,
videns Curbalan et omnes alios paganos fugientes e campo ante Francorum exercitum3,
nimis iratus fuit et maximum timorem in corde suo habuit; statim cum magna festinatione
cœpit petere Francorum vexilla. Cornes Sancti iEgidii, qui in montanea ante castellum
astabat, jussit ei portare vexillum. Ille autem accepit illud cum gaudio, et diligenter misit
illud in majorem turrem4.
Hic reddidit se amiralius Boamundo, qui custodiebat castellum et accepit baptismum. — Postea
petiit vexillum Boamundi, qui post factum bellum dédit ei vexillum. Accepit quoque
amiralius illud cum maximo gaudio atque5 laetitia, et concordatus fuit cum Boamundo
quod illi pagani, qui Christiani voluissent fieri, fuissent cum eo, et6 qui voluissent ire
Corosanum, quod ille sanos absque ulla laesione abire permisisset. Annuit Boamundus
quicquid amiralius postulavit et misit suos homines continuo in castellum. Non post multos
dies baptizatus fuit amiralius cum illis qui Christum recognoscere voluerunt. Hlos qui
suas noluerunt dimittere leges fecit conducere Boamundus usque in Sarracenorum
lInvenerunt. e. — 2Om. ad civitatem b. — 3Om. ante Francorum exercitum e. — 4 Turrim. e. — bEt. e.
— 6Om. et e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 83
fuit in quarto kal. Julii in vigilia apostolorum Pétri et Pauli% régnante Domino
nostro Ihesu Christo, cui est honor et gloria in sempiterna sœcula. Amen.
THEMA XII.
I. Et quum essent jam omnes inimici nostri devicti, Deo summo et vero atque
Sancto Sepulchro dignas referimus gratias. Hue et illuc fugientes, alii semivivi,
alii vulnerati, in vallibus et in nemoribus, et in arvis, et in viis, cadebant mortui,
quoniam Grœci et Suriani atque Hermenii scientes eos devictos fuisse1 in bello,
insidiabantur eos in arcta loca vulnerando et occidendo. Nostri autem peregrini
reversi sunt in civitatem gaudentes et exsultantes cum magno2 atque felici trium-
pho, devictis inimicis Dei et sanctae Christianitatis. Deinde congregati sunt omnes
nostri seniores et in ecclesia Sancti Pétri fecerunt concilium quemadmodum
hune féliciter valeant regere et conducere populum, usque dum viam Sancti
Sepulchri incipere potuissent, pro quo fideliter3 multa passi fuerant necessaria.
Inventum quoque fuit in concilio, quoniam illo tempore non potuerant* introire
terram Sarracenorum, eo quod valde in aestivo tempore5 arida et inaquosa est.
Per hanc vero viam6 non audebant transire, neque Christi populum regere et
conducere. Tamen acceperunt ad kalendas Novembris terminum, videlicet ad
omnium Sanctorum solemnitatem , quod in illo die essent7 congregati undique
in Antiochia, et sic cum maximo gaudio inciperent viam Sancti Sepulchri.
lDevicisse. a. Devincùse. c. — 2 Maximo. c. d. — 3 Féliciter, d. — kPoterant. d. — 5/n œstivo tempore
valde. d. — 6 Per talem quoque viam. c. — 1 Essent omnes. c.
' Id est xxviii die menais Junii anno Domini 1098. Kemal Eddin, Extraits des Historiens arabes, pag. 7
Cf. Willelmom Tyr. f. VI, c. xxii, p. 273 ; oonf. etiam et 8.
terram. Hoc fuit bellum factum quarto kal. Julii, in vigilia apostolorum Pétri et Pauli,
régnante Domino1 Ihesu Christo, cui est honor et gloria in sempiterna2 sœcula. Amen.
XXII. (Th. xii, 1 .) Et quum essent3 inimici Dei jam4 devicti (Deo vero et summo atque
Sancto Sepulchro dignas referimus laudes) hue et illuc fugientes, alii semivivi, alii vulne-
rati, in vallibus et in5 nemoribus, et in arvis, et in viis, cadebant mortui, quoniam Graeci,
Hermenii et Suriani, scientes eos devictos fuisse in bello, insidiabantur eos in arcta loca,
vulnerando et occidendo. Nostri autem peregrini reversi sunt in civitatem, gaudentes et
exsultantes cum maximo atque felici triumpho, devictis6 inimicis Dei et sanctae Christiani-
tatis. Deinde congregati omnes nostri seniores, et in ecclesia Sancti Pétri fecerunt conci-
lium, quemadmodum hune féliciter valeant regere et conducere populum, usque dum7
Sancti Sepulchri viam incipere potuissent, pro quo fideliter multa passi fuerunt necessaria.
Inventum quoque fuit8 in illo9 concilio, quoniam10 illo tempore non poterant introire
terram Sarracenorum, eo quod valde in œstivo tempore arida et inaquosa est. Per hanc
vero viam non audebant transire , neque Christi populum ducere, regere et conducere.
Tamen acceperunt ad kal. Novembris terminum, videlicet ad Omnium Sanctorum solem-
nitatem; quod in illo die essent omnes undique congregati in Antiochia, et sic cum maximo
gaudio inciperent viam Sancti Sepulchri.
1 Domino nostro. e. — 2 In sœculoram sœcula. e. — 3 Essent omnes. b. — 4 Om. jam e. — 5Om. in e. —
6 De inimicis. e. — 7 Dum valeant. b. — 8 Inventum fuit igitur. b. — 9 Om. illo e. — 10 Quoniam in illo. e.
84 PETRI TUDERODI HISTORIA
<** 1098. H. Omnes namque pariter boc laudavcrunt consilium, quod bonum et hones-
tum erat ad faciendum. Postea seniores nostri unusquique profectus est in terrain
suam, videlicet in civitates et in castella, usque dum appropinquasset illud ter-
minum1, feceruntque omnes seniores2 praeconiare3 per universam urbem, ut si
forte aliquis egens illic adesset*, qui auro vel argento5 aliquantulo6 careret, et
conventionem cum illis recipere voluisset, non pigritaret7 cum illis8 remanere,
quia ipsi quod conventum esset, libenti animo darent. Erat autem ibi quidam
miles de exercitu Raimundi Sancti iEgidii comitis, cui nomen Raimundus Piletus
erat9. Hic quoque multos secum retinuit milites ac clientes. Egrefisus est ergo10
ille cum illis11 de civitate, et in Sarraccnorum terram introivit, videlicet ultra
duas civitates paganorum et pervenit ad quoddam castrum cui nomen erat
Thclemanit 12 \ Quod castrum illius babitatores scilicet Suriani confestim sua
sponte reddiderunt ei. Quumque morati essent ibi per octo dies, nuntii venerunt13
dicentes : «Quoniam illic prope erat quoddam castrum Sarracedorum plénum
« gente paganorum. » Ad boc vero14 castrum continuo Cbristi milites perrexerunt,
et undique invaserunt. Quod continuo ab illis captum fuit Dei adjutorio et Sancti
Sepulcbri. Apprehenderunt ergo omnes paganos illos. Qui Gbristum recognos-
cere volebant et sanctum baptismum desiderabant, conservabant vivos; et illos
qui Christianitatem nequaquam recipere volebant, confestim eis capitalem sen-
tentiam praeparabant 15. Reversi sunt itaque nostri cum magno gaudio apud
castrum 16.
1 llle terminus, d. — 2 Seniores nostri. d. — *Prœconiari. d. — 4 Illic esset. c. — bEt argento. c. — 6 j4/i-
quantulum. t>. — 7 Pigritaretur. d. — BFideliter cum illis. c. d. — 9 Raimundi Pilotas, a. — » l0Qaippe est.
a. c. — 11 Cum eis. c. d. — 12 Thalemanit et. d. — 13 Venerunt ad eam. c. d. — 14 Namque. a. c. — lbRepa-
rabant. a. — 16 Ad prias castrum. d.
' Vel Talamania. Cf. Order. Vit. 1. IX, Baldric. 1. IV, etc.
XXIII. (xn, 2.) Omnes namque pariter laudaverunt consilium hoc, quod et honestum
erat ad faciendum. Postea seniores nostri unusquisque profectus est in terram suam, vide-
licet in civitates et in castella, usque dum appropinquasset ille terminus. Feceruntque
omnes seniores praeconiari1 per universam urbem2, ut si aliquis5 egens esset, illic adesset4,
qui auro vel argento aliquantulum careret, et conventionem cum illis recipere voluisset,
non pigraretur fideliter remanere, quia ipsi quod5 conventum esset libenti animo darent.
Erat autem ibi quidam miles de exercitu Raimundi, Sancti yËgidii comitis*, cui nomen
Raimundus Piletus erat. Hic quoque milites7 multos retinuit secum, milites ac8 clientes.
Egressus ergo est cum eis de civitate et in Sarracenorum terram introivit, videlicet ultra
duas civitates paganorum, et pervenit ad quoddam castrum cui nomen erat Talemanite,
quod castrum illius habitatores, scilicet Suriani, confestim sua sponte9 reddiderunt ei.
Hic saperatar Raimundus Pilelus. — Quumque morati fuissent ibi per octo dies, nuntii
venerunt ad eum, dicentes quoniam illic prope erat castrum Sarracenorum plénum gente
paganorum. Ad hoc vero castrum continuo Christi milites10 perrexerunt et undique inva-
serunt. Quod continuo ab illis captum fuit, Dei adjutorio et Sancti Sepulchri. Appre-
henderunt igitur omnes pagnos illos. Qui Christum recoghoscere 11 volebant et sanctum
baptismum desiderabant, conservabant vivos; et12 illos qui Christianitatem nequaquam
recipere volebant, confestim capitalem eis sententiam praeparabant. Reversi sunt itaque
nostri cum magno gaudio ad prius castrum.
1 Prmconari. *. — 2 Urbem universam. b. — 9 Si quis aliquis. b. Si quis. e. — 4Om. adesset e. — 5Om.
quod b. — *Comitis Sancti jEgidii. b. — 7 Miles, b. — *Et. e. — 9Om. confestim sua sponte b. — 10 Milites
Christi. r. — 11 Christianitatem recipere. b. — 12 Om. et B.
Digitized by
DE H1ER0S0LYM1TAN0 ITINEflE. 85
III. Tertia vero die exierunt de Castro , et venerunt ad quamdam ciyitatem cui a. io98.
noiuen Marra % quae erat iilic prope illos, in qua erant multi congregati Turoi1
et Arabes et Sarraceni et alii pagani ab Aleph civitate et Damasco et ai) aliis cas-
tris qui3 circa illam erant. Exierunt ergo barbari contra illos ad praelium, nos-
trique existimantes praliari cum illis, slatim et ipsi fugere cœperunt; et îterum
reversi, per totam diem3 cum nostris praeliati sunt usque ad vesperam. Quumque
jam nostri4 propter aestum nimium ferre tantam sitim uequisseut, quouiajn
nullatenus fons ad illos reficiendos ibi5 inveniri pote rat, voluerunt ad suum ças-
trum secure redire ; sed non potuerunt6. Pro illorum enim peccatia sive offensio-
nibus, Suriani et gens minuta hinc maxima siti, bine nimio timoré perterriti,
statim cœperunt fugiendo ad suum redire castrum. Turci autem illos vidçntes
cedere, illico cœperunt illos cum maximo tumultu invadere. Nec mirmq* Victo-
ria enim illis ministrabat vires. Ibique cum multis aliis qui Deo féliciter animas
reddiderunt, pro cujus amore iilic congregati fuerant7, quidam optimus miles
Arnaldas scilicet Tudabovis* interfectus fuit. Peracto itaque bello, rêverai sunt
nostri qui vivi remanserunt in suum castrum, ibique morati sunt per aliquos
dies.
IV. Alii vero qui in Antiochia civitate remanserant, maximum gaudium et
laetitiam habebant, quia hoc9 nondum contigisse suis fratribus ignqrabant
Quorum pastor et rector exstitit Podiensis episcopus Ademarus, qui Dei voluntate
a gravi œgrotatione captus fuit, et voluntate Dei migrayit ab hoc saeculo, et in
1 Turci congregati. d. — 1 Cattris quœ. d. — 3 Totam diem. d. — 4 Om. prœïiati sunt usque ad vesperam.
Quumque jam nostri d. — * Nullatenus ibi fons ad illos reficiendos. c. d. — °Om. sed non potuerunt a. —
7 Fuerunt. c. — 8 Tudebovis. c. d. — °Om. hoc c.
" Hodie Marrash.
XXIV. (xn, 3.) Tertia vero die exierunt de castro1 et venerunt ad quamdam civitatem,
cui nomen Marra, quae erat iilic prope illos. In qua erant multi Turci congregati , Arabes
et Sarraceni , et alii pagani ab Aleph civitate, et Damasco, et ab aliis çastris quae circa illam
erant. Exierunt ergo barbari contra illos ad pralium, nostrique existimantes2 cum illis
praliari, statim ipsi fugere cœperunt; et iterum rêverai, per totum diem cum BOStris prae-
liati sunt usque ad vesperam. Quumque nostri jam propter nimium aestum ferre tantam
sitim nequivissent, quia nullatenus9 ibi fons ad illos reficiendos inveniri poterut, voluerunt
ad suum castrum redire secure , sed non potuerunt. Pro illorum enim peccatis sive ofien-
sionibus, Suriani et gens minuta hinc maxima siti, hinc nimio pavore pçrtenriti, statim
cœperunt fugiendo ad suum redire castrum. Turci autem videntes illop recedere, illico
cœperunt illos cum maximo tumultu invadere. Nec mirum. Victoria enim HIiq ministrabat
vires. Ibique cum multis aliis, qui Deo féliciter animas reddiderunt, pro cnjua amore iilic
congregati fuerunt, quidam optimus miles, Arnaldas Tudebodus, interfectus fuit. Peracto
itaque bello, reversi sunt nostri, qui vivi remanserunt, in suum castrum, ibique morati
sunt per aliquos dies.
XXV. (xn, à>) Alii vero, qui in Antiocha civitate remanserant, maximum gaudium et
laetitiam habebant, quia hoc contigisse suis ignorabant.
Hic obiit bonœ memoriœ Ademarus, Podiensis episcopus. — Interea Ademarus, Podiensis
episcopus, pater per omnia venerandus ac Deo dignus, gravi iqvalitudioe praeventus est,
et ex Dei voluntate migravit ab hoc saeculo, et in pace requiescens obdormivit in Domino,
1 Om. de castro e. — 2 /Estimantes, e. — 3 Nullus. b.
Digitized by
Google
86 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. pace requiescens obdormivit in Domino, in Abrahae videlicet sinu et Isaac et
Jacob1, in sancti Pétri a Vinculis solemnitate'. Cujus sanctissima anima felix2
0 exsultat cum angelis. Un de maxima angustia et tribulatio atque immensus dolor
fuit in tota Christi3 militia, quia ille erat sustentator pauperum et consilium divi-
tum. Ipseque ordinabat clericos, et praedicabat et submonebat* milites et alios
divites5 dicendo : « Quoniam nemo ex vobis salvus fieri potest nisi honorifîcet et
« reficiat pauperes clericos; vosque non potestis6 salvari sine illis, et illi sine vobis
« vivere nequeunt. Oportet igitur ut ipsi quotidiana oratione Deum pro vestris
«delictis deprecentur, quem7 vos ofiendistis in multis, quod nunquam fieri
«debuerat; vobisque oportet illos regere et nutrire, quia8 nesciunt perquirere,
« neque invenire sicut et vos scitis. Ergo egomet rogo vos uti pro Dei amore eos
« diligatis et in quantum potestis9 sustineatis. »
V. Non post multum vero temporis Raimundus venerabilis cornes Sancti iEgi-
dii in Sarracenorum terram introivit, et pervenit ad quamdam civitatem quae
vocatur Albara. Quam invasit una cum suo exercitu, eamque Dei voluntate con-
tinuo apprehendit et occidit omnes Sarracenos, scilicet mascuios et feminas, ma-
jores et minores, quos ibi reperire potuit. Quam postquam suo continuit imperio,
ad Cbristi revocavit fidem. Continuo cœpit inquirere cum suis sapientissimis viris
Ut episcopum in hac civitate devotissime eligeret, qui illam ad Dei culturam
fideliter converteret, et de domo diabolica Deo10 vivo et vero et oracula sancto-
rum puro corde consecraret. Postea elegit quemdam clericum quem in Antiocbia
1 Et Jacob et Isaac. d. — 2 Om. felix c. d. — 3Om. Christi d. — 4 Sabmovebat. c. — 5 Et alios milites, d.
— 6 Non potest. c. — 7 Cui. a. c. — 8 Qaia illi. c. d. — 9 Potestis eos. c. d. — 10 Templam Deo. c. d.
* MortuuA est episcopus Podiensis Antiochiae kal. ecclesia sub sancti Pétri vocabulo dedicata. Cf. Willelm.
Augusti, anno Domini 1098, et sepultus fuit in majori Tyr. 1. VII, c. 1, p. 278.
in Abrahae videlicet sinu, et Isaac, et Jacob , et in sancti Pétri a Vinculis solemnitate. Cujus
sanctissima anima exsultat cum angelis. Unde maxima angustia et tribulatio atque im-
mensus dolor fuit in tota militia, quia ille erat sustentator pauperum et consilium divitum.
Ipse1 ordinabat clericos, et praedicabat, et submonebat milites et alios divites3, dicendo9 :
« Quoniam ex vobis nemo salvus fieri potest, nisi honorificet pauperes clericos; vosque non
« potestis salvari sine illis, et illi sine vobis vivere nequeunt. Oportet ergo ut ipsi quoti-
« diana oratione Deum pro vestris delictis deprecentur, quem vos offenditis in multis, quod
« nunquam fieri debuerat. Vobisque oportet illos regere et nutrire, quia illi nesciunt per-
• quirere neque invenire, sicut vos scitis. Ego rogo vos ut pro Dei amore eos diligatis, et
« in quantum potestis eos sustineatis. »
XXVI. (xn, 5.) Qaomodo capta est Albaria* civitas. — Non post multum vero temporis
Raimundus, venerabilis cornes Sancti iEgidii, in Sarracenorum terram introivit et pervenit
ad quamdam civitatem quae vocatur Albaria, quam invasit una cum suo exercitu, eamque
Dei voluntate apprehendit et occidit omnes Sarracenos, scilicet mascuios et feminas, ma-
jores et minores, quos ibi reperire potuit. Quam postquam suo continuo recepit imperio,
ad Christi revocavit fidem. Continuo cœpit5 inquirere cum6 suis sapientissimis viris, ut
episcopum in hac civitate devotissime eligeret, qui illam ad Dei culturam7 fideliter conver-
teret, et de domo diabolica tempium Deo vivo et vero et oracula8 puro corde sanctorum
1 Ipseque. b. — 2 Et alios milites b. Haec autem verba omittit e. — *Dicens. e. — 4 Albara. e. sic et infra.
— bCœpitqae. e. — 6 Inquirere consilium suis. b. — 7 Cultum. e. — *Oraculo. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 87
civitate1 duxit ad consecrandum , qui postea tenebat concilia in loco Ademari, a. 1098.
Podiensis episcopi.
VI. Appropinquante autem termino, videlicet Omnium Sanctorum festivitate,
regressi sunt nostri seniores in civitatem Antiochiae, excepto Boamundo, quierat
in Romaniae partibus gravi infirmitate correptus. Ideoque ad eumdem terminum
venire non licuit. Vere* illud tempus advenit. Quum3 militari potuit, continuo
civitati* in qua alii erant congregati cito advenit. Deinde omnes seniores congre-
gati insimul cœperunt quaerere qualiter Sancti Sepulchri iter valeant peragere,
dicentes : tQuoniam bonum et optimum tempus est, quid moramini amplius?»
Sed Boamundus quotidie conventionem quaerebat quam omnes alii5 seniores ei
habuerant, videlicet in reddenda civitate6. Magis7 querebatur de Raimundo,
Sancti iEgidii comité, quatinus8 ad nullam conventionem tenere erga eum9 Boa-
mundum se volebat, eo quod10 timebat se perjurare contra imperatorem. Tamen
saepe fuerunt ad unum in11 Sancti Pétri ecclesia congregati Boamundus et
Raimundus Sancti iEgidii, et dux Godefredus, et Rotbertus Normannus, et alii
seniores et minores, ut eos concordarentur12. Boamundus vero recitabat suam
conventionem, omnibus audientibus, et cornes Sancti iEgidii similiter suam. Sua
verba narrabat, et jusjurandum quod imperatori fecerat pro Boamundi consilio.
1 Om. civitate à. — 2 Quum vero. c. d. — 3 Quo. c. d. — 4 Civitati Antiochiœ c. d. — bAlii omnes. d. —
6 In reddendam civitatem. c. D. — 7 Magisque c. d. — *Ergo eos quod. d. — *Om. eum c. d. — 10 Quia. d.
— 11 Sœpe fuerunt ad justum faciendum unus erga alium in. c. d. — 12 Verba Boamundus ei Raimundus
concordarentur om. a.
consecraret. Postea eiegit quemdam clericum, quem in Antiochia civitate duxit ad conse-
crandum, qui postea tenebat concilia in loco Ademari, Podiensis episcopi.
EXPLICIT LIBER QUARTUS.
INCIPIT1 QUINTUS.
I. (ni, 6.) De itinere Hierusalem. — Anno millesimo nonagesimo octavo, appropinquante
termino, videlicet Omnium Sanctorum festivitate , regressi sunt nostri seniores in civitatem
Antiochiœ, excepto Boamundo, qui erat in Romanis partibus gravi infirmitate correptus.
Ideoque2 ad eumdem terminum venire non licuit. Quum vero illud tempus advenit quo9
militari potuit, continuo civitati Antiochiae, in qua erant alii congregati, cito advenit.
Deinde omnes seniores congregati insimul cœperunt inquirere qualiter Sancti Sepulcbri
iter valeant peragere, dicentes : « Quoniam bonum et optimum tempus est, quid mora-
• mini amplius ? » Sed Boamundus quotidie conventionem quaerebat, quam omnes alii se-
niores habuerant, videlicet in reddendam civitatem4. Magisque querebatur de Raimundo,
Sancti iEgidii comité, eo quod ad nullam conventionem tenere erga Boamundum se vo-
lebat, quia timebat se perjurare contra imperatorem. Tamen sœpe fuerunt ad justum judi-
cium faciendum unus erga alterum in Sancti Pétri ecclesia congregati Boamundus et
Raimundus Sancti iEgidii, et dux Godefredus, et Rotbertus Normannus, et alii seniores
et minores, ut eos concordarent. Boamundus vero recitabat suam conventionem omnibus
audientibus, et cornes Sancti vEgidii suam. Verba narrabat et jusjurandum quod impera-
1 Incipit liber, k. — 2 Ideo. e. — 3 In quo. e. — 4 Reddenda civitate. e.
Digitized by
88 PETRI TUDEBODI HISTORIA
«098. Episcopi vero1 duxque Godefredus, et Flandrensis cornes Rotbertus, et Rotbertus
. Normanniae, et Eustachius cornes2, et alii seniores, divisi sunt ab aliis, et intra-
verunt ecclesiam3 ubi4 cathedra est Sancti Pétri, ut5 in illa ecclesia judicium
dicerent* inter utrumque. Sed illi timentes ne Sancti Sepulchri via remaneret,
noluerunt aperte judicium dicere.
VIL Quodxjuum vidit Raimundus Sancti jEgidii cornes7, dixit : « Priusquam via
« Sancti Sepulcbri remaneat, si Boamundus nobiscuni venire voluerit, quicquid
« episcopi et dux Godefredus, et Rotbertus Normannus8, et Rotbertus Flandrensis
«cornes, atque alii seniores laudaverint9, ego libenti animo perficiam, fidelitate
« salva imperatoris. » Quod laudavit Boamundus et annuit. Et ita promiserunt
ambo in manibus episcoporum, videntibus peregrinis, quod Sancti Sepulchri10
via nullomodo fieret deturbata. Deinde accepit Boamundus consilium cum suis
hominibus quomodo muniret castrum de al ta montanea, de bonis armis et de
victu qui non deficeret longo tempore. Et Raimundus, Sancti jEgidii cornes, simi-
liter 11 munivit palatium12 Cassiani amiralii13 et turrem quae est super portam
poQtis qui est ex parte porti Sancti Symeonis.
THEMA XIII.
I. Hœc1* quoque civitas* valde est magna et pulchra et honorabilis, quia infra
muros ejus sunt quatuor maximae montaneae, et nimis altae. In altiori quoque est
1 Episcopi namque. d. — 2 Verba cornes Rotbertus et Eustachius cornes om. d. — 9 Om. ecclesiam c. d.
— 4/6i aii. c. — 5 Cathedra sancti Pétri, erat. c. d. — 6 Discernèrent c. d. — 7Om. cornes d. — s Norman-
dos, c. — 9 Laudaverunt. c. — 10 Videntibus peregrinis Sancti Sepulcri. Deinde. c. d. — 11 Et Raimundus
Sancti jEgidii similiter. c. d. — 12 Om. palatium a. — 15 Amirarii. a. — 14 Addit d. ad marginem manu
recentiori : De mirabilibus Antiochiœ.
' Cf. Willelm. Tyr. i. IV, c. ix, p. i65, et Order. Vital. 1. IX.
tori fecerat pro Boamundi consilio. Episcopi vero et dux Godefredus, et Flandrensis
cornes Rotbertus, et Rotbertus, cornes Normanniae, et Eustachius cornes, et alii seniores,
divisi sunt ab aliis, et intraverunt in cathedram Sancti Pétri1, ut in illa ecclesia discernèrent
inter utrumque. Sed illi timentes ut2 Sancti Sepulchri via remaneret, noluerunt aperte
judicium dicere.
IL/ (xii, 7.) Quod quum vidit Raimundus, cornes Sancti iEgidii, dixit : « Priusquam via
* Sancti Sepulchri remaneat, si Boamundus vobiscum venire voluerit, quicquid episcopi,
« et dux3 Godefredus, et Rotbertus Normannus, et Rotbertus, Flandrensis cornes, et alii
t seniores laudaverint, ego libenti animo perficiam, salva fidelitate imperatoris. » Quod
laudavit Boamundus et annuit; et ita promiserunt ambo in manibus episcoponim, viden-
tibus peregrinis Sancti Sepulchri. Deinde accepit Roamundus cum suis hominibus consi-
lium, quomodo muniret castrum de alta montanea de bonis armis et de victu, qui non
deficeret longo tempore. Et Raimundus Sancti jEgidii similiter munivit palatium Cassiani
amiralii et turrem4 quae est super portam pontis, quae est ex parte porti5 Sancti Simeonis.
RI. (Th. xiii, 1.) De situ Antiochiœ. — De civitate vero pauca loquenda sunt. Haec quo-
que civitas valde est magna et pulchra et honorabilis , quia infra muros ejus sunt quatuor
1 Sancti Pétri. Cathedra erat ut, etc. b. — 2 Ne. e. — 3Om. dux e. — 4 Turrim. e. — bPortus. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 89
castrum œdificatum, nimis forte et valde altum. Deorsum est civitas honorabilis a. 1098.
atque conveniens, omnibusque ornata honoribus, quoniam in tus sunt pulcher-
rimae aquae, quae exeunt per fontes de montaneis. Mille et ducentae ecclesiae in ea
fuerunt aedificatae. Trecenta1 sexaginta monasteria in se habuit monachorum.
Sub suo jugo continet patriarcha centum quinquaginta très episcopos. Clauditur
civitas a duobus mûris : major quippe* nimis est altus, et mirabiliter latus3 ma-
gnisque lapidibus composites, in quo suntordinatae quatuor centum et4 quinqua-
ginta turres, modisque omnibus est civitas formosa. Ab oriente clauditur quatuor
magnis montaneis5; ab occidente secus civitatis muros Huit quoddam flumen
magnum6 cui nomen est Pharphar. Et ideo quod est tam bona et tam pulchra,
noluerunt stulte7 dimittere regalem civitatem Antiochiam, quae tantae auctoritatis
est8, quod eam prius septuaginta et quinque reges constitueront, quorum no-
mina sunt haec : Mirgulandus9, Ebramdons10, Lamurafres, Rademons, Helias,
Calarfines11, Brumandus, Margories, Faraon, Brumandus, Prelion, Laidus, Ru-
dandus, Judas Machabaeus, Nubles, Samson, David haereticus, Salomon, Pilatus,
Herodes, Helidius, Gafernus,' Rudandus, Galderius, Morfirius12, fortis Eustras13,
Maraon, Argolas1*, Ordotius, fortis Lamusteoc, Alapres amiralius, Morabilis,
Orgidandus 15, MorHonus, Organnusl<\ Gorbandus impius de Samarzana17, Bra-
cerandus, Morus rex, Pulcher, Clarandus, Ariandon, rex Thanas, Escomus18,
Duras, Dormandus, rex Vision19, Satanus20, Tobus21, Lintion, Malardus, Dai-
ramornus, Mordandus, Drahonus22, Brumories23, Apparandus, Eflremion, Noi-
1 Très centum. d. — 2 Quoque. d. — 3Verba et mirabiliter lato* om. a. — 4Om. etv. . — 5 Montaneis
magnis. d. — * Magnum flumen. c. d. — 7Om. stulte. d. — 8 Fuit. c. d. — 9 Murgulandas. d. — l0Eban-
dons. d. — 11 Clarfines. d. — 12 Morphirias. d. — 13 Fortis Castras, c. — 14 Algolas. c. ï5Organdus. c. —
ltOrgandus. c. d. — 17 Semarzana. c. Samarzona. d. — l*Escanius. c. — 19 Vission. c. — **Sathanus. d.
— 21 Iobus. c. — ^Dralionus. d. Iralionus. c. — 23 Brumoriens. d.
montaneae maximae et nimis ait». In altiori quoque est castellum œdificatum , nimis forte
et valde altum. Deorsum est civitas honorabilis atque conveniens , omnibusque ornata
honoribus, quoniam intus1 sunt pulcherrimae aquae, quae exeunt per fontes2 de montaneis.
Mille et ducentae ecclesiœ in ea fuerunt3 aedificatae, trecenta4 sexaginta monasteria in se
habuit monachorum. Sub jugo continet patriarcha centum quinquaginta episcopos. Clau-
ditur a5 duobus mûris civitas; major quoque nimis est altus et mirabiliter latus, magnisque
lapidibus compositus, in quo sunt ordinatœ quadringentœ quinquaginta turresv modisque
omnibus est civitas formosa. Ab oriente clauditur quatuor magnis montaneis; ab occidente
secus muros civitatis fluit quoddam magnum flumen 6, cui nomen est Pharphar. Et ideo
quod est tam bona et tam pulchra, noluerunt stulte dimittere regalem civitatem Antio-
chiam, quae tantae auctoritatis fuit, quod eam prius septuaginta et quinque reges consti-
tuerunt, quorum nomina sunt haec : Murgulandus, Elirandons, Lamulafres, Rademons,
Helias, Brumandus, Margories7, Faraon, Brumandus, Brelion, Laidus, Rudandus, Judas
Machabaeus, Nubles, Samson, David haereticus, Salomon, Pilatus, Herodes, Elidius.
Gaferius, Rudandus, Gaderius, Morplurius, fortis Castrius, Maraon, Argolas, Ordocius,
fortis Lamusteo, Alapres amiralius, Morabilis, Orgilandus, Morlianus, Organdus, Gor-
dandus impius de Saramania, Braierandus, Morus rex, Fulcher, Darandus, Ariandon, rex
Thanas, Esconius, Duras, Dormandus, rex Vision, Sicbarius, Thobias* Lintion, Malardus,
Deiramordus, Mordandus, Oralionus, Brumornel, Apparandus, Effrenion, Noirandus,
1 In ea. e. — 2 Om. per fontes e. — 3 Sunt. e. — 4 Tercenta et. e. — 5 Autem b. — 6 Flumen magnum- e.
— 1 Margarias. e.
m. 12
Digitized by Google
90 PETRI TUDEBODI HISTORIA
randus, Fortis Bruas, Gorgandus1, Udonus2 impius, Telandus3, Pelufres, Troan-
dus*, Gandeios rex, Rambulandus5, Gazani6, Mirmion7, Oringes, Brulion, Mar-
drolienus, Droliandus8, Daribonus9, Gazianus, Bromirius10, Antiochus, qui dux
fuit aliorum, et ab eo dicitur Antiochia.
IL Istam civitatem tenuerunt peregrini Sancti Sepulchri obsessam sicuti su-
perius audistis per octo menses et unum diem. Postea fuerunt intus reclusi11
per viginti sex12 dies a Turcis et ab aliis paganis. Tamen adjutorio Dei et Sancti
Sepulchri illis devictis, requieverunt peregrini cum magno gaudio et laetitia in
Antiochia per quinque menses et dimidium. Postea, octavo die exeunte, Novem-
brio* mense, discessit Raimundus Sancti iEgidii cum suo exercitu ab Antiochia;
venit1* per unam civitatem quae vocatur Rubeab, et per aiiam quae vocatur Albaria.
Quarto14 die, exeunte Novembrio0, pervenit ad civitatem quae dicitur Marra d, in
qua maxima multitudoerat15 Sarracenorum congregata, etTûrcorum, et Arabum,
et plurimorum paganorum. Raimundus quoque cum 16 sua gente crastina die in-
vasit eam; sed capere non potuit, quia nondum venerat voluntas Dei. Non post
multum temporis Boamundus cum suo exercitu secutus est17 Raimundum et hos-
pitatus fuit circa civitatem in die dominica*. Secunda vero feriaf invaserunt18
undique civitatem tam acriter1*, quod scalae fuerunt20 erectae ad murum civitatis21;
1 Gornandas. d. Jornandas. c. — 2Utionus. d. — *UUoniust impius Thelandus. c. d. — * Troanandus. d.
— b Rabalandus. c. — tGatam. d. — 7 Mirmon. a. — BDorianus. d. Deriandas. c. — 9Darûion. d. Bar-
thon, c. — 10 Brorfliras. d. — 11 Inclasi. d. — 12 xxm. d. — l*Veniens. c. d. — uQuinto. d. — l5Erat
multitude, c. d. — 16 Et cornes quoque cum. c. — 17 Om. est a. Secutus fait. c. — nFeria nimis Jbrtiter inva-
serunt. a. — 10 Tam acriter invaserunt undique civitatem quod si. c. d. — 20 Fuissent c. d. — 21 Hic insérant
c. d. in nostra potestate esset civitas.
■ Id est xxin die menais Novembris A. D. 1098.
b Hoc oppidum vocatur supra Rugea. Si credas
WiUelm. Tyr. (1. VU, c. xi, p. ag3) urbs Ma post Al-
bariam et Harram a comité Tolosano capta fuit.
• Id est xxvii* die mensis Novembris, eodem anno.
d De hujus oppidi obsessione , cf. WiUelm. Tyr. 1. VII ,
c. ixt p. 289; Raim. de Aguil. etc. et Kemal Eddin,
op. cit. p. 20.
* Id est xxvin1 die mensis Novembris.
f Id est xxix die ejusdem mensis.
fortis Bruas, Gorgandus, Udonus impius, Tomandus, Tolandus, Delufres, Troandus,
Candelos rex, Rambulandus, Gazami, Mirmion, Oringes, Rrulion, Mardoiienes1, Ba-
riandus, Rarilion, Gazianus, Rromiriûs, Antiochus, qui dux fuit aliorum, et ab eo dicitur
Antiochia.
IV. (xm, 2.) Istam civitatem tenuerunt peregrini Sancti Sepulchri obsessam , sicuti supe-
rius audistis2, per octo menses et unum diem. Postea intus fuerunt reclusi per viginti et
sex dies a Turcis et ab aliis paganis. Tamen adjutorio Dei et Sancti Sepulchri illis devictis,
requieverunt peregrini cum magno gaudio et laetitia in Antiochia per quinque menses et
dimidium.
Civitas Marra obsessa est a Christianis. — Postea octavo die exeunte, Novembrio mense,
discessit Raimundus, cornes Sancti JËgidii, cum suo exercitu ab Antiochia, per unam veniens
civitatem quae vocatur Lica et per aliam quee vocatur Albaria. Quarto3 die, exeunte Novem-
brio, pervenit ad civitatem quae vocatur Marra4, in qua maxima multitude* Sarracenorum
erat congregata , etTurcorum, et Arabum, et plurimorum paganorum. Raimundus ergo
cornes, cum sua gente, crastina die invasit eam, sed capere non potuit, quia nondum5 ve-
nerat voluntas Dei. Non post multum vero temporis Boamundus cum suo exercitu secutus
est Raimundum, et hospitatus fait circa civitatem in die Dominica. Secunda vero feria tam
acriter invaserunt undique civitatem, quod si scalae fuissent erectae ad murum civitatis, in
1 Maxdolienes. b. — %Audisti. b. — 3 Quinto. b. — 4 Maira. b. — 5 Non. e.
Digitized by
»
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 91
ibique percutiebant se1 cum lanceis et ensibus. Sed tam magna fuit yirtus paga- a. 1098.
norum, quod illa die nihil illis nocere potuerunt. Sed multa mala ibi perpessi
sûnt; cibus namque2 deficiebat, quia3 non erant ausi alicubi ire quaesitum, tanta
multitudo paganorum circumcirca habebatur.
III. Quod prospiciens beatus Andréas, qui non dormit, sed semper anxietati4
Christianorum vigilat5, nuntiatur Petro Bartholomeo quatinus, si Cbristiani pœni-
terent6 de malefactis7 suis, atque unus erga alium bonam haberent fidem, quod
Dominus8 praecepit dicens : «Diligite fratres vestros tanquam vosmetipsos a ; »
atque redderent iilam partem quam ipse propriam retinuit, quando mundum
istum omnesque creaturas quae in eo sunt creavit, scilicet decimam partem om-
nium rerum quae possidentur 9, ipse daret illis civitatem brevi tempore atque
adimpleret omnem suam voluntatem; quam praedictam decimam partem jussit
dividi in quatuor partibus, una quarum detur episcopo, alia10 sacerdotibus, alia
ecclesiis, alia pauperibus. Quod postquam fuit in concilio recitatum, concesserunt
omnes. Non post multum temporis fecit Raimundus Sancti iEgidii facere quod-
dam ligneum castrum nimis11 forte et valde altum. Quod castrum ingeniatum
atque aedificatum fuit super quatuor rotas ; supra quod stabant plures milites et
Ebrardus Venator lituos fortiter sonando, et ante eum ventilabant honorabilia
vexilla, quod nimis erat pulchrum ad videndum. Subtus vero castrum erant plus
quam centum milites armati qui deduxerunt12 illud13 prope civitatis murum juxta
quamdam turrim.
1 Percutiebant se cominus. d. — aOm. namque c. Namque cibus. c. d. — 5 Quem. d. — 4 Semper super
anxiatos Christianos. d. — 5 Invigilabat. c. — 6 Om. pœniterent à. — 7 Malis factis. d. — *Ipsemet. a. —
9 Notam hanc in d. ma nus recentior addidit : Nota quod decimœ reddantur ecclesiis et sacerdotibus, non
autem laicis. — 10 Altéra, d. — 11 Verba nimis quod castrum om. d. — lî Deduxerant. a. — 13 Om.
illud a.
' Matth. v, 43; Mabc. xii, 3i.
nostra potestate esset civitas ; ibique percutiebant se cominus cum lanceis et ensibus. Sed
tam magna fuit virtus paganorum, quod iili nihil illis nocere potuerunt, sed multa mala
ibi perpessi sunt; namque cibus deficiebat, quoniam non erant ausi alicubi ire quaesitum,
tanta multitudo paganorum circumcirca habebatur.
V. (xiii, 3.)Sanctus Andréas apparuit Bartholomeo. — Quod prospiciens beatus Andréas,
qui non dormit, sed semper super anxiatos Christianos vigilat, nuntiavit Petro Bartholomeo,
quatinus si Christiani pœniterent de malis factis1 suis, atque unus erga alium bonam habe-
rent fidem,quodDominus praecepit, dicens: « Diligite fratres vestros tanquam vosmetipsos, »
atque redderent illam partem quam ipse propriam retinuit, quando mundum istum2 omnes-
que creaturas, quae in eo sunt, creavit, scilicet decimam omnium rerum quae possidentur,
ipse daret illis civitatem brevi tempore atque impleret omnem suam voluntatem. Quam
praedictam partem, videlicet decimam, jussit dividi in quatuor partibus , una quarum detur
episcopo, altéra sacerdotibus, alia ecclesiis, alia pauperibus. Quod postquam fuit in concilio
recitatum, concesserunt omnes. Non post multum temporis fecit Raimundus Sancti jEgidii
facere quoddam castrum ligneum nimis3 forte et valde altum. Quod castrum ingeniatum
atque aedificatum fuit super quatuor rotas, super quod stabant plures milites, et Ebrardus 4
Venator lituos fortiter sonando, et ante eum5 ventilabant honorabilia vexilla, quod nimis
erat pulchrum ad videndum. Subtus vero castrum erant plus quam centum milites armati,
qui deduxerunt illud prope civitatis murum juxta quamdam turrim.
1 Malefactis. e. — 2 Ipsum, e. — 3Om. nimis e. — ^Euvardus. e. — bIllum. e.
i i .
Digitized by
Google
92 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1098. IV. Quod quum vidisset gens pagana , statim fecerunt plurima instrumenta , cum
quibus jactabant immensos1 lapides supra castrum; ita quod pene nostros milites
occidebant. Vexilla quoque quae sursum erant perforabant cum sagittis et lapidi-
bus; et alii ruebant graecos ignés super castrum, eo quod putabant illud ardere 2*
Sed pius Deus et misericors quod arderet noluit. Castrum vero illud imminebat
omnes muros civitatis et turres. Milites igitur nostri, qui erant sursum in solario
superiori, videlicet Willelmus de Montepeslerio, et alii plures jactabant maximos3
lapides supra Sarracenos qui stabant in civitatis muros; ita quoque eos percu-
tiebant4 super clypeos quod clypeus et paganus cadebat deorsum in civitatem
mortuus. Et alii tenebant in hastis vexilla, et sic5 cum lanceis et armis ferreis
putabant6 ad se trahere illos7. Milites et clientes ita pugnabant; presbyteri quoque
et clerici, sacris vestibus induti, stabant8 rétro castrum, orantes et obsecrantes
Dominum nostrum Ihesum Christum ut suum defendat populum 9, et Christi 10
militibus victoriam praestet, suamque sanctam Christianitatem exaltet, et paga-
nitatem destruat. Et ita praeliaverunt11 usque ad vesperam.
V. Tune Golferius quidam12 de Turribus13% honestissimus miles, primus as-
cendit per unam scalam in murum, quae continuo fracta fuit pro multitudine
aliorum. Golferius vero, quum fuit14 supra15 murum, cœpit cum illis pugnare cum
lancea16 occidendo. Alii vero invenerunt aliam scalam, erexeruntque eam festi-
nanter ad murum, et ascenderunt multi milites et pedites, tantique ascenderunt
1 Maximos. d. — 2Eum ardere. d. — 3 Immensos. d. — 4 Percutiebant eos. d. — 5Om. sic d. — 6 Putabant
peregrini. c. d. — 7 Illos paganos c. d. — *Stantes. a. c. — 9 Populum defendat c. — 10 Christianis. c. d. —
11 Prœliati sunt. d. — 12Oni. quidam c. d. — 13 Om. de Turribas à. — uPostquam fait d. — 15 Super, d.
— 10 Cum lancea eos. a.
* Miles ille supra nominatur gallice : Gauffier de Las Tours. (Cf. etiam Willelm. Tyr. 1. VU, ch. u, p. 290-291.)
VI. (xiii, 4.) Quod quum vidisset gens pagana, statim fecerunt plurima instrumenta, cum
quibus jactabant maximos lapides supra1 castrum, ita quod pene nostros milites occide-
runt2. Vexilla quoque, quae sursum erant, perforabant cum sagittis, et alii lapidibus, et alii
ruebant graecos ignés super castrum, eo quod putabant illud ardere. Sed pius Deus et
misericors quod arderet noluit. Castrum3 vero illud imminebat omnes muros civitatis et
turres. Milites igitur4 nostri , qui erant sursum in solario superiori, videlicet Guillelmus
de Montepellerio5, et alii pliures, jactabant immensos lapides super Sarracenos, qui stabant
super muros civitatis; ita quoque percutiebant eos super clypeos, quod clypeus et paga-
nus cadebat* deorsum in civitate mortuus7. Et alii8 mittebant in hastis vexilla et sic cum
lanceis et armis9 ferreis putabant peregrini ad se trahere illos paganos10. Milites et clientes
ita magnanimiter pugnabant, presbyteri quoque et clerici, sacris vestibus induti, stabant
rétro castrum11, orantes et obsecrantes Dominum Ihesum Christum, ut suum defendat
populum, et Christianis militibus victoriam praestet, suamque sanctam Christianitatem
exaltet et paganitatem destruat. Et ita praeliati sunt usque ad vesperam12.
VII. (xm, 5.) Tune Golferius quidam de Turribus, honestissimus miles, primus ascendit
per unam scalam in murum, quae continuo fracta13 fuit multitudine illorum. Golferius vero
postquam fuit super murum, cœpit cum illis pugnare cum lancea, eos occidendo. Alii
vero invenerunt aliam scalam, erexeruntque festinanter ad murum14, et ascenderunt multi
1 Super, b. — 2 Occiderent e. — 3 Crastina. e. — 4 Om. igitur e. — 5 Monte Pislerio. e. — 6 Codèrent e.
— 7 Mortai. e. — 8 Om. alii e. — 9 H amis. e. — 10 Om. paganos e. — 11 Om. stabant rétro castrum e. —
12 Om. et ita prœliati sunt usque ad vesperam e. — 13 Fuit fracta. e. — 14 Exierunlque festinanter ad murum. b.
Et festinanter ad murum erexerunt e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 93
quod vix illos capiebat munis. Sarraceni igitur tam robuste invaserunt1 illos per a. io9s.
murum* et3 per terram sagittando et cominus spiculando cum suis lanceis, ita
quod multi ex nostris, timoré perterriti, dimiserunt se4 per murum. Illi pruden-
tissimi viri qui remanserunt in murum sufferebant illorum persecutionem5. Alii
qui subtus castrum erant fodiebant6 murum7 civitatis. Videntes autem Sarraceni8
quod nostri fodissent murum civitatis9, statim timoré perterriti inierunt fugam
in civitate10. Hoc totum factum est in die sabbati ad horam vesperi, occidente
sole, undecimo die intrante mense Decembrio11. Boamundus igitur fecit per in-
terpretem loqui Sarracenis majoribus, quod ipsi cum suis mulieribus et infan-
tibus et aliis substantiis misissent se in uno palatio quod est 12 supra 13 portam ,
ipseque defenderet eos de mortali sententia. Intraverunt autem omnes nostri in
civitatem, et quicquid boni invenire potuerunt in domibus et in foveis, hoc unus-
quisque ad suum continebat proprium14. Facto autem die15, ubicumque reperie-
bant quemquam iliorum sive masculum sive feminam, capitalem eis continuo10
dabant sententiam. Nullus quoque angulus civitatis deerat vacuus Sarracenorum
cadaveribus, vixque poterat aliquis ire per vias civitatis nisi calcando super Sarra-
cenorum cadavera. Boamundus vero illos quos jusserat in palatio intrare appre-
hendit, illisque abstulit omnia quae habebant, videlicet au ru m et argentum et alia
ornamenta quae illi habebant; alios fecit occidere, alios jussit conduci ad ven-
denduin Antiochiae. Multi17 fuerunt ex nostris qui in civitate invenerunt quicquid
erat eis18 necessarium, et multi qui nihil invenerunt ad capiendum. Postea fuit
1 Verba illos capiebat invaserunt om. d. — 2 Per murum civitatis. d. — 3 Et intus. d. — 4 Se
deorsum. c. d. — bEorum persecutionem. d. — tFodebant. a. c. — 1 Murum deorsum. d. — 8 Sarraceni qui
stabant super murum. c. — 9 Verba Videntes fodissent murum civitatis om. d. — 10 In civitatem. d. —
uDecembriL c. d. — 12 Quod erat. c. d. — 13 Super, c. — 14 Continebat ad suum proprium. d. — l*Crastino
die. c. d. — 16 Continuo eis. d. — 17 Et ita multi. c. d. — 18 Eis erat. c. d.
milites et pedites; tantique ascenderunt, quod vix ilios capiebat munis. Sarraceni igitur
tam robuste invaserunt illos per murum civitatis , et intus per terram sagittando, et cominus
spiculando cum suis lanceis, ita quod multi ex nostris, timoré perterriti, dimiserunt se
deorsum per murum. Illi prudentissimi viri, qui remansôrunt in murum, sufferebant
illorum persecutionem. Alii, qui sub castrum1 erant, fodiebant deorsum murum2 civitatis.
Videntes autem Sarraceni qui stabant super murum quod nostri fodissent murum civitatis ?
statim, timoré perterriti, inierunt fugam in civitatem. Hoc totum factum est in die Sabbati,
ad horam vesperi, occidente sole, undecimo3 die, intrante mense Decembri. Boamundus
igitur fecit per interpretem loqui Sarracenis majoribus, quod ipsi cum suis mulieribus et
infantibus et aliis substantiis misissent se in uno palatio quod erat supra portam, ipseque
defenderet eos de mortali sententia. Intraverunt autem omnes nostri in civitate, et quic-
quid boni invenire potuerunt in domibus et in foveis, hoc unusquisque ad suum continebat
proprium. Facto autem die crastino, ubicumque reperiebant quemquam illorum sive mas-
culum sive feminam, capitalem eis dabant continuo sententiam. Nullus quoque angulus
civitatis deerat, in quo4 non jaceret Sarracenorum cadaver, vixque poterat aliquis ire per
vias civitatis, nisi calcando super Sarracenorum cadavera. Boamundus vero illos quos jus-
serat in palatio intrare apprehendit, illisque abstulit omnia quae habebant, videlicet
aurum et argentum, et alia ornamenta quae illi habebant. Alios fecit occidere, alios fecit
conduci ad vendendum Antiochiae. Et ita multi fuerunt ex nostris qui in civitate invenerunt
quicquid eis erat necessarium ad sumendum , et multi qui nihil invenerunt ad capiendum.
1 Castro, e. — *Muros. e. — 3 Undecîma. e. — *Cujus. b.
Digitized by
94 PETRI TUDEBODI HISTORIA
tam longa mora in civitate quia fuerunt multi adstricti1 famé, ideo quod foras
non audebant exire in terram Sarracenorum longe; prope nequiverant aliquid
invenire ad capiendum. Christiani igitur2 illius terrae nihil deferebant ad ven-
dendum. Nostri quoque pauperes3 cœperunt scindere4 corpora paganorum, eo
quod in ven tribus eorum inveniebant reconditos bisantios5. Alii quoque, distrieti
famé, caedebant carnes eorum per frusta6 et coquebant et manducabant. Postea7
seniores nostri hoc videntes8 fecerunt paganos trahere9 extra civitatem ad portas,
ibique faciebant montes10 ex eis, et postea faciebant eos11 arderea.
VI. Boamundus autem non potuit12 concordari cum Raimundo Sancti iEgidii.
Reversus est Antiochiae. Raimundus13 quoque non post multos dies misit suos
legatos14 duci Godefredo et Flandrensi comiti et Rotberto Normanno15 et Boa-
mundo, quod ipsi veniant16 ad Rusiam civitatem loqui cum eob. Veneruntque ibi
omnes illi17 seniores, et concilium fecerunt quomodo incipere potuissent viam
Sancti Sepulchri per quam moti sunt et hue usque venerunt. Sed non potuerunt
Boamundum concordare18 cum Raimundo comité, nisi reddidisset 19 ei Antio-
chiam. Sed Raimundus noluit facere, pro fiducia quam fecerat20 Alexio imperatori.
Ideoque dux Godefredus et alii comités reversi sunt Antiochiae. Raimundus quo-
que, Christi athleta, reversus est ad Marram civitatem, ubi erant peregrini Sancti
Sepulchri, et misit suos homines ut ipsi munirent atque custodirent palatium
Cassiani amiralii, quod habebat in sua potestate, et turrem quae est supra portam
1 Distrieti. c. d. — 2 Om. igitur d. — 3 Paaperes peregrini. d. — 4 Scinderunt. d. — 5 Bizantios recondi-
tos. d. — 6 Frustra, a. c. d. — 7 Postquam vero. c. d. — 8 Viderunt. d. — 9 Trahi, d. — 10 Quasi montes.
c. d. — 11 Om. eos d. — 12 Non valens. — 13 Raimundus Sancti jEgidii. c. d. — uLegatos Antiochiœ. c. d.
— l*Normando. c. — 16 Venirent. c. d. — 11 Illi omnes. d. — 18 Concordari. c. d. — l9Redderet. c. d. —
20 Quam ipse fecit. d.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. VU, c. xi, p. 293-294. — b Cf. Willelm. Tyr. 1. VU, c. xi, p. ag3.
Postea fuit tam longa mora in civitate, quod multi fuerunt distrieti famé in civitate, ideo
quod foras non audebant exire in terram Sarracenorum longe, prope nequiverant aliquid
invenire ad capiendum. Christiani illius terrae hihil deferebant illi s in civitatem ad
vendendum1.
Hic comedebant carnes Tarcorum Christiani. — Nostri quoque pauperes peregrini cœpe-
runt scindere corpora paganorum, eo quod in ventribus eorum inveniebant reconditos
bisantios; alii quoque, distrieti famé, caedebant carnes eorum per frusta, et coquebant, et
manducabant2. Postquam vero seniores nostri hoc viderunt, fecerunt paganos trahi3 extra
civitatem ad portas ; ibi faciebant quasi montes ex eis et postea faciebant eos ardere.
VIII. (xni, 6.) Boamundus autem non valens concordari cum Raimundo Sancti jEgidii,
reversus est Ântiochiam4. Raimundus quoque Sancti jEgidii non post multos dies misit
suos legatos Antiochiae duci Godefredo, et Flandrensi comiti5, et6 Rotberto Normanniae, et
Boamundo, quod ipsi venirent ad Rusiam civitatem loqui cum eo. Veneruntque omnes ibi7
illi seniores, et concilium fecerunt quomodo incipere potuissent viam Sancti Sepulchri,
pro qua moti sunt et hue usque venerunt. Sed non potuerunt Boamundum concordare cum
Raimundo comité, nisi redderet ei Antiochiam. Sed Raimundus. facere noluit, pro fiducia
quam fecerat Alexio imperatori. Ideoque dux et alii comités reversi sunt Antiochiae. Rai-
mundus quoque, Christi athleta, reversus est ad Marram civitatem, ubi erant peregrini
Sancti Sepulchri, et misit suos homines Antiochiae, ut ipsi munirent atque custodirent
palatium Cassiani amiralii, quod habebat in sua potestate, et turrem quae est supra8 portam
1 Om. Christiani illius, etc. usque ad vendendum e. — 2 Ad manducandum. e. — 3 Tradi. e. — * Antio-
chiœ. e. — * Comiti Raimundo. b. — 6j4c. e. — 1 Mue omnes. e. — 8 Super, e.
1
Digitized by
DE HIEROSOLYMITÀNO ITINERE. 95
pontis contra Mathomariam. In ista quoque civitate fuit mortuus 6apiens Oriensis
episcopus*, ibique morati sunt peregrini 1 per unum mensem et très dies 2 b. Boa-
mundus, cupiens habere civitatem Antiochiae sua virtute, omnes homines Rai-
mundi Sancti iEgidii foras ejecitc.
VIL Quod quum audivit3 Rai m un dus, Christi athleta, parvipendit*, et sicut
servus in nomine5 Domini nostri Ihesu.Christi incepit viam Sancti Sepulchri, et
exivitnudis pédibus de civitate. Tertio decimo die, intrante Januario, pervenit6 ad
castrum7 Capharda*, quod distat per octo milliaria, ibique per très dies moratus
est. Illic adjunxit Rotbertus Normanniœ8 cum eo*. Rex autem Caesariaef multo-
tiens mandaverat9 suos nuntios Raimundo Sancti iEgidii ad Marram civitatem et
Gapbarda quod cum eo cupiebat concordare 10, et suus amicus esse11, et de suo
censu ei dare volebat quantum liberet, nimisque cupiebat Christianos diligere et
fiduciam volebat ei facere quod, quantum pertinebat suum regnum, peregrini
securi fuissent sine ullo pavore, et promittebat se dare mercatum de equis et cor-
poralibus alimentis. Exierunt autem peregrini et venerunt hospitari supra flumen
quod dicitur Pharphar juxta Caesareanr. Rex autem, postquam vidit Francorum
exercitum tam prope civitatis12 hospitari, nimis in suo animo doluit13, et jussit
mercatum devetare14 nisi de15 civitate discederent.
VIII. Crastina vero die misit cum illis duos Turcos qui eis monstrarent fluminis
1 Peregrini Sancti Sepalchri. d. — 2 Et quatuor dies. c. d. — 3 Audisset. c. d. — 4 Parvopendavii. c. — 5Om.
in nomine c. d. — 6 Pervenitque. c. d. — 1 Ad quoddam castrum. d. — *Normandiœ. c. d. — 9Miserat. d. —
10 Concordari. c. d. — llEffici. c. d. — 12 Civitatem. d. — l*Condoluit. c. d. — lïDevetari. c. d. — 15 A. d.
* « Willelmus bon» mémorise Aurasicensis episco-
• pu». • (Cf. Willeim. Tyr. 1. VU, c. ix, p. 291. Cf. ctiam
Gallia christ I , col. 770-772.)
b xxxiii dies , si credas Kemad-Eddin , ap. D. Defré-
mery, Miscell. Hist. orient, p. 45.
• Cf. Willeim. Tyr. /. c. p. 292.
4 Quant Caphaream vocal Raimundus de Aguilers.
Keferthale autem nuncupatur apud Kemad-Eddin.
(Cf. Defirémery, Miscell Hist. orient p. 5o.)
• Cf. Willeim. Tyr. /. c. p. 295.
r fTranseuntes per Caesaream (super Orontem).»
(Willeim. Tyr. 1. VH, c. xu, p. 296.) Rex ille Cœsareœ
erat procul dubio quidam emirus vel amiralius, natione
Turcus vel Sarracenus.
pontis contra Machomariam. In ista civitate quoque fuit mortuus sapiens Oriensis epi-
scopus; ibique morati sunt peregrini per unum mensem et quatuor dies. Boamundus,
cupiens habere civitatem Antiochiae sua virtute, omnes homines Raimundi Sancti i£gidii
foras ejecit.
IX. (xin, 7.) Quod Raimundus quum audisset, Christi athleta, parvipendit, et, sicuti
servus Domini nostri Ihesu Christi , incipit1 viam Sancti Sepulchri , et exivit nudis pedibus de
civitate, tertio decimo die intrante Januario. Pervenit3 ad castrum Capharda, quod distat
per octo milliaria, ibique moratus est per très dies. Illic adjunxit se Rotbertus Normannise
cum eo. Rex autem Cœsareae multotiens miserat suos milites et nuntios Raimundo Sancti
iEgidii ad Marram civitatem et Capharda, quod cum eo cupiebat concordari, et suus
amicus effici, et de suo censu ei dare volebat quantum libet, nimisque cupiebat Chris-
tianos diligere et fiduciam ei volebat facere, quod quantum pertinebat ad suum regnum
securi fuissent sine ullo pavore; et promittebat se dare9 mercatum de equis et corpora-
libus alimentis. Exierunt autem peregrini et venerunt hospitari supra flumen, quod dicitur
Pharphar, juxta Caesaream. Rex autem postquam vidit Francorum exercitum tam prope
civitatem hospitari, nimis in suo animo condoluit, et misit mercatum devetari, nisi a civi-
tate discederent.
X. (xiu, 8.) Crastina4 vero misit cum illis Turcos, qui eis monstrarent fluminis vadum,
1 Incepit e. — 2 Et pervenit. e. — 3 Dari. b. — 4 Crastino. k.
Digitized by
Google
96 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. vadum, eosque conducerent ubi1 invenire aliquid potuissent ad capiendum. De-
nique pervenerunt in quamdam vallem subtus quoddam castrum; ibique inve-
nerunt plusquam quinque miilia animalia, et satis frumentum et aiia bona, unde
nimis3 fuit refecta tota Christi militia. Tamen dominus illius castri concordatus
est cum Raimundo, eique donavit equos et caetera3, et juravit sua lege quod am-
plius peregrinis non noceret. Raimundus4 cum suo exercitu ibi per quinque dies
moratus est. Egressi inde pervenerunt Christi peregrini ad aliud5 Arabum castrum ,
dominus cujus simili ter concordatus est6 cum Raimundo.
IX. Inde exientes pervenerunt in quamdam vallem ad unam civitatem nomine
Caphaliam\ valde pulcherrimam et omnibus bonis ornatam. Habitatores vero illius
civitatis Christianos peregrinos venire audientes, dimiserunt civitatem vacuam,
et hortos plenos oleribus et domos pienas pluribus7 alimentis corporum. Tertia
autem die egressi ab illa civitate pervenerunt per altam et immensam montaneam
et intraverunt in vallem Dessem, in qua erat maxima ubertas frumenti et pecudum,
fueruntque ibi per quindecim dies. Ibique remansit8 castrum aliud vacuum, in
quod ignem miserunt9 et fugerunt. Juxta quod erat castrum10 aliud in quo erat
congregata maxima multitudo11 paganorum; illudque aggrediuntur tam fortiter
nostri peregrini quod in sua potestate habuissent, nisi Sarraceni jactassent foras 13
immensas13 turmas animalium. Reversa sunt autem nostri déférentes14 secum multa
animalia ad eorum tentoria. Summo autem diluculo collegerunt nostri suos pa-
piliones et venerunt15 ad idem castrum jam supradictum obsidere, et sua ibi
1 Vsque. c. d. — 2 Nimis satis. d. — 3 Etalia multa. d. — * Raimundo* ibi. c. d. — 5Alium. b. d. —
6 Concordatus est similiter. d. — 7 Plarimis. d. — 8 Invenerunt. c. d. — 9 Miserunt ignem Sarraceni d. —
10 Aliud castrum. c. d. — 11 Multitudo maxima. c. d. — 12 Om. foras d. — 13 Innumeras. c. d. — 14 Deda-
centes. d. — ^Atque venerunt. d. Et venientes. c.
* Cephalia apud Order. Vital. /. c.
eosque conducerent usque invenire aliquid potuissent ad capiendum. Denique1 pervene-
runt2 in quamdam vallem subtus quoddam castrum3, ibique invenerunt plus quam quinque
miilia4 animalia, et satis frumentum5, et alia bona, unde nimis fuit refecta tota Christi
militia. Tamen dominus illius castri concordatus est cum Raimundo, eique donavit equos
et alia multa, et sua lege juravit quod amplius peregrinis non noceret. Raimundus ibi cum
suo exercitu per quinque dies moratus est. Egressi inde pervenerunt Christi peregrini ad
alium Arabum castrum, cujus dominus similiter concordatus est cum Raimundo.
XI. (xiii, g.) Inde exientes pervenerunt in quamdam vallem ad unam civitatem nomine
Caphaliam, valde pulcherrimam et omnibus bonis ornatam. Habitatores vero illius civitatis
Christianos peregrinos venire audi entes, dimiserunt civitatem vacuam, et hortos plenos
oleribus, et domos pienas plurimis alimentis corporum. Tertia autem die egressi ab illa ci-
vitate, pervenerunt per altam et immensam montaneam, et intraverunt in vallem de Issem,
in qua erat maxima ubertas frumenti et pecudum, fueruntque per quindecim dies. Ibique
invenerunt aliud castrum vacuum, in quod ignem miserunt0 Sarraceni et fugerunt, juxta
quod erat aliud castrum , in quo erat congregata multitudo maxima paganorum. Illud aggre-
diuntur7 tam fortiter nostri peregrini, quod in sua potestate habuissent, nisi Sarraceni
jactassent foras innumeras turmas animalium. Reversi sunt autem nostri, deducentes secum
multa8 animalia ad eorum* tentoria. Summo autem diluculo collegerunt nostri suos pa-
piliones, atque venerunt ad idem castrum jam supradictum obsidere, et sua tentoria ibi
1 Deinde. b. — 2 Venerunt e. — 3 Castrum quoddam. e. — 4 Plusquam mille, e. — 5 Frumenti. e. —
0 Miseront, e. — 1 Aggrediunt. e. — 8Om. multa e. — 9 Ad sua. e.
Digitized by
Google
DE HIEROSOLYMITÀNO ITINERE. 97
voluerunt tendere tentoria. Sedgenspagana1 omnino dédit se fugae2 circa mediam
noctem, et dimiserunt castrum vacuuin Sancti Sepulchri peregrinis3. Intrantes
autem castrum peregrini invenerunt ibi de rore cœli abundantiam, scilicet4 fru-
mentum, vinum, farinam, et5 oleum, et galiinas, et quicquid eis opus erat.
X. Illic devotissime celebraverunt festivitatem sanctae Mariae Purificationis,
quae est secunda die* Februarii*. Veneruntque ibi nuntii de Camela 7 b civitate,
deducentes secum equos et aurura quae mittebat rexc illius civitatis Raimundo
Sancti jEgidii, cupiensque8 concordari cum eo, promittensque Christianos omni-
modo diligere9, eos 10 ubique honorare. Rex quoque Tripulisd similiter mittebat
suos Duntios Raimundo Sancti iEgidii, volensque cum eo11 pacem habere, si illi
placeret, et misit12 ei decem equos, et quatuor mulas, et multos13 bisantios. Sed
cornes ait nullomodo cum eo pacem habere» nisi Christianus efficeretur. Rex
autem14 promisit15. Exeuntes autem nostri de illa optima valle, pervenerunt ad
qûoddam castrum, quod dicitur Archas*, in die lunae, scilicet secunda feria in
medietate16 Februarii f, circa quod tentoria fixerunt. Quod castrum plénum erat
innumerabili paganorum gente, videlicet Turcorum, Sarracenorum et Arabum,
et Publicanorum , et aliorum paganorum. Qui mirabiliter munierunt illud castrum
et defendebant se fortiter. Castrum quoque erat nimis forte et altum super quem-
dam montem, et clauditur a duobus mûris. Uno vero die exierunt quatuordecim
ex nostris militibus, et equitaverunt contra Tripulim civitatera, quae distat a Castro
1 Paganorum. a. c. — 2 Fugere. d. — 3 Et peregrinis. d. — 4 Licet. a. — 5Om. et c. — 6 Dies. c. —
7 Camélia, a. c. — 8 Cupiens. d. — 9 Diligere omnimodo. d. — 10 Et diligenter eos. c. d. — 11 Cum Mo. d.
— nMisitque. d. — 13 Om. multos a. — 14 Quod rex autem. c. — 15 Promisit et annuit. c. d. — 16 In medio. d.
* Anno Domioi 109g.
b Emessa. (Cf. Willdm. Tyr. 1. VII , c. xn, p. ag5 :
« Transeuntes enim per Cœsaream , Hamam et Emissam
«(leg. Emessam), que vulgari appellatione Camela di-
• citur. •)
8 Genah Eddaule vel Djenah el Daula hujua civitalis
lune princeps erat. (Cf. Extraits du hist. arabes, p. 10,
et Ibn Khalduni, Narrât, de Expedit. Franc, p. 5i-5a.)
* Eo (empore Abu Ali Ibn Ammar Tripoleos prin-
ceps erat.
• Cf. WUlelm. Tyr. 1. VU, c. un, p. 297.
' Id est die lunœ et xiv' menais Februarii.
voluerunt tendere. Sed gens pagana omnino dédit se fugae, circa mediam noctem, et
dimiserunt1 castrum vacuum Sancti Sepulchri peregrinis. Intrantes autem castrum pere-
grini ibi invenerunt de rore cœli abundantiam, scilicet frumentum, vinum, et farinam,
et oleum, et galiinas, et quicquid opus erat.
XII. (xiii, 10.) IUic devotissime celebraverunt festivitatem sanctae Mariae Purificationis,
quae est secunda die Februarii. Veneruntque nuntii de Camela civitate, deducentes secum
equos et aurum, quae mittebat illius civitatis rex3 Raimundo3 Sancti ^Egidii, cupiens con-
cordari cum eo, promittensque Christianos diligere, et diligenter eos ubique honorare.
Rex quoque Tripulis4 similiter mittebat nuntios suos Raimundo Sancti iEgidii, volensque
cum eo pacem habere si illi placeret, misitque ei decem equos, et quatuor mulas, et multos
bisantios. Sed cornes ait nullo modo pacem habere, nisi Christianus efficeretur. Quod
rex promisit et annuit. Exeuntes nostri de optima illa valle, pervenerunt ad quoddam
castrum, quod dicitur Archas, in die lunae, scilicet secunda feria in medio Februarii,
circa quod tentoria fixerant. Quod castrum erat plénum innumerabili gente paganorum ,
videlicet Turcorum, Sarracenorum, Arabum et5 Publicanorum, et aliorum paganorum,
qui munierant mirabiliter illud castrum et defendebant se fortiter. Castrum quoque erat
nimis forte et altum super quemdam montem, et clauditur a duobus mûris. Uno die exie-
runt quatuordecim ex nostris militibus et equitati sunt Tripulim civitatem, quae distat a
lDimisit. e. — 2Om. rex b. — *Raimandus. b. — 4 Tripolis. e. sic et infra. — 5Om. et e.
m. i3
98 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. oeto naillia 1 . Isti milites fuerunt, sciiicet Raimundus, de Torena vicecomes, et
Petrus, vicecomes de Castelion, et Aimericus de Lobenes2* et Sicardus3, et Bego
de la Ribeira\ et Willelmus5 Botinus, et alii quorum nomina6 ignoro. Isti qua-
tuordecim milites Christi invenerunt sexaginta7 inter Turcos et Sarracenos et Ara-
bes et Curtos, qui deducebant se ante nostros homines, et animalia8 magis9 mille
quingenta10. Quos invaserunt riostri muniti signo crucis, et, Deo adjuvante, su-
peraverunt eos, occideruntque sex ex illis et sex equos retinuerunt. Alia die
exierunt de exercitu Christi Raimundus Piletus et Raimundus, vicecomes de To-
rena, et venerunt ante Tortosam' civitatem cum suis militibus, praeliaveruhtqtie11
nimis fortiter illam, quae erat munita de maxima paganorum multitudine. Sero
autem jam facto, recesserunt nostri in quodam angulo, juxta silvam, ibique hos-
pitati, fecerunt innumerabiles ignés12, quasi ibi adesset omnis exercitus Christia-
norum.
XL Quod videntes pagani, maximo timoré perterriti, hocte et furtim fugerunt,
et dimiserunt civitatem plenam pluribus bonis, quae sita est supra optimum por-
tum maris. Crastina autem die venerunt nostri milites, putantes undique invadere
illam, eamque invenerunt vacuam gente. Et intrantes in ea habitaverunt quandiu
obsessio fuit ante castrum Archae. Prope istam est alia urbs quae dicitur Mara-
clea13b. Amiralius quoque, qui eam regebat, pactus est cum nos tris, et misit nos^
tros infra civitatem 14 et vexilla.
Alii quoque seniores, qui erant Antiochiae, videlicet dux Godefredus, et Flan-
*, Milliaria. c. d. — 2 Amarerius de Lobene. c. Amaverius de Lobene. d. — - 3 Sichardas. A. - — 4 De la
Ribeire. c. — 5 Guillelmus. d. — 6 Nomina quorum, c. — 7 Om. sexaginta d> — 8 Ut animalia. d. — * Om.
magis c. — 10 Quingentos. c. d. — 11 Prœliati suntque. a. c. — 12 Innumerabilem ignem. d. — l*Mereclea. a.
Marechea. d. — 14 Infra civitatem nostros. d.
• Cf. Willelm. Tyr. \. VII, c. xv, p. 299. — b Hodie Marakia.
castro octo milliaria. Isti fuerunt milites, sciiicet Raimundus, de Torena vicecomes, et
Petrus, vicecomes de Castellon, et Amanerius1 de Lobreto, et Sicardus, et Bego de la
Riberie2, Guillelmus Botins3, et alii quorum nomina ignoro. Isti quatuordecim milites
invenerunt sexaginta inter Turcos et Arabes, Sarracenos et Curtos, qui deducebant ànte
se nostros homines, ut4 animalia, magis quam mille quingentos. Quos invaserunt nostri
muniti signo crucis, et, Deo adjuvante, superaverunt eos5, occideruntque sex ex6 illis et
sex equos retinuerunt. Alia die exierunt de exercitu Christi Raimundus Piletus et Rai-
mundus, vicecomes de Torina7 civitate, et venerunt ante Tortosam civitatem cum suis
militibus, praeliatique sunt fortiter illam, quae erat munita maxima multitudine paga-
norum. Sero autem jam facto, recesserunt nostri in quodam angulo, juxta silvam, ibique
hospitati fuerunt, feceruntque8 innumerabiles ignés, quasi adesset omnis exercitus Chris-
tiaàorum.
XIII. (xni, 11.) Quod videntes pagani, maximo teïrore perterriti, nocte furtim fiige-
runt, et dimiserunt plenam civitatem pluribus9 bonis, quae sita est suf>ra optimum portum
maris. Crastina autem die venerunt nostri milites, putantes undique invadere illam ; eamque
invenerunt vacuam gente10. Et intrantes in ea habitaverunt quandiu obsessio fuit ante cas-
trum Archœ. Prope istam est alia urbs quae dicitur Maraclea. Amiralius qui eam regebat
pactus est cum nostris, et misit nostros infra civitatem et vexilla nostra.
Hic obsederant Gibellam civitatem. — Alii quoquè seniores, qui erant Antiochiae, videlicet
1 Amanevus. e. — 2 De Riberie. e. — 3 Botius. b. — 4 Et. e. — 5Om. et, Deo adjuvante, superaverunt
eos e. — 6Om. ex b. — 7 Torena. e. — 8 Hospitati fecerunt fieri. e. — 9Plurimis. e. — 10 Gentibus. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 99
drensis cornes Rotbertus, et Boamundus, venerunt usque Lichiam1 civitatem, a. 1099.
sequentes Raimundum Sancti iEgidii. Ibique Boamundus separavit se ab aliis et
reversusest Antiochiam2. Dux quoque Godefredus et Flandrensis cornes, sequentes
Raimundum Sancti iEgidii, pervenerunt ad quamdam civitatem, cui nomen Gi-
bellum', quam fortiter obsederunt et praeliaverunt. Raimundus quoque erat3 in
obsessione castri Archae, veneruntque sibi nuntii, quod pagani venientes volebant
cum eo praeliari. Me quoque misit episcopum Albariaeb duci Godefredo, et Rot-
berto Flandrensi comiti, quatinus venissent ad castrum Archae, quoniam pagani
veniebant undique congregati pugnare cum eo et cum sua gente. Quod quum
audivit4 dux Godefredus et Flandrensis cornes, fecerunt placitum cum amiralio,
qui eis equos et bisantios dédit, et promisit eis quod in damno peregrinis Sancti
Sepulchri amplius non esset. Duxque Godefredus et Flandrensis cornes5 festi-
nanter perrexerunt ad Raimundum Sancti ^Egidii in adjutorio, ethospitati sunt6
ultra flumen. Itaque obsederunt castrum; sed illi supradicti pagani minime vene-
runt ad pugnam.
XII. Non post multos dies equitaverunt nostri contra Tripulim, et invenerunt
extra civitatem Arabes etTurcos, et Sarracenos , quos invaserunt continuo, et mi-
serunt eos in fugam , et occiderunt7 maximain partem nobilium civitatis. Tanta fuit
paganorum occisio et sanguinis illorum effusio, quod etiam aqua quae in civitate8
fluebat videbatur rubea ruere in cisternas illorum sanguine. Unde nimis fuerunt
alii tristes ac dolentes, qui in civitate vivi remanserant. Jam vero erant tanto9
1 Liceam. a. — 2 Antiochiœ. a. — 3 Om. pervenerunt ad quamdam civitatem quoque erat d. —
— 4 Audisset. d. — 5 Cornes Rotbertus c. d. — 6 Secus castrum sunt. c. d. — 7Om. eos in fugam et occide-
runt a. — 8 M civitatem. d. — 9 Om. tanto d.
* Apud veteres Gabala, vulgo Gibel, hodie Djebali. b Episcopus Albariensis tune erat Petrus, qui, urbe
Gibellum apud Willehn. Tyr, cf. I. VII , c. xvn, p. 3oa. capta, electus fuerat. Vid. p. 86-87.
dux Godefredus, et Flandrensis cornes Rotbertus1, et Boamundus, venerunt usque Lichiam
civitatem, sequentes Raimundum Sancti jEgidii. Itaque Boamundus separavit se ab aliis,
et reversus est Antiochiam. Dux quoque Godefredus et Flandrensis cornes, sequentes
Raimundum Sancti ^Egidii, pervenerunt ad quamdam civitatem, cui nomen Gibellum,
quam fortiter obsederunt2 et praeliati sunt. Raimundus erat in obsessione Archae, vene-
runtque sibi nuntii, quod pagani veniebant praeliari cum eo. Ille quoque misit episcopum
Albariae duci Godefredo et Rotberto, Flandrensi comiti, quatinus venissent ad castrum
Archae, quoniam pagani veniebant undique congregati pugnare cum eo et sua gente. Quod
quum audisset dux Godefredus et Flandrensis cornes, fecerunt placitum cum amiralio, qui
eis equos et bisantios dédit, et promisit eis quod in damno peregrinis Sancti Sepulchri am-
plius non esset. Dux Godefredus et Flandrensis cornes Rotbertus festinanter perrexerunt
ad Raimundum Sancti jEgidii in adjutorio, et hospitati sunt secus castrum juxta fluvium.
Itaque obsederunt castrum; sed illi supradicti pagani minime venerunt ad pugnam.
XTV. (xin, 1 2.) Non post multos dies equitaverunt nostri contra Tripulim, et invenerunt
extra civitatem Turcos et Arabes, et Sarracenos, quos invaserunt continuo, et miserunt
eos in fugam , et occiderunt maximam partem nobilium civitatis. Tanta fuit paganorum
occisio et sanguinis illorum effusio, quod etiam aqua quae in civitate fluebat videbatur
rubea ruere in cisternas illorum 5 sanguine. Unde nimis fuerunt alii tristes et dolentes, qui
in civitate vivi remanserunt. Jam vero erant tanto timoré exterriti, quod vix aliquis eorum
1 Raimundus. b. — 2 Obsesserunt. e. — 3 Eorum. e.
i3.
Digitized by
Google
100 FETR1 TUDEBODI H1STORIA
a. 1099. exterriti pavore1, quod vix aliquis eorum audebat exire extra civitattis porta m . Aliâ
namque die equitaverunt nostri tdtra vallem Dessem, et invenerùnt boves et
asinos, et oves, et multa animalia sine numéro, et diviserunt se sexaginta ab aliiset
invenerùnt tria millia càmelofum. Omnia vero ista animalia deduxerunt ad exer-
citum Christi; unde fuit satis lœta tota Christi militia. Naves quippe nostrae ve-
nerrint prope nos in quodam portu, quandiu fui mus in illa obsessione, déférentes
maximum mercatum,scilicet frumentum et vinum, et2 carnem3, et oleum, et hor-
deuni, unde nimis4 ubertas fuit in tota hoste. In illa namque obsessione féliciter
martyrium plures ex nostris receperunt, videlioet Pontius de Balan5a et Ànselmus
de Riboamundi 6 b, et Willelmus Pichardus7, et alii quos hominare nequeo. Ita
vero tenuerunt obsessum illud supradictum castrum per très menses minus uno
die. Ibi Pascha8 Domini celebraverunt quarto Idus Aprilis0. Rex quoque Tripulis
saepe mittebat nuntios Raimundo Sancti ^Egidii ut dimisisset castrum, quod si
faceret concordaretur9 et cum eo10. Àudientes itaque hoc nostri seniores, videlicet
Raimundus Sancti ^Egidii, et dux Godefredus, et Rotbertus11, Flandrensis corties,
et Rotbertus Normannus, et alii peregrini, et ex alia parte videntes fructus novos
properasse, quoniam in medio Martio manducabant novellas fabas, et12 in medio
quoque Aprili, novum frumentum, tune conciliati sunt nostri13 majores sive mi-
nores, dicentes quod bonum esset Hierosolymitanum iter cum novis fructibus
incipere. Et ita laudaverunt omnes facere placitum cum rege.
XIII. Discesserunt igitur a Castro, et pervenerunt Tripulimd, in sexta feria, ter-
1 Exterriti timoré, d. — 2 Om. et d. — 3 Carnem et caseos. d. — 4 Maxima. c. D; — 5 Banian, c. d. —
6 Ribesmundus. c. d. — 7 Picardas. c. d. — 8 Ibique Pascha. c. d. — 9 Concordasset. a. — l0Etiam cum eo. d.
— 11 Om. Rotbertus c. — 12 Om. et c. — 13 Om. nostri d.
' Melius Pontius de Baladu.no vel Paludano. c Id est x* die menais Aprilis.
h Gallice Ribemont. d Cf. Willelm. Tyr. 1. VII, c. xxi, p. 3og.
audebat exire extra civitatis portam. Alia vero die equitaverunt nostri ultra vallem Desem ,
et invenerùnt boves et asinos, et oves, et multa animalia sine numéro; et diviserunt se
sexdginta ab aliis, et invenerùnt tria millia camelorùm. Omnia vero ista animalia deduxe-
runt ad exercitum Christi ; unde satis fuit laeta tota Christi militia. Naves quippe nostrae
venetunt prope nos in quodam portu, quandiu fuimus in ea obsessione, déférentes maxi-
mum mercatum, scilicet frumentum, vinum et carnes et câseos, oleum1 et hordeum,
unde maxima ubertas fuit in tota hoste 2. In illa namque obsessione féliciter martyrium
plures ex nostris receperunt, videlicet Pontius de Baulan, et Anselmus de Risbemundus3,
et Guillelmus Picardus , et alii quorum nomina nescio. Ita vero tenuerunt illud castrum
supradictum per très menses, minus uno die. Ibique fuit judicium factum de lancea Do-
mini, vni kalendas Aprilis, ibique Pascha Domini celebraverunt iv idus Aprilis.
Hic fait judicium de lancea Domini. — Rex quoque Tripulis saepe mittebat nuntios Rai-
mundo, duci Sancti iEgidii, ut dimisisset castrum. Audientes hoc itaque nostri seniores, vi-
delicet Raimundus Sancti jEgidii, et dux Godfefredus , et Rotbertus, cornes Flandrensis, et
Rotbertus Normannus, et alii peregrini, et ex alia parte videntes fructus novos prope-
rasse, quoniam in medio4 Martio manducabant novellas5 fabas, et in medio quoque
Aprilis*, novum frumentum, conciliati majores sive minores, dicentes7 quod bonum esset
Hierosolymitanum iter cum novis fructibus incipere. Et ita laudaverunt omnes facere pla-
citum cum rege.
XV. (xm, i3.) Discesserunt igitur a Castro, et pervenerunt Tripulim, in sexta feria,
1 Et oleum. e. — 2 Toto. b. — 3 Risbemund. b. — 4 Mense. b. — 5 Novas. e. — 6 Aprili. e. — 7 Dicebant. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 101
tia1 décima die intrante Maio, ibique per très dies morati sunt2. Concordâtes a. ioy9,
fuit3 rex Tripùlis cum Rairaundo Sancti iEgidii et aliis* senioribus. Illis continuo*
diésolvit plusquata trecentos6 peregrinos% qili in civitate capti erant de priori
bellû4 Et dédit Raimundo quindecim miilia7 bisantios8, et quindecim equos magni
pretii, et fecit iliis magnum mercatum facere equorum9 et asinorum10, et pa-
nis11, et omnium bonorum12; unde nimis fuit omnis Christi militia ditata13.
Et convenit illis quod, si bellum devincere potuissent quod ei amiralius para-
bat *\ et Hierusalem apprehendere potuissent15, quod ille Christianus efficeretur, et
terram ab eis reciperet. Talique conventu placitum locutum est atque factum I6.
Postea discesserunt a civitate in secunda feria medii Maiib, transiverunt17 per
artam viam et arduam tota die et nocte , perveneruntque 18 ad castrum cui nomen
BethoronI9c. Deinde appropinquaverunt civitati quae diciturGibelond secus mare,
in qua passi fuerunt maximam sitim; et sic defessi pervenerunt ad locum20 quod
dicitur Braime. Deinde transierunt die ac nocte Ascensionis Dominif per mon-
tem quemdam, in quo erat via nimis angusta et arta, ibique putaverunt nostros
inimicos invenire. Sed, Deo21 annuente, nullus illorum parabat22 se ante nostros.
Itaque pervenerunt ad civitatem quae dicitur Baruth, et de illa ad aliam quae di-
citur Sagitta, de Sagitta23 ad aliam quae dicitur24 Sur, de Sur25 ad Acram26 civi-
tatem pervenerunt. De Acra27 transiverunt28 secus castrum, cui nomen Caipbas.
1 Tertio, c. d. — 2 Sunt. Et. c. d. — 3 Est. c. d. — 4 Cum aliis. a. c. — 5 Illisque continue c. d. — 6 Très
centum. c. — 7 Quinque millia. d. — 8 Om. bisantios d. — 9 Fieri de equis. c. d. — 10 Asinis. c. d. — 11 Pane ,
et caseis, etpannis. c. d. — 12 Omnibus bonis, c. d. — 13 Nimis ditata fuit omnis Christi militia. c. d. — 14 Prœ-
parabat. c. d. — 15 Valuissent. d. — 16 Factum est. d. — 17 Transiveruntque. c. d. — 18 Om. que a. c. —
19 Bethelon. ci. — 20 Ad Jlumen. c. d. — 21 Et Deo. d. — 22 Prœparabat. c. d. — 25 Om. de Sagitta d.
— 24 Vocatur. c. d. — 25 Et de Sur. d. — 26Archam. c. — 27 Achra. c. d. — 28 Transierunt d.
* Cf. Willelin. 1. VII, c. xxi, p. 3og. J Olim Byblos, vulgo Gibelet, hodie Djebail.
b Id est die xvi* menais Maii. * Fluvius ille nuncupatur arabice Nahr Ibrahim.
e Hodie Batroum. f Id est die Jovis xix" mensis Maii.
xiii die1 intrante Maio, ibique per très dies morati sunt. Et concordatus fuit rex Tripulis
cum Raimundo Sancti jfàgidii et cum aliis senioribus , illisque continuo dissolvit plusquam
trecentos peregrinos, qui in civitate2 capti erant de priori bello. Et dédit Raimundo quin-
decim millia bisantios et quindecim equos magni pretii, et fecit illis magnum mercatum
fieri de equis et asinis, et pane, et caseis, et pannis, et omnibus bonis; unde nimis ditata
fuit tota Christi militia. Et convenit illis quod, si bellum devincere potuissent, quod eis
amiralius prœparabat, et Hierusalem apprehendere valerent, quod ille Christianus effice-
retur, et terram ab eis acciperet. Talique conventu placitum locutum fuit atque factum.
Postea discesserunt a civitate secunda feria medii Maii , transieruntque per viam artam et
arduam tota die et nocte, perveneruntque ad castrum cui nomen Bethelon. Deinde appro-
pinquaverunt civitati quae dicitur Gibelon secus mare, in qua passi3 fuerunt maximam4
sitim; et sic defessi pervenerunt ad flumen quod dicitur Braim5. Deinde transierunt die ac
nocte Ascensionis Domini per montem quemdam, in quo nimis est6 via angusta et arta,
ibique putaverunt inimicos nostros invenire. Sed, Deo annuente, nullus eorum prœparabat
se ante nostros. Ita pervenerunt ad civitatem quae dicitur Baruth , et de illa ad aliam quae
dicitur Sagitta, et de Sagitta ad aliam quae vocatur Sur, et de Sur ad Acram civitatem
pervenerunt. De Acra transierunt secus castrum, cui nomen Caiphas; inde pervenerunt
1 Om. die b. — 2 Illic. b. — 3 Om. passi b. — 4 Magnam. e. — 5 Braym. e. — 6 Om. est b.
Digitized by
Google
102 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. i°99« Perveneruntque juxta1 Caesaream civitatem, ibique Pentecostçn célébra verunt,
tertia die5 exeunte Maioa. Unde venerunt ad civitatem quae dicitur Rama3, quam
Sarraceni vacuam dimiserant metu Francorum. Juxta quam eràt honorabilis eccle-
sia, in qua requievit pretiosissimum sancti Georgii corpus, qui illic a perfidis
paganis, pro Christi nomiue, fideliter4 martyrium suscepit. Continuo consiliati
sunt nostri seniores ut illi5 devotissime eligerent episcopum b, qui hanc custodiret
et erigeret ecclesiam, cui suas dederunt décimas auri6 et argenti, et animalium,
et equorum, ut honestissime vivere potuisset cum7 eis qui cum eo remanebant.
Remaosit quoque ille ibi8 cum gaudio9.
THEMA XIV.
I. Alii autem laetantes, scilicet Raimundus Sancti iEgidii et dux Godefredus,
cum aliis peregrinis , exultantes 10 pervenerunt 1 1 Hierusalem , tertia feria, septimo die
intrante Junio, eamque robustissime prope muros12 obsederunt. Rotbertus quoque
Normannus obsedit a septentrione, juxta Sancti protomartyris Stephani ecclesiam,
ubi gaudenter pro nomine Christi recepit lapides; et juxta eum Flandrensis cornes.
Ab occidente obsedit eam dux Godefredus et Tancredus cum eo. A mendie quoque
obsedit eam Raimundus, Sancti iEgidii cornes, scilicet in monte Syon, juxta eccle-
siam Sanctœ Mariae, matris Domini, ubi migravit a saeculo, et ubi Dominus cum
suis cœnavit discipulis, et ubi Spiritus Sanctus in corda apostolorum 13 descendit.
1 Om. juxta d. — 2 Om. die d. — 3 Ramma. d. — 4 Om. fideliter d. — 5 Ut ibi. d. — 6 Auri scilicet d. —
7 Simul cum. c. d. — 8Om. ibi A. — 9 Cum magno gaudio. c. — 10 Om. exultantes d. — 11 Pervenerunt
usque ad civitatem c. d. — 12 Muros civitatis. c. d. — 13 Discipulorum c.
* Id est die Domini xxix* menais Maii. — b Nomine Robertum. (Cf. Willelm. p. 3 1 3 et Orient. Christ, t. III , c. 1 27 1 . )
Caesaream civitatem, ibique celebraverunt Pentecosten, tertia1 die exeunte Maio. Unde2
venerunt ad illam civitatem3 quœ dicitur Rama, quam Sarraceni vacuam dimiserant metu
Francorum. Juxta quam erat nobilis ecclesia, in qua requievit pretiosissimum sancti Georgii
corpus, quia illic a perfidis paganis, pro Christi nomine, féliciter martyrium suscepit. Con-
tinuo consiliati sunt nostri seniores ut ibi devotissime eligerent episcopum, qui hanc cus-
todiret et regeret ecclesiam, cui suas décimas dederunt, auri scilicet et argenti, et anima-
lium et equorum , ut honestissime potuisset vivere simul cum eis qui cum eo remanebant.
Remansit quoque ille ibi cum gaudio.
XVI. (Th. xiv, 1.) Alii autem laetantes, scilicet Raimundus Sancti yEgidii et dux Gode-
fredus, cum aliis peregrinis, pervenerunt usque ad civitatem Hierusalem, tertia feria,
intrante die septimo Junii, eamque robustissime prope muros civitatis obsederunt. Rotber-
tus quoque4 Normannus obsedit eam a septentrione, juxta Sancti Stephani protomartyris
ecclesiam, ubi gaudenter5 recepit lapides pro Christi nomine; et juxta eum Flandrensis0
cornes. Ab occidente obsedit eam dux Godefredus et Tancredus cum eo. Ab7 meridie obse-
dit quoque eam Raimundus , cornes Sancti jEgidii, scilicet in monte Syon, juxta ecclesiam
Sanctae Mariae, matris Domini, ubi migravit a saeculo, et ubi Dominus cœnavit cum suis
discipulis, et ubi Sanctus Spritus in corda discipulorum descendit. Tertia autem die
1 Tota. b. — *Inde. e. — 3 Urbem. e. — 4 Namque. e. — 5 Gratanter. e. — 6 Rotbertus Flandrensis. e.
— 7 A. E.
Digitized by
HIST. OCCID. T. III, P 102.
TABULA I.
W 6uT ^alWitmeut. | ^chtf — - tara*. I Wcj «wtel.iôf^j^xrfitir t>;HÛ<»rtr»ï*
l?«r fur mtv vtimtti ttf,(,c
Ercil RicKard del.
TABULA UR3IS HIE'R^SAL^M -, CUB-ISTIANIS J?PTJ'?MAT-f
M
Digitized by
Google
Digitized by
Google
DE HKEROSOLYMITANO ITINERE. 103
Tertio autem die exierunt ex1 nostris militibus de exercitu Sancti Sepulchri prae- a. io99.
daûdi causa, scilicet Raimundus Piletus et Raimundus de Tbrena, et alii cùm illis,
et invenerunt duceAtos Arabes, et praeliaverunt2 Ghristi milites cum illis paganis,
et, Deo adjuvante et Sancto Sepulchro, illos devicerunt, et multos ex eis occide-
runt, et triginta equos retinuerunt. Secunda vero venienteferia, aggrediuntur tam
fortissime3 civitatem, quod, si scalaô fuissent paratae, in eorum fuisset potestate*
civitas. Tamen minorem straverunt murum, et unam scalam ad majorem direxe-
runt5, super quam ascenderunt nostri milites, et cominus percutiebant paganos
civitatis suis ensibus atque lanceis. Fuitque ibi mortuus Raginaldus6, dapi-
fer Httgonis7 Liziniacensis, et alii multi; sed plures fuerunt mortui ex illis. Fue-
runt que ibi illa obsessione quod nihil panis ad edendum invenire poterânt per
decem diefc, donec venit nuntius nostrarum navium quae applicuerant porto Jafi8.
Postquâm venit nuntius navium, acceperunt nostri seniores consilium inter se,
dicentes quod misissent milites et clientes, qui fideliter custodirent homines et
naves quae vénérant porto Jafi9.
II. Summo autem10 diluculo exierunt centum milites de exercitu Raimundi
Sancti iEgidii, scilicet Raimundus Piletus et Gaudemarus11 Carpinellus, et Achar-
dus1* de Montemerlo15', et Willelmus de Sabra, et alii quorum nomina14 igfcoro.
Quumque militarent15 ad portum, diviseront se ex nostris milites triginta ab aliis,
scilicet Gaudemarus et Achardus, et invenerunt sexcentos16 Arabes et Turcos et
Sarracenos. Quos invaserunt fortiter Christi milites. Sed tam magna fuit virtus
illorum paganorum super nostros, quod undique circumcinxerunt illos, et occi-
1 De. d. — 2 Prœliati sont. d. — 3 Fortiter. d. — 4 Potestate met. d. — hErexerant. c. d. — *Reginalda$. c.
Raimundus. d. — 7Om. Hugonis a. — 8 Jaci. a. Rafi. d. et sic infira. — °Om. postquâm porto Jafi A.
— 10 Summo enim. d. — 11 Gaudemarius. c. — 12 A cardas, c. — 13 Montmerlo. A. c. — 14 Nomina quorum.
c. d. — 15 Militabant. c. — 16 Septingentos. d.
• Cf. Waielm. Tyr. 1. VIII, c. ix, p. 337.
exierunt de nostris militibus de exercitu Sancti Sepulchri causa prsedandi, scilicet1 Rai-
mundus Piletus et Raimundus de Torena, et alii cum illis. Invenerunt ducentos Arabes,
et prœliati sunt Christi milites cum illis paganis, et, Deo adjuvante et Sancto Sepulchro,
illos devicerunt, et multos ex eis occiderunt, et triginta equos retinuerunt. Secunda die
veniente feria2, aggrediuntur tam fortiter civitatem, quod, si scalae fuissent paratae, in eorum
potestate esset civitas. Tamen minorem straverunt murum, et unam scalam ad majorem
erexerunt, super quam ascenderunt nostri milites, et cominus percutiebant paganos civi-
tatis suis ensibus atque lanceis. Fuitque ibi mortuus Rainaldus, dapifer Hugonis Lizinia-
censis3, et alii multi; sed plures fuerunt mortui ex eis. Fueruntque in illa4 obsessione,
nihil invenientes ad edendum per decem dies, donec venit nuntius nostrarum navium,
quae applicuerunt porto Jafi. Postquâm venit nuntius5 navium, et* cœperunt nostri seniores
consilium inter se, dicentes quod milites et clientes misissent, qui fideliter custodirent
homines et naves quae vénérant porto Jafi.
XVII. (xiv, 2.) Summo autem diluculo exierunt milites centum de exercitu Raimundi,
cqmitis Sancti iEgidii, scilicet Raimundus Piletus, et Gaudemarus Carpinellus, et Achardus
de Mommerlo, et Guillelmus de Sabra, et alii quorum nomina ignoro. Quumque militarent
ad portum, diviseront se triginta milites ex nostris ab aliis, scilicet Gaudemarus et Achar-
dus, et invenerunt septingentos Arabes et Turcos, et Sarracenos. Quos invaserunt fortiter
Christi milites. Sed tam magna fuit virtus paganorum super nostros, quod undique cir-
1 Om. scilicet e. — 2 Om.feria e. — *Lizicensis. b. — 4 Ibi in. b. — 5 Vénérant nuncii. e. — 6 Om. et e.
Digitized by Google
104 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. derunt Achardum de Montemerlo, et paUperes homines qui erant pede. Quum
autem tenerent1 nostros ita inclusos quod omnes putabant mon, venit quidam
nuntius alius*, et dixit Raimundo Pileto : «Quid hic cum istis adstas militibus?
«Ecce omnes nostri in una3 districtione Arabum et Turcorum et Sarracenorum
«sunt, et forsitan in hac hora omnes mortui sunt. Succurrite ergo illis, succur-
«rite. » Audientes autem nostri4 verba nuntii, statim cucurrerunt céleri cursu
et venerunt usque ad illos, quos invenerunt adhuc praeliando. Pagani autem5,
postquam viderunt Hierosolymitanos milites, continuo diviserunt se et fecerunt
duo agmina. Nostrique, invocato6 Christi nomine et Sancti Sepulchri, tam fortiter
illos invaserunt, quod unusquisque stravit suum. Videntes autem illi quod amplius
non potuissent stare contra Christianorum fortitudinem, timoré nimio perterriti,
reverterunt7 scapulas rétro, et ceperunt fugam. Quod nostri persequentes fereper
spatia quatuor milliaria occiderunt8 multos ex illis, unumque retinuerunt vivum
qui nova eis per ordinem diceret, et retinuerunt centum très equos.
III. In Hierosolymitana vero9 obsessione tanta siti 10 fuerunt oppressi', quod sue-
bant coria boum ac bufalorum, sive caprearum, in quibus deferebant11 aquas per
spatium sex milliariorum. Et ita ex illis vasculis utebantur fetida atque olida aqua 12,
quantum est13 fetida aqua et de hordeaceo lti pane15, in nimia districtione et affiic-
tione quotidie eramus. Siloe namque fons, qui est ad radicem montis Syon, pa-
rumper sustinebat nos. Sed tum16 tamen cara17 vendebatur aqua inter Christianos
Dei et Sancti Sepulchri, ita quod unus homo non poterat extinguere suam sitim
1 Tenebant. c. — * Nantius aliis. d. — 5 In nimia. d. — 4 Enim nostri. c. — 6 Quoque. A. — 6 Vocato. d.
i — 7 VerterunL d. — 8 Et occiderunt. c. — 9 Namque. a. c. — 10 Tanta oppressione siti. a. c. — 11 Fere-
bant. d. — 12 Ex fetida aqua. c. — 13 Nisi tantum ex. d. — 14 Et hordacio. a. — 15 Om. pane d. — 16 Om.
tum c. d. — 17 Om. cara a.
• Cf. Wiilelm. Tyr. 1. VIII, c. vu, p. 333.
cumcinxerunt illos, et occiderunt Achardum de Mommerlo, et pauperes1 homines qui erant
pede. Quum autem tenerent nostros ita inclusos, qui omnes putabant mori, venit quidam
ab eis nuntius2, et dixit Raimundo Pileto : «Quid hic adstas3 cum istis militibus? Ecce
« omnes nostri in nimia districtione Arabum et Turcorum et Sarracenorum sunt, et
« forsitan omnes in hac hora mortui sunt. Succurrite ergo illis. » Audientes autem nostri
verba nuntii, statim cucurrerunt céleri cursu et venerunt usque ad illos, quos invenerunt
adhuc praliantes. Pagani quoque, videntes Hierosolymitanos milites, continuo diviserunt
se et fecerunt inter se duo agmina. Nostri, invocato Christi nomine et Sancti Sepulchri,
tam fortiter illos4 invaserunt, quod unusquisque stravit suum. Videntes autem illi5 quod
amplius non potuissent stare contra Christianorum formidinem*, timoré nimio perterriti,
verterunt scapulas rétro et fugerunt. Quos nostri persequentes fere per spatia quatuor mil-
liaria7, occiderunt multos ex eis, unumque retinuerunt vivum qui nova eis per ordinem
diceret, et retinuerunt ce et8 très equos.
XVIÏÏ. (xiv, 3.) In Hierosolymitana obsessione tanta siti9 fuerunt perpessi, quod sue-
bant coria boum ac bufalorum, sive caprearum, in quibus ferebant aquas per spatia10 sex
milliariorum. Et ita ex illis vasculis utebantur fetida atque olida aqua, nisi tantum ex fe-
tida aqua et hordeaceo pane in nimia districtione et afflictione quotidie eramus11. Siloe
namque fons, qui est ad radicem montis Syon, parumper sustinebat nos. Sed tamen cara
vendebatur aqua inter Christianos Dei et Sancti Sepulchri , ita quod unus homo non po-
1 Plures homines pauperes. e. — 2 Nuntius aliis. b. — 3 Stas. e. — 4 Incredulos. b. — 5 Inimici. e. —
6 Fortitudinem. e. — 7 Milliariorum. e. — 8 Om. ce et e. — 9 Tantam sitim. e. — 10 Spatiarum. b. —
11 Erant. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 105
per unura nummum. Sarraceni quoque cunctis fontibus et universis puteis 1 a. 1099.
erant latentes insidiando nostros homines, et eos quos invenire poterant occide-
bant, et animalia secum in suis cavernis atque speluncis, sive montaneis, deduce-
bant. Alia parte occidebant illos qui pergebant in vineas ad racemos.
IV, Quod quum vidissent nostri seniores, nimis irati fuerunt, et fecerunt con-
cilium , in quo episcopi et presbyteri laudaverunt ut fecissent processionem circa
civitatem. Itaque episcopi et presbyteri2, nudis pedibus, %et sacris vestibus induti
et cruces in manibus ferentes, venerunt de ecclesia Sanctae Mariae , quae est in monte
Syon, ad ecclesiam Sancti Stephani protomjirtyris psallentes atque orantes ut do-
minus Jésus Christus suam sanctam civitatem et suum Sepulchrum a pagano-
rum gente deliberet, et in manibus Cbristianorum ad suum sanctum servitium
faciendum tribueret\ Clerici quoque ita erant induti; milites et clientes perge-
bant juxta illos armati. Sarraceni hocvidentes, similiter pergebant per muros ci-
vitatis, Machometin quadam hasta déférentes uno panno coopertum. Christianis
pervenientibus ad ecclesiam Sancti Stephani, ibique stationem facientibus, sicut
mos est in processionibus nostris3, et ipsi* Sarraceni desuper muros astantes
clamabant, ululabant5 cum buccinis, et omne genus derisionis quodcumque
reperire poterant, faciebant. Insuper sanctîssimam crucem, qua6, fundendo san-
guinemsuum, misericors Christus humanum genus redemit, videntibus7 omnibus
Christianis, cum quodam ligno verberabant, et postea, ut majorem Christianis
inferrent dolorem, ad murum eam frangebant, dicentes alta voce : Frangi, agip
salipshl Quod apud nos sonat : « Franci, est bona crux. »
1 Ad cunctos fontes et universos puteos. d. — 2 Verba laudaverunt presbyteri om. d. — 3 Om. in
processionibus nostris. d. — 4 Quod ipsi. a. — 5 Et ululabant d. — 6 Faciebant de ligno crucem in similitudinem
illias qua. c. d. — 7 Redemit, eamque videntibus. d. c. — 8 Frangia, gip saUp. à. Frangia git salip. d.
• Cf. Wfllelm. Tyr. 1. VIII, c. xi, p. 34o. — b Arabice <*4& ad litlcram : « Franci, miranda
« (est) crux. »
terat extinguere suam sitim per unum nummum. Sarraceni quoque ad cunctos fontes
et universos puteos qui erant latentes1, insidiando nostros homines et eos quos invenire
poterant, occidebant, et animalia secum in suis cavernis atque speluncis, sive montaneis,
deducebant. Alia parte occidebant eos qui pergebant in vineis ad racemos.
XIX. (xiv, 4.) Quod quum vidissent seniores nostri, nimis irati fuerunt et fecerunt
concilium, in quo episcopi et presbyteri laudaverunt ut fecissent processionem circa civi-
tatem. Ita episcopi et presbyteri, nudis pedibus, ac sacris vestibus induti et cruces in
manibus ferentes, venerunt de ecclesia Sanctae Mariae, quae est in monte Syon, ad ecclesiam
Sancti Stephani protomartyris, psallentes atque orantes ut Dominus Jésus Christus suam
sanctam civitatem et Sanctum Sepulchrum a paganorum liberaret gente, et in manibus
Christianorum ad suum sanctum servitium faciendum tribueretur. Clerici itaque erant
induti; milites et clientes pergebant juxta illos armati. Sarraceni hoc videntes similiter
pergebant per muros civitatis , Machomet in quadam hasta déférentes uno panno coo-
pertum. Christianis pervenientibus ad ecclesiam Sancti Stephani, ibique stationem facien-
tibus, sicut mos in processionibus nostris est, et ipsi Sarraceni desuper muros astantes
clamabant et ululabant cum buccinis, et omne genus derisionis, quodcumque reperire
poterant, faciebant. Insuper faciebant de ligno crucem in similitudinem illius qua, fun-
dendo sanguinem suum , misericors Christus humanum genus redemit ; eamque , videntibus
omnibus Christianis ut2 inferrent dolorem , cum quodam ligno verberabant, et postea, ut
majorem Christianis5 inferrent dolorem, ad murum civitatis eam frangebant, dicentes alta
voce : Frangi ogit salio; quod apud nos sonat : • Franci, est bona crux. •
1 Latebant. e. — 2 Om. ut h, — 3 Om. Christianis e.
m. i4
Digitized by
Google
106 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. V. Quo viso, Christiani cômmoti magno dolore, atque ab oratione1 non de-
sistentes, cum processione sua ascenderunt ad ecclesiam montis Oliveti, ex quo
loco Christus ascendit in cœlum. Et ibi sermonem suum fecit quidam hones-
tissimus clericus, scilicet Arnulfus, ostendendo misericordiam quam Deus Chris-
tianis fecerat ; qui secuti sunt eum usque ad lapidem illum ex quo ascendit in
cœlum. Modo ipsi 2 Sarraceni videntes Christiarios ibi astantes (unde optime
poterant eos videre3 inter templum Domini et templum Salomonis), hue4 et
illuc currentes Christianis minabantur. Inde iterum Christiani cum eadem pro-
cessione venerunt ad monasterium Sapctse Mariae in valle Josaphat, ex quo5 sano
tissimum corpus éjus raptum fuit in cœlum. Atque inde iterum reversi sunt ad
montem Oliveti6. Quo loco cupientes intrare7 ecclesiam, quidam clericus qui8
processione veniebat ad ostium ipsius monasterii cum quàdam sagitta in média
fronte vulneratus est, ibique defunctus est. Cujus anima, ut credo, regnabit
cum Christo per infinita saecula sœculorum. Amen.
VI. Credendus est qui primus hoc scripsit, quia in processione fuit et oculis
carnalibus vidit, videlicet9 Petrus10 Tudebovis Sivracensis11.
THEMA XV.
I. Statim nostri seniores ordinaverunt quomodo ingeniare possent12 hanc civi-
tatem, et adorando ad Domini et Salvatoris intrarent Sepulchrum. Feceruntque
1 Ab orationibus. c. d. — 2 Tune ipsi. d. — 5 Videre stantes. d. — 4 Sahmonis), cum gladiis et fastibus
hoc. c.d. — 5 Ex quo monasterio. c. d. — 6 Ad montem Syon. d. — 7 Intrare in. d. — 8 Qui prior in. c. D.
— 9 Scilicet. d. — 10 Petrus sacerdos. d. — 11 Om. Sivracensis a. — 12 PotuissenL c. d.
XX. (xiv, 5.) Quo viso, Christiani commoti dolore màgno, ab orationibus non désis-
tent es, cum processione sua ascenderunt ad ecclesiam montis Oliveti, ex quo loco Christus
in cœlum ascendit. Et ibi sermonem suum fecit quidam honestissimus clericus, scilicet
Arnulfus, ostendendo misericordiam quam Deus Christianis fecerat; qui secuti sunt illum
usque ad lapidem illum 1 ex quo ascendit in cœlum. Tune ipsi Sarraceni videntes Chris-
tianos ibi astantes (quam optime eos poterant videre stantes inter templum Domini et
templum Salomonis), cum gladiis et fustibus hue et illuc currentes, Christianis mina-
bantur. Inde iterum Christiani cum eadem processione venerunt ad monasterium Sanctae
Mariae in valle Josaphat, ex quo monasterio sanctissimum corpus ejus raptum fuit in cœlum.
Atque iterum inde reversi sunt ad montem Syon. Quo loco cupientes intrare in ecclesiam,
quidam clericus prior2 in processione veniebat ad ostium ipsius monasterii, cum quadam
sagitta in média fronte vulneratus est, ibique defunctus est. Cujus anima, ut credo, regnabit
cum Christo per infinita saecula saeculorum. Amen.
Credendus est qui primus scripsit, quia in processione fuit5 et oculis carnalibus vidit,
scilicet Petrus sacerdos Tudeboius4 Sivracensis.
XXI. (Th. xv, î .) Statim nôstri seniores ordinaverunt quomodo hanc civitatem ingeniare
potuissent, et orando ad nostri Salvatoris intrarent Sepulchrum. Feceruntque duo lignea
1 Om. usque ad lapidem illum. e. — 2 Qui prior. e. — 3 Primus fait. e. — 4 Tudebodus. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 107
duo lignea castra et alia plura machinamenta1. Dux Godefredus fecit suum cas- a. 1099.
trum cuin machinis2, et Raimundus3 Sancti iEgidii similiter. De longinquis*
terris attrahebant ligna , quae quinquaginta vel sexaginta collis suis apportabant
Sarraceni, qui in potestate Cbristianorum erant, et sic Christiani Sarracenos5
per se ipsos confundebant. Sarraceni igitur videntes nostros facientes haec ma-
chinamenta6, mirabiliter muniebant civitatem et7 turres nocte et die crescebant.
II. Quadam die miserunt Sarracenum quemdam8 ad videndum cujusmodi
ingénia Christiani faciebant. Suriani vero et Graeci videntes illum esse Sarrace-
num, indicaverunt eum Christianis dicentes : Ma te Christo caco9 Sarrazinl0al
quodsonat in nostra lingua : « Per Christum hic est ignavus Sarracenus! » Quem
Christiani apprehendentes , interrogaverunt per drogomundum11, scilicet per in-
terpretem, ad quid venerat. Qui respondens ait : «Sarraceni me hue miserunt,
«volentes scire cujusmodi essent ingénia vestra. » Cui respondentes Christiani
dixerunt bonum esse, atque eum acceptum, ligatis manibus ac pedibus, posue-
runt eum in funda12 cujusdam ingenii, quod petrera13b vocatur, atque cum
omnibus viribus suis cogitantes eum projicere infra civitatem , nequiverunt. Nam
cum tanto impetu venit, quod, ruptis vinculis, antequam ad murum pervenisset
civitatis, dilaceratus est. Videntes autem nostri seniores ex qua parte esset civitas
magis languida, illic in quadam nocte sabbatî deportaverunt nostras machinas et
lignea castra in orientali parte14. Summo autem diluculo erexerunt illa, et apta-
verunt, et ornaverunt castra, in prima et secunda et tertia feria, nocte vero15 ac
1 Et alias plures machinas, d. — 2 Machina, c. — 5 Raimundas cornes, c. d. — 4 Qaibus de longis. c. d. —
5 Om. Sarracenos à. — 6 Has machinas, c. d. — 7 Om. etc. — 8 Miserunt ipsi Sarraceni quemdam Sarrace-
num. c.d. — 9 Caquo. c. d. — 10 Sarrazim. d. — 11 Drogomundum. k. — 12 In fundam. d. — 13 Perera. d.
— 14 Om. in orientali parte c. d. — 15 Om. vero c. d.
* Graece : Uà rov Xptalov xaxdç à lappaxipos. — b Petraria. (Cf. du Gange, Gkss. med. et inf. latin, sub bac voce.)
castra et alias plures machinas. Dux Godefredus suum castrum fecit cum macbinis, et
Raimundus, cornes Sancti /Egidii, similiter. De longinquis terris attrahebant ligna, quae
ligna apportabant collis suis quinquaginta Sarraceni vel sexaginta, qui in potestate Chris-
tianorum erant, et* sicut Christiani Sarracenos per se ipsum1 confundebant. Sarraceni
igitur videntes nostros facientes has machinas, mirabiliter muniebant civitatem, et turres
die ac nocte crescebant.
XXII. (xv, 2.) Quadam die miserunt ipsi Sarraceni quemdam Sarracenum, ad videndum
cujusmodi ingénia Christiani faciebant. Suriani vero et Graeci videntes illum Sarracenum,
indicaverunt eum Christianis, dicentes : Ma te Christo caco Sarrazim! quod sonat in nostra
lingua : « Per Christum, hic est ignavus Sarracenus! » Quem Christiani apprehendentes,
interrogaverunt per drogamundum , scilicet per interpretem , ad quid venerat. Qui res-
pondens, ait : « Sarraceni hue me miserunt, volentes scire cujusmodi essent vestra in-
« genia. » Cui respondentes Christiani , dixerunt bonum esse, atque eum acceptum, ligatis
manibus et pedibus, posuerunt in fundam cujusdam ingenii, quod perrea vocatur, atque
cum omnibus viribus suis cogitantes eum projicere infra2 civitatem, nequiverunt. Nam cum
tanto impetu venit, quod, ruptis vinculis, antequam pervenisset ad murum civitatis, dilace-
ratus est. Videntes autem nostri seniores ex qua parte civitas esset languida, illic in qua-
dam nocte sabbati deportaverunt nostras machinas et lignea castra. Summo autem diluculo
erexerunt illa, et aptaverunt, et ornaverunt castra , in prima et secunda et tertia feria, nocte
1 Om. se ipsum e. et punctis indicat déesse aliquid. — 2 In. e.
i4.
Digitized by Google
108 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. die. In quarta et quinta feria1 mirabiliter aggrediuntur civitatem ex omni parte2.
Sexta. vero feria, summomane, undique aggrediuntur civitatem, nihilqueei no-
cere potuerunt, erantque omnes stupefacti ac in3 nimio pavore4.
III. Appropinquante autem hora, scilicet in quà5Dominus noster Jésus Chris-
tus dignatus est6 passione sufferre7 pro nobis8 patibulum9, ftostri milites10 forti-
terpugnabant in castello, videlicet dux11 Godefredus et contes Eustachius, frater
ejus. Tune ascendit quidam miles qui vocatur12 nomine Letohtl3\ ex nostris,
super14 murum civitatis. Continuo autem quidam noster miles Christi ascendit
super murum, quem secuti sunt15 cornes Eustachius et dux Godefredus. Omnes16
defensores civitatis dederunt fugam per muros ët per civitatem ; nostrique17 erant18
illos persequentes occidendo et detruncando. At Raimundus cornes19 a meridie
suum conduxit castellum usque prope murum. Sed inter castrum et murum erat
quaedam fovea nimis profunda. Consiliatus est Raimundus20 in illa hora quod
implere fecisset illam foveam, fecitque21 praeconiari22 ut si aliquis in illam foveam
portasset petras, quod illi daret per très petras unum denarium. Et perduravit
haec impletio23 per24 très dies et duas noctes. Postquam fecit foveam plcnam,
conduxerunt25 castrum civitati juxta quamdam turrim. Illi autem qui erant in civi-
1 In quarta feria usque ad primam et in quinta feria. d. — 2 Parte usque in noctem. g. d. — 3 Om. in. k. —
4 Pavore positi. d. — 5 Aggrediuntur sanctam civitatem Hierusalem, sed nihil potuerunt nocere Mis paganis habi-
tantibus intus. Usque verni hora in qua. c. — 6 Om. est A. — 7 Sufferre passionis. d. — * Pro peccatis nostris. c.
— 9 Om. patibulum c. — 10 Tune milites Sancti Sepulcri. c. — 11 In castello ducis videlicet et ipsemet dux. d.
— 12 Vocabatur. d. — 15 Letot. d. — 14 Supra, d. — 15 Tune quoque primas ascendit supra murum civitatis
Hierusalem quidam miles, cui nomen erat Lethot, quem continuo secuti fuerunt. c. — 16 Omnes itaque. d. —
17 Et dux Godefredus frater ejus. Quos postquam viderunt pagani qui civitatem ex illa parte defendebant, illioo
descenderunt murum et fugerunt; nostrique. c. — 18 Om. erant a. — 19 Sancti dEgidii cornes, d. — 20 Ergo
Raimundus. d. — 21 Om. que d. — 22 Prœconare. a. — 23 Hœc fovea implere. c. — 24 Om. impletio per d.
— 25 Noctes. Postea conduxerunt. d.
• Cf. Wfflelm. Tyr. 1. VIII , c. xvm , p. 35 1 .
et die. Et in quarta feria usque ad primam , et in quinta , mirabiliter aggrediuntur civitatem
ex omni parte usque in noctem1. Sexta vero feria, summo mane, undique aggrediuntur
civitatem, nihilque ei nocere poterant2, erantque omnes stupefacti, ac in nimio pavore
positi.
XX11I. (xv, 3.) Sexta feria capta est Hierusalem, illa hora qua Dominas crucifixus est
Primas intravit Letot miles 3 . — Appropinquante autem hora , scilicet in qua Dominus noster
Jésus Christus dignatus est passione4 sufferre patibulum5, nostri milites fortiter pugnabant
in castello, videlicet dux Godefredus et cornes Eustachius, frater ejus. Tune ascendit
quidam miles, qui vocabatur nomine Lethot, ex nostris, super murum civitatis. Continuo
postquam miles Christi ascendit super murum civitatis, secuti sunt cornes Eustachius et dux
Godefredus. Omnes itaque defensores civitatis dederunt fugam per muros et per civitatem;
nostrique illos erant persequentes occidendo et detruncando. At Raimundus, cornes Sancti
jEgidii, a meridie suum conduxit castellum6 usque prope murum. Sed inter castrum et
murum erat quaedam fovea, quae nimis erat profunda. Consiliatus est ergo Raimundus in
illa hora quod implere fecisset illam foveam, fecitque praeconari ut si aliquis in illam foveam
portasset petras7, quod illi daret per très petras unum denarium, et perduravit8 hœc fovea
impleri très9 dies et duas noctes. Illi autem qui erant in civitatem in turre fortiter praelia-
1 Montem. ?.. — 2 Potuerunt. e. — 3 Om. illa hora, etc. usque ad Letot miles e. — 4 Passionem. e. —
5 Pro nobis. e. — ft Castrum. e. — 7 Très petras. e. — 8 Potait e. — 9 Per très. b.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITÀNO ITINERE. 109
tate1 fortiter prseliabantur cum nostris cutn igne et lapidibus; in tantum quod a. 1099.
altiorem partem castri2 Raimuftdi Sancti jEgidii fregerunt3. Sic itaque Raimundo
irato atque conturbato, militibusque suis, propter castrum suum, cujus superio-
rem partem jam fregerant \ atque quod ardere videbatur5, vidit subito6 très milites,
qui de exercitu ducis Godefredi aderant7, per montem Oliveti venientes et cla-
mantes quati nus8 dux Godefredus atque sui homines jam erant in civitate. Audiens
itaque Raimundus cornes9 quod Francigenœ essent10 in civitate, suis dixit homi-
nibus : «Quid tardamini 11 ? E^cce omnes Francigenae jam sunt in civitate12. » His
auditis, acceperunt scalas et erexerunt ad murum, et sic pugnando intraverunt
civitatem13.
IV. Amiralius* quoque, qui erat in turre David, reddidit se14 Raimundo Sancti
iEgidii, eique aperuit portam per quam peregrini dissolvere tributa solebant; tali
pacte, quod eum et alios qui cum eo erant in turre15 usque Scaloniam civitatem
sanos et illaesos conducere fecisset. Quod fecit. Intrantes autem peregrini16 civita-
tem17, persequentes et occidentes Sarracenos et alios paganos usque ad templum
Salomonis et templum Domini. Ibique congregati 18 dederunt nostris maximum
bellum usque ad vesperam. Nostrique tantos illorum interfecerunt quod sanguis
per totum templum fluebat19. Tandem superatis paganis, apprehenderunt nostri
masculos et feminas sat in templo, et occiderunt quos voiuerunt, et quos nolue-
runt retinuerunt vivos. Super vero templum Salomonis erat maxima paganorum
1 In civitate et in faire, c. d. — 2 Portam castri. c. — 3 Fregerunt et ardere faciebant c. d. — 4 Fregerant
pagani. d. — 5 Videbat c. Faciebant. d. — 6 Sabito ipse Raimundus Sancti jEgidii. c. d. — 7 Erant d.
Om. aderant c. — 8 Quod. c. Quare. d. — 9 Raimundus Sancti jEgidii. c. d. — 10 Jam essent c. d. — 11 Tar-
datis. d. — 12 Sunt in civitate sancta. c. Sunt in civitatem sanctam. d. — 13 Intraverunt civitatem sanctam
Hierusalem. c. — 14 Reddit se. d. — 15 In turrem. d. — 10 Fecit libenti animo. Intraverunt tamen nostri
peregrini. d. — 17 Civitatem sanctam Hierusalem. c. — 18 Congregati pagani. c. d. — 19 Templum Salomonis
fluebat, et per plateam quœ est circa templum Domini. c. d. (Domini nostri. d.)
* Istikharus el Daula vel Iftikharos-eddaule, quem Afdbal Hierosolymœ prsefecerat. (Cf. lbn-Khald. p. 5a).
bantur cum nostris cum igne et lapidibus; in tantum quod altiorem partem castri Raimundi
Sancti jEgidii fregerunt et ardere faciebant. Sic itaque Raimundo irato atque conturbato ,
militibusque suis, propter castrum suum, cujus superiorem partem jam fregerunt1 pagani
atque ardere faciebant; vidit subito ipse Raimundus Sancti /Egidii très milites, qui de
exercitu ducis Godefredi erant, per montem Oliveti venientes et clamantes quod dux
Godefredus atque sui homines jam erant in civitatem. Audiens itaque Raimundus Sancti
jEgidii quod Francigenae jam essent in civitatem , suis dixit hominibus : « Quid tardatis ?
« Ecce omnes Francigenœ jam sunt in sanctam civitatem2 Hierusalem. » His auditis, acce-
perunt scalas et erexerunt ad murum, et sic pugnando intraverunt civitatem.
XXIV. (xv, 4.) Àmiralius quoque qui erat in turre3 David reddidit se Raimundo Sancti
iEgidii, eique aperuit portatn per quam peregrini dissolvere solebant tributa; tali pacto,
quod eum et alios qui cum eo erant in turre usque Scaloniam civitatem sanos et illaesos
conducere fecisset. Quod fecit libenti animo. Intraverunt autem nostri peregrini civitatem
sanctam Hierusalem, persequentes et occidentes SatTacenos et alios paganos4 usque ad
templum Salomonis et templum Domini. Ibique congregati pagani dederunt nostris maxi-
mum bellum usque ad vesperam. Nostrique tantos illorum interfecerunt quod sanguis
per totum templum Salomonis fluebat, et per plateam quae est circa templum Domini.
Tandem superatis paganis, apprehenderunt nostri masculos et feminas sat in tèmplo, et
occiderunt quos voiuerunt, et quos noluerunt retinuerunt vivos. Super vero templum
1 Fregerant. e. — 2 Sancta civitate. e. — 3 Turri. e. — 4 Om. et alios paganos e.
Digitized by
Google
ilO PETRI TUDEBODI HISTORIA
^ «099. congregatio utriusque sexus, quibus Tancredus et Gaston1 de Bearn2 dederunt
sua vexilla. Mox cucurrerunt per universam civitatem, capientes aurum et ar- -
gentum , equos et mulos, et domos plenas omnibus divitiis. Postea venerunt omnes
gaudentesetpraenimio gaudio plorantes ad nostri Salvatoris Sanctum Sepulchrum.
Mane autem facto, fecit praeconiari Tancredus ut omnes irent ad templum occidere
Sarracenos3. Quo postquam pervenerunt, cœpit unusquisque cum arcu suo trahere,
multosque interficere. Alii vero ex alia parte super tectum templi ascenderunt*
et invaserunt Sarracenos tam masculos quam feminas, décollantes illos5 nudis
ensibus. Quorum alii dabant se précipites e teniplo, alii sursum moriebantur.
V. Alia autem die fecerunt concilium ante templum Domini, dicentes ut
unusquisque faciat orationes et elemosynas atque jejunium, ut Deus eligeret sibi
quempiam placuisset6 qui regnaret super alios, et civitatem7 regeret, et paganos
exspoliaret8. Sed episcopi et sacerdotes laudaverunt ut primitus omnes Sarracenos
mortuos foras ejicerent, ne nimius fetor9 qui ibi erat eis nocuisset. Omnis
namque civitas10 erat plena illorum cadaveribus. Et sic fecerunt vivis Sarracenis
trahere mortuos ante portarum exitus. Montes ordinaverunt ex eis, quasi fuis-
sent domus11, omnesque postea igne12 combusserunt. Taies occisiones [de13] paga-
norum gente quis unquam vidit, aut audivit14? Numerum quorum nemo scivit,
nisi solus Deus. Octava vero die quod15 civitas fuit capta, celebraverunt festum
peromnem civitatem16, eademque die fecerunt concilium, in quo elegerunt ducem
1 Gastos. c.d. — 2 Beern. d. — 3 Om. occidere Sarracenos d. Irent ad occidendum. c. — 4 Ascendebant. d.
— 5 Eos. c.d. — 6 Placuisse. A. — 7 Civitatem sanctam Hierusalem. c d. — 8 Exprœliaretur. d. — 9 Magnas
fetor. c d. — 10 Civitas Hierusalem. c. — 11 Montes ex eis quasi fuissent domus ordinabant. c — 12 Corn
igne. c — 13 Om. de a. c d. — 14 Nec audivit a. Vel audivit. c — 15 Postquam. d. — w Civitatem
Hierusalem. d.
Salomonis erat maxima paganûrum congregatio utriusque sexus, quibus Tancredus et
Gastos de Bieriz1 dederunt sua vexilla. Postea cucurrerunt per universam civitatem, ca-
pientes aurum et argentum, et2 equos et mulos, et domos plenas omnibus divitiis3. Postea
venerunt omnes gaudentes et prae nimio gaudio plorantes ad nostri Salvatoris Sepulchrum.
Mane autem facto, fecit praeconiari Tancredus ut omnes irent ad templum Salomonis oc-
cidere4 Sarracenos. Ad templum postquam venerunt, cœpit unusquisque cum arcu suo
trabere , multosque interficere. Alii vero ex alia parte super tectum templi ascendebant
et invaserunt Sarracenos tam masculos quam feminas, décollantes eos nudis ensibus. Quo-
rum alii dabant se précipites e templo, alii sursum moriebantur.
XXV. (xv, 5.) Hic elegerunt dacem5 Godefredum in regem. — Alia die fecerunt concilium
ante templum Domini, dicentes ut unusquisque faceret orationes et elemosynas, atque
ut Deus eligeret sibi quempiam qui ei placuisset et6 regnaret7 super alios, et civitatem
sanctam Hierusalem regeret, et paganos exprœliaretur. Sed episcopi et sacerdotes lauda-
verunt ut primitus omnes Sarracenos mortuos foras ejicerent, ne magnus fetor qui ibi
erat eis nocuisset. Omnis namque civitas erat plena illorum cadaveribus. Et sic fecerunt in
viis Sarracenos trahere mortuos ante portarum exitus. Montes ex eis, quasi fuissent domus ,
ordinabant, omnesque postea igne combusserunt. Taies occisiones de8 paganorum gente
quis unquam vidit aut audivit? Numerum quoque nemo scivit, nisi solus Deus. Octava9
vero die postquam civitas fuit capta, celebraverunt festum per omnem civitatem Hieru-
salem, eademque die fecerunt concilium, in quo elegerunt ducem Godefredum principem
1 Bearn. e. — 2 Om. et e. — 3 Bonis, e. — 4 Et occiderent. e. — 5 Om. ducem e. — 6 Om. et e. —
7 Regnare. e. — 8 Om. de b. — 9 Octavo. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 111
Godefredum a ptincipem civitatis, qui prœliaretur paganos et custodiret Chris- a 1099,
tianos. Similiter elegerunt patriarcham 1 quemdam sapientissimum et honora-
bilem viruito2, cui nomen erat Arnulfusb, in festivitate Sancti Pétri a Vinculis0.
Haec civitas fuit capta a Christianis Dei xva die Julii, in sexta feria, a uxi liante
Domino nostro Jesu Ghristo3, cUjus honor et gloria in saecula saeculorura. Amen,
THEMA XVI.
L Interea venit nuntius Tancredo et comiti Eustachio, ut praepararent sese
et pergerent ad recipiendam Neapolitanam4 civitatem. Exierunt ergo5 illi et
duxerunt multos milites et pedites, et pervenerunt ad6 civitatem cujus habita-
tores se continuo illis 7 reddiderunt. Tune 8 per nuntium mandavit dux Gode-
fredus Tancredo et Eustachio fratri suo, quatinus cito venissent ad eum. Audierat
namque quod9 Amiravissusd Babyloniae erat ScaloniaeIOe civitati, ubi praeparabat
se qualiter posset expugnare Hierusalem, deferens catenas et alia ferrea vincula
cura quibusjuvenes Christianorumligasset, qui amplius in servitute haberentur11;
senesque omnes Christianos jusserat1* interficere13. Quod quum audivit14 cornes
Eustachius et Tancredus, cum magno gaudio vénérant per montaneas, quaerentes
Sarracenorum bella et venientes15 ad Caesaream civitatem. Deinde venerunt juxta
mare usque ad civitatem quae dicitur Rama. Illic invenerant multos Arabes, qui
1 Elegerunt in loco patriarchœ. c. d. — 2 Clericam. c. d. — 3 Om. Jesa Christo d. — 4 Neopolitanam. d.
— 5 Namque. à. c. — 6 Usque ad. d. — 7 Om. illis d. — 8 Interdum. c. Itérant, d. — 9 Om. quod a. —
10 Scalonœ. c. — 11 Habeantur illis et eorum generi. c. d. — 12 Omnes Francos utriusque sexus jusserat c. d.
— 15 Interfici. d. — u AudisseU d. — 15 Et ita muniti bello venientes. c. d.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. IX, c. i-iii, p. 3iA et seq. d Afdhal émir el Djujusch (id est Sammus exercitus
h Cf. Orient christ, t. III, c. i:*4i-ia45, et Willelm. dax)% cf. Extraits des Hist. arabes, p. n, et Ibn Khald.
Tyr. I. IX, c. iv, p. 369. p. 53.
e Id est die 1* menais AugUsti an. D. 1099. * Melius Ascalo vel Ascaloma.
civitatis , qui prœliaretur paganos et custodiret Christianos. Similiter elegerunt , iti loco
patriarchœ, quemdam sapientissimum et honorabilem clericum, cui nomen erat Arnulfiis,
in festivitate Sancti Pétri âd Vincula. Hœc civitas fuit capta a Christianis Dei xva die
Julii, in vi feria, anno ab Incarnatione Domini millesimo nonagesimo nono, auxiliante
Domino nostro Jesu Christo, cui est honor et gloria in saecula saeculoruta. Amen.
XXVI. (xvi, 1.) Postquam capta est Hierusalem, pugnaveraht Christiani contra Amiralium
Babyloniœ ptopè Ascaloniam. — Interea nuntius venit Tancredo et comiti Eustachio ut
praepararent se et pergerent ad Neopolitanam civitatem. Exierunt ergo illi et duxerunt
milites et pedites, et pervenerunt usque ad civitatem cujuà habitatores së fcontinuo illis
reddiderunt. Iterum per nuntium dux Godefredus mandavit Tancredo et Eustachio fratri
sûo, quatinus cito venissent ad eum. Audiverat namque quod Amiralius Babyloniae erat
Scaloniae civitati, ubi praeparabat se qualiter posset expugnare Hierusalem, deferens secum
catenas et alia ferrea cum quibus juvenes Christianos ligasset, qui in servitute amplius
habeantur illis et eorum generi; senesque omnes utriusque sexus jusserat interfici. Quod
quum vidisset cornes Eustachius etTaticredus, cum magno gaudio venerunt per montaneas,
quaerentes Sarracenorum bella, ita muniti bello. Et venientes ad civitatem Caesaream,
deinde venerunt juxta mare usque ad civitatem quae dicitur Rama. Hlic invenerunt multos
Digitized by
Google
112 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. praecursores erant belli. Quos1 illi persequentes apprehenderunt plures ex
Qui velissent nolissent dixerunt omnia nova belli eis per ordinem ubi erant, et
quot erant, aut ubi bellare contra Christianos volebant. Quod audiens cornes
Eustacbiuset Tancredus, statim miseront nuntium Hierusalem2 duci Godefredo et
patriarchae Àrnulfo et omnibus principibus, dicentes: « Sciatis quod bellum nobis3
« paratum est Scaloniae4 civitati. Qua de causa venite festinanter cum omni virtute
« quam habere poteritis. »
IL Tune dux Godefredus fecit praeconiare5 ut6 fideliter pergerent praeparati7
Scaloniae, obviam inimicis Dei. Ille vero simul cum patriarcha8 et Flandrensi
comité9, et Martoronensi* episcopo, in tertia feria exiit10 a civitate. Rai m un dus
Sancti iEgidii et Rotbertus Normannus11 dixerunt «quod nos nullatenus erimus
«ituri, si nos certum bellum nesciverimus. » Mandaverunt12 ergo suos homines13,
ut irent visum si de hoc bello verom esset : « Si autem verom esset u, revertimini
• quantocius, et nos erimus parati 15 continuo. » Perrexerunt ergo 16 illi, et videront
bellum, et citius reverterunt 17 dicentes: «Certe verom est, sicuti oculis nostris
0 vidimus. » Postea dux Godefredus misit Martoronensem episcopum Hierusalem
Raimundo Sancti iEgidii et Rotberto Normanno et aliis senioribus , quod cito per-
gerent ad eum, si prœliari cum paganis voluissent. Episcopus vero18 Martoronensis
rediens, recitata verba patriarchae et ducis ferens19, invenit Sarracenos, qui ap-
prehenderunt secumque nescimus ubi duxerunt illum. Raimundus quoque20 et
1 Belli ammiravissi. Quos. c. d. — 2 In Hierusalem. c. d. — 3 Om. nobis d. — 4 Scalonœ. c. — 5 Prmco-
niari. d. — 6 Prœconiari per civitatem Jérusalem ut d. — 7 Prœparati ad bellum. c. d. — 8 Cum patriarcha
Arnulfo. c. Cum Arnulfo patriarcha. d. — 0 Comité Rotberto. c. d. — 10 Exivit. c. d. — 11 Normandus. c. —
12 Miserunt. d. — 13 Milites, c. d. — 14 Esset. Quibus dixerunt : Si hoc verum est. d. — 15 Parati ire. c. d. —
16 Namque. c. Itaque. d. — 17 Redierunt. d. — 18 Episcopus namque. c. d. — 19 Om. ferens A. — 20 Quoque
Sancti jEgidii. c. d.
* Arnulfus tune erat episcopus civitatis Martoronensis, vulgo Martorano, in Italia. (Cf. Italia sacra, t. IX, col. 27a.)
Arabes, qui praecursores erant belli Amiravisi. Quos illi persequentes, appréhenderont1
plures ex illis, qui, velissent2 nolissent, dixerunt omnia nova eis belli per ordinem, ubi
erant, et quot erant, aut ubi bellare contra Christianos volebant. Quod audiens3 cornes
Eustachius4, et Tancredus, statim miseront in5 Hierusalem, duci Godefredo, et patriarchae
Arnulfo , et omnibus principibus , dicentes : « Sciatis quod bellum paratum est Scaloniae 6
« civitati , qua de causa venite festinanter, cum omni virtute quam habere poteritis. »
XXVII. (xvi, 2.) Tune jussit dux praeconiari per civitatem Hierusalem ut fideliter per-
gerent civitati praeparati ad bellum Scaloniae, obviam inimicis Dei. Ille vero cum patriarcha
Arnulfo, et Flandrensi comité Rotberto, et Martoronensi episcopo, in tertia feria exivit
ab Hierusalem civitate. Raimundus Sancti iEgidii et Rotbertus Normannus dixerunt quod
nullatenus irent, nisi certum bellum scirent. Miserunt ergo suos milites ut irent visum si
hoc bellum verum esset; quibus dixerunt : a Si hoc verum est, revertimini quantocius, et
« nos erimus parati ire continuo. » Perrexerunt itaque illi , et videront bellum , et citius
redierunt Hierusalem , dicentes : « Certe verom est , sicut oculis nostris vidimus. » Postea
dux Godefredus misit Martoronensem episcopum Hierusalem Raimundo Sancti iEgidii, et
Rotberto Normanno, et aliis senioribus, quod cito pergerent ad eum, si praeliari cum
paganis voluissent. Episcopus vero Martoronensis rediens, recitata verba patriarchae et
ducis ferens, invenit Sarracenos, qui apprehenderunt illum secumque nescimus ubi de-
duxerunt. Raimundus quoque Sancti iEgidii et alii seniores exierunt de civitate in quarta
1 IUe persequens apprehendit. e. — 2 Voluissent. b. — 3 Audienies. e. — 4 Tancredus et cornes Eustachius. e.
— 5 Om. in e. — 6 Scalonœ. e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 113
alii seniores exierunt de civitate1 in quarta feriaa, et2 milita verunt bello muniti a. io99.
usque3 ad ducem Godefredum. Petrus vero Eremita remansit Hierusalem ordi-
nando et praedicando Grœcis et Latinis ut fideliter Deo processionem facerent et
orationes, et elemosynas pauperibus distribuèrent, utDeus suo populo victoriam
impenderet; et ita clerici fecerunt processionem nudis pedibus et induti sacris
vestibus et cruces in manibus ferentes cum letania et aliis orationibus de Sancto
Sepulchro ad templum Domini.
III. Ita clerici fecerunt processionem, duxque Godefredus et Raimundus Sancti
jEgidii et patriarcha4 et alii5 episcopi et omnes alii seniores 6 ad flumen quod est ex
parte Scaloniœ7 fuerunt8 congregati9. IHicque multa animalia sine numéro invene-
runt, boum, camelorum, ovium et asinorum et aliorum pecudum, quae miserunt
Sarraceni causa proditionis. Omnia10 vero illa animalia apprehenderunt Christi
milites et clientes. Sero11 autem veniente, patriarcha12, portans secum Domini
nostri Jhesu Christi Crucem13, quam invenerant Sancti Sepulchri peregrini in Hie-
rusalem, et similiter capellanus Raimundi Sancti iEgidii, portans secum lanceam
Domini nostri14 Jhesu Christi, cœperunt excommunicare ex parte Dei, et Sancti
Sepulchri, et pretiosissimœ lanceae, et sanctissimœ Crucis: « Quod nullus homo in-
« tenderet ad ulla spolia donec bellum factum fieret 15, et inimici Dei devicti fuissent,
' «et postea reverterentur cum felici gaudio et maxima victoria, et caperent quic-
« quid eis a Domino praedestinatum esset. » Quod quum audierunt 16 peregrini Sancti
1 Civitate Hierusalem. d. — 2 Muniti signo crucis. c. d. — 3 Om. bello muniti usque c. d. — 4 Et patriarcha
et Rotbertus Normannus, episcopus Albarim, et Flandrensis cornes, et alii. c. — 5 Et omnes. c. — 6 Se-
niores venerunt. d. — 7 Scalonœ. c. — 8 I bique fuerunt. c. d. — 9 Congregati in unum. d. — 10 Proditionis :
sed Deus adhuc noluit neque Sanctum Sepulchrum. Omnia. c. o. — 11 Clientes Sancti Sepulchri. Sero. d. —
12 Patriarcha Arnulfus. c. d. — 13 Partem Crucis. c. d. — 14 Om. nostri d. — 15 Factum esset. d. — 16 Audi-
rent. c. d.
* Id est Mercurii die, x* menais Àugusti, anno Domini 109g.
feria et, muniti signo crucis, militaverunt usque ad ducem Godefredum. Petrus vero Ere*
mita remansit Hierusalem , ordinando et praedicando Graecis et Latinis , ut fideliter Deo
processionem facerent et orationes, et elemosynas pauperibus distribuèrent, ut Deus populo
suo victoriam impenderet.
XXVIII. (xvi, 3.) Et ita clerici fecerunt processionem nudis pedibus, et induti sacris ves-
tibus, et cruces in manibus ferentes, cum laetania et aliis orationibus, de Sancto Sepulchro
ad templum Domini. Duxque Godefredus, et Raimundus Sancti jEgidii , et patriarcha,
et Rotbertus Normannus, et Rotbertus, Flandrensis cornes, et episcopi, et alii seniores
omnes venerunt ad flumen quod est ex parte Scaloniae, ibique congregati fuerunt in unum.
IUicque multa animalia sine numéro invenerunt, boum, camelorum, ovium, asinorum
et aliorum pecudum, quœ miserunt Sarraceni causa proditionis. Sed Deus adhuc noluit
deserere propter Sanctum Sepulchrum. Omnia vero animalia apprehenderunt Christi
milites et clientes Sancti Sepulchri. Sero autem veniente, patriarcha Arnulfus1, por-
tans secum Domini nostri Jhesu Christi partem Crucis, quam invenerunt peregrini Sancti
Sepulchri in Hierusalem, et similiter capellanus Raimundi Sancti iEgidii, portans secum
lanceam Domini nostri Jhesu Christi, cœperunt excommunicare ex parte Dei, et Sancti
Sepulchri, et pretiosissimae lanceae, et sanctissimœ Crucis : « Quod nullus2 homo intendat
« ad ulla spolia , donec bellum esset factum, et inimici Dei fuissent devicti , et postea reverr
« terentur cum felici gaudio et maxima victoria, et caperent quicquid eis a Domino praedes-
« tinatum esset. » Quod quum audissent Sancti Sepulchri peregrini et milites Christi, summo
1 Arnulfo. b. — 2 Ne allas, e.
m. a 5
Digitized by Google
114 PETRI TUDEBODI HISTORIA
a. 1099. Sepulchri et milites Christi, summo diluculo in sexta feria, exierunt in vallem
quamdam nimis pulchram secus littus maris, et in ea sic ordinaverunt acies.
IV. Dux quoque1 Godefredus, qui jam ad regem electus erat in Hierusalem,
suam instruxit aciem, et Raimundus Sancti iEgidii suam, et Rotbertus Normannus
sua m2, et Rotbertus Flandrensis suam3, cornes quoque Eustachius suam, et Tan-
credus atque Gastos* de Bearn suam. Sic quoque5 sex acies cœperunt militare.
Sagittarii quoque hos prœcedentes, et juxta eos in dextera parte et in sinistra
omnia6 animaiia7 sine ductore pergebant, videlicet cameli et cetera. Quod maxi-
mum Dei erat miraculum. Statiinque cœperunt militare in nomine Jhesu Christi
et Sancti Sepulchri, déférentes lanceam nostri Salvatoris, et unam partem Crucis
Domini nostri8, quam ipse patriarcha deferebat. In sinistra parte9 fuit dux Gode-
fredus cum sua acie. Cornes Raimundus Sancti iEgidii equitavit juxta mare in
dextera parte. Cornes de Normannia10 et Flandrensis cornes, et Eustachius cornes, et
Tancredus, et Gastos11 de Bearn, etomnes alii equitabant in medio. Tune nostri
cœperunt paulatim ambulare13. Pagani namque stabant parati ad bellum. Unus-
quisque suum vas habebat suspensum collo, ex quo biberet, dum cum Christianis
prœliaretur.
V. Quos Rotbertus, Flandrensis cornes, nimis acriter invasit, Tancredusque et
om nés alii similiter13. Continuo pagani, hoc videntes,inierunt fugam.Bella namque14 *
erant immensa, quia paganorum multitudo erat innumerabilis, et15 nemo scit16 nu-
merum eorum, nisi solus Deus. Sed virtus divina comitabatur cum nostris,quae
1 Om. quoque d. — * Similiter suam. c. d. — 3 Flandrensis cornes similiter suam. c. d. — 4 Et Gastos. d.
— 5 Sic ergo. d. — 6 Omnia illa. c. d. — 7 Animaiia superius dicta, c. d. • — 8 Crucis ipsius Salvatoris. d. —
9 Vero parte, c. d. — 10 De Normandia. c. — 11 Atque Gastos. c. — 12 Ad bellum ambulare. d. — 13 Similiter
invaserunt. d. — 14 Namque illa. d. — 15 Innumerabilis, sexcentum sexaginta miUia, sicut dictum fuit, et
tamen. c. d. — 16 Sciuit. c. d.
diluculo in sexta feria, exierunt 1 in quamdam vallem nimis pulchram secus littus maris,
et in ea* sic ordinaverunt acies.
XXIX. (xvi, 4.) Dux Godefredus, cjui jam electus erat ad regem in Hierusalem, suam
instruxit aciem, et Raimundus Sancti /Egidii suam , et Rotbertus Normannus suam similiter,
et Rotbertus, Flandrensis cornes, suam, cornes quoque9 Eustachius suam, et Tancredus,
atque Gastos de Bearzt suam. Sic4 ergo sex acies cœperunt militare. Sagittarii quoque hos
précédentes, et juxta eos in dextera parte, et in sinistra omnia animaiia superius dicta
sine ductore pergebant videlicet et cetera6. Quod maximum Dei erat miraculum. Cœpe-
runtque statim militare in nomine Jhesu Christi et Sancti Sepulchri, déférentes lanceam
nostri Salvatoris, et unam partem Crucis ipsius Salvatoris, quam ipse patriarcha deferebat.
In sinistra parte fuît dux Godefredus cum sua acie. Cornes6 Raimundus Sancti jEgidii equi-
tavit juxta mare in dextera parte. Cornes Normanniœ, et Flandrensis cornes, et Eustachius,
et Tancredus , et Gastos de Riartz7, et omnes alii equitaverunt in medio. Tune nostri pau-
latim cœperunt ad bellum pergere. Pagani namque stabant parati ad bellum. Unusquisque
vas suum habebat suspensum collo, ex quo biberet, dum cum Chritianis praeliarent8.
XXX. (xvi, 5.) Hic incipit bellum contra Turcos et ceteras gentes. — Quos Rotbertus, Flan-
drensis cornes9, nimis acriter invasit, Tancredusque et omnes alii similiter. Continuo pa-
gani, hoc videntes, inierunt fugam. Relia namque illa erant immensa, quia paganorum
multitudo erat innumerabilis. Sexcenti sexaginta millia, sicut dictum est, ibi fuerunt10, et
tamen nemo scivit numerum eorum, nisi solus11 Deus. Sed virtus divina comitabatur
1 Intraverunt. b. — * In ea suas. b. — 3 Cornes que. z. — 4 Beart. Sic. b. — 5 Om. videlicet et cetera. B. —
*Comesque. b. — 7 Biarzt. b. — 8 Prœliarentar. b. — 9 Om. cornes b. — 10 Vel fuit. b. — 11 Om. solus e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 115
tam magna et tam fortis fuit, quod nostri parvipendebant multitudinem illorum. a. io99.
Stabant autem inimici Dei excaecati atque stupefacti; videntes Hierosolymitanos
milites Christi, apertis oculis nihil videbant, et contra Christianos se erigere non
audebant, virtute tremefacti Dei. Prae nimio timoré1 ascendebant in arbores in
quibus recondebant se. At nostri illos sagittando et cum lanceis occidendo more
avium ex arboribus praecipitabant. Postea cum ensibus et aliis gladiis frustatim de-
truncabant. Alii autem pagani jactabant se in terram, non audentes se erigere
contra Christianos. Nostri igitur illos detruncabant, sicuti aliquis detruncat ani-
malia ad macellum. Raimundus, cornes2 Sancti jEgidii, juxta mare occidit ex eis
sine numéro, et qui non potuit fugere, mergebat se in mare aut fugiebat in civi-
tate.
VI. Veniensitaque Amiravissus ante civitatem3, dolens ac mœrens, atquedicens4:
«0 Machomet, et Dii nostri, quis unquam vidit nec5 audivit talia? Quod tanta
«potestas, tanta virtus, tanta fortitudo, tanta militia quae nunquam fuit ab ulla
« gente superata, nec Ghristianorum nec paganorum, modo a tantilla gente quae
« in6 pugillo potest ab aliquo eludi7 est superata? Heu me! tristis ac dolens, quid
a amplius dicam?Cur superatus sum a gente mendica, inermi et pauperrima, quae
« non habet nisi saccum et peram ? et modo8 persequuntur gentem nostram ^Egyp-
«tiacam, quae multotiens suas9 largita fuit10 elemosynas, qui olim per uni-
«versam nostrorum patriam mendicabant. Hue adduxi innumerabilem multitu-
« dinem tam militum quam peditum, scilicet Turcorum, Sarracenorum et Arabum,
1 Pavore. d. — * Raimandus quoque. c. — 3 Ante Scaloniam [Escalonam. c.) civitatem. c. d. — 4 Atque
laerimando dicens. c. d. — 5 Vidit aut. c. d. — ft Om. in d. — 7 Claudi. c. d. — 8 Quomodo. c. d. —
9 Suas eis. c. d. — 10 Est. d.
cum nostris, quae tam magna et tam fortis fuit, quod nostri parvipendebant multitu-
dinem illorum. Stabant autem inimici Dei excaecati atque stupefacti; videntes Hie-
rosolymitanos milites Christi, apertis oculis nil videbant, et contra Christianos se eri-
gere non audebant, virtute tremefacti Dei. Prae nimio timoré ascendebant iû arbores, in
quibus recondebant se. At nostri illos sagittando1 et cum lanceis occidebant, more avium
praecipitabant2. Nostri igitur illos detruncabant9, postea cum ensibus et cum aliis gladiis
frustatim detruncabant. Alli autem pagani jactabant se in terram, non audentes se erigere
contra Christianos. Nostri igitur illos detruncabant, sicut aliquis detruncat animalia ad
macellum. Raimundus, cornes Sancti yEgidii, juxta mare occidit ex eis sine numéro, et
qui non poterat fugere mergebat se in mare aut fugiebat in civitatem.
XXXI. (xvi, 6.) Veniens itaque Amiravissus ante Scaloniam civitatem, dolens ac mœrens,
atque laerimando, dicens4 : «0 Machomet et Dii nostri, quis unquam audivit et vidit
«talia? Quod tanta potestas, tanta virtus, tanta fortitudo, tanta militia, quae nunquam
« fuit ab ulla gente superata, nec Christianorum nec paganorum5, modo a tantilla gente,
« quae6 in pugillo potest claudi, est superata? Heu me! tristis ac dolens7, quid amplius
« dicam? Cur superatus sum a gente mendica, inerma et pauperrima, quae non habet nisi et8
«« peram , et modo persequitur gentein nostram jEgyptiacam , quae multotiens suas ei elemosy-
* nas9 largita est? Qui olim per universam patriam nostram mendicabant, et modo perse-
« quuntur quam adduxi innumerabilem multitudinem tam militum quam peditum, scilicet
« Turcorum, Sarracenorum, Arabum, Agulanorum, et Curtorum, ac Parthorum, Azimi-
1 Sagittabant. e. — 2 Occidebant eos. e. — 3 Om. detruncabant e. — 4 Dixit. e. — 5 Om. nec Christia-
norum nec paganorum e. — 6 Quod. e. — 7 Me tristem ac dolentem. e. — 8 Saccum et. e. — 9 Suam eleemo-
synam ei. e.
i5.
Digitized by
Google
116 PETRI TUDEB0D1 HISTORIA
a. 1099. « Agulanorum1 et Curtorum, Achupartorum*, Azimitorum3 et aliorum pagano-
« mm, quos omnes turpiter fugere Iaxis frenisi per viaiw Babylonicam irideo, qui
« non audent se reverti ad versus hujus modi fragilera gentem. Modo juro namque
*per Machomet «et per omnia Deorum numina k quod ailterius non retinebo mi-
« lites ad conventionem5, quandoquidem devictus sum ab hac inertissima gente. Ego
«namque conduxi hue omnia annorum gênera, et omnia instrumenta sive ma-
« chinas , et multa ferrea vincula cum quibus putavi eos ducere lîgatos Babylonien,
* vel obsidere6 eos in Hierusalem; et illi fuerunt contra me venientes7 ad bellum
« itinere duorum «dierum, ut quid mihi esset, si . in 8 Hierusalem gentem meamcon-
« duxissem9? Hoc scilket quod neque -ego nec unus meorum, ut credo, imde eva-
«dere posset10. Quidamplius dicam? Dedecoratus ero semper in terram Babylo-
«nicam11.»
VIL Unus12 nostrorum accepit13 stantarum Amiravissi, desuper quod erat au-
reum pomum, hasta vero tota cooperta argento. Quod stantarum apud nos di-
citur vexillum. Quod émit Rotbertus, cornes de Normannia, dando viginti marchas
argenti, deditque patriarchae, in honorerai1* Dei Sancti SepukhrL Etnsem simi-
liter Amiravissi émit quidam peregrinus, dando sexaginta bisantios. Superati sunt
itaque, Deo an nuente, omnes nostri inimici, eo tenorequod amplius virtutem contra
nos 15 non habebant16. Omnes namque17 naves de omni terra paganorum ibi ade-
rant. Qui viderunt18 Amiravissum fugientem cum suo exercitu , statim suspenderunt
vela, ipsumque Amiravissum recipientes in navibus suis, misera nt se in alta maria.
1 Arabum, Angulanorum. d. — 2 Asupatoram. a. — s Om. Azimitorum c. — 4 Nomina. c. — 6 Conventio-
nem aliquam. c. d. — 6 Vel obsiderem. a. Vel at obsiderem. d. — 7 Et illi contra me venerunt. c. d. —
8 Om. in d. — 9 Conducerem. c. o. — 10 PotuisseL d. — 11 Babylonicam. Sicque fecit finem dictis. c. d.
— 12 Unus autem. c. d. — 13 Acceptam. a. c. d. — 14 Deditque monasterio Sepulchri in honorem. c. d. —
15 Contra nostros. c. d. — 10 Hdbuerunt. c. d. — 17 Vero. d. — 18 Aierant, ied nautœ illarum postquam
viderunt. c. d.
» tarum et aliorum paganorum, quos omnes turpiter fugere laxatis frenis per viam Babylo-
« nicam video, qui non audent se reverti adversus1 hujusmodi fragilem gentem. Modo
« namque juro per Machomet et per Deorum numina quod ulterius non retinebo milites
-ad conventionem aliquam, quandoquidem dejectus sum ab hac inertissima gente. Ego
< namque hue conduxi omnia armorum gênera , et omnia instrumenta sive machinas, et
«omnia vincula ferrea, cum quibus putavi eos ducere ligatos Babyloniam, vel ut obsi-
« derem eos in Hierusalem ; et illi contra me venerunt ad bellum itinere duorum dierum ,
« ut quid mihi esset si Hierusalem gentem meam conducerem? Hoc scilicet , quod neque
«ego, nec unus meorum, ut credo, inde evadere potuisset. Quid amplius dicam? Dede-
« coratus ero semper in tota terra Babyloniœ. » Sicque fecit finem dictis.
XXXII. (xvi, 7.) Unus autem nostrorum accepit stantarum2 Amiravissi, desuper quod erat
aureum pomum, hasta vero tota cooperta argento. Quod stantarum apud nos dicitur
vexillum. Quod émit cornes Rotbertus Normannorum, dando xx marcas argenti, deditque
monasterio Sancti Sepulchri, in honore Dei et Sancti Sepulchri9. Ensem quoque similiter
Amiravissi quidam peregrinus, dando sexaginta bisantios. Superati sunt itaque, Deo an-
nuente4, omnes nostri inimici. eo tenore quod amplius virtutem contra nos non habent.
Omnes vero naves de omni terra paganorum aderant ibi. Sed nautœ illarum, postquam
viderunt Amiravissum cum suo exercitu fugientem, statim suspenderunt vela, ipsumque
Amiravissum recipientes m navibus suis , miserunt se in alta maria.
1 Ad. b. — 2 Standarum. e. — 3 Om. in honore Dei et Sancti Sepulchri e. — 4 Adjuvante, e.
Digitized by
DE HIEROSOLYMITANO ITINERE. 117
VIII. Reversi sunt nostri 1 ad eorum tentoria, et acceperunt innumerabilia spolia a. 1099.
auri et argenti et palliorum et multorum bonorum cumula, equos2 et mulos,
camelos, oves, et boves, et asinos3, et multa alia animalia. Omnes namque montes
et colles et omnia stabant plana4 cooperta de multitudine illorum animalium, et
invenerunt armorum cumula, quorum quœ voluerunt deportaverunt. Alia vero5
quae noluerunt insimul congregaverunt, ignemque ibi miseront. Reversi sunt autem
nostri lae tantes et gaudentes in Hierusalem6, devictis omnibus paganis, déférentes
secum multa7, scilicet camelos et asinos onustos pane bis cocto, et farina, et
frumento, et caseo, et pannis, et oleo, et omnibus bonis quae illis erant necessaria.
Unde orta est tanta fertilitas inter Christianos, quod bos pro octo vel decem num-
mis haberi poterat; modium vero frumenti pro duodecim nummis, hordei quoque8
pro octo. Quod totum9 ne ignotum sit omnibus Christianis, sciant hoc belium fac-
tum esse 11 idus Augusti10', largiente11 Domino nostro Jhesu Christo, cui est ho-
nor et gloria nunc et semper in saeculorum saecula. Amen.
1 Itaque nostri. c. d. — 2 Scilicet equos. c. d. — 3 Om. et asinos d. — 4 Plana loca. c. d. — 5 Om. vero c.
— 6 In sanctam civitatem Hierusalem. c. d. — 7 Malta bona. c. d. — 8 Modias quoque hordei. d. — 9 Qaod
tandem, c. d. — 10 Factum esse daodecimo die intrante Augusti. c. d. — 11 Largiente hoc. c. d.
* Id est xii* die menais Augusti , anno Domini 1 099.
XXXIII. (xvi, 8.) Reversi sunt itaque nostri ad eorum tentoria, et acceperunt innume-
rabilia1 spolia auri et argenti, et palliorum, etmulorum, et multorum bonorum cumula,
scilicet equos et mulos, et camelos, et oves, et boves, et asinos, et multa animalia. Omnes
montes namque et colles et omnia plana loca2 stabant cooperta de multitudine animalium,
et invenerunt armorum cumula, quorum quae voluerunt de illis recipere retinuerunt. Alia
vero quae noluerunt insimul congregaverunt, ibique in ignem miserunt. Reversi sunt autem
nostri laetantes et gaudentes in sanctam civitatem Hierusalem, devictis omnibus paganis,
déférentes secum multa bona, scilicet camelos et asinos onustos pane bis cocto, et farina,
et frumento , et caseo, et pane, et oleo, et omnibus bonis quae illis erant necessaria. Unde
tanta est orta fertilitas inter Christianos, quod bos pro octo nummis vel decem haberi po-
terat; modius vero frumenti pro duodecim nummis, modius quoque hordei pro octo. Quod
tandem ne ignotum sit Christianis omnibus, sciant hoc factum esse bellum xix kalendas Sep-
tembris, in vigilia sanctissimae Dei Genitricis Mariae, anno ab Incarnatione Domini mxcix,
régnante Domino nostro Jhesu Christo, cui est honor et gloria per in fini ta saecula saeculo-
rum. Amen.
EXPLICIT QUINTDS LIBER.
Haec de Hierosolymitano Itinere, in tribus annis, et liberatione civitatum dicta sufficiant.
Per omnia benedictus Deus, qui tradidit impios. Amen.
1 Innumera. b. — 2 Om. loca b.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
II
GESTA FRANCORUM
ET ÀLIORUM HIEROSOLYMITANORUM
SEU
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
Digitized by Google
INDEX CODICUM M ANUSCRIPTORUM
QUIBUS USI SUNT EDITORES.
E. Cod. Romamis (Reginœ), n° 57a.
F. Gantabrigiensis (Corpus Christi), n° 281.
G. Editio Bongarsiana.
Digitized by Google
GESTA FRANCORUM
ET ALIORUM HIEROSOLYMITANORUM
LIBER PRIMUS.
I. Quum jam appropinquasset iile terminus quem Dominus Jésus Christus2 quotidie a. 1096.
suis demonstrat fidelibus, specialiter in Evangelio, dicens : Si qais vult post me venire,
abneget semetipsum, et tollat cracem saam, el sequatur me1, facta est commotio3 valida per
universas Galliarum regiones : ut si aliquis Dominum studiose pu roque corde et mente se-
qui desideraret, atque post ipsum crucem fideliter bajulare vellet, non pigritaretur Sancti
Sepulcri viam celerius arripere. Apostolicus namque Romanae sedis, Urbanus secundus4,
ultra montanas partes quantocius profectus est, cum suis archiepiscopis, episcopis, abba-
tibus et presbyteris; cœpitque subtiliter sermocinari et praedicare, dicens b : Ut si quis ani-
mam suam salvam facere vellet, non dubitaret humiliter viam inçipere Domini ; ac si
denariorum ei deesset copia, divina ei satis daret misericordia. Ait namque Apostolicus5 :
« Fratres, nos oportet multa pati pro nomine Christi, videlicet miserias, paupertates, nudi-
«tates, persecutiones, egestates, inGrmitates, famés, sites, et alia hujusmodi, sicut6 Do-
« minus ait suis discipulis : Oportet vos pati multa pro nomine meo\ et Nolite erubescere* loqui
• ante faciès hominum; ego vero1 dabo vobis os et eloquinm*, ac deinceps persequetur vos larga
« retribatio*. » Quumque jam hic sermo paulatim per universas regiones ac Galliarum patrias
cœpisset crebrescere, Franci audientes talia, protinus in dextra fecere cruces suere sca-
pula8, dicentes sese Christi unanimiter sequi vestigia, quibus de manu erant redempti
tartarea.
II. Jamjamque* Galli e suis remoti sunt9 domibus. Fecerunt denique très partes Galli.
Una pars Francorum in Hungariae intravit regionem , scilicet Petrus Eremita et dux Gode-
fridus, et Balduinus10 frater ejus, et Balduinus cornes de Monte. Isti potentissimi milites
etalii plures, quos ignoro, venerunt per viam quam jam dudum Carolus Magnush, miri-
ficus rex Franciae, aptari fecit usque Constantinopolim. Petrus vero suprad ictus, primus
venit Constantinopolim m11 kalendas Augusti1, et cum eo maxima gens Alamannorura. IUic
invenit Lombardos, et Langobardos12, et alios pliures congregatos, quibus imperator jusse-
rat dari mercatum, sicut erat in civitate, dixitque illis : «Nolite transmeare Bracbium,
* donec veniat maxima Christianorum virtus; quoniam vos tanti non estis, ut cum Turcis
«praeliari13 valeatis. » Ipsique Christiani nequiter deducebant se, quia palatia urbis ster-
nebant et ardebant, et auferebant plumbum quo erant ecclesiae coopertae, et vendebant
Graecis; unde imperator iratus jussit14 eos transmeare Brachium. Postquam autem15 trans-
fretaverunt, non cessabant agere omnia mala, comburentes et dévastantes 16 domos et
ecclesias.
1 Expeditio contra Turcos circa annum Domini 109&. F. — 2 Om. Christus g. — 3 Motio. g. — 4 Om.
secundus G. — 5 Dominus apostolicus. g. — 6 Sicuti. g. sic et ubique. — 7 Om. vero e. — 8 In dextera suere
scapula. e. Fecerb suere scapula similitudinem crucis. F. — 9 Galliœ suis remotœ sunt e. — 10 Baldwinus. F.
sic et infra. — 11 Om. /// g. — 12 Langobardos. f. Longobardos. g. sic et infra. — 13 Prœliare. f. g. —
14 Iralus est, jussitque. f. g. — 15 Om. autem f. g. — 16 Comburentes, vastantes. r.
* Loc. ix, a3. • Luc. xxi, i5.
b In concilio Clarotnonlancnsi. (Vid. supra Tudeb. 1 Cf. Coloss. 111 , ik-
ihema I, 1, p. 10.) 8 Tudeb. 1, 11. Vid. supra, p. 10.
e Act. îx, 16. 1 Vid. Tudeb. I, 11, p. 11 et not. a.
d Cf. 11 Timoth. i,S. ' Id est xxx* die Julii, A. D. 1096. Cf. Tudub. /. r.
111. îti
Digitized by
Google
122 GESTA FRANCORUM.
A. 1096. III. Tandem1 pervenerunt Nicomediam, ubi divisi sunt Lombardi et1 Langobardi, et
Alamanni2 a Francis, quia Franci3 tumebant superbia. Elegerunt Lombardi et4 Lango-
bardi seniorem super se, cui nomen Reinaldus; Aiamanni similiter. Et intraverunt in
Romaniam, et per quatuor dies ierunt ultra Nicaenam5 urbem, et invenerunt quoddam
castrum, cui nomen Exerogorgo, quod erat vacuum gente. Et apprehenderunt illud, et
invenerunt in eo6 satis frumenti et vini, et carnis, et omnium bonorum abundantiam.
Audientes itaque Turci quod Christiani essent in castro, venerunt obsidere illud. Ante
portam castri erat puteus, et ad pedem castri fons vivus, juxta quem exiit Reinaldus insi-
diari Turcos. Venientes vero Turci in festo7 Sancti Mikaelisb, qui est m kaL Octobris8,
invenerunt Reinaldum et qui cum eo erant; ôccideruntque Turci multos ex eis, alii vero0
fugerunt in castrum, quod confestim Turci obsederunt, eisque aquam abstulerunt. Fue-
runtque nostri in tanta afïïictionesitis, ut flebotomarent suos equos et asinos, et sangui-
nem biberent10; alii mittebant zonas atque panniculos in piscinam, et inde exprimebant
aquam in os suum; alii mingebant in pugillo alterius et bibebant; alii fodiebant humidam
terram, et supinabant se, terramque sternebant super pectora sua pro nimia ariditate sitis.
Episcopi vero et presbyteri confortabant nostros11, et commonebant ne deficerent, di-
centes : « Estote ubique fortes in fide Christi ; et nolite eos timere qui vos persequuntur.
« Sicut Dominus dicit : Nolite timere eos qui corpus occidunt; animant vero non possunt occi-
*derel2c. » Haec tribulatio fait per octo dies. Denique dominus Alamannorum Reinaldus13
concordatus est cum Turcis, ut traderet socios illis; et, fingens se exire ad bellum, fugit
ad illos, et multi cum eo. Illi autem qui Dominum negare noluerunt, capitalem sententiam
susceperunt; alios, quos ceperunt vivos, adinvicem diviserunt quasi oves; alios miseront
ad signum et sagittabant eos; alios vendebant et donabant quasi animalia. Quidam condu-
cebant suos in domum suam, alios in Corrozanam14, alios in Antiochiam, alios in Aleph 15,
aut ubi ipsi manebant.
IV. Istid primo felix acceperunt martyriiun pro nomine Domini Jesu. Audientes denique
Turci quod Petrus Eremita et Walterius 16 Sine habere fuissent in Civito n, quae supra
Nicœnàm urbem est, venerunt illuc cum magno gaudio, ut occiderent illos, et eos qui
cum ipsis erant. Quumque venissent, laetantes18 obviaverunt Walterio cum suis, quos Turci
mox occiderunt. Petrus vero Eremita paulo ante venit10 Constantinopolim, eo quod ne-
quibat refrenare illam diversam gentem, quae nec illum, nec verba ejus audire volebat20.
Irruentes vero Turci super eos21 occiderunt multos ex eis; alios invenerunt dormi entes,
alios jacentes22, alios nudos, quos omnes necaverunt; cum quibus quemdam sacerdotem
invenerunt missam celebrantem, quem statim super altare martyrizaverunt. Uli vero qui
evadere potuerunt, Civito fugerunt; alii praecipitabant se in mare, alii latebant in sylvis
et montanis23. Turci vero persequentes illos in castrum, adunaverunt ligna, ut eos combu-
rerent cum castro24. Christiani igitur qui in castro erant miserunt ignem in ligna congre-
gata, et versus in Turcos ignis quosdam eorum concremavit25, sed ab illo incendio Deus
nostros tune Hberavit28. Tandem igitur27 Turci apprehenderunt illos vivos, diviseruntque
illos, sicut prius fecerant alios, et disperseront illos per universas regiones has, alios in
Corrozanam, alios in Persidem. Hoc totum est factum in mense Octobri28. Audiens impe-
1 Oui. Lombardi et e. — 2 Alemanni. F. et sic infra. — 3 Om. Franci f. — 4 Om. Lombardi et b. —
5 Niceam. F. — 6 In quo invenerunt. g. — 7 In die Dedicationis. g. — 8 Qui est m kdl. Octobris om. F. —
9 Om. vero y. Alii qui remanserunt vivi. g. — 10 Quorum sanguinem bibebant. F. g. — 11 Eos. F. — 12 Om.
dicentes : Estote occidere e. f, — 13 Om. Reinaldus F. — 14 Corozanum. G. et sic infra. — 15 Alech. e.
— 16 Guualterius. g. sic et ubique. — 17 Cyvito. g. sic et infra. — 18 Om. lœtantes e. — 19 Ante ierat. f. g.
— 20 Volebant. f. — 21 Turci super eos quos invenerunt in Civito. f. — 22 Om. alios jacentes e. — 23 Monta-
nts, g. sic et ubique. — 24 In castro. f. — 25 Cremavit. g. — 26 Nostros delïberavit f. Nostros liberavit. g.
— 27 Om. igitur f. g. — 28 Om. Hoc totum est factum in mense Octobri e. f.
' Tudeb. I, in. Vid. supra, p. 11. 4 Matth. x, 28.
k Id est xxix* die mehsis Septembres. (Cf. Tudeb. le.) d Tudeb. I, iv. Vid. supra, p. i3.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
123
rator quod Turci sic dissipassent nostros, gavisus est valde, et manda vit pro eis1, fecitque A. 1096,
eos Brachium transmeare. Postquam ultra fuerunt, comparavit omnia arma eorum.
V. Secunda* vero pars intravit in Sclaviniae2 partes, scilicet cornes de Sancto yEgidio
Raimundus, et Podiensis episcopus. Tertia autem pars per antiquam Romœ viam venit.
In hac parte fuerunt Boamundus et Richardus de Principatu, Rotbertus Nortmannus3, Rot-
bertus cornes Flandrensis, Hugo Magnus, Evrardus de Puisatio, Achardus4 de Monte
Merloi, Usuardus de Musione5, et alii plures. Deinde venerunt ad portum Brandosim aut
Barim6, sive Otrentum. Hugo denique Magnus et Guillelmus Marchisi filius intraverunt
mare ad portum Bari, et transfretantes venerunt Durachium. Audiens vero dux illius loci
hos prudent issimos viros7 illic esse applicatos8, mox mala cogitatio cor ejus tetigit, illosque
apprehendit, ac jussit Constantinopolim imperatori caute duci, quo ei fidelitatem facerent.
VI. Duxb denique Godefridus primus omnium seniorum Constantinopolim venit cum
magno exercitu, duobus diebus ante Domini nostri Natale0, et hospitatus est0 extra urbem,
donec iniquus imperator jussit eum hospitari in burgo urbis. Quumque hospitatus fuisset A. 1097.
dux, secure mittebat armigeros suos per singulos dies, ut paleas et alia equis necessaria
apportarent10. Et jam11 quum putarent exire fiducialiter quo vellent, iniquus imperator
Alexius sagaciter faciebat eos excubare , suisque 12 Turcopolis et Pincinatis imperavit invadere
illos 13 et occidere. Balduinus itaque, frater ducis, haec audiens, misit se in insidiis; tan-
demque invenit eos occidentes gentem suam, eosque invasit forti animo, ac, Deo juvante14,
superavit eos; et apprehendens sexaginta ex eis, partem occidit, parlem duci fratri suo16
praesentavit. Quod quum audisset imperator, valde iratus est; videns vero dux inde iratum
imperatorem, exiit cum suis de burgo, et hospitatus est extra urbem. Sero autem facto,
infelix imperator jussit suis exercitibus invadere ducem cum Christi gente. Quos dux per-
sequens invictus cum Christi militibus, septem ex illis occidit, persequendo alios usque ad
portam civitatis. Reversusque dux16 ad sua tentoria, mansit inibi per quinque dies, donec
pactum iniit cum imperatore; dixitque illi imperator ut transfretaret Brachium Sancti
Georgii, promisitque eum omnem mercatum habere ibi, sicut est Constantinopoli, et pau-
peribus eleemosynam erogare, unde potuissent vivere.
VII. Atd bellipotens Boamundus, qui erat in obsidione Malfi Scafardi Pontis17, audiens a. 1096.
venisse innumerabilem gentem Christianorum de Francis, ituram ad Domini Sepulcrum,
et paratam ad prœlium18 contra gentem paganorum, cœpit diligenter inquirere quae arma
pugnandi haec gens déférât, et quam ostensionem in via Christi portet, vel quod sig-
num in certamine sonet. Cui per ordinem haec dicta sunt : « Deferunt arma ad bellum 19
« congrua; in d extra vel inter utrasque scapulas crucem Christi20 bajuiant; signum vero,
• Deus vult, Deus vult, Deus vaft21! una voce conclamant. » Mox Sancto commotus Spiritu,
jussit pretiosissimum pallium, quod apud se habebat, incidi, totumque statim in cru ces
expendit. Cœpit tune ad eum vehementer concurrere maxima pars militum qui erant in
obsidione illa, adeo ut Rogerius22 cornes pene solus23 remanserit, reversusque Siciliam
dolebat et mœrebat quandoque gentem suam amittere. Denique reversus iteriun in terram
suam dominus Boamundus diligenter honestavit sese ad incipiendum Sancti Sepulcri iter.
Tandem transfretavit mare cum suo exercitu, et cum eo Tancredus Marchisi filius, et
Richardus princeps, ac Rainulfus frater ejus, et Rotbertus de Ansa, et Hermannus de
Canni24, Rotbertus de Surda Valle, Rotbertus filius Toustani25, et Hunfredus26 filius Ra-
1 Ora. pro eis F. — 2 Scaviniœ. e. — 3 Rotbertus, dux Normannorum. f. — 4 Acardus. f. — 5 Usuardus de
Vinsione. f. Isuardus de Musone. g. — 6 Baram. f. — 7 Om. viros e. — 8 Applicitos. f. g. — 9 Om. est b.
— 10 Asportarent. f. g. — 11 Om. jam e. — 12 Om. sagaciter faciebat eos excubare, suisque b. — 13 Jm-
perabat eos invadere. f. g. — 14 Adjuvante, f. — 15 Om. fratri suo e. — 16 Om. dux e. — 17 Malifiscardi
Pontis. e. — 18 Prœliandum. f. — 19 Bellandum. f. — 20 Crucem Domini. f. — 21 Deus le volt, Deus le
volt, Deus le volt. g. — 22 Rogerus. f. sic et infra. — 23 Om. solus f. — 24 Om. et Rotbertus de Ansa, et
Hermannus de Canni e. — 25 Tostani. f. g. — 26 Hunfridus. f.
* Tudeb. I, v. Vid. p. 1 3. e Die xxiii" mensis Decembris, A. D. 1096.
k Idem, I, vi. Vid. p. 14. d Tudeb. I, vu. Vid. p. i5.
16.
Digitized by
124 GESTA FRANCORUM.
A. 1096. dulfi, et Richardus filius comitis Rainulfi1, et cornes de Russinolo cum fratribus suis, et
Boello Carnotensis, et Alberedus* de Cagnano, et Hunfredus de Monte Scabioso.
VJII. Hi* omnes transfretaverunt ad Boamundi famulatum, et applicuerunt Bulgarie
partibus, ubi invenerunt nimiam abundantiam frumenti, vini, et alimentorum corporis*.
Deinde, descendentes in vallem de Andronopoli \ exspectaverunt gentem suam, donec
omnes pariter transfre tassent. Tune Boamundus5 ordinavit concilium cumgente sua, con-
fortans et monens omnes, ut boni et humiles essent, et ne depredarent terram istam, quœ
Cbristianorum erat, et nemo acciperet, nisi quod ei sufficeret ad edendum6.
A. 1096-97. IX. Tune exeuntesb inde, venerunt per nimiam plenitudinem de villa in villam, de civi-
tate in civitatem, de castello in castellum, quousque pervenimus Castoriam, ibique Nati-
vitatem Domini solemniter celebravimus, fuimusque ibi per plures dies et quaesivimus
mercatum; sed ipsi noluerunt nobis assentire, eo quod valde timebant nos, non putantes
nos esse peregrinos, sed velle populari terram, et occidere illos. Quapropter apprehende-
bamus boves, equos et asinos, et omnia quœ inveniebamus. Egressi de Castoria intravimus
Palagoniam7, in qua erat quoddam Haereticorum castrum, quod undique aggressi sumus,
nioxque nostro succubuit imperio; accenso itaque igne combussimus castrum cum habi-
tatoribus suis8.
X. Posteac pervenimus ad flumen Bardarum9. Denique perrexit domnus10 Boamundus
ultra cum sua gente, sed non tota. Remansit enim cornes de Russignolo cum fratribus suis.
Venit11 exercitus imperatoris, et invasit comitem cum fratribus suis, et omnes qui erant
cum eis. Quod audiens Tancredus rediit rétro, et projeçtus in flumen natando pervenit ad
alios; et duo millia miseront se in flumen sequendo Tancredum. Tandem invenerunt Tur-
copulos et Pinzinacos dimicantes cum nostris, quos repente fortiter invaserunt, et pru-
denter eos superaverunt; et apprehenderunt plures ex illis, et duxerunt illos ligatos ante
domni Boamundi praesentiam; quibus ait ipse : « Quare, miseri, occidistis gentem Christi
« et meam ? Ego cum vestro imperatore nullam altercationem habeo. » Qui responderunt :
«Nos nequimus aliud agere; in roga imperatoris locati12 sumus, et quicquid nobis im-
«perat, nos oportet implere. » Quos Boamundus impunitos permisit abire19. Hoc bellum
factum est in quarta feria, quœ est caput Jejuniid. Per omnia benedictus Deus14. Amen15.
EXPLICIT LIBER PRIMUS.
INCIPIT LIBER SECUNDUS.
A. 1097. I. Mandavit* infelix imperator, simul cum nostris nuntiis, uni ex suis quem valde dili-
gebat, quem et Corpalatium vocant, ut nos16 secure deduceret per terram suam, donec
veniremus Constantinopolim. Quumque transiremus ante illorum civitates, jubebat habi-
tatoribus terne ut nobis apportarent17 mercatum, sicut faciebant et illi quos diximus. Certe
1 Ricardus filius Ragenulfi comitis. F. — 2 Cartonensis et Alvredus. F. — 3 Frumenti et vini et alia corpori
necessaria. F. — 4 De Andropolim. b. ^ — 5 Tune sapiens Boamundus. g. — 6 Confortans et monens omnes,
dicens : « Seniores, cavete omnes vos quia nos sumus peregrini Dei. Oportet igitur nos esse magis bonos et ha-
« miles quam ante fuimus, ei nolite deprœdare terram islam, quia Christianoram est: et nemo accipiat plus , nisi
« quod et snffieiai ad edendum pro benedictione. » g. — 7 Palogoniam. F. — 8 Habitatoribus suis scilicet Hœre-
ticorum congrégations, g. — 9 Barbarum. F. — * 10 Dominus. g. sic et ubique. — 11 Venit itaque. g. — 12 Om.
locati g. — 13 Om. abire b. — 14 Dominus. g. — 15 Om. Amen b. — 16 Om. nos f. — 17 Asportarent. b.
" Tudeb. I, vin. Vid. p. 16. a Id est Mercurii die et Cinerum, vel xvin* die Fe-
k Idem, I, ix, /. c. bruarii, A. D. 1097.
' Idem, I, x, /. c. • Tudeb. II, 1. Vid. p. 17.
Digitized by
1
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 125
tantum timebant fortissimam gentem domni Boamundi, ut nullum1 nostrorum sinerent A. 1097.
intrare muros civitatum. Volueruntque nostri quoddam castrum aggredi et apprehendere,
eo quod erat plénum omnibus bonis. Sed vir prudens Boamundus noluit consentira, tantum
pro justitia terrae, quantum pro fiducia imperatoris. Unde iratus est2 cum Tancredo et
aliis omnibus. Hoc factum est vespere. Mane vero facto, exierunt habitatores castri, et cum
processione déférentes in manibus cruces, venerunt in praesentiam Boamundi. Ipse vero
gaudens recepit eos, et cum laetitia abire permisit illos. Deinde venimus ad quamdam ur-
bem quae dicitur Serra, ubi nostra fiximus tentoria, et sat habuimus mercatum iilis diebus
conveniens. Ibi Boamundus9 concordatus est cum duobus Corpaiatiis, et pro amicitia
eorum ac pro justitia terrœ jussit reddi omnia animalia quae nostri depraedata tenebant;
et Corpalatius illi promiserat missos rétro mandare, et hominibus illis animalia per homi-
nem reddi4. Deinde pervenimus, de castello in castellum, et de villa in villam6, ad Rusam
civitatem. Graecorum autem gens exibat 6 et veniebat gaudens in occursum domni Boa-
mundi, nobis deferens7 maximum mercatum, ibique nostros tetendimus papiliones in
quarta feria ante Cœnam Domini*; ibi etiam8 Boamundus totam gentem suam dimisit,
perrexitque loqui cum° imperatore Constantinopolim, ducens secum10 paucos milites.
Tancredus remansit caput militiae Christi; vidensque peregrinos cibos emere, ait intra se
quod exiret extra viam, et hune populum conduceret ubi féliciter viveret. Denique intra vit
in11 vallem quamdam plenam omnibus bonis quae corporalibus incrementis12 sunt congrua :
in qua Pascha Domini b devotissime celebravimus.
H. Quumc imperator audisset honestissimum virum Boamundum ad se venisse, jussit
eum honorabiliter recipi, et caute hospitari extra19 urbem. Quo hospitato14, imperator misit
pro eow, ut veniret loqui16 simul secreto secum. Tune illuc venit dux Godefridus17 cum
fratre suo, ac deinde cornes sancti /Egidiid appropinquavit civitati. Tune imperator anxians
et ebulliens18 ira, cogitabat quemadmodum callide fraudulenterque comprehenderent hos
Cbristi milites. Sed divina gratia révélante, neque locus, neque nocendi spatium ab eo vel
a suis inventa sunt. Novissime vero congregati omnes majores natu qui Constantinopoli
erant, timentes ne sua privarentur patria, repererunt in suis consiliis atque ingeniosis sche-
matibus quod nostrorum duces, comités, seu omnes majores imperatori sacramentum fide-
liter facere deberent19. Quod20 omnino prohibuerunt, dixeruntque : « Certe indigni siunus
• atque justum21 nobis videtur nullatenus22 ei sacramentum jurare. Forsitan adhuc a nostris
« majoribus saepe delusi erimus290, » Ad ultimum quid facturi erunt24? dicent quoniam, ne-
cessitate compulsi, volentes nolentesque humiliaverunt se ad nequissimi imperatoris volun-
tatem. Fortissimo autem .viro Boamundof, quem valde timebat, quia olim eum saepe25
cum suo exercitu ejecerat de campo, dixit : Quoniam si libenter ei juraret, quindecim dies
eundi terrae in extensione ab Àntiochia rétro daret, et octo in latitudine; eique tali modo
juravit ut, si ille fideliter teneret illud sacramentum, iste suum nunquam praeteriret. Tarn
fortes et tam duri milites, cur hoc fecerunt? propterea igitur, quia multa coacti erant
necessitate. Imperator quoque omnibus nostris fidem et securitatem dédit, juravit etiam
quia veniret nobiscum pariter cum suo exercitu per terram et per mare26; et nobis mer-
1 Nulli. F. — 2 Unde valde iratus est propter hoc. f. g. — 5 Ibique doctus Boamundus optime. g. — 4 Om.
ab Çorpalatius, etc. usque ad per hominem reddi f. — 5 Om. de castello in castellum et de villa in villam e.
— 6 ExiebaU e. — 7 Déférentes. F. — 8 Ibi etiam doc tus. g. — 9 Corn iniquissimo. g. — 10 Imperatore
Constantinopolim, suisque hominibus imperavit, dicens : ■ Modeste appropinquate civitatem, ego autem ibo priai; »
qui et duxit. g. — 11 Om. in v. g. — 12 NutrimenUs. r. g. — 13 Apud extra, b. — 14 Hospitato, malignus. g.
— 15 Quo hospitato, misit pro eo. F. — 16 Om. loqui e. — 17 Illic quippe invenit ducem Godefridum. g. —
18 Anxiens et bulliens. g. — 19 Debent. e. — 20 Qui. g. — 21 Atque injustum. g. — 22 Ullatenus. g. — 29 De-
lusi eximus. b. — 24 Erant. f. g. — 25 Om. sœpe e. — 26 Per terram mareque. g.
* Id est Mercurii die sancta , vel prima mensis Aprilis. d Tudeb. II, m, iv, v, vi. Vid. p. 18-20.
k Id est quinta die mensis Aprilis. ' Idem, II, vi , vu, p. 20-2 1 .
' Tudeb. II, 11. Vid. p. 18. ' Idem, II, vin. Vid. p. 22.
Digitized by
Google
126 GESTA FRANCORUM.
A. 1097. catum terra marique1 fideliter daret, ac omnia nostra perdita diligenter restauraret ; insu-
per et neminem nostrorum peregrinorum conturbari vel contristari in via Sancti Septilcri
vellet aut permitteret. Cornes autem Sancti jEgidii erat hospitatus extra civitatem2 in burgo,
gensque sua remanserat rétro. Mandavit itaque imperator comiti ut faceret ei 3 hominium
et fiduciam, sicut alii fecerant*. Et, dum imperator haec mandabat, cornes meditabatur qua-
liter vindictam de imperatoris exercitu habere potuisset4. Sed dux Godefridus et Rotbertus,
cornes Flandrensis, aliique principes, dixerunt ei injustum fore contra Christianos pugnare.
Vir quoque sapiens Boamundus dixit quia, si aliquid injustum imperatori faceret, et fidu-
ciam ei facere prohiberet, ipse ex imperatoris parte fieret. Igitur cornes, accepto consilio
a suisb, Alexio vitam et honorem juravit, quod nec per se5 nec per alium ei6 auferre
consentiat. Quumque de hominio appellaretur, non se pro capitis periculo id fâcturum
respondit. Tuncc gens7 Boamundi appropinquavit Constantinopolim 8.
III. Tancredus vero et Richardus de Principatu propter jusjurandum imperatoris Jaten-
ter transfretaverunt Brachium, et fere omnis gens Boamundi juxta illos. Et mox exercitus
comitis Sancti jEgidii appropinquavit Constantinopolim9. Cornes vero remansit ibi cum
ipsa sua gente. Boamundus itaque10 remansit cum imperatore, ut cum eo consilium acci-
peret, quomodo mandarent mercatum gentibus quae erant ultra Nicaeam civitatem11. Dux
itaque Godefridus ivit prius Nicomediam 12 simul cum Tancredo et aliis omnibus, fuerunt-
que13 ibi per très dies. Videns vero dux quod nulla via pateret per quam posset conducere
has gentes usque Nicaeam civitatem, quoniam per illam viam, per quam prius alii transie-
rant, non posset modo tota14 gens transire, misit ante se tria millia hominum cum secu-
ribus et gladiis, qui incidissent et aperuissent 15 hanc viam, quae patefacta fieret16 nostris
peregrinis usque Nicaeam urbem. Quae via fuit aperta per angustam et nimis immensam
montanam17, et faciebant rétro per viam cruces ferreas ac ligneas, quas ponebant super
stipites, ut18 eas nostri peregrini cognoscerent. Interea pervenimus ad Nicaeam, quae est
caput totius Romaniae, in quarto die, pridie nonas19 Maiid; ibique castrametati sumus.
Priusquam autem Boamundus20 venisset ad nos, tanta inopia panis fuit apud21 nos, ut unus
panis vènderetur viginti aut triginta denariis. Postquam venit vir priridens Boamundus, jussit
maximum mercatum conduci ppr mare, et pariter utrinque veniebant, ille per terram et
ille per mare , et fuit maxima ubertas in tota Christi militia.
IV. In die autem Ascensionis Dominie cœpimus urbem circumquaque 22 invadere, et aedi-
ficare instriunenta lignorum, atque turres 23 ligneas, quo possemus murales turres sternere.
Tam fortiter et tam acriter aggredimur urbem per duos dies, ut etiam24 foderemus murum
urbis. Turci quippe25, qui erant in urbe, miserunt nuntios aliis, qui vénérant adjutorium
civitati dare, in hune modum : Quod audacter secureque approximent, et per meridianam
introeant portam, quoniam ex illa parte26 nemo eis erit obviam, nec contristabit. Quae porta
ipsa die a comité Sancti jEgidii in die Sabbati f post Ascensionem Domini, et episcopo
Podiensi hospitata fuit27. Qui cbmes& veniens ex alia parte, protectus divina virtute, ac
terrenis fulgebat armis cum suo fortissimo exercitu. Hic itaque invenit contra nos venientes
Turcos. Qui undique signo Crucis armatus, vehementer irruit super illos, atque superavit28.
Dederunt29 fugam et fuit mortuapars maxima illorum. Qui rursush venerunt auxilio alio-
1 Terra atque mari. g. — 2 Urbem. f. g. — 3 Oni. ei f. — 4 Posset. f. g. — 5 Nec ipse. g. — 0 Om. ei g.
— 7 Gens Domini. g. — 8 Constantinopoli. g. — 9 Constantinopoli. g. — 10 Gente. Vir itaque prudens Boa-
mundus. g. — 11 Nicenam urbem. g. sic et infra. — 12 Nichomediam. f. — 13 Om. que f. — 14 Tanta. g. —
15 Inciderunt et aperuerunt. f. g. — 16 Staret. g. — 17 Montaneam. g. — 18 Uti. f. — 19 inr* die, n non. e.
— 20 Dominus Boamundus. g. — 21 Inter. g. — 22 Undequaque. g. — 23 Turresque. g. — 24 Ut jam. f.
— 25 Turci quippe, licet gens barbara. g. — 20 Om. parte g. — 27 Est. f. g. — 28 Superavit illos. F. —
29 Dederuntque. F. g.
* Tudeb. II , vu. Vid. p. 2 1 . « Id est xiv' die ejusdem mensis Maii. (Cf. Tudeb. II,
b Idem, II, vin. Vid. p. ai. 10 et p. 22 , not. b.)
Idem, II, îx, 1. c. f xvi' die ejusdem mensis Maii.
4 Id est vi* die mensis Maii, A. D. 1097. (Cf. Tudeb. II, * Tudeb. II, xi. Vid. p. 22.
p. 22.) h Idem, II, xu, le.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 127
rum gaudentes et exsultantes ad certum bellum, trahentes secum funes, quibus nos ligatos A. 1097.
ducerent Corrozanam. Venientes autem laetantes, cœperunt ex cacumine montis paulatim
descendere. Quotquot descenderunt, illic caesis capitibus in manibus1 nostrorum reman-
seront; projiciebant autem nostri capita occisorum funda in urbem, ut inde Turci magis
terrerentur.
V. Denique • cornes Sancti vEgidii et episcopus Podiensis consiliati sunt in unum qua-
liter facerent suffodi 3 quamdam turrim quœ erat ante tentoria eorum. Ordinati sunt ho-
mines qui hanc suffodi ant, et arbalistae et sagittarii qui eos undique défendant. Foderunt
namque iilam usque ad radiées mûri, submiseruntque postes et ligna9, ac deinde miseront
ignem. Sero autem facto, cecidit turris jam in nocte; sed, quia nox erat, non potuerunt
praliari cum illis. Nocte vero illa surrexerunt festinanter Turci, et restauraveront4 murum
tam fortiter, ut, veniente die, nemo posset eos lœdere ex illa parte. Modo venit Rotbertus5
cornes de Nortmannia6 et cornes Stephanus, et alii pliures, ac deinceps Rogerius de Barna-
villa. Boamundus denique obsedit urbem in prima fronte, et juxta eum Tancredus, et
postea dux Godefridus, ac deinde cornes Flandrensis, juxta quem cornes Rotbertus Nort-
manniae7, et juxta eum cornes Sancti yEgidii, juxta quem Podiensis episcopus. Ita vero
per terrain fuit obsessa, ut nemo auderet intrare aut exire8; fueruntque ibi9 omnes con-
gregati in unum. Et quis poterat numerare tantam Christi militiam? Nullus, ut puto, tôt
prudentissimos milites nec antea vidit, nec ultra videre poterit. Erat autem ex una parte
urbis immensus lacus, in quo Turci suas mittebant naves, et exibant et intrabant et affe-
rebant herbam, ligna et alia plura. Tune nostri majores consiliati in unum, miseront nun-
tios Constantinopolim, dicturos imperatori ut faceret conduci naves ad Civito10, ubi portus
est, atque juberet congregari boves qui eas traherent per montanas et sylvas, usque ap-
proximent lacui; quod continuo factum fuit11, suosque Turcopulos mandavit cum eis.
VI. Die vero quo naves fuerant conductae, noluerunt eas statim mittere in lacum, sed
nocte superveniente miseront eas in ipsum lacum , plenas Turcopolis bene ornatis12. Summo
autem diluculo stabant naves optime ordinatœ, per lacum properantes contra urbem. Vi-
dentes eas, Turci mirabantur, ignorantes an esset eorum gens, an imperatoris. Postquam
autem cognoveront esse gentem imperatoris19, timuerunt usque ad mortem, plorantes et
lamentantes; Francique gaudebant et dabant gloriam Deo.
VII. Videntesb autem Turci quod nullatenus ex suis exercitibus adjutorium habere pos-
sent, legationem mandaverant imperatori, quia civitatem sponte redderent, si eos omni-
modo u abire permitteret cum mulieribus et filiis et omnibus substantiis suis. Tune impe-
rator, plenus vana et iniqua cogitatione, jussit illos impunitos abire sine ullo timoré, ac sibi
eos Constantinopolim cum magna fiducia adduci. Quos studiose servabat, ut illos ad
Francorum nocumenta et obstacula paratos haberet. Fuimus 15 in obsidione illa per septem
hebdomadas et très diesc, et multi ex nostris illic receperunt martyrium et laetantes gau-
dentesque reddiderunt felices animas Deo ; et ex pauperrima gente multi mortui sunt famé
pro Christi nomine, qui in cœlum* triumphantes portaveront 16 stolam17 recepti martyrii,
una voce dicentes : t Vindica, Domine, sanguinem nostrum, qui pro te effusus est, qui es
« benedictus et laudabilis18 in saecula sseculorum. Àmen. »
EXPLICIT LIBER SECUNDUS.
1 Animabus. i. — 2 Subfodi. g. sic et infra. — 3 Summiserant et ligna, e. — 4 Restaurarunt. g. — 5 Om. Rot-
bertus g. — 6 Cornes Rotbertus, Normannorum dux. f. — 7 Quem Rotbertus Nortmannus. g. Quem dux Norman-
norum Rotbertus. f. — 8 Exire neque intrare. g. Intrare neque exire. f. — u Om. ibi r. — 10 Ad Cuvitos. F. —
11 Est. F. g. — 12 Mittere in lacum, plenas Turcopolis bene armatis. g. Om. a Die vero quo, etc. usque ad
bene ornatis r. — 13 Om. Postquam autem cognoverunt esse gentem imperatoris e. — 14 Omnino. v. g. sic et
infra. — 15 Fuimusque. f. g. — 16 Portarunt. g. — 17 Animas stolam. e. — 18 Om. et laudabilis f.
* Tudeb. II, xiii. Vid. p. a 3. * Id est a die quarta menais Maii usque ad vicesimam
h Idem, II, xiv. Vid. p. 2h. diem mensis Junii.
Digitized by
Google
128
GESTA FRANCORUM.
A. 1097.
INCIPIT LIBER TERTIUS.
I. lnterea* reddita civitate et Turcis deductis Constantinopolim , unde imperator magis
magisque gavisus quod civitas reddita sit ejus potestati , jussit maximas elemosynas ero-
gari nostris pauperibus. Denique prima dieb qua recessimus a civitate, venimus ad quem-
dam pontem, ibique mansimus per duos dies. Tertia autem die, priusquam lux cœpisset
oriri , surrexerunt nostri , et, quia nox erat , non viderunt tenere unam viam, sed sunt divisi
per duo agmina, et venerunt divisi per duos dies. In uno agmine fuit vir Boamundus, et
Rotbertus, Nortmannorum cornes1, et prudens Tancredus, et alii plures; in alioiuit cornes
Sancti yEgidii, et dux Godefridus, et Podiensis episcopus, et Hugo Magnus, comesque Flan-
drensis, et alii plures2. Tertia vero die irruerunt Turci vehementer super Boamundum, et
eosqui cum ipso erant. Continuo Turci cœperunt stridere et garrire, ac clamare excelsa
voce, dicentes diabolicum sonum nescio quo modo in lingua sua. Sapiens6 vir Boamundus
videns innumerabiles Turcos, procul stridentes et clamantes daemoniaca voce, protinus
jussit omnes milites descendere, et tentoria celeriter extendere. Priusquam tentoria fuissent
extensa, rursus dixît omnibus3 militibus : « Seniores et fortissimi milites Christi, ecce
« modo bellum angustum est undique circa nos. Igitur omnes milites eant4 viriliter obviam
• illis, et pedites prudenter, et citius extendant5 tentoria. » Postquam vero hoc totum factum
est, Turci undique jam erant6 circumeingentes nos, dimicando, et7 jaculando8, et mi-
rabiliter longe lateque sagittando. Nos itaque9 nequivimus resistere illis, neque sufferre
pondus tantorum hostium; tamen pertulimus illuc10 unanimiter gradum. Feminae quoque
nostrae in11 illa die fuerunt nobis in maximo12 refugio, quae aflerebant ad bibendum aquam
nostris prœliatoribus ; et fortiter semper confortabant illos pugnantes et defendentes. Vir
itaque sapiens Boamundus protinus mandavit aliis, egregio comiti scilicet de Sancto ^Egi-
dio, et duci Godefrido, et Hugoni Magno, atque Podiensi13 episcopo, aliisque omnibus
Christi militibus, quod14 festinent, et ad bellum citius approximent, dicens: « Et, si hodie
« luctari volunt, viriliter veniant. » Qui omnimodo prohibentes, deludentes illos, et dicentes:
« Verumtamen hoc fallacium est totum. » Nam nos non credebamus jam illos esse tam
pudentes quod amplius auderent se erigere et praeliari nobiscum15. Duxd itaque Godefridus
àudax et fortis, ac Hugo Magnus simul venerunt prius cum suis exercitibus; episcopus
quoque Podiensis prosecutus est illos, una cum suo exercitu, et cornes de Sancto ^Egidio
ciun gente magna juxta illos.
II. Mirabantur ergo nostri valde unde esset exorta tanta multitudo Turcorum et Ara-
bum, et Sarracenorum , et aliorum quos16 enumerare ignoro; quia pene omnes montes
et colles, et valles17 et omnia18 plana loca intus et extra undique erant cooperta de illa
excommunicata generatione. Factus est itaque sermo secretus inter nos, et19 laudantes, et
consulentes20, atque dicentes : «Estote omnimodo unanimes in fide Christi et Sanctae
• Crucis vexilli21 victoria, quia hodie omnes divites, si Deo placet, effecti eritis. » Continuo
1 Rotbertus Nortmannus. g. Normannorum dux. f. — 20m. ab in alio fuit cornes, etc. usque ad et alii
plures e. — 3 Om. omnibus f. — 4 Erant. e. — 5 Extendebant. e. — 6 Jam aderant. f. — 7 Om. et g. —
8 Jaculando ac spiculando. g. — 0 Itaque quanquam. f. g. — 10 Illic. e. — 11 Om. in e. — 12 Magno. f. g.
— 13 Scilicet egregio comiti de Sancto jEgidio et inclito duci Godefrido, Hugoni Magno atque honestissimo
Podiensi. g. — 14 Quo. g. — 15 Om. ab Qui omnimodo prohibentes, etc. usque ad et prœliari nobiscum e. f.
— 10 Om. aliorum quos. e. f. — 17 Montes, colles, valles. g. — 18 Et colles et omnia. e. — 19 Om. et f. g.
— 20 Consulentes inter nos. t. — 21 Om. vexilli e. f.
• Tudeb. 111, 1. Vid. p. 24. ' Tudcb. III, ii. Vid. p 25.
k ïd est xxix" die mensis Junii 4 Idem , III, ni. Vid. p. 26.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 129
fuerunl ordinatœ nostrorum acies. In sinistra parte fuit vir sapiens Boamundus, comesque1
Nortmanniae Rotbertus, et prudens Tancredus, ac Rotbertus de Ansa, et Richardus2 de
Principatu. Episcopus vero Podiensis venit per alteram montanam, undique circumcin-
gens3 incredulos Turcos; in sinistra quoque parte equitavit fortissimus miles Raimundus,
cornes de Sancto ^Egidio. In dextera vero parte fuit4 dux Godefridus. et acerrimus miles
Flandrensis cornes, et Hugo Magnus, et alii plures, quorum nomina ignoro. Statim autem
venientibus militibus nos tris, Turci et Arabes, et Sarraceni, et Angulani, barbarœ nationes,
dederunt velociter fugam, per compendia montium et per plana loca. Erat autem nume-
rusTurcorum, Persarum, Publicanorum , Sarracenorum, Angulanorum 5 aliorumque paga-
norum, trecenta sexaginta millia, extra Arabes, quorum numerum nemo scit nisi solus
Deus. Fugerunt igitur6 nimis velociter7 ad sua tentoria, ibique eos diu morari non licuit.
Iterum vero arripuenmt fugam, nosque illos persecuti sumus occidendo8 tota una die. Et
accepimus spolia9 multa : aurum, argentum, equos, asinos, camelos, oves et boves, et
plurima alia quae ignoramus. Et nisi Dominus fuisset nobiscum in bello, et aliam nobis
misisset cito aciem, nullus nostrorum evasisset, quia ab hora tertia usque in horam nonam
perdura vit haec pugna. Sed omnipotens Deus, pius et misericors, qui non permisit suos
milites perire, nec in manus10 inimicorum incidere, festine nobis adjutorium11 misit.
III. Sed* fuerunt illic mortui duo 12 milites honorabiles, scilicet Godefredus 13 de Monte
Scabioso, et Guillelmus Marchisi filius, frater Tancredi, aliique milites et pedites, quorum
nomina ignoro. Quis unquam tam sapiens aut doctus audebit describere prudentiam , mili-
tiam 14 et fortitudinem Turcorum ? Qui putabant terrere gentem Francorum minis sua ru m
sagittarum, sicut terruerunt Arabes, Sarracenos et Hermenios, Suranos15 et Graecos? Sed,
si Deo placet, nunquam tantum valebunt quantum nostri. Verumtamen dicunt se esse
de Francorum generatione, et quia nullus homo naturaliter débet esse miles nisi Franci
et illi. Veritatem dicam, quam nemo prohibere potest10. Certe si in fide Christi et Christia-
nitate sancta semper firmi fuissent, et unum Dominum in Trinitate confiteri voluissent, Dei-
que Filiuin natum de Virgine, passum, et resurrexisse a mortuis, et in cœlum ascendisse
suis cernentibus discipulis, consolationemque Sancti Spiritus perfecte misisse17, et eum in
cœlo et in terra regnantem, recta mente et fide credidissent, ipsis potentiores, vel 18 fortiores
vel bellorum ingeniosissimos nullus invenire potuisset : et tamen, gratia Dei, victi sunt a
nostris. Hoc bellum est factum primo die Juliib.
EXPLICIT LIBER TERTIUS.
1097.
INCIPIT LIBER QUARTUS.
I. Postquamc vero Turci, inimici Dei et Sanctae Christianitatis, omnino fuerunt devicti,
per quatuor dies et noctes fugientes hue et illuc, contigit ut Solimanus, dux illorum, filius
Solimani veteris, fugeret de Nicaea, qui invenit decem millia Arabum, qui dixerunt ei :
1 Et dux. F. — 2 Et Robertus Nortmannus, et prudens Tancredus, ac honestissimus miles Rotbertus deAnsa, et
inclitas Richardus. g. — 3 Circumcing entes, e. — 4 Fuit honorabilis. c». — 5 Augulanorum. e. f. — 6 Vero. g.
— 7 Om. velociter e. F. — 8 Occîdentes. g. — 9 Oui. spolia f. — 10 Manibus. e. f. — 11 Ad adjutorium. r.
— 12 Duo ex nostris. f. g. — 13 Gosfridus. g. Goffridus. F. — 14 Om. militiam. F. — 15 Surianos g.
et ubique. Om. Suranos f. — 16 Nemo audebit prohibere. f. g. — 17 Natum de Virgine matre, passum, resur-
gentem a mortuis tertia die, et in cœlum suis cernentibus discipulis ascendentem , ac deinde consolatîonem Sancti
Spiritus perfecte mittentern. g. — 18 Ipsi potentiores et. f.
Tudeb. III, iv. Vid. p. 27. iirbemDorylaeum,consecuti sunt. (Cf. supra, p. 28,110t. a.)
h Hanc Christiani vicloriam in Gorgoni valle, prope e Tudeb. IV, 1. Vid. p. 28.
m. 17
Digitized by
Google
130 GESTA FRANCORUM.
A. 1097. t 0 infelix, et infelicior omnibus gentilibus, cur tremefactus fugis?» Quibus1 Solimanus
lacrymahiliter2 respondit : « Quoniam olim quum habuissem omnes Francos devictos, eos-
« que putarem jam in captivitate ligatos, dum paulatim voluissem ligare adinvicem, tune
« respiciens rétro, vidi tam innumerabilem gentem eorum, ut si vos aut aliquis illic adesset,
n putaret quod omnes montes et colles vallesque et omnia plana loca plena essent illorum
« multitudine. Nos igitur illos cémentes, statim cœpimus capere subitaneum iter, timentes
« tam mirahiliter, ut vix evaserimus de illorum manibus : unde adbuc in nimio terrore
• sumus. Et, si mihi etverbis meis velletis credere, auferretis vos hinc, quia, si et ipsi po-
« tuerint vos solummodo scire, unus ex vobis vix amplius evadet vivus. » At il li audientes
talia, retrorsum diverterunt3 dorsa, et se expanderunt per universam Romaniam. Tune
veniebamus nos persequentes iniquissimos Turcos\ quotidie fugientes ante nos. At illi ve-
nientes ad cuncta castra sive urbes, fingentes et deludentes habitatores terrarum illarum
dicebant: «Nos devicimus Christianos omnes, et superavimus illos, ita ut nullus eorum
«jam unquam audeat erigere se contra5 nos; tantum permittite nos intus intrare. • Qui
intrantes spoliabant ecclesias et domos et alia omnia, et ducebant* equos7 secum et asinos
et mulos, aurum et argentum, et omnia 8 quae reperire poterant. Adhuc quoque filios
Christianorum secum tollebant, et ardebant ac devastabant omnia convenientia sive utilia,
fugientes et paventes valde ante faciem nostram. Nos itaque persequebamur eos per deser-
tam et inaquosam et inhabitabilem 9 terram, ex qua vix evasimus vivi 10 vel exivimus11.
Famés vero et sitis undique coartabant nos, nihilque penitus nobis erat ad edendum, nisi
forte vellentes et fricantes spicas manibus nostris, tali cibo quam miserrime vivebamus.
IUic fuit mortua maxima pars equitum12; multi eorum remanserunt pedites, et pro penu-
ria equorum erant nobis boves loco caballorum, et pro 15 nimia necessitate succedebant
nobis capri et multones ac canes ad portandum.
II. Interea* cœpimus inlrare in terram optimam, plenam14 corporalibus alimentis et
divitiis15 omnibusque bonis16, ac deinceps appropinquavimus Iconio. Habitatores vero
terra illius suadebant et admonebant17 nos, nobiscum ferre ulres plenos aqua, quia illic,
in itinere diei unius, est maxima penuria aquae. Nos vero ita fecimus donec pervenimus ad
quoddam flumen, ibique hospitati sumus per duos dies; cœperunt autem cursores nostri
ante ire , donec pervenerunt ad Erachiam 18, in qua erat Tureorum nimia 19 congregatio ,
exspectans et insidians quomodo posset Christi militibus nocere20. Quos Turcos Dei
omnipotentis milites invenientes, audacter iavaserunt; superati itaque sunt inimici nostri
in die illa; lamque celeriter fugiebant, quam sagitta fugit emissa ictu valido chorda et
arcu 21 ; nostri igitur intraverunt statim in civitatem , ibique mansimus per quatuor dies.
Illic divisitse ab aliis22 Tancredus, Marchisi filius, et Balduinus23 cornes24, frater ducis Go-
defridi; simulque intraverunt vallem de Brotrentbrot 25. Divisit quoque se Tancredus, et
venit Tarsum 26 cum suis militibus. Exierunt denique Turci de urbe et vénérant obviam
eis, atque in unum congregati venerunt27 ad bellum contra Christianos. Appropinquan-
tibus itaque nostris et repugnantibus 28, dederunt inimici nostri fugam, revertentes in ur-
bem céleri gressu. Tancredus vero, miles Christi29, pervenit laxatis loris, et castrametatus
est ante portam urbis. Ex alia igitur parte venit vir inclytus, Balduinus cornes, cum suo
1 Qui. F. — 2 Qui Solimanus lacrimans. g. — 3 Verterunt. f. g. — 4 Persequentes inimicos nostros. F. —
5 Ante. g. — 6 Deducebant g. — 7 Om. equos e. — 8 Ea. g. — 9 Om. et inhabitabilem F. — 10 Per déserta
et inaquosa et inhabitabilem terram ex qua vix vivi evasimus. g. — 11 Om. vel exivimus f. — 12 Pars nostrorum
equorum, eo quod. b. g. — 13 Om. pro f. — 14 Intrare bonam terram, optimam. f. — 15 Deliciis. g. —
16 Cibisque bonis. F. — 17 Amonebant. g. — 18 Brachiam. F. — 19 Om. nimia f. — 20 Christi milites nocere et
contristare. F. g. — 21 Cordm et arcus. g. — 22 Om. ab aliis e. — 23 Boamundus. f. — 24 Cornes egregius. g.
— 25 Botrenthrot. G. Botentroth. F. — 26 Tarsum solummodo. F. g. — 27 Properaverunt. f. g. — 28 Pugnan-
tibus. f. g. — 29 Tancredus vero, vir prudens atque honorabilis miles Christi. f. g.
' Tudeb. IV, 11. Vid. p 29.
Digitized by Google
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
exercitu, postulans Tancredum, quatinus 1 eum amicissime in societatem civitatis digna-
retur susçipere. Cui ait Tancredus : t Te omnimodo in hac societate denego. » Nocte ita-
que superveniente, omnes Turci trcmefacti fugam una arripuerunt. Exierunt denique2
habitatores civitatis sub illa noctis ohscuritate, clamantes cxcelsa voce : « Currite, invictis-
« simi Franci, currite, quia Turci, expergefacti vestro 3 timoré, omnes pariter recesserunt4., »
III. Orla* autem die, venerunt majores civitatis et reddiderunt sponte civitatem, di-
centes illis qui super hoc litigabant adinvicem : • Sinite modo, seniores, sinite, quia
« volumus et petimus dominari et regnare super nos illum qui heriB tam viriliter pug-
t navit cum Turcis. » Balduinus itaque mirificus cornes altercabatur 6 et litigabat cum
Tancredo, dicens : « Intremus simul, et spoliemus civitatem : et qui plus potuerit habere,
« habeat; et qui poterit capere, capiat. » Cui fortissimus Tancredus ait : « Absit. Homines
« illius civitatis7 elegerunt me dominum super se, meque habere dominum8 desiderant9. »
Tandem nequivit vir fortis Tancredus10 diu luctari cum Balduino 11 comité, quia illi magnus
erat exercitus; tamen volens nolensque dimisit eam, et viriliter recessit cum suo exercitu ,
fueruntque ei statim traditae duae optimae civitates, videlicet Athena et Mamistra12, et plu-
rima castra.
IV. Major b vero exercitus, scilicet Raimundus, cornes de Sancto yEgidio, et doctissimus
Boamundus, duxque Godefridus, et alii plures, in Hermeniorum 13 intraverunt terram, si-
tientes atque aestuantes Turcorum sanguinem. Tandem pervenerunt ad quoddam castrum c,
quod tam forte erat ut nihil ei possent facere. Erat autem ibi homo quidam 14, nomine Si-
meon, qui in illa ortus fuerat15 regione, quique hanç petiit terram, quo eam defenderet de
manibus inimicorum Turcorum; cui sponte illi dederunt terram, quique remansit ibi cum
sua gente. Nos 16 denique exeuntes inde, pervenimus féliciter 17 usque ad 18 Cœsaream Cap-
padociœ; a Cappadocia autem egressi, venimus ad quamdam civitatem d pulcherrimam
et 19 nimis uberrimam, quam paululum ante nostrum adventum obsederant20 Turci per très
hebdomadas, sed non superaverant; moxilluc advenientibus nobis, continuo tradidit se in
manu nostra, cum magna laetitia21. Hanc igitur petiit quidam miles, cui nomen Petrus de
Alpibusc, ab omnibus senioribus22, quatinus eam defenderet in fidelitate Dei et23 Sancti Se-
pulcri, et seniorum atque imperatoris; cui cum nimio amore gratis24 concesserunt eam.
Sequenti nocte audivit Boamundus quod Turci, qui fuerant in obsidione25 civitatis, fré-
quenter procédèrent nos ; mox26 praeparavit se solummodo27 cum militibus, quatinus illos
undique expugnaret; sed illos invenire non potuit.
V. Deinde f venimus ad quamdam urbem nomine Coxon , in qua erat maxima 28 ubertas
omnium bonorum quae nobis erant necessaria. Christiani igitur, videlicet alumni urbis
illius29, reddiderunt se statim; nosque fui mus ibi optime 30 per très dies, et illic maxime sunt
recuperati nostrorum multi. Audiens igitur31 Raimundus cornes de Sancto jEgidio32 quod
Turci qui erant in custodia Antiochiae discessissent, in suo invenit consilio quod mit-
1 Cornes Balduinus, cum suo exercitu, postulans et deprecans Tancredum acerrimum militem, quatenus. g. —
2 Itaque. g. — 3 Nostro. F. — 4 Recedunt. F. — 5 Om. heri f. — 6 AltercabaL e. Om. altercabatur et F. —
7 Cui obstans fortissimus Tancredus dixit : « Absit hoc a me. Scio namque Christianos nolo exspoliare; homines
« istius civitatis. » g. Habeat. Cui Tancredus dixit : « Absit hoc a me. Ego namque Christianos nolo spoliare;
« homines istius civitatis. • F. — 8 Om. dominum g. — 9 Om. meque habere dominum desiderant f. — 10 Om.
Tancredus g. Nequivit Tancredus. f. — 11 Balduino doctissimo. g. Om. Balduino f. — 12 Manustra. f. g. —
13 Alii principes in Hermeniorum. g. — 14 Om. quidam f. — 15 Fuit. g. — 16 Quo eam defenderet; cui sponte
dederunt, et remansit ibi. Nos. f. — 17 Om. féliciter f. — 18 Om. ad g. — 19 Om. pulcherrimam et f. —
20 Paulo obsederant. f. — 21 Om. cum magna lœtitia f. — 22 Om. ab omnibus senioribus f. — 23 Om. Dei
et f. — 24 Sepulcri, cui gratis. F. — 25 In obsessione. g. — 20 Extimplo. g. — 27 Om. solummodo F. — 28 Om.
maxima f. — 29 Bonorum. Christiani igitur illius urbis. F. — 30 Om. optime f. — 31 Recuperati noslri.
Audiens itaque. g. Dies. Audiens. f. — 32 Om. de Sancto /Egidio f.
* Tudeb. IV, m.Vid. p. 3i.
b Idem, IV, iv. Vid. p. 32.
c Idem, l. c. Castrum illud a Roberlo Monacho Alfia
nominatur.
d Urbs ista Plastentia vocatur. (Cf. p. 3a, nol. b.)
* Petrus de AHphi, apud Tudeb. p. 3a.
' Tudeb. IV, v Vid. p. 33.
*7-
Digitized by Google
132 GESTA FRANCORUM.
a. 1097. teret illuc aliquos ex suis militibus qui eam diligenter custodirent. Tandem elegit1 illos
quos legare voluit2, videlicet Petrum3 de Castellione vicecomitem, Guillelmum de Monte
Pislerio, Petrum de Roasa, Petrum4 Raimundum5 de Pul, cum qningentis militibus. Ve-
nerunt itaque in vallem6 prope Antiochiam ad quoddam castrum Publicanorum; illicque
audierunt Turcos esse in civitate, eamque fortiter defendere properabant 7. Petrus8 de
Roasa divisit se ibi ab aliis, et proxima nocte9 transi vit prope10 Antiochiam, intravitque
vallem de Rugi a. Et invenit Turcos et Sarracenos, et praeiiatus est cum eis11, et occidit
multos ex eis , et alios persecutus est valde 12. Videntes hoc Hermenii habitatores terra
illius13, illum scilicet14 fortiter15 superasse paganos, continuo16 reddiderunt se. Ipsea vero
statim cœpit Rusam 17 civitatem et plurima castra. Nos autem qui remansimus, euntes18
inde intravîmus in diabolicam montanam , quœ tam erat alta et angusta 10, ut nullus nos-
trorum auderet per semitam quae in monte patebat ante 20 alium praire. Hlic pracipita-
bant se equi, et unus saumarius pracipitabat alium. Milites ergo stabant undique tristes,
feriebant se manibus prae nimia tristitia et dolore 21, dubitantes quid facerent de semet-
ipsis et de suis armis; vendebant ergo suos22 clipeos et loricas optimas cum galeis, soluin-
modo propter23 très aut quinque denarios, vel prout quisque poterat habere24. Qui autem
vendere nequibant, gratis a se jactabant et ibant. Exeuntes25 igitur de exsecrata26 montana,
pervenimus ad civitatem quae vocatur Marasim27. Cultores vero iliius civitatis exierunt ob-
viam nobis laetantes, et28 déférentes maximum mercatum ; illicque habuimus omnem co-
piam, exspectando donec veniret domnus Boamundus29. Venerunt itaque milites nostri
in vallem in qua régal i s civitas Antiochia30 sita est, quae est caput totius Syriae, quamque
Dominus Jésus31 tradidit beato Petro, apostolorum principi, quatinus eam adcultum sanctae
fidei revocaret, qui vivit et régnât cum Deo Pâtre in unitate Spiritus Sancti32 per omnia
saecula saeculorum. Amen.
VI. Quumque cœpissemus b appropinquare ad Pontem Ferreum33, cursores nostri, qui
semper solebant nos praecedere, invenerunt34 Turcos innumerabiles congregatos obviam
eis35, qui dare adjutorium Antiochiae festinabant 36. Irruentes igitur nostri uno corde et
mente37 super illos, superaverunt Turcos. Consternati sunt barbari, dederuntque fugam,
et multi mortui sunt ex eis in ipso certamine. Nostri igitur superantes illos, Dei gratia,
acceperunt spolia multa , equos , camelos , mulos , asinos , onustos frumento et vino. Venientes
denique nostri, castrametati 38 sunt super ripam fluminis. Protinus vir sapiens39 Boa-
mundus, cum quatuor millibus militum, venit ante portam civitatis, vigilare, si forte ali-
quis40 latenter exiret, aut intraret civitatem.
VII. Crastina vero die pervenerunt usque ad41 Antiochiam média die, in quarta feria,
quae est duodecima kal. Novembris", et obsedimus mirabihter très portas civitatis; quoniatn
in alia parte deerat nobis locus obsidendi, quia alta et nimis angusta montana nos coar-
tabat42. Tantum autem timebant nos undique inimici nostri Turci43, qui erantintusin urbe,
1 Elegerunt. e. — 2 Volebat. e. — 3 Discessissent, illico misit ex sais militibus ibi qui eam custodirent. Ta-
men elegit Petrum. f. — 4 Om. Petrum f. — 5 Raimmundum. e. — 6 Om. in vallem F. — 7 Prœparabant. g.
— 8 Eamque defendere. Petrus. f. — 9 Om. proxima nocte f. — 10 Om. prope e. f. — 11 Om. et prœliatus
est cum eis F. — 12 Om. et alios persecutus est valde f, — 13 Om. habitatores terrm illius F. — 14 Om. scilicet g.
— 15 Om. fortiter f. — 16 Om. continuo f. — 17 Om. Rusam 0. — 18 Exeuntes. 0. Om. euntes f. — 19 Om.
et angusta f. — 20 Om. ante g, — 21 Om. feriebant dolore f. — 22 Vendentes suos. f. g. — 23 Loricas
cum galeis propter. f. — 24 Om. vel prout habere f. — 25 Nequibant, jactabant. Exeuntes. F. — 26 Illa. F.
— 27 Marasi. g. Narsim. f. — 28 Om. lœtantes et f. — 29 Mercatum. Exspectantes Boamundum. F. —
30 Milites nostri ubi Antiochia. f. — 31 Jésus Christas. g. Sita est, quam Dominus noster Jésus Chris tus. f. —
32 Sancti Deus. F. G. — 33 Pontem Farreum. g. — 34 Cursores nostri invenerunt. F. — 35 Om. congregatos
obviam eis f. — 36 Veniebant. F. — 37 Om. uno corde et mente f. — 38 Multa, et venientes castrametati. F.
— 39 Om. vir sapiens f. — 40 Aliquis nocte. g. — 41 Om. usque ad F. Om. ad g — 42 Om. quia alta
coartabal f. — 43 Om. undique inimici nostri Turci f.
1 Tudeb. IV, vi. Vid. p. 33. " Id est vicesimo die inensis Octobris. (Conf. Tudeb.
b Idem, V, 1. Vid. p. 34. Y, n, p. 35 ci not. a.)
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
133
ut nemo corum auderet ofiendere aliquem ex nostris1, fere per spatium dierum quin-
decim. Mox hospitantes nos circa Antiochiam reperimus3 illic omnem abundantiam, vide-
licet vineas3 undique plenas, foveas pleoas frumento, arbores refertas pomis, et alia multa
bona corporibus utilia 4.
VIII. Hermenii et Surani, qui erant intus in urbe, exeunte* et ostendentes sese fugere,
qui5 quotidie erant nobiscum; sed eorum uxores in civitate. Illi vero ingeniose investiga-
bant6 nostrum esse, nostramque qualitatem 7, referebantque omnia his excommunicatis 8
qui erant in urbe conclusi °. Postquam a vero Turci fuerunt edocti 10 de nostra essentia ,
cœperunt paulatim de 11 urbe exire, noetrosque" peregrinos undique coangustare, non
solum ex una parte, sed undique erant latentes19 obviam nobis ad mare et ad montanam.
Erant auteni non longe castrum cui nomen Aregh, ubi erant congregati multi Turci for-*
tissimi, qui14 fréquenter conturbabant nostros.
IX. Audientesb itaque 15 nostri seniores talia, nimis doluerunt, miseruntque ex militibus
suis, qui diligenter explorarent locum ubi erant Turci; reperto igitur loco ubi latebant,
nostri milites, qui quaerebant illos, obviant eis. At nostris paulatim retrogredientibus ubi
sciebant Boamundum esse cum suo exercitu , statim fuerunt illic mortui duo ex nostris.
Hoc audiens Boamundus, surrexit cum suis ut fortissimus Christi athleta ; et barbari irrue-
runt contra illos, eo quod nostri erant pauci; tamen simul juncti inierunt bellum. Mortui
sunt vero multi ex nostris inimicis, et capti alii ducti sunt ante portam urbis, ibique de-
collabantur, ut magis tristes fièrent qui erant in urbe. Exibant c quidem alii de civitate
et ascendebant 16 in quamdam portam, et sagittabant nos ita ut sagiltœ eorum in domni Boa-
mundi plateam caderent, et unam mulierem occiderent
X. Congregati sunt itaque omnes majores nostri et ordinaverunt concilium, dicentes :
t Faciamus castrum in vertice montis Margaret, quo securi atque tuti possimus esse a Tur-
« corum formidine. • Factum est ergo castrum atque munitum , omnesque 18 majores illud
invicem custodiebant. Jamjam cœperant frumentum et omnia nutrimenta corporum nimis
nostris10 esse cara ante Natale Domini. Foras penitus non audebamus exire, nihilque pe-
nitus in terra Christianorum ad edendum invenire poteramus. In Sarracenorum namque
terra nemo intrare audebat nisi cum magna gente.
XI. Ad ultimum d statueront nostri seniores concilium, ordinando qualiter regerent
tantas gentes. Invenerunt in consilio, ut una pars nostri iret diligenter attrahere stipen-
dium, et ubique custodire exercitum; alia quoque pars fiducialiter remaneret custodire
1 Ex nobis. b. Offendere nos. r. — 1 Quindecim. Reperimus. f. — 3 Illic vineas. f. — 4 Om. corporibus
utilia f. — 6Om. qui g. — 6 Hermenii qui erant nobiscum investigabant. v. — 7 Om. nostramque qualitatem F.
— 8 Om. excommunicatis e. — 9 Inclusi. g. Omnia inclusis. F. — 10 Om. edocti e. — 11 Postquam Juerunt
edocti, cœperunt de. F. — l* Paulatim urbe exire, nostros. g. — 13 Coangustare undique, latentes, f. — 14 Nomen
Aregh, et multi in eo qui. r. — 15 Abhinc usque ad cap. xxxix, intermisimus enotare lectiones codicis f.,
in quo mirum in modum decurtatus est contextus. Quapropter, ut conferri possit cum e. et g. haec quasi
epitome, integram illam in infima parte cujusque paginée exhibemus*. — 16 Descendebant. g. — 17 Una
mulier occubuil ictu sagittœ. g. — 18 In vertice montis Maregart, qui mons est super hostem Boamundi, quod
securiat ut tuti possimus permanere de Turcorum formidine. Facto itaque castro atque munito, omnes. g. —
19 Om. nostris G.
1097.
- Tndeb. V, m. Vid. p. 36.
fc Idem, V, iv, l c.
e Tudeb. V, v, /. c.
d Idem, V, vi. Vid. p. 37.
* Audi ente* qottri talia, miseront ex suis qui iocum explora-
rent; reperto igitur loeo , qui qmerebant obviant illos. Ai nostris
fugientibus ubi sciebant Boamundum esse, statim fuerunt illic
mortui duo ex nostris. Hoc audiens Boamundus, surrexit cum
suis et irruerunt contra illos, et mortui sunt multi ex inimicis
nostris, et alii capti ducti sunt ante urbem, et decollabantur. ut
magis terrerentur. Exibant quidem alii de civitate et sagitta-
bant nos, et una mtilier occubuit ictu sagittarum.
Congregati sunt itaque nostri ; ordinaverunt dicentes : i Fa-
• ciamus castrum super montera Maregotb , quo securi possi-
• mus esse a Turcorum formidine, t Facto itaque castro, omnes
illud custodiebant. Jamjam cœperant frumentum et omnia esse
cara ante Natale Domini. Foras penitus non audebamus exire,
et nibil penitus in terra Christianorum poteramus invenire ad
edendum. In Sarracenorum namque terrain nemo intrare au-
debat.
Ad ultimum statueront qualiter regerent tantas gentes. In-
venerunt in concilio ut una pars iret attraliere stipendium et
Digitized by
Google
134 GESTA FRANCORUM.
a 1097. hostem. Boamundus denique dixit : « Seniores, et prudentissimi milites, si vultis, et bo-
« num 1 vobis videtur, ego ero cura Flandrensi comité iturus cum eo. » Celebratis itaque
gloriosissime solemnitatibus Nativitatis, in die secundo2, scilicet feria*, egressi sunt illi,
et alii plusquam viginti millia militum et peditum, ac sani et incolumcs intraverunt ter-
ram Sarracenorum. Congregati quippe erant multi Turci et Arabes et Sarraceni, ab Hieru-
salem et Damasco et Aleph et ab aliis regionibus, qui veniebant fortitudinem Antiochiae
dare. Audicntes itaque isti Christianorum gentem conductam esse in illorum terram, illico
praeparaverunt se ad bellum contra Christianos ; atque summo diluculo venerunt in lo-
cum ubi gens nostra erat in unum. Diviseruntque se barbari et fecerunt duas acies, unam
ante et aliam rétro, cupientes ex orani parte circumcingere nos. Egregius itaque cornes
Flandrensis, undique regimine fidei, signoque Crucis, quam fideliter quotidie bajulabat,
armatus, occurrit illis una cum Boamundo; irrueruntque nostri unanimiter super illos,
qui statim arripuerunt fugam et festinanter verterunt rétro scapulas; ac mortui sunt ex
illis plurimi, nostrique ceperunt equos eorum et alia spolia; àlii vero qui vivi remanse-
rant, velociter fugerunt, et in iram perditionis abieruntb. Nos autem revertentes cum
magno tripudio, laudavimus et magnificavimus trinum et unum Deum, qui vivit et régnât
nunc et in aevum. Amen.
A. 1098. XII. Turci c denique inimici Dei et Sanctae Christianitatis3, qui erant intus in custodia
civitatis Antiochiae, audientes domnum Boamundum et Flandrensem comitem in obses-
sione non esse, exierunt de civitate et audacter veniebant praeliari nobiscum, insidiantes
undique in qua parte obsidio esset languidior, scientes illos4 prudentissimos milites foris
esse, inveneruntque quod in una Martis die possent obsistere nobis et laedere. Venerunt
quoque5 iniquissimi barbari nocte6, et irruerunt vehementer super nos, et incautos
occiderunt.multos ex nostris militibus et peditibus. Episcopus quoque Podiensis in illa
amara die perdidit suum senescalcum, conducentem et regentem suum7 vexillum. Et, nisi
esset (lumen quod erat in ter nos et illos, saepius invasissent nos, atque maximam laesio-
nem fecissent in nostram gentem. Egrediebaturd tune vir prudens Boamundus cum suo
exercitu de terra Sarracenorum, venitque inTancredi montanam, cogitans an forte ibi va-
leret invenire aliquid quod potuisset deferri, nam totam terram in expendio miserant:
alii quippe invenerant, alii vero vacui rediefant. Tune vir sapiens Boamundus increpavit
eos dicens : « 0 infelix et miserrima gens, o vilissima omnium Christianorum ! cur tam ce-
« leriter vultis abire? Sinite modo, sinite, usquequo erimus congregati in unum; et nolite
« errare sicut oves non habentes pastorem. Si autem inimici nostri invenerint vos errantes,
« occident vos, quia die nocteque8 vigilant, ut vos sine ductore segregatos vel solos inveniant;
1 Et honestum et bonam. g. — 2 In die lunœ secanda. g. — 3 Et Christianitatis. g. — 4 Om. illos e. —
5 Vero. g. — 0 Caute. g. — 7 Ejas. g. — 8 Die nocluque. g.
" M est lunœ die, xxvin' mensis Dec. A. D. 1097. r Tudeb. VI, 1. Vid. p. 38.
b xxxi* die ejusdem mensis Decembris. d Idem, VI, 11. Vid. p. 39.
alia remaneret custodire hostes. Boamundus dixit: rSi vobis
• videtur, ego iturus sum cum Flandrensi comité.»
Celebratis itaque Nativitatis solemnitatibus, in die secunda
egressi sunt, et plusquam viginti millia militum et peditum
cum eis ingressi sunt terram Sarracenorum. Congregati quippe
erant Turci et Sarraceni ab Hierusalem et Damasco et ab aliis
régi on i bus, auxilium ferre Antiochiae. Audientes itaque Chris-
tianos venisse , sunt sépara ti (leg. praeparati) ad bellum. Vene-
runt ubi gens nostra erat in unum. Diviserunt se et fecerunt
duas acies, cupientes circumcingere nos. Àt cornes Flandrensis,
fidei signo etCrucis munitus , occurrit illis una cum Boamundo ,
irrueruntque nostri super illos et fugaverunt. Mortui snnt ex
illis plan mi , nostrique ceperunt spolia eorum, et reversi sunt
laudantes Deum.
Turci deinde audientes dominum Boamundum et Flandren-
sem comitem non esse in obsessione, exierunt de civitate et
praeliari cœperunt nobiscum. Venerunt quoque barbari nocte,
et irruerunt super nos et occiderunt multos ex nostris militibus
et peditibus. Episcopus quoque Podiensis in illa die perdidit
suum senescalcum, et, nisi esset flumen inter nos et illos,
saepius invasissent nos.
Egrediebatur tune Boamundus cum suo exercitu de terra,
venitque in Tancredi montaneam, cogitans an forte aliquid
ibi inveniret. Hanc totam terram in expendio miserant et vacui
redibant. Tune Boamundus increpavit eos dicens : « Infelix
c gens , cur tam celeriter vultis abire ? » Quumque esset finis dic-
tis, rediit ad suam gentem. Videntes autem Hermenii etSurani
quod nostri vacui redissent, abibant et exciebant frumentum et
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 135
• vosque1 quotidie occidere, et in captivitatem ducere laborant. » Quumque finis esset die- a. 1098
tis, rediit ad suam hostem, cum suis plus vacuis quam onustis. Videntesa autem Hermenii
et Surani quod nostri penitus vacui rediissent, consiliati in unum abibant per montanas
et praesciu loca, subtiliter inquirentes et ementes frumentum, et corporea alimenta, qu«
ad hostem deferebant, in qua2 erat famés immensa; et vendebant onus unius asini octo
purpuratis, qui appretiabantur centum viginti solidis denariorum. Ibi quidem sunt mor-
tui multi ex nostris, non habentes pretium unde tam carum emere potuissent.
XIII. Guillelmusb igitur Carpentarius et Petrus Eremita, pro immensa infelicitate3 ac
mi&eria ipsa, latenter recesserunt. Quos Tancredus persequens, apprehendit, secumque
reduxit cum dedecore,quia dextram et fidem illi dederunt, qui libenter ad hostem redi-
rent et satisfactionem senioribus facerent. Tota denique nocte 4 Guillelmus, uti mala
res, in tentorio5 Boamundi jacuit. Grastina vero die , summo diluculo, véniens erubescendo
ante Boamundi praesentiam stetit; quem alloquens Boamundus dixit : «0 infelix, et in-
* famia totius Franciae, dedecus et scelus Galliarum, o nequissime omnium quos terra
« suffert, cur tam turpiter fugisti ? Forsitan ob hoc quod voluisti tradere hos milites et hos-
«tem Christi, sicut tradidisti alios in Hispania?» Qui omnino tacuit, et nullus sermo ex
ejus ore processif Adunaverunt sese omnes fere Francigenae, rogaveruntque humiliter
domnum Boaipundum, ne deterius ei fieri6 permitteret. Annuit ille sereno vultu, et ait :
«Hoc pro vestri amore libenter consentiam, si in toto corde et mente juraverit quod
« nunquam recedet ab Hierosolymitano itinere , sive bono sive malo ; et Tancredus neque
« per se neque per su os aliquid contrarii ei consentiet fieri. » Qui, auditis his verbis, volun-
tarie concessit; ipse vero protinus dimisit eum. Postmodum vero Carpentarius, maxima
captus turpitudine, non diu morans, furtim recessit. Hanc paupertatem et miseriam pro
nostris delictis concessit nos habere Deus. In totac namque hoste non valebat aliquis in-
venire mille milites qui equos habuissent7 optimos.
XIY* Interea inimicus Tetigus, audiens quod exercitus Turcorum venissent super nos,
ait se timuisse, arbitransque nos omnes périsse, atque in manibus inimicorum incidisse,
fingens omnia falsa, dixit8 : iSeniores, et viri prudentissimi , videte quia nos hic9
« sumus in maxima necessitate, 'et a nulla nobis parte10 adjutorium succedit. Ecce modo
« sinite me in Roman iam 11 patriam reverti; et ego absque ulla dubitatione faciam hue
« multas naves venire per mare, onustas frumento, vino, hordeo, carne, farina et
«caseis, omnibusque bonis quae sunt nobis necessaria. Faciam et equos conduci ad
«vendendum; et mercatum per 4erram in iidelitate imperatoris hue advenire12. Ecce
« haec omnia vobis fideliter jurabo et attendam, Adhuc quoque et domestici mei et pa-
« pilio meus13 sunt in campo, unde et firmiter crédite quia quantocius redibo. » Sic
itaque fecit14 finem dictis. Ivit ille inimicus, omnia sua dimisit in campo, et in perjurio
1 Ut vos sive solos inveniant; quosque. e. — 2Qao. G. — 3 Felicitate. b. — 4 Om. nocte e. — 5 Tenda. g.
— 5 Facere. e. — 7 Haberent. g. — 8 Faba, qaœ assidue cismare poterat, dixit. g. — 90m. hic e. — 10 Et
ex nulla parte nobis. g. — 11 Romaniœ. g. — 12 Advenire faciam. g. — 13 Omnis. e. — 14 Fecerunt. g.
• Tudeb. VI, ni. Vid. p. 3g. — b Idem, VI, îv. Vid. p. 4o. — e Idem, VI, v. Vid. p. &i.
alimenta, [que] ad hostem deferebant, et vendebant onus unius
asini .cxx. solidos denariorum. Ibi mortui sunt ex nostris.
Willelmus Carpentarius et Petrus Eremita latenter reces-
serunt a nobis. Quos Tancredus persequens, apprehendit, se-
cumque reduxit ; qui fidem illi dederunt quod libenter redirent.
Tota denique nocte Willelmus in tentorio Boamundi jacuit.
Crastina vero die, ante Boamundi praesentiam stetit , quem allo-
quens dixit : cO infelix et infamis totius Francise, cur tam tur-
« piter fugisti ? t Qui omnino tacuit. Rogaveruntque dominum
Boamundum ne deterius ei faceret. Annuit ille, et ait: «Con-
«sentiam, si raihi juraverit quod nunquam recedet ab Hiero-
• solymitano itinere. • Qui, auditis his verbis, concessit; sed
postmodum furtim recessit. Hanc paupertatem pro nostris
deliclis habuimus; in tota namque hoste, non inveniebantur
mille milites cum bonis equis.
Interea inimicus audiens adventum Turcorum timuit, et fin-
gens omnia commenta dixit: t Videte quia nos sumns in ne
« cessitatc maxima et nullum adjutorium succedit. Sinite me
• in Romaniam reverti , et ego faciam hue multas naves venire,
« quae défèrent quae necessaria sunt. Et hoc jurabo et attendam,
• et quantocius potero redibo. » Sic fecit finem dictis. Fugit ilir
et omnia sua remisit, et in perjurio mansit. Tali modo inerat
Digitized by Google
136 GESTA FRANCORUM.
A. 1098. manet et manebit. Itaque" tali modo inerat nobis maxima nécessitas, quia Turci undique
perstringebant 1 nos, ita ut nullus nostrorum jam auderet ex ire extra tentoria; nam illi
constringebant nos ex una parte, et famés cruciabat ex alia , succursus vero et adjutorium
nobis deerat. Gens minuta et jiauperrima fugiebat Cyprum, Romaniam, et in montanas.
Ad mare itaque2 non audebamus ire propter timorem pessimorum Turcorvuri, nusquam
erat nobis via patefacta.
XV. Itaque b audiens domnus Boamundus innumerabilem gentem Turcorum venientem
super nos, caute vepit ad alios, dicens: « Seniores, et prudentissimi milites, quid facturi
«erimus? Nos namque tanti non sumus ut in duabus partibus pugnare valeamus. Sed,
« scitis quid faciemus ? Faciamus ex nobis duas partes. Pars peditum remaneat jugiter cus-
* todire papiliones, et quibit nimis obsistere his qui in civitate sunt : alia vero pars mîli-
« lum nobiscum veniat obviam inimicis nostris, qui hic hospitati sunt prope nos, in cas-
* tello Areth, ultra Pontem Ferreum3. »
XVI. Seroc autem facto, exiit e tentoriis vir prudens Boamundus cum aliis prudentis-
simis militibus, ivilque jacere inter fluvium et lacum. Summo diluculo, jussit protinus
exploratores exire, et videre quot sunt 4 Turcorum turmae, aut5 ubi sint, aut certe quid
agant. Exierunt illi, et cœperunt0 subtiliter inquirere ubi essent acies eorum7 reconditœ.
Videruntd tandem8 Turcos innumerabiles segregalos venire ex parte fluminis divisos per
duas acies; maxima vero virtus illorum veniebal rétro. Reversi sunt namque celeriter spe-
culatôres, dicentes: «Ecce, ecce, veniunt. Igitur estote parati omnes, quia jam prope
« nos sunt. » Dixitque vir sapiens Boamundus aliis: « Seniores et invictissimi milites, ordi-
« nate adinvicem bellum. » Responderuntque illi : » Tu sapiens et prudens, tu magnus et
« magniGcus, tu fortis et victor, tu bellorum arbiter et certaminum judex, hoc totum fac,
-1 hoc totum super te sit. Omne bonum quod tibi videtur, nobis et tibi operare et fac. »
Tune Boamundus jussit ut unusquisque principum9 per se dirigeret aciem suam ordi-
natim. Fecerunlque ita, et ordinatae sunt sex acies. Quinque vero ex eis ierunt adunatim
invadere illos. Boamundus itaque paulatim gradiebatur rétro cum sua acie. Junctisc igitur
prospère nostris, unus cominus percutiebat alium. Clamor vero resonabat ad cœlum. Omnes
praeliabantur insimul. Imbres telorum obnubilabant aerem. Postquam venit maxima virtus
illorum, quae erat rétro, acriter invasit nostros, ita ut nostri paulatim 10 jam cédèrent rétro.
Quod ut vidit doctissimus Boamundus, ingemuit. Tune praecepit suo conostabili, scilicet
Rotberto filio Geraldi11, dicens : a Vade quam citius potes, ut vir fortis12, et esto acer in
« adjutorium Dei Sanctique Sepulcri. Et rêvera scias quia hoc bellum non est carnale,
1 Prœstringebant. g. — 2 V tique, e. — 3 Areg , ultra Pontem Farreum. g. — 4 Sint. G. — 5 Et. g. — 6 Ca>
peruntque. g. — 7 Acies Turcorum, G. — 8 Namque. G. — 0 Ut principum quisque. g. — 10 Paulalum. G. —
11 Girardi. G. — 12 Vir fortis, et recordarc prudentium antiquorumque nostrorum fortium parentum. g.
Tudeb. VI, vi. Vid. p. !%->..
Idem, \U vu, /. c.
Idem, VI, vin. Vid. p. /|3.
J Tudeb. VI, ix. Vid. p. 43.
• Idem, VI, x, /. c.
nobis maxima nécessitas, quia Turci undique urgebant nos;
nam iili ex una parte, et famés ex alia cruciabat. Adjutorium
vero nobis deerat. Gens minuta fugiebat. Ad mare itaque non
audebamus ire. Via nuila nobis patebat.
Itaque Boamundus audiens venire Turcos super nos, in-
quit: «Quid facturi sumus ? Nos namque tanti non sumus ut
«in duabus partibus pugnare valeamus. Sed, scitis quid fa-
«ciemus? Pars peditum custodiat papiliones, et quibit nimis
« obsistere his qui in civitate sunt. Alia vero pars militum nn-
« biscum veniat obviam illis qui sunt hic in castelio Aregîi ,
« ultra Pontem Ferreum. »
Sero autem facto, exiit Boamundus cum aliis militibus, jussit -
que exploratores exire et videre Turcorum terram. Exierunt illi,
et viderunt illos venire divisos per duas acies, ctmulti rétro ve-
niebant. Reversi igitur sunt dicentes : « Ecce veniunt. Estote pa-
« rati omnes , quia prope sunt. » Dixitque Boamundus: « Ordinale
«adinvicem bellum. » Responderuntque illi : «Hoc totum fac;
« hoc totum super te sit. «Tune Boamundus jussitut unusquisque
dominus dirigeret suam aciem ordinatira. Fecerunlque ita, et
ordinata» sunt sex acies. Quinque vero ex eis ierunt adunatim
invadere illos. Boamundus vero gradiebatur rétro cum sua acie.
Junctis vero nostris prospère , clamor resonabat ad cœlum. Om-
nes pra liabantur. Sed postquam venit maxima virtus illorum,
qua- erat rétro , acriter invasit nostros, ita ut nostri paululnm
jam cédèrent rétro. Quod ut vidit Boamundus ingemuit. Tune
prapeepit Roberto, filio Giraldi, dicens : «Vade quam citius
Digitized by
Google
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
137
« sed spirituale. Esto igitur fortissimus athleta Christi. Vade in pace, Dominus sit tecum A. 1096.
« ubique. » Fuit itaque ille undique 1 signo Crucis m uni tus, qualiter leo perpessus famem
per très aut quatuor dies, qui exiens a suis cavernis, rugiens, aut2 sitiens sanguinem
pecudum; sicut5 improvide ruit ille inter agmina gregum, dilanians oves, fugientes4 hue
et illuc, ita agebat iste inter agmina Turcorum. Tarn vehementer instabat illis, ut linguse
vexilli5 volitarent super capita Turcorum.
XVII. Videntes* autem6 aliae acies quod vexillum Boamundi tam honeste esset ante
illos7 delatum, illico redierunt retrorsum; nostrique unanimiter invaserunt Turcos, qui
omnes stupefacti arripuerunt fugam. Nostri itaque persecuti sunt illos t et detruncaverunt,
usque ad Pontem Ferreum8. Reversi sunt autem Turci festinanter in castrum suum, acce-
peruntque omnia quae ibi reperire potuerunt, ac totum castrum spolia verunt, miseruntque
ignem, et fugerunt. Hermenii et Surani sci entes Turcos omnino perdidisse bellum, exie-
runt, et excubaverunt per arta loca, et occiderunt0 multos ex eis. Superati sunt itaque,
Deo annuente, in illo die inimici nostri. Satis vero recuperaverunt 10 nostri de equis, et de
aliis multis quae erant illis valde necessaria. Et centum capita mortuorum detulerunt ante
portam civitatis, ubi legati Admirati llb Babyloniae castrametati fuerant, qui mittebantur
senioribus. Illi qui remanserant in tentoriis tota die praeliati sunt cum illis qui erant in
civitate, ante très portas civitatis. Factum est hoc bellum in die Martis ante caput Jejunii,
quinto idus Februariic, régnante Domino Jesu Christo1*, qui cum Pâtre et Spiritu Sancto
vivit et régnât Deus per immortalia sœcula saeculorum. Amen.
XVIII. Reversi d sunt nostri, Deo agente, triumphantes, et gaudentes de triumpho
quem in die illo habuerunt devictis inimicis, qui sunt per omnia superati; semper fu-
gientes, hue et illuc vagantes et errantes, alii in Corrozanam, alii vero13 in Sarracenorum
introierunt terram. Videntes autem nostri majores' quod maie tractarent14 nos inimici
nostri qui erant in civitate, die ac nocte invigilantes et insidiantes qua parte nos lœdere
possent, congregati in unum dixerunt : « Priusquam perdamus gentem nostram, faciamus
• castrum ad Machumariam, quae est ante portam urbis, ubi pons est; ibique forsitan
« poterimus nostros constringere inimicos. » Consenserunt omnes, et laudaverunt quod
bonum esset ad faciendum. Cornes de Sancto ^Egidio primus dixit : • Estote mihi in adju-
« torium ad faciendum castrum , et ego muniam et servabo. » Respondit Boamundus : • Si
«vos vultis15, ibo vobiscum ad Portum Sancti Simeonis, diligenter conducere16 illos qui
« illic sunt horoines, ut peragant hoc17 opus ; alii qui sunt remansuri muniant se undique
« ad defendenduro, si forte inimici nostri et Dei exierint de civitate, et in illo loco sint
1 Om. undique b. — * Rugiens, et. g. — 3 Sic. g. — 4 Om. fugientes b. — 5 Honorabilis vexilli. g. —
°Om. autem b. — 7 Alios. g. — 8 Pontem Farreum. g. sic ubique. — 9 Occiderunt et appréhenderont, g. —
10 Vero recuperati sunt. g. — 11 Ammirati. g. — 12 Favente Domino nostro Jesu Christo. g. - — 13 Om. vero e.
— 14 Tractarent et constringerent. g. — 15 Si vos vultis, et alii seniores laudant g. — 16 Concejlere. b. —
17 Om. hoc e.
* Tudeb. VI, xi. Vid. p. 44.
Afdhal Emir el Djujusch, qui tune Fatemidas Kahirœ
regebat. (Cf. Ibn Khald. De expedit. Franc, p. 5a-53.)
c Id est ix" die menais Februatii , A. D. 1098. (Cf. Tu-
deb. /. c. p. 45 et not. a.)
d Tudeb. VII, 1. Vid. p. 45.
«potes, et esto in adjutoriuiu Dei Sanctique Sepulcri. Vade in
• pace. Dominus sit tecum ubique. • Fuit itaque ille qui , Crucis
signo munitus , qualiter leo sitiens sanguinem pecudum , ita
agebat se inter agmina Turcorum , tam vehementer instabat
illis ut linguae vexilli volitarent super capita Turcorum.
Videntes alia? acies quod veiillum Boamundi honeste se
ageret, illico invaserunt Turcos, quos fugam ineuntes perse-
cuti sumus usque ad Pontem Ferreum. Heversi autem sunt in
castrum suum ac spoliaverunt , miseruntque ignem. Hermenii
et Surani scientes eorum fugam , eicubantes per alta loca , oc-
ciderunt multos ei eis. Satis vero recuperati sumus de equis
III.
et de aliis rébus, .c. et detulerunt ante portam civitatis capita
mortuorum. Illi qui remanserant tota die pneliati sunt ante très
portas civitatis. Factum est hoc bellum .v. idus Februarii, rég-
nante Domino nostro Jesu Christo.
Nostri , cum magno tripudio , devictis inimicis , et congregati
in unum , dixerunt : • Faciamus castrum ad Machumariam ante
« urbis portam , et ibi poterimus constringere inimicos nostros. »
Consenserunt omnes. Cornes Sancti jEgidii dixit : c Estote mihi
« in adjutorium , et ego muniam et servabo castrum. » Respondit
Boamundus : c Si vultis , ibo vobiscum [ad portum] Sancti Si-
1 meonis , conducere homines , ut faciant hoc opus. • Cornes igi-
18
Digitized by
Google
138 GESTA FRANCORUM.
A. 1098. « oranes congregati in unum, licet ubi nos demonstraremus. » Factumque est ita1. Cornes
igitur et Boamundus perrexerunt ad Sancti Simeonis Portum. Nos vero2 qui remansimus,
congregati in unum, castrum incipiebamus, quum3 Turci prœparaverunt se illico, et exie-
runt extra civitatem obviam nobis ad pralium. Sic itaque irruerunt super nos, et miserunt
nostros in fugam, occideruntque pliures ex nostris, unde tristes valde fuimus.
XIX. Crastina* autem die, videntes Turci quod majores nostri deessent, et quod prae-
terita die ivissent ad portum4, praeparaverunt se, et exierunt6 obviam illis venientibus e
portu. Tune videntes comitem et Boamundum venientes, et conducentes gentem illam,
inox cœperunt stridere et garrire, ac clamare vehementissimo clamore, circumeingendo
undique nostros, jaculando, sagittando, vulnerando, et crudeliter detruncando. Nam tam
acriter invaserunt nostros, ut illi inirent fugam per proximam montanam, et ubi via eundi
patebat, qui poluit céleri se gressu expedire, evasitvivus; qui vero fugere nequivit, mor-
tem suscepit. Fuerunt6 in illa die martyrizati ex nostris7 plusquam mille, qui, ut credi-
mus, ascenderunt, et candidati stolam martyrii receperunt8.
XX. Itaque b Boamundus viam quam tenuerant non tenuit; sed celerius cum paucis
militibus ad nos venit, qui eramus in unum congregati. Tune nos accensi occisione nostro-
rum, Christi nomine invocato, et Sancti Sepulcri confidentes itinere, juncti simul veni-
mus9 contra eos ad bellum; eosque invasimus uno corde et animo. Stabant vero inimici
nostri et Dei undique jam stupefacti et vehementer perterriti, putantes nostros se de-
vincere et occidere, sicut fecerant gentem comitis et Boamundi. Sed Deus omnipotens hoc
illis non permisit. Milites igitur veri Dei, undique signo Crucis armati, irruerunt acriter
super illos et fortiter invaserunt; illi autem celeriter fugerunt per médium angusti pontis
ad illorum introitum. Illi qui vivi nequiverunt transire pontem, prae nimia multitudine
gentium et caballorum, ibi receperunt sempiternum interitum, cum Diabolo et angelis
ejus10. Nos itaque superavimus illos, impellentes in flumen et dejicientes. Unda vero ra-
pidi fluminis undique videbatur fluere rubea Turcorum sanguine. Et si forte aliquis eo-
rum voluisset reptare super pontis columnas, aut natando ad terram moliretur exire,
vulneratus est a nostris, undique stantibus ripara fluminis11. Rumor quoque et clamor
nostrorum et illorum resonabat ad cœlum. Plu vise telorum et sagittarum tegebant polum
et claritatem diei ; altae voces intus et extra 12. Mulieres Christian» urbis veniebant ad
mûri fenestras, spectantes misera fa ta 15 Turcorum, et occulte plaudebant manibus, sicut
mos erat illarumu. Hermenii et Surani, jussu majorum Turcorum, inviti seu spontanei,
sagittas jaciebant foris ad nos. Mortui sunt, etiam in anima et corpore, duodecim admi-
ralii de Turcorum agmine, in praelio illo; et alii prudentissimorum et fortiorum15 mili-
tum, qui melius civitatem pugnando defendebant, numerus quorum fuit mille et quingenti.
1 Om. ab si forte inimici nostri, etc. usque ad factamque est ita e. — 2 Om. vero e. — 3 Dam. g. — 4 Por-
tam. g. — 5 Ierunt. g. — - 6 Faeruntque. g. — 1 Ex nostris militibus seu peditibus. g. — 8 Qui in cœlum lœtan-
tes ascendebant, atque candidati, ferentes stolam recepti martyrii, glorificantes et magnificantes Dominum Deum
nostrum trinum et unum, in quo féliciter triumphabant et dicebant concordabili voce : ■ Quare non défendis san-
• guinem nostrum, qui hodie pro iuo nomine effusus est? » g. — 9 Pervenimus. g. — 10 Ibi receperunt sempiter-
num interitum et reddiderunt infelices animas Diabolo et Sathanœ ministris. G. — 11 Stantibus super fluminis
ripam. g. — 12 Om. altœ voces intus et extra b. — 13 Facia. e. — 14 Om. sicut mos erat illarum e. — 15 For-
tium. e.
" Tudeb. VII, 11. Vid. p. 46. — b Idem, VII, m. Vid. p. 47.
tur et Boamundus perrexerunt. Nos igitur [qui] remansimus
esstrum iucipiebamus ; quod videntes Turci irruerunt super
nos et occiderunt plures ex nostris.
Crastina autem die, Turci scientes quod piurimi deessent,
ieruut obviam illis venientibus e portu. Tune videntes comi-
tem et Boamundum conducentes istam gentem , invaserunt
illos tam acriter ut nostri inireut fugam. Fueruntque in illa
die martyrizati ex nostris plusquam mille.
Itaque Boamundus fugiens cum paucis militibus ad dos venit.
Tune nos ira permoti , juncti simul contra eos , inimus bellum :
qui protinus fugerunt per médium angusti pontis ad illorum
introitum. Nos itaque superavimus illos, impellentes in Ou mine
et occideotes. Mulieres Chriitianae veniebant ad mûri fenestras
et occulte plaudebant manibus. Mortui sunt etiam .xn. admi-
rai ii de Turcorum agmine et fortiorum miiitum mille quingenti.
Alii qui remanserant non audebant exire nec clamare adver-
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
139
Alii qui remanserant vivi, jam a m pli us non audebant clamitare vei garrire, die neque a. 1098.
nocte\ sicut ante solebant. Omnes itaque vel illos superavit nox, noxque divisit* utros-
que in prœliando, jaculando, spiculando, sagittando. Sic superati sunt inimici nostri, Dei
virtute et Sancti Sepulcri; et ulterius non valuerunt talem virtutem habere, neque in
voce, neque in opère sicuti prius. Nos itaque valde fuimus refecti in illa die3 multis
rébus quae satis erant nobis necessariae et de equis4.
XXI. Crastina b vero diet summo diluculo, exierunt alii Turci de civitate, et collegerunt
omnia cadavera fetentia Turcorum mortuorum , quae reperire potuerunt super ripam flu-
minis, exceptis illis quae in alveo latebant ejusdem fluminis; et sepelierunt ad Machu-
mariam, quae est ultra ponte ni, ante portam urbis, si m nique illis consepelierunt pallia,
bisanteos aureos, arcus, sagittas et alia plurima instrumenta, quae nominare nequimus.
Audientes itaque nostri quod humassent mortuos suos Turci, omnes sese praeparaverunt
et venerunt festinantes ad diabolicum atrium, et jusserunt desepeliri, et frangi tumbas
eorum, et trahi eos extra sepulcra. Et ejecerunt omnia cadavera eorum in quamdam fo-
veaiïi, et deportaverunt caesa capita ad tentoria nostra, quatinus perfecte sciretur numerus
eorum; excepto quod oneraverant quatuor equos nuntiis Admiralii-Babyloniae et miserant
ad mare5. Quod videntes Turci doluerunt nimis, fueruntque tristes usque ad necem.
Nam quotidie dolentes, nihil aliud agebant nisi flere et ululare. Tertia vero die cœpimus
simul juncti, cum gaudio magno, aedificare castrum supra dictiun, de lapidibus scilicet
quos abstraximus de tumulis Turcorum. Facto c igitur castro*, mox cœpimus ex omni parte
coangustare inimicos nostros, quorum superbia ad nihilum jam erat redacta. Nos autem
secure ambulabamus hue et illuc, ad portam et ad montanas, laudantes et glorificantes
Dominum Deum nostrum, cui est honor et gloria per omnia saecula saeculorum. Amend.
XXII. Jamjamque7* omnes sémite pene prohibite et incisae undique erant Turcis, nisi
ex illa parte fluminis ubi erat castrum et quod dam monastertum. Quod castrum si fuisset
a nobis perfecte munitum, jam nullus eorum auderet extra civitatis portam exire. Conci-
liaverunt se denique nostri et una voce concorditer dixerunt : « Eligamus unum ex nobis,
« qui robuste teneat illud castrum, et nostris inimicis prohibeat montanas et planas, et
« introitum, et exitum8. » Tancredus igitur primus protulit se ante alios, dicens : « Si scirem
« quid proficui mihi attingere 9, ego sedule cum meis solummodo hominibus corrobo-
« rarero castrum; et viam per quam inimici nostri soient frequentius saevire, viriliter de-
« vetabo illis. » Qui continuo spoponderunt ci quater centum marcas argenti. Non adquievit
Tancredus10, tamen perrexit cum suis honestissimis militibus ac servientibus, et extemplo
abstulit undique vias Turcis11, ita ut nulli auderent ex eis, jam timoré ejus perterriti, extra
urbis portam exire, neque propter herbam, neque propter ligna, neque propter ulla ne-
cessaria.
1 Garrire in die sive in nocte. g. — 2 Omnes itaque nos et illos solummodo superavit nox, noxque divisit g.
— 3 Die de illorum equis et de aliis. g. — 4 Om. et de equis g. — 5 Eorum numéros; excepto quod onerave-
rant quatuor equos qui f aérant ad mare nuntiis Amiralii de Babylone delata. g. — 6 Peracto itaque Castro, g. —
7 Jamjam. g. — *Et plana et introitum urbis ac exitum. Plures vero ex illis prohibentes se illud hospilari, nisi
forte fuissent multi in unum. g. — 9 Attigerit. g. — 10 Tancredus, quanquam solus erat. g. — 11 Undique viam
et semitam Turcis. g.
* De clade illa Turcorum , cf. Tudeb. /. c.
b Tudeb. VII, iv. Vid. p. 49.
c Idem, VII, v,/.c.
d Tudebovis posi verba sœculorum. Amen inserit thema
octavum , quod ibi omittit noster.
• Tudeb. IX, 1. Vid. p. 53.
9um no». Sic superati sunt inimici nostri , virtute Dei et Sancti
Sepulcri. Nos vero in illa die ditati sumus in multis rébus.
Crastina vero die , et collegerunt corpora mortuorum et se-
pelierunt ad Machumariam. Consepelierunt cum eis aurum et
argentum , arma et plurima ornamenta. Quod audientes nostri ,
jusserunt ex trahi eos de sepulcris et ejici in unam foveam. Ca-
pita autem eorum ad tentoria nostra deportavimus , ut eorum
sciretur numerus. Hoc videntes Turci nimis doluerunt. Tertia
vero die sedificavimus castrum , et cœpimus angustare inimicos
nostros undique, secure ambulantes hue et illuc.
Jamjam sémite undique prohibite erant a Turcis, nisi
ex illa parte fluminis ubi erat castrum. Qui eli génies Tan-
credum ad ejus defensionem, spoponderunt pro ejus tuitione
quater centum marcas argenti. Perrexit igitur Tancredus, et
18.
Digitized by
Google
140
GESTA FRANCORUM.
1098. XXIII. Remansit* vero ibi Tancredus cum suis^ cœpitque vehementer ubique coan-
gustare civitatem* Ipsa quoque die, veniebat maxima pars Hermeniorum et Suranorum
secure de montants , qui ferebant alimenta Turcis in adjutorium civitatis. Quibus advenit
obviam Tancredus, et apprehendit eos et omnia quœ deferebant, videlicet frumentum,
vinum, hordeum, oleum, et alia hujusmodu Sic itaque robuste et prospère deduoebat se
Tancredus, jamque habebat prohibitàs et incisas omnes 1 semitas Turcis, donec Antiochia
esset capta. Omnia quae egimus ahtequam urbs esset capta enarrare nequeo, quia nemo
est in his partibus, sive clericus sive lai eus, qui omnino possit vel scribere vel narrare sicut
res gesta est. Tamen aliquantulum dicam.
XXIV. Eratb quidam admiratus2 de génère Turcorum cui nomen Pyrrus3, qui raaxi-
mam amicitiam receperat cum Boamundo. Hune etenim4 sœpe Boamundus pulsabat
nuntiis adinvicem missis, quo eum infra in5 civitatem amicissime reciperet, eique Chris*-
tianitatem liberius promittebat* et eum se divitem facturum cum multo honore mandabat.
Consens! t ille dictis et promissionibus, dicens : « Trefc turf es custodio, eique libenter pro-
«mitto quod, in quacumque6 hora voluerit, in eafc eum recoiligam. » Erat itaque Boa-*
mundus jam securus de introitu civitatis; et gavisus, serenaque mente, et7 placido vultu,
venit ad omnes seniores, eisque jocunda verba intulit, dicens : « Viri prudentissimi milites,
«videte quomodo nos8 omnes in nimia paupertate et miseria sumus, majores sive mi-
« nores; et ignoramus penitus qua parte melius succédât nobis. Igitur si vobis bonum et
« honestum videtur, eligat se ante alios unus ex nobis, et9 si aliquo modo, vel ingenio,
« civitatem acquirere, vel ingeniare potuerit, per se et10 per alios, concordi voce urbem
« concedamus11. » Qui omnino prohibuerunt et denegaverunt, dicéntes : «Nemini dimit-
< tetur haec civitas, sed omnes aequaliter habebimus eam; sicut aequalem habuimus labo-
« rem, sic inde aequalem habeamus honorem. ■ Itaque Boamundus, auditis his verbis , paulo-
rainuS subridens, protinus recessit. Non multo post audivimus nuntios de exercitu hostium
nostrorum, Turcorum, Publicanorum, Azimitarum12 et aliarum plurimarum nationum
gentilium, quas numerare neque nominare nesoio. Statiroque adunaverunt se omnes ma-
jores nostri simul, tenueruntque concilium dicentes : « Quoniam si Boamundus potuerit
« adquirere civitatem, aut per se aut per alios, nos una Hbenti corde ultro ei donamus, eo
« tenore ut, si imperator venerit nobis in adjutorium, et omnem conventionem, sicut pro-
duisit nobis et juravit, attendere voluerit, nos ei eam jure reddemus. Sin autem, Boa-
« mundus eam in suam habeat potestatem. »
XXV. Moxc itaque Boamundus cœpit humiliter amicum suum15 quotidiana deprecari
petitione, promittendo humillima, maxima, et dulcia, in hune modum : « Ecce vere modo
«tempus habemus idoneum, in quo possumus operari quicquid boni volumus; ergo
« adjuvet me nunc amicus meus Pyrrus. » Qui satis gavisus de nuntio, ait se illum adju-
vare omnino sicut agere deberet. Nocte itaque veniente proxima, misit filium suum caute14
1 Om. omnes b. — 2 Ammiratus. g. — 3 Pirus. g. — 4 Om. etenim g. — 5 Om. in g. — 6 Libentèr ipsas
promitto, et quacumque. g. — 7 Om. et g. — > 8 Om. nos g. — 9 Ut. g. — 10 Vel. g. — 11 Voce ei urbem dono
concedamus. g. — 12 Publicanorum, Angulanorum, Anititarum. g. — 13 Amicorum suorum. g. — 14 Misit
caute filium suum pignus. g.
• Tudeb. IX, 11. Vid. p. 53. — b Idem, IX, m. Vid. p. 54. — c Idem, IX, iv. Vid. p. 55.
abstulit eis undique vias, ut non auderent exire extra portam
urbis.
Ipsa quoque die veniebat maxima pars Hermeniorum et Su-
ranorum, déférentes alimenta Turcis. Quibus obviam se immi-
sit Tancredus, fct omnia abstulit. Sic prospère agebat se Tan-
credus in omnibus, donec capta esset civitas*
Erat quidam admiratus nomine Pirrus, qui habebat amici-
tiam Boamundo. Hune Boamundus pulsabat nuntiis, ut eum
reciperet in civitatem. Gonsensit ille dictis et promissionibus,
dicens : ■ Très turres custodio ; ipsas ei promitto quando voiue-
« rit. > Erat ita Boamundus securus de introitu civitatis , et ga-
visus al loquitur omnes : «Si vobis videtur, eligitc unum ducem
cqui capiat urbem et concordi voce ei urbem concedamus. •
Qui prohibuerunt hoc fieri et responderunt se aequaliter velle
honorem illum omnes. His auditis, Boamundus recessit. Non
multo post audivimus nostros venire super nos inimicos) et
congregati nos in unum concessimus Boamundo civitatem , si
ipse posset eam acquirere , eo tenore ut , si imperator veniret in
auxilium nobis, sicut promisit , nos ei reddere civitatem debere ;
sin autem , Boamundus eam haberet.
Mox Boamundus cœpit deprecari amicum suum ut illi adju-
varet; qui ait se illum libenter velle adjuvare. Qui misit filium
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
141
PytTus Boamundo, ut securior fieret de introitu urbis. Misit quoque ei verba in hune A. 1098.
modum : Ut in crastinum omnetn Francorum gentem summoveri et quasi Sarracenorum
terram deprœdari vadat, dissimulet, ac1 deinde celeriter revertatur per dextram mon-
ta na m. «Ego vero, ait, ero intentione erecta praestolans illa agmina, eaque recipiam in
« turres quas in mea habeo potestate ac custodia. * Dein Boamundus juseit celer iter ad se
vocari quemdant servientem suum, videliœt Malam Coronam, eique praecepit ut quasi
pr£CO commoneret Francorum maximam gentem, quatinus fideliter praepararet se in Sar-
racenorum ituram2 terram. Factumque est ita.
XXVI. Credidit* itaque Boamundus hoc consilium duci Godefrido et Flandrensi co-
miti. Comiti quoque de Sancto jEgidio atque Podiensi episcopo, dicens: «Quia favente
«Dei gratia, hac nocte tradetur nobis Antiocbia. » Ordinata sunt denique haec omnia;
milites tenuerunt planam3, et pedites montanam. Tota nocte ambulaverunt et equitaverunt
usque prope aUroram, ac deinceps cœperunt appropinquare ad turres quas ille pervigil
• custodiebat. Confestim descendit4 Boamundus; et praecepit omnibus, dicens : « lté securo
« animo, et felici concordia, et ascendite per scalam5 in Antiocbiam, quam statim habe-
« bimus, si Deo placet, in nostra custodia0. » Venerunt illi usque ad scalam quae jam erat
erecta et fortiter ligata ad civitatis mœnia 7, et ascenderunt per illam homines fere sexa-
ginta ex nostris, ac divisi sunt per turres quas ille custodiebat 8. Videns hoc Pyrrus quod
tam pauci ascendissent ex nostris, cœpit pavere, timens sibi et nostris, ne in manus Tur-
corum inciderent, dixitque9 2 * Micro Ftancos eckomeh (hoc est : PaUcos Francos habe-
t mus). Ubi est acerrimus Boamundus? ubi est ille invictus10? » Intérim descendit quidam
serviend Longobardus deorsum, et cucurrit quantocius ad Boamundum, dicens : « Quid
« hic agis11, vir prudens? Quamobrem hue venisti? Ecce nos jam très12 turres habemus. »
Motus est ille cum aliis , et omnes gaudentes pervenerunt ad scalam.
XXVII. Videntes0 itaque illi qui jam13 erant in turribus, cœperunt jocunda voce cla-
mare : Deus vn/<u.'Nos Veto idem clamabamus. Nunc cœperunt illico mirabiliter ascendere;
ascenderunt tamen, et cucurrerunt festinanter in alias turrefc* Quos illic inveniebant morti
tradebant15; fratrem quoque Pyfri occiderunt. Interea forte rupta est scala, per quam
noster erat ascensus, tmde inter nos orta est immensa angustia et Iristitia. Quanquam
autem scala fuisset fracta, tamen quaedam porta erat juxta nos clausa in sinistra parte,
quae quibusdam manebat incognita ; nox namque erat , sed tamen palpando et inquirendo
invenimus eam, omnesque cucurrimus ad illam, et, ipsa fracta, intravimus per illam. Tune
innumerabilis fragor mirabiliter resonabat per totam urbem. Non adquievit Boamundus
his, sed illico imperavit honorabile Vexillum deferri sursum, coram castello16, in quodam
monte; omnes vero pariter stridebant in civitate. Summo âutem diluculo, audientes illi
1 Francorum gentem prœconiare atque summovere faciat, quod in Sarracenorum terram deprœdare vadat dissi-
mulant, ac, g. — 2 Itura. g. — 3 Plana, g. — 4 Vigil custodiebat Confestim ascendiL g. — 5 Per scalas. g.
— 6 In vestra custodia. g. — 7 Ad civitatis merulas. g. — 8 Ille observabat. G. — 9 Om. que G. — 10 Ille miles
invictus ? g. — 11 Stas. g. — 12 Om. 1res e. — 13 Itaque quia jam. e. — 14 De us le volt. g. — 15 Illic inveniebant,
mortalem eis continuo dabant sententiam. g. — lft Cateslo. e.
' Tudeb. IX, v. Vid. p. 56. — b Hœc verba graeca sunt. Cf. Tudeb. p. 57 et not. b. — c Tudeb. IX, vi. Vid. p. 57.
suum, dicens debere submonere Francorum gentem ut eat
depredari terram Sarracenorum simulando ac cito revertatur
per dextram montanam. Et ego recipiam, iuqutt, eos in tur*
« res meas per tioctem* » Deinde commonuit omnes ut ireot in
terram Sarracenorum et cito redirent*
Credidit itatjue Boamundus toc Godefrido et Flandrensi
comiti, et comiti de Sancto iEgidio, et Podiensi episcopo, di-
6énU : * Quia hac noctè tradetur nobis Antiochia. • Ordinata
strat omnia, ét deambulaverunt totam noctem usque àd
aurbràiri, et deinde venimus ad turres quas ille custodie-
bat. Venimus omnes usque âd scalam qua; erat erecta ad
mœnia civitatis, et ascenderunt ex nostris sexaginta homines;
divisi sunt per turres. Videns Pirrus quod tam pauci essent,
cœpit pavere et diiit : i Micro Francoê tchome (hoc est t Paueos
«Francos habemus).! Intérim descendit quidam1 ad Boamun-
dum .dicens : «Quid hic agis? Ecee jam très turres habemus. •
Motus ille cum aliis ascenderunt in alias turres, et mortui ca-
debant omnes , et fratrem Pirri occiderunt. Intèrea rupta est
scala; sed iri sinistra parte érat porta per quam intravimus.
Tune fragor et tumul tus per urbem surrexit. Igitur Boamundus
imperavit deferri vexillum in monte* Summo autem diluculo,
exierunt nostri , et venerunt omnes per portas civitatis » et intra-
Digitized by
Google
142 G ESTA FRANCORUM.
098: qui foris erant in tentoriis veheraentissimum rumorem strepere per civitateai, exierunt
festinantes, et viderunt vexillum Boamundi sursum in monte; celerique cursu properantes,
venerunt omnes, et per portas intraverunt in urbem, et interfecerunt Turcos et Sarracenos
quos ibi repéreront, extra illos qui fugerant sursum in castrum. Alii vero Turcorum per
portas exierunt, et fugientes vivi évaseront. Cassianus vero", dominus illorum, timens valde
gentem Francorom, dédit se omnimodo1 fugae, cum aliis multis qui erant cum eo, et fu-
giendo pervenit in Tancredi terram non longe a civitate. Fatigati vero erant equi eorum,
miseruntque se in quoddam casale et mersi sunt in unam domum. Cognoverunt ergo eum
illius montanae habitatores, scilicet Surani et Hermenii, et confestim appréhenderont
eum, truncaverontque caput illius, et tulerunt ante Boamundi praesentiam, ut inde me-
rerentur libertatem accipere. Balteum quoque ejus et vaginam appretiaverunt sexaginta
bisanteis. Haec omnia gesta sunt2 intrante mense Junio, quinta feria, tertia nonas Juniib.
Omnes namque plateae civitatis jam undique erant plenae cadaveribus mortuorom , ita ut
nemo posset3 ibi esse, prae nimiis fetoribus : nullus vero poterat ire per semitam civitatis,
nisi super cadavera mortuorom 4.
XXVIII. Curbaram50, princeps militiae soldani Persiae, dum adhuc esset Corrozanam,
quotiens Cassianus admiralius Antiochiae legationem ei misit, quo sibi succurreret in tem-
pore opportimo, quoniam gens fortissima Francorom eum impeditum graviter obsidebat
in Antiochia; et, si adjutorium ei impenderet, urbem Antiocbenam illi traderet, aut eum
maximo munere ditaret : quumqile jam habuisset maximum exercitum Turcorum, ex longo
collectum tempore, et licentiam occidendi Christianos accepisset a Calipha, illorum Aposto-
lico , illico inchoavit iter longae viae Antiochiae. Hierosolymitanus admiralius in adjutorium
cum suo exercitu venit; Rex Damasci illuc venit cum maxima gente. Idem vero Curbaram
congregavit innumeras gentes paganorum, videlicet Turcos, Arabes, Sarracenos, Publicanos,
Azimitas, Curtos, Persas, Agulanos, et alias multas gentes innumerabiles. Et Agulani fuerunt
numéro tria millia, qui neque lanceas, neque sagittas, neque ulla arma timebant, quia
omnes erant undique cooperti ferro, et equi eorum; ipsique nolebant in bellum ferre
arma nisi solummodo gladios. Isti omnes venerunt in obsidionem Antiochiae, ad disper-
gendum Francorum collegium. Et quum appropinquassent urbi, venit obviam illis Sensa-
dolus, filius Cassiani admiralii Antiochiae; et continuo cucurrit ad Curbaram, lacryma-
biliter rogans eum et6 dicens : « Invictissime princeps, te supplex precor, quatinus modo
« mihi succurras; quoniam Franci undique obstdent me in Antiocheno oppido, urbemque
« tenent in suo imperio, nosque alienare a regione Romana sive Syriaca, aut et Corro-
«zana7, cupiunt. Omnia patravere quae volueront; patrem meum occiderunt; nihil aliud
« superest, nisi ut me et te, et omnes alios ex génère nostro interficiant. Ego namque jam
« dudum tuum exspecto auxilium , ut mihi succurras in hoc periculo. » Cui ait ille : « Si vis
« ut ex toto corde in tuo sim proficuo, tibique fideliter in hoc succurram periculo, illud
oppidum in meam trades manum, et tum videbis qualiter in tuo ero proficuo; idque
1 Omnino. g. — 2 Sunt tertia die. g. — 3 Posset su/ferre, g. — 4 Turcorum. g. — 5 Curbaram autem. g.
— 6 Ora. et g. — 7 Regione Romaniœ sive Cyriœ, adhuc autem et Corrozani. g.
' Tudeb. IX, vu. Vid. p. 58. — b Id est die Jovis et ni* mensis Junii, A. D. 1098. — c Tudeb. X, 1. Vid. p. 59.
verunt in urbem , et interfecerunt quos reperirepotuerunt, eitra
illos qui fugiebant in castrum. Alii vero evaserunt, et Cassianus,
dominus illorum, cum aliis multis fugiens, pervenit in Tancredi
terram. Fatigati vero equi eorum fugeruot in unam domum.
Cognoscentes hoc Hermenii , appréhenderont eum , et truncave-
runt caput ejus, et tulerunt ad Boamundum. Balteum quoque
et ejus vaginam appretiaverunt viginti bisanteis. Hase omnia
gesta sunt tertio nonas JuKi, et sic tradita est nobis civitas.
Curbaram , princeps militiae soldani Persias, venit in adjuto-
rium Cassiani ad Àntiochiam. Hierosolymitanus admiralius et
rex Damasci venit ibi , et Curbaram congregavit multas gentes
et Angulanos tria millia, qui non timebant arma, quia cooperti
erant ferro et equi eorum. Tantummodo ferebant gladios in
bello. Quum venissent urbi, venit Consodolus (sic), filius Cas-
siani admiralii Antiochiae, ad Curbaram, dicens: c Precor ut
« mihi succurras , quatinus Franci obsident me in Antiocheno
« oppido , urbemque tenent. » Cui ait ille : • Si vis ut tibi suceur-
iram, trade mi illud oppidum, idque faciam custodire. » Ait
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 143
• faciam custodire meis horoinibus1. » Ait illi Seosadolus : « Si potes omnes Francos occi-
« dere, mihique capita eoruru tradere, dabo tibi oppidum; tibique faciam hominium et in
« tua fidelitate custodiam illud oppidum. » Cui Curbaram : « Non ita, inquit, erit, sed conti-
« nuo in meam manum committe castrum. » Tamen volens nolensque commisit illi 3 castrum.
XXIX. Tertia" vero die postquam intravimua9, eorura prœcursores ante civitatem4
prœcurrerunt; exercitus autem illorum ad Pontem Ferreum5 castrametatus est, et ex-
pugnaverunt turrim , et occiderunt omnes quos illic invenerunt , et nemo evasit nisi domi-
nus illorum, quem invenimus iigatum in vincuiis ferreis, facto majore bello. Crastina vero
die, moto exercitu paganorum, appropinquaverunt urbi, et castrametati sunt inter duo
flumina, steterunt que ibi per duos dies. Recepto itaque castro, Curbaram convocavit unum
admiralium ex suis, quem sciebat veracem, mitem, et pacificum, et ait illi : * Volo ut
« intres in fidelitatem meam custodire Tioc castrum, quoniam ex longissimo tempore scio
«te fidelissimum, ideoque precor te ut summa cauteia hoc serves oppidum6. » Cui ait
admiralius : « Tibi unquam nollem de tali officio obedire; sed hoc faciam eo7 tenore ut,
« ai Franci ejecerint vos de mortali praelio, et vicerint, eis continuo tradam hoc castrum. »
Dixitque illi Curbaram : «Tarn honestum et prudentcm te cognosco, ut omne quicquid
« boni vis agere, ego consentiam. »
XXX. Reversusb est itaque Curbaram ad suum exercitum, et protinus Turci8, delu-
dentes Francorum collegium , detulerunt ante conspectum Curbaram unum 9 vilissimum
ensem rubigine tectum, et de terri m um arcum ligne um, et lanceam uimis inutilem, quœ
abstulerant nuper pauperibus peregrinis, dixeruntque : « Ecce arma quœ attulerunt Franci
« obviam nobis ad pugnam. » Tune Curbaram cœpit subridere palam, dicens omnibus10 :
« Hœc sunt arma bellica et nitida quœ attulerunt super nos Christiani in Asiam, quibus
■ putant nos et confidunt expellere ultra confinia Corrozanœ, et omnia11 nostra ultra Ama-
«zonia flumina, qui propulerunt omnes parentes nostros a Romania et Antiochia urbe
« regia, quœ est honorabile caput totius Syriœ. * Mox convocavit suum12 notariumc, et ait :
«Scribe cito plures chartas, quœ in Corrozana19 sint legendœ, videlicet : Caliphœ nostro
« Apostolico, ac nostro régi domino Soldano, milili fortissimo, al que omnibus pradentissimis mi-
• litibas Corrozanœ, salas et immensus honor. Satis sint lœti et gavisi jocanda concordia, et sa-
« tisfaciant ventribus, imperent et sermocinent per universam regionem illam, at omniuo dent sese
« ad petulantiam, ad1* luxariam, maltosqae jilios pat rare congaudeant, qui contra Christianos for-
« titer pagnare prœvaleant, et libenter sascipiant kœc tria arma, quœ olim abstulimus a Fran-
« coram tarma, et discant modo quœ arma attulerit saper nos gens Francigenalb. Adhuc quoqae
1 Custodire meos homines. g. — 2 Tandem volens nolensque ei commisit g. — 3 Intravimus civitatem. g. —
4 Urbem. g. — 5 Ante Pontem Farreum. g. — 0 Serves oppidum; adhuc namque quod scio te in opère pruden-
tissimum, nullam magis veracem et fortissimum hic modo reperire possum. g. — 7 Tibi unquam de tali nollem
obedire officio, sed priusquam me tuo arguas stimulo, hoc faciam Mo. g. — 8 Oin. Turci h. — - 0 Quemdam. g.
— 10 Omnibus qui in Mo aderanl collegio. g. — 11 Corrozaniœ et delere nomina. g. — 12 Suum fidelem. g.
— 13 Corrozania. g. sic et infra. — 14 Et. g. — 15 Saper nos gens Francigena, qualiter optima et perfecla sunt.
Heu, certate contra nostra arma, quœ bis aut ter, sive quater sunt colorata aut purgata, seu argentum aut aurum
purissimum. g.
• Tudeb. X, u. Vid. p. 6o. — b Idem, X, m. Vid. p. 6i. — e Idem, X, iv. Vid. p. 6a.
A. iQg&.
illi Sensadofus: tSi mihi capita Francorum dederis, oppidum
* tibi tradam , et hominium faciam. ■ Cui Curbaram : • Non ita
« erit, sed mihi castrum trade. ■ Tandem nolens volens commi-
sit illi castrum.
Tertia die vero postquam intravimus civitatem , castrametati
sunt ad Pontem Farreum, et expugoaverunt turrim, et occide-
runt omnes quos illic invenerunt. Crastina vero die , castrame-
tati sunt inter duo flumina, steteruntqueibi duos dies. Recepto
itaque Castro, Curbaram convocavit unum de suis et tradidit
illi castrum.
Reversus igitur Curbaram ad suum exercitum , delata suut
ante eum arma rubigine contée ta , qus abstulerunt peregrinis,
et dixerunt : • Ecce arma quœ attulerunt Franci ad pugnam. »
Tune Curbaram subrisit, dicens : «Uaec sunt arma quibus nos
«Christiani [confidunt] expellere ab Antiochia? • Dein con-
vocavit suum notarium, et dixit : «Scribe cito plures chartas,
«quae in Corroxania sint legendae. Videlicet Caliphœ cito nos-
«tro Apostolico, et nostro régi Soldano, et militibus Corroia-
«niae plures chartas, et suscipiant hsc tria arma discantque:
« Arma attulit super nos gens Francigena. Adhuc sciant omnes
Digitized by
Goog
GESTA FRANCORUM.
A. 1098. « sciant omnes quoniam ego cunctos Francos intus in Antiochia conclasos habeo, et castram in 1
« mea libéra teueo volantate, illi vero deorsam in civitate sunt; habeo etiam omnes illos2 in mea
• manu, eos que faciam capitalem9 subire sententiam, aut dedaci in Gorrozanam in captivitatem
« nimiam, eo quod minantur nos suis armis propalsare et expellere ab omnibus finibus nostris, aut
« ejicere ultra superiorem Judœam*, ceu ejecerunt omnes parentes nostros a Romania sive Syria.
■ Amodo juro vobis per Machomet et per omnia Deoram nomina5 quoniam ante vestram non ero
« rediturus prœsentiam, donec regalem urbem Antiochiam, et omnem Syriam sive Romaniam alque
« Balgariam us que in Apuliam adquisiero, mea forti dextera, ad Deorum honorem et vestrum, et
« omnium qui sunt ex génère Turcorum. • Sic fecit finem dictis.
XXXI. Mater* vero ejusdem Curbaram, quae erat in Aleph civitate, denuo6 venit ad
eum , dixitque illi lacrymabiliter : « Fili , suntne vera quae audio ? • Cui ait ille : « Quae ? »
Et dixit illa : « Audivi quia bellum vis committere cum Francorum gente. » At ille : « Ve-
« rum7, omnino scias. • Dixit illa : « Contestor te, fili, per omnium Deorum nomina8 et
« per tuam magnam bonitatem, ne bellum cum Francis commit tas; quoniam tu es miles
• invictus9 ; et te e campo ab aliquo victore fugientem quisquam minime invenit. Diffamata
« est tua militia ubique, omnesque prudentes milites, audito tuo nomine, contremiscunt.
- Satis scimus, fili, quoniam tu es bellipotens et fortis et bellorum ingeniosus10; nullaque
« gens Christianorum vel paganorum ante tuum conspectum aliquam virtutem habere
« potuit. Sed fugiebant solummodo audito tuo nomine, sicut oves ante leonis furorem
« fugiunt. Ideoque obsecro te, carissime fili, ut meis acquiesças consiliis, et ne unquam
« in tuo haesites11 animo, aut in tuo inveniatur consilio ut bellum velis incipere cum
« Christiana gente.» Tune b Curbaram, materna audiens monita, feroci respondit ser-
mone : « Quid est hoc, mater, quod mihi refers? Puto quod insanis, aut furiis es plena.
« Enimvero mecum habeo plures admiralios, quam Christiani sunt12, sive majores sive
« minores. • Respondit ei mater sua: «0 dulcissime fili, Christiani nequeunt vobiscum
«bellare; scio namque quod non valent nobis pugnam inferre, sed Deus eorum pro ipsis
« quotidie pugnat, eosque diu noçtuque sua protectione défendit, et vigilat super eos, sicut
« pastor vigilat super gregem suum ; et non permittit eos laedi vel 19 perturbari ab ulla
«gente; et quicumque volunt eis obsistere, idem eorum Deus conturbat illos, sicut ipse
« ait per os David Prophète: Dissipa gentes quœ bella volunt c. Et alibi : Effunde iram tuam
« in gentes quœ te non noverunt, et in régna quœ nomen tuum non invocaveruntd. Antequam
« vero praeparati 14 sint ad incipiendum bellum, eorum Deus optimus et bellipotens, simul
« cum sanctis suis, omnes inimicos15 habet devictos; quanto magis16 faciet circa vos qui
• ejus estis inimici, et qui praeparastis vos obsistere eis tota virtute? Hoc autem, caris-
« sime, in rei veritate scias, quoniam isti Christiani filii Ghristi* vocati sunt; et, propheta-
« rum ore, filii adopiionis et promissions** et secundum Apostolum, heredes Christi* sunt,
« quibus Christus hereditates repromissas jam donavit, dicendo per Prophetas : A solis
« ortu usque ad occasum erunt termini vestri, et nemo stabit contra vosh. Et qui potest his
1 Om. in g. — 2 Illos jam. g. — 3 Aut capitalem. g. — 4 Om. aut ejicere ultra superiorem Judœam e. —
5 Numina. b. — 6 Statim. g. — 7 Ait ille : Hoc verum. g. — 8 Numina. e. — 9 Miles invictus et nullam impru-
dentiam ex te, aut ex tuo exercitu unquam penitus audivi. g. — 10 Om. et bellorum ingeniosus b. — 11 Hœsitet. G.
— 12 Sint g. — 15 Nec. g. — 14 Prœparatœ. e. — 15 Inimicos jam. g. — 16 Magis modo. G.
• Tudeb. X, v. Vid. p. 63. ' Cf. Rom. VIII, ià, 16.
b Idem, X, vi. Vid. p. 64. ' Cf. Rom. VIII, 1 5; Galat. IV, 5 ; Rom. IX, 8.
- Psal. LXVII, 3i. 8 Cf. Rom. VIII, 19.
4 Psal. LXXVIII, 6. h Cf. Dedt. XI, a4-a5; Jos. I, 4-5.
«quoniam ego cunctos Francos habeo inclnsos in Antiochia
« eosque faciam aut capitalem subire sententiam aot deduci in
« Corroianam. Amodo juro vobis per Mahomet et per nomina
• Deorum, non sumrediturusad vestram pnesentiam, [donec] ad-
• quisiero omnes terras usque in Apuliam . ■ Sic fecit finem dictis.
Mater vero Curbaram venit ad eum , et dixit : « Audivi quia
• bellum vis committere cum Francorum gente. ■ Ait ille : « Ve-
«rum est. ■ Dixit illa : «O fili , Christiani nequeunt bel lare no-
« biscum. Sed Deus eorum pro ipsis quotidie pugnat, sicut ait
« ipse per os David Prophetae : Dissipa yentes quœ bella volant ;
« et alibi : Effunde iram tuam in gentes quœ te non noverunt et in
« régna quœ nomen tuum non invocaverunt. Christiani jilii Christi
• sunt vocati ei jilii adoptionis, quibus Christus hereditates jam
«promissas donavit, dicendo per Prophetas : A solis ortu usque
Digitized by
Google
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
145
« dictis contradicere, vel obsistere1? Certe si boc bellum contra eos inceperis, maximum A. 1098.
«tibi erit damnum ac dedecus, et multos fidèles tuos milites perdes, et universa spolia
« quœ apud te habes amittes, et nimio pavore fugiendo everteris. Tu autem in boc bello
« non morieris modo, sed tantum2 in hoc anno; quoniam ipse Deus non statim judicat
«offendentem, sed exerta ira quem vult5 punit cum manifesta vindicta, ideoque timeo
« te ne judicet pœnali tristitia. Non morieris, inquam, modo, verumtamen perditurus es in
« presentiarum habita. •
XXXII. Curbaram" denique valde dolens intimis visceribus, auditis maternis sermo-
nibus, respondit : « Mater carissima, quaeso te, quis dixit tibi talia4 de gente Christiana,
« quod Deus eorum tantum eos amet, et quod ipse pugnandi virtutem in se retinet maxi-
t mam, et quod illi Christiani vincent nos in Antiocheno praelio, et quod ipsi capturi sunt
« nostra spolia, nosque persecuturi magna victoria, et quod in hoc anno moriturus sum
«morte subitanea?» Tune respondit ei mater sua, dolens5 : « Fili carissime, ecce sunt
« plusquam centum annorum tempora, de quibus inventum est in nostra pagina et in gen-
• tilium voliuninibus quoniam gens Christiana super nos foret ventura, et nos ubique
« victura, ac super paganos regnatura, et nostra gens illis ubique erit subdita. Sed ignoro
*utrum modo, an in futuro, sint haec e ventura6. Ego itaque7 misera sum te secuta ab
« Aleph8, urbe pulcherrima, in qua speculando atque ingenio servando9 respexi in cœlo-
« rum astra et sagaciter scrutata sum planetas, et duodecim signa, sive sortes innumeras.
« In eis omnibus reperi quoniam gens Christiana nos ubique est devictura ; ideoque de
• te timeo valde, nimis mœsta, ne ex te remaneam orbata. » Dixit illi Curbaram : « Mater
« carissima, dicmihi omnia quœ in corde meo sunt incredula. » Quae ait10 : 1 Hoc, carissime,
« libenter faciam, si sciero ea quae tibi sunt incredula11. » Cui ille dixit : « Non sunt igitur
« Boamundus et Tancredus Francorum Dii, et non eos libérant de inimicis suis, et non12
• ipsi manducant in unoquoque prandio duo millia vaccas et quatuor millia porcos ? » Res-
pondit mater : « Fili carissime, Boamundus et Tancredus mortales sunt, sicut alii omnes;
« sed Deus eorum valde diligit eos prae omnibus aliis, et virtutem pradiandi dat eis prae
• caeteris. Nam Deus illorum, omnipotens est15 nomen ejus, qui fecit cœlum et terrant,
« et iundavit maria et omnia quae in eis sunt; cujus sedes in cœlo est, parata in aeternum,
« cujus potestas ubique est metuenda. » Ait filius : « Si ita est causa, cum eis praeliari non
« desinam. » Itaque audiens mater ejus quod nullo modo adquiesceret consiliis suis, mœs-
tissima recessit retrorsum in Aleph, deferens secum cuncta spolia quae conducere potuit.
XXXIII. Tertiab vero die armavit se Curbaram et maxima pars Turcorum cum eo, ve-
neruntque ad civitatem ex illa parte in qua erat castrum. Nos autem putantes resistere
posse illis, paravimus bellum contra eos. Sed tam magna fuit virtus14 illorum quod ne-
quivimus illis resistere; sicque coacti intravimus in civitatem15; quibus fuit tam mi-
rabiliter arta et angusta porta10, ut illic17 fuerint multi mortui oppressione aliorum. In-
1 Obstare. g. — 2 Tamen. G. — 3 Statim vindicat offendentem; sed exerta ira, sed qaando vult G. —
4 Ista. G. — 5 Mater dolens. G. — 6 Ventura, g. — 7 Utique. G. — sAlech. e. — 0 Ingeniose rimando. g.
— 10 Quœ respondens, ait g. — 11 Incognita. G. — 12 Et quod. g. — 15 Om. est e. — 14 Om. virtus b. —
15 Intravimus civitatem. g. — 10 Angusta fuit porta, b. — 17 Illinc. g.
* Tudeb. X, vu. Vid. p. 65. — fc Idem, X, vm. Vid. p. 66.
« ad occasum iront urmini vestri, et nemo stabit contra vos. Tu
• autem in hoc bello non morieris ; verumtamen perditurus es
« in pnesentiarum habita. »
Curbaram denique valde dolens respondit : « Mater mea ,
« quis tibi dixit quod Christiani vincent nos , et quod in hoc
«anno moriturus sum morte subitana»?i Mater sua dolens :
«Ego scrutata sum planetas, et .xii. signa, sive innumeras
«sortes, et in eis reperi quod gens Christiana nos est devic-
III.
• tura. ■ Quid plura ? Multa agens cum filio , videns mater ejus
quod nullomodo adquiesceret consiliis ejus, reversa est in
Aleph , deferens secum multa spolia quae conducere potuit.
Tertia vero die armavit se Curbaram , et venit ad civitatem.
Nos autem putantes posse resistere eis , paravimus bellum contra
eos. Sed tam magna fuit virtus illorum , quod posse resistere eis
nequivimus, sed coacti intravimus civitatem et multi mortui
sunt. Interea alii pugnabant eitra urbem, alii intus. Inter hec
19
Digitized by
146 GESTA FRANCORUM.
A. 1098. terea aiiî pugnabant extra urbem, alii intus, in quinta feria, per totum diem usque ad
vesperam. Inter haec Guillelmus de Grentemaisnil, et Albericus1, frater ejus, et Wido Tros-
sellus2, et Lambertus Pauper, isti omnes timoré perterriti de hesterno bella, quod du-
raverat usque ad vesperam, nocte latenter dimissi sunt per murum, fugientes pedibus
contra mare, ita ut neque in manibus neque in pedibus eorum5 remaneret aliquid nisi
soiummodo ossa. Multique alii fugerunt cum illis, quos ignoro4. Venientes igitur ad naves
quae erant ad Portum Sancti Simeonis, dixerunt nautis : « Quid hic, misèri, statis ? Omnes
* nostri mortui sunt, et nos mortem vix evasimus, quia exercitus Turcorum undique ob-
« sident alios in urbe. » At iili audientes taiia, stabant stupefacti; ac timoré perterriti
cucurrerunt ad naves5 et miserunt se0 in mare. Deinde superveni entes Turci, quos inve-
nerunt, occiderunt; et naves quae in alveo fluminis remanserant combusserunt igni, et
appréhender un t spolia eorum. Nos denique qui remansimus nequivimus sufFerre pondus
armorum illorum; fecimusque murum inter nos et illos, quem custodiebamus diu noc-
tuque. Interea tanta oppressione fuimus oppressi, ut equos et asinos nostros manduca-
remus.
XXXIV. Quodam vero die stantibus nostris majoribus, sursum ante castellum, tris-
tibus ac dolentibus, venit quidam sacerdos ad eos, et dixit : «Seniores, si vobis placet,
« audite rem quamdam quam in visione vidi. Quum nocte una jacerem in ecclesia Sanctae
* Mariae matris Domîni nostri Jesu Christi, apparuit mihi Salvator mundi cum sua génitrice ,
« et beato Petro , apostolorum principe , stetitque ante me et dixit mihi : Agnoscis me ? Cui
« respondi : Non. His dictis, ecce apparuit intégra crux in capite ejus. Iterum ergo inter-
« rogavit me Dominus, dicens : Agnoscis me? Cui dixi : Te alio modo non agnosco, nisi quia
« crucem in capite toi cerno, sicut Salvatoris nostri. Qui dixit : Ego sum. Statim cecidi ad
« pedes ejus, rogans humiliter ut subveniret nobis in oppressione illa quae super nos erat.
« Respondit Dominus : Bene adjuvi vos, et amodo adjavabo. Ego permisi vos habere Nicœam
« civitatem, et omnia devincere bella, et conduxi vos hue usque, et condolui vestrœ miseriœ,
« quam passi fuistis in obsidione Antiochiœ. Ecce in auxilio opportano misi vos sanos et incolumes
« in civitatem; et ecce, multam pravam dilectionem opérantes cum Christianis et pravis paganis
•« mulieribus; unde immensus fetor ascendit in cœlum. Tune aima Virgo, et beatus Petrus ceci-
* derunt ad pedes ejus, rogantes eum et deprecantes ut suum in hac tribulatione adju-
« varet populum. Dixitque beatus Petrus : Domine, per lot tempora tenait paganorum gens
« domum meam, in qua multa et inejfabilia mala fecerunt. Modo vero expulsis inimicis inde, Do-
« mine, lœtantur angeli in cœlis. Dixitque mihi Dominus : Vade ergo, et die populo meo ut re-
« vertatur ad me, et ego revertar ad illum; et infra quinque dies mittam ei magnum adjutorium,
« et quotidie decantet responsorium : Congregati sunt8, totum cum versu. Seniores, si hoc non
« creditis esse verum, sinite modo me in hanc scandere turrim, mittamque me deorsum;
1 Wilhelmus de Grentamenilg et Albricus. g. — 2 Trursellus. G. — 3 Oni. eorum g. — 4 Nescio. g. — 5/n
mare. b. — 6 Post verba miserunt se omittit codex e. omnia quae sequuntur usque ad cap. xl et verba
illa : Ipsa vero hora venit vir, etc. Vid. infra p. 1Ô2.
• Cf. Tudeb. p. 69, et vid. Processionale Rothomagense , sub rubrica In tempore belli.
Willelmus de Grentemesnil , et Albricus frater ejus , et Wido
Tursellus, et Lambertus Pauper, latenter dimissi per murum,
fugerunt, et multi alii quos ignoro. Venientes igitur ad naves,
dixerunt nautis : « Quid bic , miseri , statis ? Omnes nostri mortui
• sunt. » At iili audientes talia , timoré perterriti , miserunt se in
mare. Deinde supervenientes Turci occiderunt plures, et naves
combusserunt. Nos denique qui eramus in urbe , nequivimus
sufferre eos, sed fecimus murum inter nos et illos. Interea ita
oppressi sumus , ut equos et asinos nostros mauducaremus.
Quodam vero die venit quidam sacerdos et dixit : • Vidi vi-
• sionem et apparuit mihi Salvator mundi cum génitrice et
• beato Petro , apostolorum principe , crux in capite Salvatoris
« nostri , et interrogavit me dicens : Agnoscis me? Et ego : Non
f agnosco, nisi quia crucem in capite tao cerno, sicut Salvatoris nos-
«tri. Qui dixit : Ego sum. Statim cecidi ad pedes ejus, rogans
« bumiliter ut subveniret nobis. Respondit Dominus : Bene au-
« divi vos et amodo adjuvabo.' Tune Virgo Maria et beatus Petrus
« similiter rogantes ut suum adjuvaret populum in boc periculo.
«Dixitque mihi Dominus : Vade ergo et die populo meo ut re-
• vertatur ad me, et infra .F. dies mittam ei adjutorium , et quotidie
■ décantent responsorium istud cum versu : Congregati sunt ini-
« if ici nostri. » Si non boc creditis, in hac turri ascendam, et mit-
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
« si vero fuero incolumis, credatis hoc esse verum. Sin autem ullam laesionem fuero passus, A. 1098.
« decollate me, aut in ignem projicite me. » Tune Podiensis episcopus jussit ut adferrentur
Evangelia et crux, quatinus juraret ille hoc esse verum. Consiliati sunt omnes majores
nostri in ilia hora, ut jurarent sacra mentum, quod illorum nullus fugeret, neque pro
morte, neque pro vita, quandiu vivi essent. Primus dicitur jurasse Boamundus, deinde
cornes Sancti ^Egidii, et Rotbertus Nortmannus, ac dux Godefridus, et cornes Flandrensis.
Tancredus vero juravit ac promisit tali modo, quia, quandiu secum quadraginta milites ha-
beret, non sotum ex illo bello, sed etiam ab Hierosolymitano itinere non esset recessurus.
Nimis autem exsultavit Christiana congregatio, hoc audiens sacramentum.
XXXV. Erat* autem quidam peregrinus de nostro exercitu, cui nomen Petrus, cui, an-
tequam civitatem intraremus, apparuit sanctus Andréas apostolus, dicens : « Quid agis, bone
« vir ? • Cui ille respondit : « Tu quis es ? » Dixit ei apostolus : « Ego sum Andréas aposto-
« lus. Agnoscas, fili , quia, dum villam intraveris, vadens ad ecclesiam beati Pétri , ibi invenies
« lanceam Salvatoris nostri Jesu Christi, ex qua in crucis pendens patibulo vulneratus est. »
Haec omnia dicens apostolus continuo recessit. Ipse autem timens revelare consilium apo-
stoli , noluit indicare nostris peregrinis. yEstimabat autem se visum videre. Et dixit ad eum :
« Domine, quis hoc crediderit? » In illa vero hora accepit eum sanctus Andréas, et por-
tavit eum usque ad locum ubi lancea erat recondita in terra. Iterum quum essemus ita ut
superius diximus, venit sanctus Andréas rursus, dicens ei : « Quare non abstulisti lanceam
« déterra, ut ego tibi prœcepi? Scias rêvera, quia quicunque lanceam hanc portaverit in
bello, nunquam ab hoste superabitur. » Petrus vero continuo revelavit mysterium apostoli
hominibus nostris. Populus autem non credebat, sed prohibebat, dicens : « Quomodo pos-
« sumus hoc credere ? • Omnino enim erant paventes et protinus mori putabant. Accessit
itaque ille et juravit hoc totum veracissimum esse; quoniam ei sanctus Andréas bis in vi-
sione apparuerat, eique dixerat: « Surge, vade, et die populo Dei ne timeat, sed firmiter
« toto corde credat in unum verum Deum , eruntque ubique victuri ; et infra quinque dies
« mandabit eis Dominus talem rem, unde laeti et gavisi manebunt ; et, si certare voluerint,
« mox ut exierint unanimiter ad bellum, omnes inimici eorum vincentur, et nemo stabit
« contra illos. » Audientés itaque quod inimici eorum ab eis omnino essent vincendi , pro-
tinus cœperunt sese vivificare, et confortabant se adinvicem dicentes : « Expergiscimini, et
« estote ubique fortes et prudentes, quoniam in proximo erit nobis Deus in adjutorium ; et
« erit maximum refugium populo suo, quem respicit in mœrore maneniem. •
XXXVI. Turci b denique qui erant seorsum in castello undique tam mirabiliter coan-
gustabant nos, ut quadam die incluserint très milites ex nostris in turrim jquae erat ante
eorum castellum. Exierant namque gentiles et irruerant super illos tamacriter, ut nequirent
sufferre pondus eorum. Duo ex militibus exierunt de turri vulnerati; et tertius per totam
diem viriliter defendebat se de Turcorum invasione tam prudenter, ut in ipsa die duos
Turcos straverit super aditum mûri , caesis hastis. Nam très hastae detruncatae sunt in illa die
in manibus suis. II li vero acceperunt capitalem sententiam. Erat nomen illi Hugo li For-
• Tudeb. X, x. Vid. p. 70. — h Idem, X, xi. Vid. p. 71.
« tam me deorsum. Si fuero incolumis, crédite hoc verum esse;
«si Issus, decollate. ■ Tune Podiensis episcopus jussit afferri
textum et crucem , ut juraret hoc verum esse. Consiliati sunt
omnes ut jurarent quod null us eorum fugeret quandiu vivi
essent. Omnes juraverunt, et nimis hetati sunt propter hoc
sacramentum.
Erat autem ibi quidam peregrinus nomine Petrus, cui appa-
ruit sanctus Andréas apostolus, dicens : «Ego sum Andréas
«apostolus. Agnoscas, fili, quia, dnm villam intraveris , vadens
« ad ecclesiam Pétri apostoli , invenies lanceam nostri Salvato-
«ris, ex qua vulneratus fuit.» Hoc dicens excessit. Ipse autem
timens revelare, noluit indicare. Iterum sanctus Andréas ei ap-
parens, eadem replicabat. Et dixit peregrinus ad eum : «Do-
«mine, quis hoc crédit?» In illa hora accepit eum sanctus
Andréas per visum , et portavit eum usque ad locum ubi erat
lancea in terra condita. Tertio tamen ad eum venit, dicens :
«Quare non abstulisti lanceam, ut praecepi. Quicumque hanc
«lanceam portaverit in bello, nunquam superabitur.» Petrus
vero revelavit mysterium apostoli et juravit hoc verum esse.
Audientés hoc nostri confortant se adinvicem.
Turci denique qui erant in castello undique coangustabant
nos. Quadam die iucluserunt très milites ex nostris in unam
turrim et debellabant eos. Duo vulnerati capitalem susceperunt
.sententiam, et tertius tota die se defendebat. Vocabatur ergo
19-
Digitized by
Google
148 GESTA FRANCORUM.
A. 1098. cenez, de eiercitu Gosfredi de Monte Scajoso. Videns autem vir venerabilis Boamundus
quia nullatenus posset conducere gentes sursum in castellum ad bellum (nam qui erant
inciusi in do mi bus timebant alii famé, alii timoré Turcorum), iratus est val de, jussitque
confestim mitti ignem per urbem, in illa parte in qua erat Cassiani palatium. Quod ri-
dentés iiii qui erant in civitate, dereliquerunt domos, et omnia quae habebant, fugie-
bantque alii in castellum , alii ad portam comitis Sancti j£gidii , alii ad portam ducis Go*
defridi, unusquisque ad suam gentem. Tune nimia tempestas venti subito surrexit, ita ut
nemo posset se regere rectum. Boamundus itaque vir sapiens contristatus est valde, timens
pro aliisque ecclesiis. Haec ira duravit ab hora tertia usque in mediam noctem, fueruntque
crematae fere duo millia eedesiarum et domorum. Veniente autem média nocte, statim
omnis feritas ignis cecidit. Itaque Turci habitantes in castello, intra urbem bellabant no-
biscum diu noctuque, -et nihil aliud disseparabat nos nisi arma. Vi dentés hoc nostri, quod
non possent diu haec pati, quoniam qui habebat panem non licebat ei manducare, et qui
habebat [aquam] , non licebat bibere, fecerunt murum inter nos et ipsos petra et calce ; et
aedificaverunt castellum , et machinas , ut securi essent. Parsa autem Turcorum remansit in
castello agendo nobiscum bellum, alia vero pars hospitata erat prope castellum in una valle.
Nocte quippe superveniente , ignis de cœlo apparuit ab Occidente veniens, et appropin-
quans cecidit intra Turcorum exercitus, unde mirati sunt et nostri et Turci. Mane autem
facto, tremefacti Turci fugerunt omnes pariter, pro ignis timoré, ante domni Boamundi
portam, illicque hospitati sunt. Pars vero, quae erat in castello, agebat bellum cum nostris
die nocteque, sagittando, vulnerando, occidendo. Alia autem pars undique obsedit civi-
tatem, ita ut nullus nostrorum civitate m auderet exire aut intrare, nisi nocte et occulte.
Ita vero eramus obsessi et oppressi ab illis paganis, inimicis Dei et Sanctae Trinitatis, quo-
rum numerus fuit innumerabilis. Istique profani et inimici Dei ita tenebant nos inclusos
iaurbe Antiochiae, ut multi mortui fuerint famé, quoniam parvus panis vendebatur uno
bisantio ; de vino non loquar. Equinas namque carnes aut asininas manducabant et vende-
t bant; vendebant quoque gallinam quindecim sohdis; ovum duobus solidis; unam nucem
uno denario. Omnia enim valde erant cara : folia fici, vitis, et cardui, omniumque arbo-
ruop , coquebant et manducabant ; tantam famem immensam habebant. Alii coria caballo-
rum et cameloFum et asinorum atque boum seu bufalorum sicca de coquebant, et mandu-
cabant. Istas et multas anxietates ac angustias quas nominare nequeo, passi sumus pro
Christi nomine et £ancti Sepulcri via deliberanda. Taies quoque trîbulationes et famés ac
timorés passi sumus per viginti sex dies.
XXXVII. Imprudensb itaque Stephanus, Carnotensis cornes, quem omnes nostri majores
elegerant ut esset ductor nostrorum, maxima se finxit deprimi infirmitate, priusquam
Antiochia esset capta , turpiterque recessit in aliud castrum , quod vocatur Alexandrefa. Nos
itaque quotidie praestolabamur eum, quatinus subveniret nobis in adjutorio, qui eramus in-
ciusi in urbe, salutifero carentes auxilio. At ille, postquam audivit gentem Turcorum cir-
cumeingentem et obsidentem nos, latenter ascendit super proximam montanam, quae
stabat prope Antiochiam, viditque innumerabilia tentoria; vehementique captus timoré
recessit, fugitque festinanter cum suo exercitu. Veniens autem in suum castrum, exspo-
liavit illud, et céleri cursu retrovertitur. Postquam vero venit obviam imperatori ad Phi-
• Tudeb. X, xii. Vid. p. 7a. — b Idem, XI, 1. Vid. p. 74.
louons. Videos autem Boamundus quod non posset conducere
gentes in castellum ad bellum , jussit mitti ignem per urbem ,
et concremate sunt duo millia eedesiarum et domorum.
Videntes nostri quod non possent diu ferre impetum illorum ,
fecerunt murum internes et ipsos, ut securi essent Nocte quippe
superveniente , ignis veniens de cœlo cecidit intra Turcorum
exercitus. Mane autem facto, Turci tremefacti fugerunt ante
portam Boamundi. Pars vero agebat bellum cum uostris die
noctuque, occidendo. Alia autem pars obsedit ci vitatem, ita ut
nullus auderet exire. Moriebamur famé. Comedebamus asini-
nas carnes et equinas; de vino non loquitur. Vendebant quo-
que gallinam quindecim solidis, ovum duobus solidis, unam
nucem uno denario. Coria comedebant; hanc famem passi
sumus per viginti sex dies.
Stepbanus, cornes Carnotensis , finxit se deprimi infirmitate,
et recessit cum suo exercitu. Postquam vero venit obviam im-
Digitized by
Goog
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
149
lomenam, seorsufo vocavit eum secreto dicens : « Soias rêvera quoniam capta est Antiochia, A. 1098.
« et castrum minime captum est, nostrique omnes gravi obsessione obsessi sunt, et, ut put o,
« a Turcis modo interfecti sunt. Revertere ergo rétro quam citius potes, ne et ipsi invé-
« niant te, et hanc gentem quam tecum ducis. » Tune imperator, timoré perterritus, dam
vocavit Widonem , fratrem Boamundi , et quosdam alios, et ait iliis : « Seniores, quid facie-
tmus? Ecce omnes nostri districta obsessione impediti sunt, et forsitan in hac hora a
« Turcorum manibus omnes mortui sunt, aut in captivitatem ducti, sicut iste infelix cornes,
«turpiter fugiens, narrât. Si vultis, revertamur rétro céleri cursu, ne et nos moriamur
« repentina morte, quemadmodum et illi mortui sunt. » Quum Widoa, miles honestissimus,
talia audisset fallacia, cum omnibus statim cœpit plorare, atque vehementissimo uluiatu
plangere, unaque voce omnes dicebant : • O Deus verus, trinus et unus, quamobrem hœc
« fteri permisisti ? Cur populum sequentem te in manibus inimicorum incidere permisisti ?
« et viam tui itineris tuique Sepulcri liberare volentes tam cito dimisisti? Certe, si verum
« est hoc verbum quod ab istis nequissimis audivimus, nos et alii Cbristiani derelinquemus
« te; nec te ampli us rememorabimur, et unus ex nobis non audebit ulterius invocare no-
• men tuum. » Et fuit hic sermo mœstissimus in tota militia, ita ut nullus illorum sive
episcopus, sive abbas, seuclericus, seu laicus, auderet invocare Christi nomen, per plures
dies. Nemo namqueb poterat consolari Widonem plorantem, et ferientem se manibus,
suosque frangentem digitos, et dicentem : «Heu mihi! domne mi Boamunde* honor et
« decustotiusmundi, quem omnis mundus timebat et amabatlHeu mihi! tristis, non merui
« dolens tuam videre honestissimam speciem, qui nullam rem magis videre desiderabam.
« Quis mihi det ut ego moriar pro te, dideissime amice et domine? Cur ego, ex utero
« matris mes exiens, non statim mortuus fui ? Cur ad hanc lugubre m diem perveni? Cur
« non demersus fui in mare ? Cur non ex equo cecidi fracto collo, ut recepissem repen-
ti tinum interitum ? Utinam tecum recepissem felix martyrium, ut cernerem te gloriosissi-
« mum récépissé finem ! ■ Quumque omnes cucurrissent ad eum , quatinus consolarentur
eum, ut jam fmem daret plane tui, in se reversus, ait : «Forsitan creditis huic semicano
« imprudenti militi ? Unquam vere non audivi loqui de militia aliqua quam idem fecisset.
« Sed turpiter et inhoneste recedit, sicut nequissimus et infelix; et quicquid miser nun-
« tiat, sciatis falsum esse. » Interea jussit imperator suis hominibus, dicens : « lté et condu-
« cite omnes homines istius terrée in Bulgariam, et explorate, et devastate universa loca, ut,
« quumvenerintTurci, nihilpossinthicreperire. » Voluissent, noluissent nostri, reversi sunt
retrorsum, dolentes amarissime usque ad morte m; fueruntque mortui multi ex peregrinis
langu entes, nec valentes fortiter militiam sequi, remanebantque morientes in via. Omnes
vero aiii reversi sunt Constantinopolim.
XXXVIII. Nosc igitur, auditis sermonibus illius qui nobis Christi revelationem retulit
per verba apostoli, statim festinantes pervenimus ad locum in Sancti Pétri ecclesia, quem
ille demonstraverat. Et foderunt ibi tredecim homines a mane usque ad vesperam : sicqile
homo illetinvenit lanceam, sicut indicaverat. Et acceperunt illam cum magno gaudio et
timoré; fuîtque orta immensa lsetitia in tota urbe. Ab illa hora accepimus inter nos con-
silium belli. Porro statuerunt omnes majores nostri consilium, quatinus nuntium mitte
rent ad inimicos Christi Turcos, qui per aliquem interpretem interrogaret eos Securo
eloquio, dicens : * Quamobrem superbissime in Christianorum introissent terram, et cur
' Tudeb. Xï, n. Vid. p. 75. — b Idem, XI, m, /. c. — 6 Idem, XI, iv. Vid. p. 76.
peratori ad Philomenam , dixit imperatori quod omnes inter-
fecti eramus. Tune imperator perterritus vocavit Widonem,
fratrem Boamundi, et dixit ei quod mortui eramus omnes.
Qcrom ille and isset talia , cœpit ftere et pian gère fratrem sunm.
Qutunque omîtes currerent ut consolarentur eum, inquit :
«Credis huic semicano imprudenti militi? Nunquam audrti
« loqui de militia aliqua quam idem fecisset, sed turpiter fugit. »
Igitur, auditis sermonibus illius qui nobis revelationem apo-
stoli retulit, festinantes pervenimus ad locum quem ille de
moDStraverat. Et foderunt ibi tredecim homines tota die, et sic
inventa est lancea. Et acceperunt illam cum magno gaudio et
timoré. Ab illa bora accepimus consilium belli , et misimus ad
Turcos, et interrogarmitrt quamobrem introissent Christiano-
rum terram. Missi autem sunt eis Petrus Eremita et Herlui-
Digitized by
by Google
150 GESTA FRANCORUM.
^ 1098: « castrametati sint, et quare Christi servos occidant, et conquassent. » Quumque jam finis
esset dictis, invenerunt quosdam viros, Petram scilicet Eremitam et Herluinum, illisque
dixerunt haec omnia : tlte ad exsecratum Turcorum exercitum, et diligenter narrate eis
« haec omnia, interrogantes eos cur audacter et superbissime introierint terram Christia-
« norum et oostram. » His dictis, recesserunt nuntii, veneruntque ad profanum colle-
gium, dicentes omnia missa verba Curbaram et aliis, ita : « Satis multumque mirantur
« nostri majores et seniores quamobrem temere ac superbissime in Christianorum in-
« troistis terram , et illorum. Putamus forsitan et credimus quia hue ideo venistis, quoniam
« per omnia vultis effici Christiani; aut propterea igitur hue venistis ut per omnia Chris-
« tianos afficiatis? Rogant vos igitur omnes pariter nostri majores ut velociter recedatis a
«terra Dei et Christianorum, quam beatus Petrus apostolus jam dudum praedicando ad
« Christi culturam convertit. At illi permittunt adhuc vobiscum deduci omnia vestra : sci-
< licet equos, et mulos, asinos et camelos, oves et boves, et omnia alia ornamenta permit-
« tunt vobiscum, quoeumque volueritis, ferre. » Tune* Curbaram, princeps miiitiae Soldani
Persidis, cum omnibus aliis, pleni superbia, feroci respondere sermone : «Deum vestrum
« et vestram Christianitatem nec optamus, nec volumus, vosque cum illis omnino respui-
« mus. Hue usque jam venimus, eo quod valde miramur quamobrem seniores ac majores
« quos memoratis, cur terram quam abstulimus effeminatis gentibus, illi vocant esse suam.
«Vultis namque scire quid vobis dicimus? Revertimini ergo quantocius, et dicite vestris
« senioribus quia, si per omnia cupiunt effici Turci, et Deum vestrum, quem vos inclini
« colitis, abnegare volunt, et leges vestras spernere, nos illis hanc, et satis plus dabimus
« de terra, et civitates et castella; adhuc autem quod nemo vestrorum remanebit pedes,
« sed erunt omnes milites, sicut et nos sumus; et habebimus semper eos in summa ami-
« citia. Sin autem, sciant se per omnia capitalem subire sententiam, aut deducti in vin*
* culis Corrozanam in captivitate perpétua servient nobis nostrisque infantibus, per sempi-
« terna tempora. » Nuntii vero nostri velociter reversi sunt retrorsum , referentes omnia
quae respondisset eis gens crudelissima. Fertur Herluinus utramque scisse linguani, fuitque
interpres Petro Eremitae. Interea exercitus noster in utraque tremefactus parte, ignorabat
quid faceret. Ex una enim parte coangustabat eos cruciabilis famés, in alia constringebat
timor Turcorum.
XXXIX. Tandem btriduanis expletis jejuniis, et processionibus celebratis ab una ecclesia
in aliam l, de peccatis suis confessi sunt et absoluti ; fideliterque corpori et sanguini Christi
communicaverunt; datisque eleemosynis fecerunt celebrari missas. Deinde stabilité sunt
sex acies ex eis, intra civitatem. In prima vero acie, in primo videlicet capite2, fuit Hugo
• Magnus cum Francigenis et Flandrensi comité ; in secunda, dux Godefridus cum suo exer-
citu5. In tertia vero fuit Rotbertus Nortmannus, cum suis4 militibus. In quarta fuit5
Podiensis episcopus, portans secum lanceam Salvatoris, cum sua gente, et cum exercitu
Raimundi comitis Sancti jEgidii, qui remansit sursum custodire castellum, pro timoré
Turcorum, ne descenderent in civitatem. In quinta acie fuit Tancredust Marchisi filius6,
cum sua gente. In sexta etenim7 fuit vir sapiens Boamundus cum sua militia. Episcopi
nostri et presbyteri et clerici ac8 monachi sacris vestibus induti nobiscum exierunt cum
crucibus, orantes et deprecantes Dominum, ut nos salvos faceret, et custodiret, et ab
1 Om. et processionibus celebratis in aliam f. — 2 Om. in primo videlicet capite F. — 3 Om. cum $ao
exercitu f. — 4 Normannorum dux, cum electis. f. — 5 Om. fuit F. — 6 Om. Marchisi Jilias F. — 70m.
etenim f. — 8 Et. f.
• Tudeb. XI, v. Vid. p. 78. — b Idem, XI, vi. Vid. p. 79.
nus, illis qui dixerunt haec omnia. Tune Curbaram hoc quum Nuntii vero reversi ea retulerunt nostris que répondissent,
audisset, respondit: t Revertimini , et dicite senioribus vestris Fertur Herluinus utramque scire linguam, et Pétri Eremit*
• quod omnes subibunt capitalem sententiam , aut deducti in interpres fucrat.
• vinculis Corrozanam in captivitate perpétua servient nobis. t
Digitized by
Google
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
omnibus malis eriperet. Àlii 1 stabant super murum porte, tenentes sacras cruces in ma- A. 1098.
nibus suis2, signando et benedicendo nos. Ita nos ordinati et signo Crucis protecti, exivimus
per portam quae est ante Machomariam. Postquam* Gurbaram vidit Francorum acies, tam
puichre ordinatas, exire unam post aliam, dixit : « Sinite eos exire, ut melius eos habeamus
• in potestate nostra9. » Postquam vero fuerunt foris de urbe, viditque Curbaram ingen-
tem4 Francorum gentem, valde 5 timuit. Mox manda vit suo admiralio, qui omnia habebat
in custodia, ut, si ille videret ignem accensum in capite hostis, protinus praeconari faceret
omnem exercitum redire, sciens Turcos amisisse bellum6. Continuo Curbaram1 cœpit
paulatim redire rétro contra montanam, nostrique paulatim persequebantur illos. Deni-
que divisi sunt Turci : una pars ivit contra mare, et alii steterunt illic, putantes nostros
inciudere inter se. Videntes hoc nostri, fecerunt similiter. Illic fuit ordinata acies septena,
exacie ducis Godefridi et comitis Nortmanniae, et caput illius fuit cornes Reinaldus. Hanc
miserunt obviam Turcis, qui veniebant a mari. Turci autem prseliati sunt euro illis, et sa-
gittando multos occiderunt ex nostris. Aliae autem turmse ordinatœ sunt a flumine usque ad
mohtanam, quod distat per duo milliaria. Cœperunt vero turmae ex utraque parte exire,
nostrosque 1 indique circumeingere , jaculando, sagittando, vulnerando8. Exibantb quoque
de montanis innumerabiles exercitus, habentes9 equos albos, quorum vexilla omnia
erant alba. Videntes itaque nostri bunc exercitum, ignorabant penitus quid hoc esset et
qui essent, donec cognoverunt 10 esse adjutorium Christi. Cujus ductores fuerunt sancti11
Georgius, Mercurius etDemetrius. Hœc verba credenda sunt, quia plures ex nostris vide-
ront19. Turci autem qui stabant in parte maris, videntes quod non possent sufferre amplius,
miserunt ignem in herbam , ut videntes illi 13 qui erant in tentoriis fugerent. At illi, cognos-
centes illud signum, arripuerunt omnia honorabilia spolia, et fugerunt. Nostri vero pau-
latim militabant ubi maxima virtus eorum erat, scilicet ad tentoria illorum. Dux Gode-
fridus et Flandrensis cornes et Hugo Magnus equitabant juxta aquam, ubi virtus illorum
erat. Isti primitus signo Crucis muniti, unanimiter invaserant illos. Videntes hoc aliae acies,
simili modo invaserunt illos, exclamaverunt autem Persœ et Turci 14. Nos itaque 15, invocan-
tes Deum vivum et verum, equitavimus contra illos, et in nomine Jesu Christi et16 Sancti
Sepulcri incepimus bellum, et Deo juvante devicimus eos. Turci vero tremefacti arripue-
runt fugam, nostrique illos persequebantur juxta tentoria. Itaque milites Christi magis
amabant persequi illos, quam ulla spolia quaerere. Et persecuti sunt eos 17 usque ad Pontem
Ferreum, ac deinde usque ad castcllum Tancredi. Illi vero diitiiserunt ibi papiliones suos,
et aurum et argentum, multaque ornamenta, oves quoque et boves, equos et mulos, ca-
melos et asinos, frumentum et vinum, farinam, «t alia multa quae nobis erant necessaria.
XL. Hermeniic et Surani, qui habitabant in illis partibus, audientes nos superasse Tur-
cos, cucurrerunt ad montanam obviantes illis, et quantos comprehenderunt ex illis,
interfecerunt 18. Nos autem , revertentes ad civitatem cum magno gaudio , laudavimus et bene-
diximus Deum, qui victoriam dédit populo suo. Admiralius itaque qui castellum custo-
diebat, videns Curbaram et omnes alios fugientes e campo ante Francorum exercitum,
magis timuit; statim vero cum magna festinatione petebat Francorum vexilla. Cornes igitur
Sancti iEgidii, qui illic19 astabat ante castellum, jussit ei portari suum vexillum. IUe autem
accepit illud, et diligenter misit in turrim. Statim dixerunt Longobardi, qui illic stabant :
« Hoc vexillum non est Boamundi. » Interrogavit ille et dixit : a Cujus est? •» Qui dixerunt :
1 Dominant ut nos adjuvaret. Alii. f. — 2 Om. manibus sais f. — 3 In potestatem noslram. F. — 4 Om. ingen-
tem F. — 5 Om. valde f. — 6 Om. Mox mandavit, etc bellam F. — 7 Om. Curbaram f. — 8 Om. Illic
fait ordinata, etc. usque ad vulnerando f. — 9 Quumque prœlium commissum esset, et Turci occultos occidissent,
exivit de montanis innumerabilis exercitus, habens. F. — 10 Hune exercitum agnoverunU f. — 11 Om. Sancti f.
— 18 Om. Hœc verba videront F. — 13 Hune. f. — 14 Om. Dux Godefridus, etc. usque ad Persœ et
Turci f. — 15 Tune f. — 16 Om. Jesu Christi et f. — 17 Devicimus eos et persecuti eos sumus. F. — 18 Occi-
derunt F. * — 19 Illuc. F.
' Tudeb. XI, vu. Vid. p. 80. — b Idem, XI, vin. Vid. p. 81. — « Idem, XI, ix. Vid. p. 8<>.
Digitized by Google
152 GESTA FRÀNCORUM.
A. 1098. t Sancti yEgidii comitis. » Accessit ille et, apprehenso vexillo, reddidit comiti. Ipsa vero hora
venît vir venerabilis1 Boamundus, deditque ilH suum vexillum; ille autem illud accepit,
cum magno gaudio : et iniitpactum cum domno Boamundo, ut pagani qui vellent2 Chris-
tianitatem recipere essent cum eo, et qui vellent abire, sanos et absque ulla3 laesione
abire permitteret. Consensit ille4 quicquid admiralius postulavit5, etcontinuo misitduos6
servientes in castellum. Non post multos dies7 baptizatus est admiralius cum illis qui
Christum recognoscere maluerunt. Illos vero qui suas voluerunt tenere leges, fecit domnus
Boamundus conduci in Sarracenorum terram. Hoc bellum factum est8 quarto kalendas Julii,
vigilia9 apostolorum Pétri et Pauli1, régnante Domino nostro10 Jesu Christo, cui est honor
et gloria in sempiterna saecula. Àmen.
XLI. Etb quum jam11 essent omnes inimici nostri (Deo trino et uno summoque dignas
referimus grates12) per omnia devicti, hue illucque fugere cœperunt, alii 13 semivivi, alii
vulnerati, in vallibus et in nemoribus, et in arvis, et in viis deprehendebantur 14 mortui.
Populus vero Christi, victores scilicet peregrini 15, reversi sunt gaudentes felici triumpho,
devictis hostibus, in civitatem. Statim omnes nostri seniores, videlicet dux Godefridus, co-
rnes Sancti yEgidii Raimundus, Boamundus, cornes Nortmanniae domnus Rotbertus, cornes
Flandrensis lô, et alii omnes 17, miserunt nobilissimum comitem 18 Hugonem Magnum impe-
ratori Constantinopolim , ut ad recipiendam civitatem veniret, et conventiones quas erga
illos habebat, expleret : ivit, nec postea rediit. Postquam vero haec omnia gesta sunt, con-
gregati nostri10 majores ordinaverunt concilium, quemadmodum hune féliciter valerent
conducere et regere populum , donec peragerent iter Sancti Sepulcri , pro quo hue usque
multa erant perpessi20 pericula. Invent um est21 in concilio0 quia nondum auderent intrare
in paganorum terram, eo quod valde, in sestivo tempore, est arida et inaquosa : ideoque
acceperunt terminum attendendum ad kalendas Novembris. Denique divisi sunt seniores,
et unusquisque profectus est in terram suam, donec esset22 terminus eundi. Feceruntque
principes praeconari per universam urbem ut, si forte aliquis egens illic adesset, et auro
et argento careret, conventione facta cum illis remanere23 si veliet, ab eis cum gaudio re-
tentus esset24. Erat autem ibi quidam miles de exercitu comitis Sancti /Egidii , cui nomen
Raimundus Piletus; hic plurimos25 retinuit homines, milites ac pedites. Egressus est ille
cum collecto exercitu, et viriliter introiit in Sarracenorum terram , et profectus est ultra duas
civitates, et pervenit ad quoddam castrum cui nomen Talamaniaf6. Habitatores castri,
scilicet Surani, confestim sua sponte se tradiderunt ei. Quumque omnes essent ibi fere per
octo dies, nuntii venerunt ad eum dicentes : quoniam 27 hic prope nos est castrum Sarra-
cenorum multitudine plénum. Ad hoc castrum illico ierunt Christi milites peregrini, et
undique invaserunt illud28, quod continuo ab illis29 cap tu m est, Christi adjutorio. Appré-
henderont igitur omnes illius loci colonos: et qui Christianitatem recipere30 noluerunt,
occiderunt; qui vero Christum recognoscere maluerunt, vivos conservarunt. Reversi sunt
itaque hoc peracto nostri Franci, cum magno gaudio ad31 prius castrum32; tertiad vero
die exierunt33, et venerunt ad quamdam urbem cui nomen Marra, quae illic34 erat prope
illos. Erant autem ibi multi Turci congregati, et Sarraceni ab Aleph35 civitate, et ab orani-
1 Honorabilis. g. — 2 Jussit ei iendi suum veœillam. Quod quum accepàset, et vir venerabilis Boamundus
venisset, iniit pactum cum domino Boamundo, ut pagani qui vellent F. — 3 Om. ulla b. — 4 EL G. — 5 Con-
sensit ille admiralius et F. — 6 Suos. g. — * Non multo post f. — 8 Est in. g. — 9 In vigilia. F. G. — 10 Om.
nostro s. — 11 Om. jam g. — 12 Om. grates f. — 13 Illucque fugientes, alii. f. g. — 14 Deficiebant F. g. — 15 Om.
scilicet peregrini F. — 16 Boamundus et cornes Nortmanniœ, comesque Flandrensis. g. — 17 Om. videlicet dux
alii omnes F. — 18 Militem. F. g. — 19 Facta sunt, congregati omnes nostri. f. g. — 20 Passi. g. — 21 Om.
est G. — 22 Esset prope. g . — 23 Om. remanere b. — 24 Om. Feceruntque retentus esset F. — 25 Plu-
rimos secum. F. — 26 Thalamania. f. — 27 Quod. f. — 28 Om. illud e. — 29 Om. ab illis F. — 30 Accipere. F.
— 31 Et ad. b. — 32 Om. Reversi sunt prius castrum f. — 33 Exierunt nostri. f. — 34 Om. illic F. —
Alech. e.
" Id est xxvi 11* die menais Junii, A. D. 1098. ' Tudeb. XII, 11. Vid. p. 84.
* Tudeb. XII, 1. Vid. p. 83. " 4 Idem, XII, m. Vid. p. 85.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 153
bus urbibus et castris quœ circa illas1 sunt. Exierunt ergo barbari contra illos ad2 belium, A. 1098.
nostrique aestimantes luctari cum illis praeliando, coegerunt eos in fugam, et tamen reversi,
per totum diem invadebant nostros adinvicem; et usque ad vesperam perduravit îlla in-
vasio, aestus quippe9 erat immensus. Nequibant jam nostri sufferre tantam sitim, quoniam
nullatenus ibi ad bibendum invenire aquam poterant; voluerunt tamen ad illorum cas-
trum secure4 redire. Pro illorum enim peccatis Surani et minuta gens nimio pavore
correpti , mox cœperunt viam carpere retrorsum. Ut autem Turci viderunt illos retroce-
dentes, statim cœperunt illos5 persequi, et Yictoria illis ministrabat vires, multi nam-
que ex ipsis reddiderunt animas Deo, cujus amore illic congregati fuerant. Hsec occisio
facta est quinto die, in mense Julio. Reversi sunt autem Franci illi6 qui remanserant, in
suum castrum, et luit ibi Raimundus, cum sua gente, per plures dies. Aliia vero qui in
Antiochia remanserant, steterunt in ea cum gaudio et laetitia magna; quorum rector et
pastor exstitit Podiensis episcopus, qui, nutu Dei, gravi segritudine captus est, et, ut Dei
voluntas fuit, migravit ab boc saeculo, et in pace requiescens obdormivit in Domino, in
solemnitate scilicet sancti Pétri7 quae dicitur ad Vincula, unde magna angustia et tribu-
latio, immensusque dolor fuit in tota Christi militia, quia ille erat sustentamentum pau-
perum, consilium divitum, ipseque ordinabat clericos, pradicabat et summonebat milites,
dicens8 : « Quia nemo ex vobis salvari potest nisi honorificet pauperes, et reficiat; vosque
« non potestis salvari sine illis, ipsique vivere 9 sine vobis. Oportet igitur ut ipsi, quotidiana
« supplicatione , pro vestris orent delictis Deum, quem in multis quotidie offenditis, unde
« vos rogo ut pro Dei amore eos diligatis, et in quantum potestis eos sustentetis. »
XLII. Nonk post multum vero temporis venit vir venerabilis Raimundus, cornes de
Sancto yEgidio, et intravit in Sarracenorum terram, et pervenit in10 quamdam urbem quae
vocatur Albara, quam invasit una cum suo exercitu, eamque continuo cepit; et occidit
omnes Sarracenos et Sarracenas, majores et minores, quos11 ibi reperit. Quam postquam
suo continuit imperio, ad Christi revocavit fidem , quaesivitque consilium a suis sapientibus12
viris, ut episcopum in bac urbe devotissime praeordinari faceret, qui illam 13 ad fidem Christi
cultumque fideliter14 revocaret, et de domo diabolica templum Deo vivo et vero, et ora-
cula sanctorum consecraret. Novissime elegerunt quemdam honorabilem ac sapientissimum
virum0, et duxere illum in Antiochiam ad consecrandum ; factumque est ita. Alii autem qui
in Antiochia remanserant fuerunt ibidem cum gaudio et laetitia15. Appropinquanted vero
termino, videlicet festo Omnium Sanctorum, regressi sunt omnes majores nostri in unum,
in Antiochiam lô, omnesque simul cœperunt quaerere qualiter iter Sancti Sepulcri valerent
peragere17, dicentes : quoniam appropinquaverat eundi terminus, nulla erat hora contur-
bandi 18 amplius. Boamundus autem quaerebat quotidie conventionem quam omnes seniores
olim habuerant ei in reddendam civitatem ; sed cornes Sancti yEgidii ad nullam conventio-
nem volebat se emollire erga Boamundum, eo quod timebat se pejerare erga19 imperato-
rem; tamen saepe20 fuerunt congregati in ecclesia Sancti Pétri31, adfaciendum quod justum
erat. Boamundus recitavit suam conventionem, suumque ostendlt compotum. Cornes
Sancti jEgidii similiter sua patefecit verba, et jusjurandum quod fecerat imperatori, per
consilium Boamundi. Episcopi, Rotbertus, cornes de Nortmannia, et dux Godefridus, Flan-
drensis cornes et alii22 seniores divisi sunt ab aliis, et intraverunt ubi est cathedra sancti
1 Illam. G. — 2 Illis ad. g. Civitate, qui contra exierunt ad. y. — 5 Namque. f. g. — 4 Om. secure F. — 5 Om.
illos b. — 6 Reversis autem Francis, f. — 7 Nutu Dei, ab hoc sœculo migravit in solemnitate sancti Pétri. F.
— 8 Om. verba sequentia : dicens : • Quia, etc. f. — 9 Vivere nequeunt g. — 10 Ad. F. — 11 Sarracenos quos. f.
— 12 Sapientissimis. g. — 15 Reperit, fecitque ibi episcopum ordinari, qui illam urbem, F. — 14 Ad Christi cultum. g.
— 15 Om. Alii autem qui in Antiochia, etc. b. F. — 16 Antiochia. e. — 17 Explere. f. — 18 Conturban-
dum. g. — 19 Om. erga b. — 20 Om. sœpe f. — 21 Om. Sancti Pétri b. — 22 Justum erat. Tune Boamundus,
episcopi, et Normannorum nobilis Rodbertus, et alii. F. Episcopi et dux Godefridus, Flandrensisque cornes, et
cornes de Nortmannia, aliique. g.
" Tudeb. XII, iv. Vid. p. 85. c Nom. Petrum. (Cf. Will. Tyr. 1. VII, p. 292 et seq.)
b Idem, XII, v. Vid. p. 86. d Tudeb. XII, vi. Vid. p. 87.
111. 20
Digitized by
Google
154 GESTA FRÀNCORUM.
A. 1098. Pétri, ut ibi judicium inter utrumque discernèrent. Postea vero1, timentes ne Sancti Se-
pulcri via perturbaretur, noluerunt aperte judicium dicere. Ait" denique cornes Sancti
iEgidii : « Priusquam via Sancti Sepulcri remaneat, si Boamundus nobiscum venire voluerit,
« quicquid nostri pares, videlicet dux Godefridus domnusque Rotbertus, Nortmanniae cornes,
• et Flandrensis cornes, aliique2 seniores laudaverint5, ego fideliter consentiam, salva fide-
• litate imperatoris. » Hoc totum laudavit Boamundus, et promiserunt ambo, in manibus
episcoporum, quod nullo modo per se via Sancti Sepulcri deturbaretur. Tune Boamundus
accepit consilium cum suis hominibus quomodo muniret castrum de alta montana bomi-
nibus et victu. Similiter cornes Sancti iEgidii accepit consilium cum suis4 quomodo mu-
niret palatium Cassiani admiralii et turrim quae est super portam pontis, qui est ex parte
Portus Sancti Simeonis; muniret5, inquam, hominibus et victu, qui non deficeret longo
tempore6.
XLIII. Haec urbsb Antiochia scilicet valde est pulchra et honorabilis, quia infra muros
ejus sunt quatuor montanae maximae et nimis altae. In altiori quoque est castellum aedifi-
catum, mirabile et nimis forte. Deorsum7 est civitas honorabilis et conveniens, omnibus-
que ornata honoribus, quoniam multae ecclesiae sunt in ea œdificatae; trecenta et sexaginta
monasteria in se continet. Sub suo jugo continet patriarcha centum quinquaginta très
episcopos. Clauditur civitas duobus mûris : major quoque valde est aitus, et mirabiliter
latus, magnisque lapidibus compositus, in quo sunt ordinatae quater centum et quinqua-
ginta turres; modisque omnibus est civitas formosa; ab oriente, clauditur quatuor mag-
nis montanis; ab occidente, secus muros urbis fluit quoddam flumen cui nomen Farfar8.
Quae civitas magnae9 auctoritatis est, nam eam prius lxxv reges10 constituerunt, quorum
luit caput Antiochus rex, a quo dicitur Antiochia. Istam civitatem c tenuerunt Franci obses-
sam per octo menses, et unum diem; postea fuerunt intus inclusi per11 très hebdomadas
a Turcis, et ab aliis paganis, quorum numéro nunquam fuit major congregatio hominum,
vel Christianorum vel paganorum. Tarn en, adjutorio Dei et Sancti Sepulcri, devictis illis
a Christianis Dei requievimus cum gaudio et laetitia magna in Antiochia per quinque
menses et octo dies.
XLIV. Quibus expletis, mense Novembrio18, discessit Rai m un dus, cornes Sancti iEgidii,
cum suo exercitu ab Antiochia, venitque per unam civitatem quae vocatur Rugia, et per
aliam quae dicitur Albaria. Quarto vero die, exeunte Novembrio 14 d, pervenit ad Marram
civitatem, in qua maxima multitudo Sarracenorum etTurcorum et Arabum, et aliorum15
paganorum erat congregata; ipseque cornes in crastinum16 invasit eam. Non post multum
vero temporis Boamundus, cum suo exercitu, secutus est comités, et applicitus est cum eis
in die dominica. Secunda vero feria nimis fortiter invaserunt undique civitatem, et tam
acriter, tamque fortiter, ut scalae starent erectae ad murum. Sed tam maxima17 erat virtus
paganorum l8, quod illa die nihil eos offendere aut nocere potuerunt. Videntes autem se-
niores quia nihil agere poterant et frustra laborabant, fecit19 Raimundus*, cornes Sancti
yEgidii20, fieri quoddam ligneum castrum forte et altum. Quod castrum ingeniatum et
aedificatum erat super quatuor rotas, super quod stabant plures milites, et Evrardus21 ve-
1 Discernèrent Sed. F. — 2 Dux Godefridus, et Flandrensis cornes, et Rotbertus Nortmannus, aliique. g.
— 5 Pares atque seniores laudaverint. F. — 4 Om. accepit consilium cum suis f. — 5 Super portam pontis mu-
niret G. — 6 Ex parte portœ Sancti Simeonis hominibus et victu. f. — 7 Forte. De deorsum. g. — 8 Pharphar. f.
— 9 Tantœ. f. — 10 Cui nomen Farfar : et ita noluerunt stulte neque inane dimittere regalem civitatem
Antiochiam, qum tantœ auctoritatis fuit, quod eam prius septuaginta quinque reges. g. — 11 Om. per f. g. —
12 Om. Dei g. — 15 Om. mense Novembrio F. — 14 Om. exeunte Novembrio F. — 15 Aliorumque. g. Om.
Sarracenorum et aliorum F. — 16 Om. in crastinum e. — 17 Undique civitatem, et tam maxima. F. —
18 Om. paganorum f. — 19 Nihil facere potuerunt, fecit. F. — 20 Cornes de Sancto jEgidio. F. g. — 21 Euvardas. g.
" Tudeb. XII, vu. Vid. p. 88. d Id est xxvn* die mensis Novembris, A. D. 1098.
* Idem, XIII, 1, /. c. (Cf. Tudeb. p. 90, not. c.)
c Idem, XIII, 11. Vid. p. 90. • Tudeb. XIII, m. Vid. p. 91.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIÀTUS. 155
nator, tuba1 fortiter sonans; subter vero erant armati milites, qui deduxerunt castrum A. 1098.
usque prope urbis murum, juxta turrim quamdam. Quoda videns gens pagana, statim fece-
runt instrumentum , quo jactabant maximos lapides super castrum, ita ut pene nostros
milites occiderent. Jaciebant quoque graecos ignés super castrum, putantes illud ardere
et devastare2. Sed Deus3 omnipotens noluit ut castrum arderet hac vice; supereminebat
enim4 omnes muros civitatis. Milites igitur nostri qui erant in superiori solario5, videlicet
Guillelmus de Monte Pislerio, et alii multi, jactabant immensos lapides super illos qui
stabant in muro urbis; et ita percutiebant eos super clipeos, ut clipeus et inimicus cade-
rent deorsum in civitatem, in mortem6. Ita faciebant isti; alii vero tenebant în hastis
honorabilia signa, et cum lanceis ethamis ferreis putabant eos trahere ad se7; et sic prae-
Hati sunt usque ad vesperam. Rétro castrum stabant presbyteri, clerici, sacris vestibus
induti, orantes et obsecrantes Deum, ut suum defenderet populiun, et Christian ita te m
exaltaret, ac paganismum deponeret8. In alia vero parte, certabant nostri milites quotidie
cum illis, erigentes scalas ad murum urbis; sed virtus paganorum erat tanta, ut nihil
proficere nostri possent.
XLV. Tamen Gulferius de Daturreb primus ascendit per scalam in murum, statim-
que9 fuit fracta scala pro multitudine aliomm; tamen ascendit ipse, cum aliquantis, supra
murum ; illi autem qui ascendebant expediebant circa illos murum 10. Alii quoque invene-
runt aliam scalam, erexerunt 11 eam festinanter ad murum; et ascenderunt per eam multi
milites et pedites, statimque ascenderunt super murum 12. Sarraceni igitur tam robuste
invaserunt illos 15 et 14 per murum et per terram sagittando , et spiculando cominus cum suis
lanceis, ut multi ex nostris, timoré15 perterriti, demitterent se super16 murum. Tandiu
vero illi prudentissimi viri qui remanserant in muro sufferebant illorum persecutionem,
quandiu alii qui subter castrum erant foderunt murum urbis. Videntes vero 17 Sarraceni
quod nostri fodissent murum18, statim, timoré perterriti, inierunt fugam in civitatem19.
Hoc totum factum est in die sabbati, ad horam vesperi, occidente sole, undecima die,
intrante Decembri30. Boamundus igitur per interpretem fecit loqui Sarracenis majoribus,
ut ipsi, cum suis mulieribus et infantibus, aliisque substantiis, mitterent se in unum pala-
tium quod est supra portam, ipseque defenderet eos de mortali sententia. Intraverunt
vero omnes nostri in civitatem; et quicquid boni invenerunt in domibus et in21 foveis, hoc
unusquisque ad suum continebat proprium. Facto autem die, ubicumque reperiebant
quemquam illorum, sive masculum sive feminam, occidebant. Nullus angulus civitatis
deerat vacuus Sarracenorum cadaveribus; vixque poterat aliquis per vias ire civitatis, nisi
calcando super Sarracenorum cadavera. Boamundus22 denique illos quos jusserat in pala-
tium intrare apprehendit, illisque abstulit omnia quae habebant, videlicet aurum, argen-
tum29, aliaque ornamenta; alios vero fecit occidi; alios autem 24 jussit conduci ad venden-
dum in Antiochiam 25. Mora autem Francorum fuit in illa urbe per unum mensem et
quatuor dies, in qua fait mortuus Oriensis episcopus6. Fuerunt ibi ex nostris qui illic non
invenerunt, sicuti opus eis erat, tantum ex longa mora, quantum ex26 districtione famis,
quia foris nequiverant aliquid invenire ad capiendum; sed27 scindebant28 corpora mortuo-
*
1 Tubam. F. g. — 2 Devastari. f. g. — 3 Om. Deus r. — 4 Vero. g. — 5 Solatio. e. — 6 In montent, f. —
7 Om. Ita faciebant isti, etc. usque ad trahere ad se f. — 6 Ut populum defenderet suum, ac paganismum
deponeret f. — 9 Sed statim. g. — 10 Om. illi autem qui ascendebant expediebant circa illos murum g. —
11 Erexeruntque. g. — 12 Om. In alia vero parte, etc super murum f. — 13 Nostros. f. — 14 Om. et g.
— 15 Om. timoré e. — 16 Se per. g. — 17 Autem. f. — 18 Om. murum e. — 19 Civitate. e. — 20 Om. Hoc
totum, etc. f. — 21 Om. in g. — 22 In domibus et foveis abstulerunt. Facto autem die, ubicumque reperiebant
quemquam illorum interficiebant Boamundus. F. — 23 Et argentum. F. — 24 Et alios quidem. f. — 25 Ven-
dendum Antiochiœ. g. — 26 Om. ex e. — 27 Om. Mora autem Francorum, etc ad capiendum, sed f.
— 28 Scindebant autem nostri. f.
" Tudeb. XIII , iv. Vid. p. 92. debove Golferius deTurribus vocatur. (Cf. p. 9a et n. u.)
h Id. XIII , v. Miles ille , quem sic vocal breviator, a Tu- e Willelmus, Aurasicensisepiscopus. (Cf.p.gô.etn.a )
20.
Digitized by
Google
156 GESTA FRANCORUM.
A. 1098. mm, eo quod in ventribus eorum1 inveniebant bisanteos reconditos; alii vero cœdebant
carnes eorum per frusta, et coquebant ad manducandum.
XLVI. Boamundus2* non potuit apud comitem Sancti iEgidii concordari super id quod
petebat, iratusque reversus est Antiochiam. Cornes autem3 Raimundus, non diu moratus,
mandavit per suos legatos Antiocbiae duci Godefrido et Flandrensi comiti, ac Rotberto
Nortmanniae4, et Boamundo, ut ipsi venîrent ad Rugiam civitatem, loqui cum eo. Vene-
runtque illuc omnes seniores5, et fecerunt6 concilium quomodo honeste possent tenere
viam Sancti Sepulcri, pro qua mpti sunt, et usque bue perventum srt. Nequiverunt con-
cordare cum Raimundo Boamundum, nisi Raimundus cornes redderet Antiochiam ei.
Noluit cornes ad hoc assentire7, pro fiducia quam fecerat imperatori. Comités namque8
et dur reversi sunt9 Antiochiam una cum Boamundo. Cornes vero Raimundus reversus
est ad Marram, ubi peregrini erant; mandavit quoque suis militibus honestare palatium
et castellum quod erat supra portam pontis10 civitatis11.
A. 1099. Vidensb autem Raimundus quod nullus seniorum voluisset, causa ejus, ire in viam
Sancti Sepulcri , exivit nudis pedibus de Marra décima tertia die intrante Januario 12, et
pervenit usque Capharda; fuitque ibi per très dies. Illic adjunxit se nobilissimus cornes
Nortmanniae 13 Rotbertus comiti Raimundo. Rex autem Caesareae multotiens mandaverat
per suos nuntios comiti , Marrae et Caphardae, quod cum eo pacem vellet habere, et de
suo pretium ei daret, et Christianos peregrinos diligeret, fiduciamque faceret quia quantum
continet ejus imperium peregrinis non esset offendiculum, et mercatum de equis, et de
corporalibus alimentis daret gaudenter. Exierunt autem nostri et vénérant hospitari juxta
Cœsaream, super fluvium Parfar. Quumque vidisset rex Caesareae contubernium Francorum
tam prope civitatem hospitatum esse, doluit animo, et jussit illis devetari mercatum, nisi
discederent a confinio civitatis. Crastinac vero die, misit cum illis duos Turcos, suos
videlicet nuntios, qui eis demonstrarent14 fluminis vadum, eosque conducerent, ubi inve-
nire possent15 ad capiendum16. Denique venerunt in vallcm quamdam subter quoddam
castrum; ibi17 depraedati sunt plus quam quinque animalium millia, et satis frumenti, at-
que alia bona, unde valde fuit refecta tota militia Christi. Tamen illud castrum red-
didit se comiti, eique dédit equos, et aurum purissimum, et juraverunt sua lege quod
peregrinis nil exinde fieret mali; fuimusque ibi per quinque dies. Egressi etenim inde
pervenimus gaudentes hospitari ad quoddam Arabum18 castrum. Exivit igitur Dominus
castri , et concordatus est cum comité 19. Exeuntes d vero inde pervenimus ad quamdam
civitatem pulcherrimam, et omnibus bonis refectam , in quadam valle sitam, nomine Kepha-
liam20. Habitatores vero illius, audiëntes Francos venisse, dimiserunt urbem, et hortos
plenos oleribus, et domos plenas alimentis corporalibus, et fugerunt. Tertia die egressi
ab illa urbe, transivimus 21 per altam et immensam montanam, et intravimus22 in vallem
de Sem23, in qua erat maxima ubertas omnium bonorum24; fuimusque ibi per dies fere
quindëcim. Hic prope nos erat quoddam castrum, in quo erat congregata paganorum
maxima multitudo. Quod castrum aggressi sunt nostri, idque fortiter superassent, nisi
Sarraceni jactassent foras immensas turmas animalium; reversi sunt nostri déférentes omnia
bona ad sua tentoria. Summo autem diluculo , collegerunt nostri suos papiliones , et vene-
runt obsidere idem castrum, ibique putabant extendere tentoria; sed gens pagana omnino
1 Om. eorum e. — 2 Boamundus autem. f. g. — 3 Igitar. g. — 4 Nortmanno. g. — 5 Om. Cornes autem
Raimundus omnes seniores F. — 6 Feceruntque. g. — 7 Consentira F. — 8 Denique. g. — 9 Sunt in. g. —
10 Om. pontis g. — 11 Om. Comités namque et dux pontis civitatis F. — 12 Om. décima tertia die intrante
Januario t. — - 11 Adjunxit se cornes Normanniœ. g. — 14 Monstrarent. f. g. — 15 Potuissent. f. g. — 16 Om.
ad capiendum F. — 17 Ibique. F. — 18 Om. Arabum e. — 19 Om. fuimusque ibi per, etc est cum
comité f. w— . 20 Kaphaliam. F. — 2i Om. transivimus e. — 22 Fugerunt. Inde intravimus. f. — 23 Vallem
densam. e. Vallem de Lem. g. — 24 Ubertas omnibus bonis. G.
* Tndeb. XIII, vi. Vid. p. 94. e Tudeb. XIII, vm , /. c.
h Idem, XIII, vu. Vid. p. 95. d Idem, XIII, ix. Vid. p. 96.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
157
dédit se1 fugœ, ac dimiserunt castrum vacuum. Intrantes autem nostri invenerunt ibi a. 1099.
omnem abundantiam frumenti, vini, farinae, olei et quicquid eis opus erat2. Illic' devo-
tissime celebravimus festivitatem Purificationis sanctte Maria? b, veneruntque illuc nuntii de
Camela civitate. Rex namque illius mandavit comiti equos, aurum, et pactus est cum eo
quod Christianos nullo modo offenderet3, sed eos diligeret et bonoraret. Rex autem Tripolis
mandavit comiti quoniam cum eo fideliter pactum iniret, et amicitiam haberet, si ei pla-
ceret, misitque illi4 equos deotm, et quatuor mulas, et aurum. Sed cornes ait nullo modo
cum eo pacem se recipere, nisi iile Christianus «fficeretur. Euntes autèm de optima valle,
pervenimus ad quoddam castrum quod dicitur Àrehae, in die Lunae, scilicet secunda feria,
mediante Fehruario5c, <nrca quod tentoria tetendimus. 'Quod erat plénum6 innumerabili
génie paganorum , videHcet Turcorum, Sarracenorum , Arabum, Publicatforum 7, pagano-
rum, et mirabiliter .munierunt8 illud9, et defendebant se fortiter. Tune exéuntes quatuor-
decim ex nostris militibus, ierunt contra TripoKm urbem, quae erat secùs nos. Isti quatuôr-
decim inwnerunt circa sexaginta Turcos; et alios quofedam, qui babebant ante se collectas
hommes et animalia plus quam mille10 quingenta. Qui signo Crucis muniti invasërunt
eos, et occiderunt sex ex illis, apprehenderuntqué 11 sex12 equos. De exercitu vero Rai-
mundi oomitis exrerunt13 Raimundus Piletus et Raimundus, vicecomes de Tentoriis14, ve-
neruntque ante Tortosam civitatem , et fortiter aggrediuntur illam , quae nimrs erat munita
multitudine paganorum 15. Sero autem jam facto , secesserunt in quemdam angulum ; ibique
hospitati sunt, feceruntque innumerabiles ignés, quasi tota hostis esset ibi. Paganid vero,
timoré perterriti, nocte latenter fugerunt, et dimiserunt civitatem pienam omnibus bonis,
que etiam valde optimum portum secus mare in se retinet. Crastina autem die venerunt
nostri, ut undique invaderent illam , inveneruntqtie 16 vacuam 17, et intrantes hospitati sunt18
in ea, usque dum obsidio19 esset ante urbem Archae. Est prope istam alia urbs quae di-
citur Maraclea; admiralius qui eam regebat pactus est cttm nostris, et misit nostros in
civitatem, etnostra20 vexflla.
XL VII. Dux quoque Godefridus et Boamundus Flan drensisque cornes venerunt usque
ad Lichiam civitatem. Disseparavit enim se Boamundus ab eis, et reversus est Antiocbiam21.
Illi vero venerunt s et obsederunt22 quamdam urbem cui nomen Gibellum. Audiens itaque
Raimundusv cornes Sancti /Egidii quod innumerabilis gens paganorum rueret supèr nos
ad certum bellum, illico24 consilium habuit cum suis, ut mtoidaret25 senioribus qui sunt
in obsidione Gibelli quatinus eis subvenirent. Quod illi audientes, statimpacti sunt cum
admiralio, facientes pacem cum eo, et acceperunt equos et aurum, dimiseruntque tirbem
venientes ad nos in adjutorium. Sed illi non26 venerunt ad bellum contra nos. Itaque co-
mités prœdicti hospitati sunt ultra fluraen, ibique obsederunt castrum illud27. Nône multo
part equkaverant nostri contra Tripolim, inveneruntque extra civitatem Turcôs, Arabès et
Sarracenos, tjuos invaserunt 28 nostri, et miserunt eos in fugam, et occiderunt maximam
paitem nobilium urbis. Tanta fuit paganorum occisio et sanguinis effiisio, ut etiam29 aqua
quae in civitate fluebat videretur rubere, et fluere in cisternas eorum ; unde valde fuerunt
1 Sese. g. — 2 Om. frumenti, vini opus erat f. — 3 OffendeL e. — 4 Om. illi b. — 5 Om. in die
Lunœ Februario f. — 6 Detendimus. Qaod castrum plénum erat G. — 7Om. videlicet Publica-
norum f. — 8 Invenerunt F. — 9 Publicanorum mirabiliier munierunt castrum illud. g. — 10 Om. mille F. —
11 Invaserunt eos, ei, Deo juvante, mirabiliter superaverunt illos, et occiderunt .vi. ex illis, apprehenderuntqué. g.
— 12 Quinque. f. — 13 Quidam autem de exercitu Raimundi comitis exierunt de tentoriis. F. — 14 Tentoria. G.
— 15 Om. quœ nimis paganorum f. — 16 Nostri, et invenerunt f. — 17 Illam vacuam. g. — 18 Habita-
verunt. G. Hospitaverunt. f, — 19 Obsessio. f. g. — 20 Nostraque. g. — 21 Om. Est prope istam, etc. ... .
reversus est Antiochiam F. — 22 Inde nostri venientes obsederunt f. — 23 Om. Sancti jEgidii f. De Sancto
jEgidio. g. — 24 Om. illico f. — 25 Mandet f. g. — 26 Om. non f. — 27 Om. Itaque comités ..... castrum
illud f. — 28 Terruerunt e. — 29 Om. etiam e.
* Tudeb. XIII, x. Vid. p. 97. e Idest xiv* die mensis Februarii.
k Secunda die mensis Februarii, anno Domini J Tudeb. XIII, xi. Vid. p. 98.
1099. * Idem, XIII, xii. Vid. p. 99.
Digitized by
158 GESTA FRANCORUM.
A. 1099. tristes 1 dolentesque 2. Jam vero 5 tanto timoré perterriti ut nullus eorum auderet exire extra
civitatis portam* Alia vero die equita venait ultra Desem , et invenerunt boves et oves et asinos
multaque animal ia; camelos quoque depraedati sunt, fere tria millia4. Obsedimus vero cas-
trum supradictum per très menses, minus una die; ibique Pascha Domini celebravimus iv
idus Aprilis'. Naves quippe nostrae venerunt prope nos in quemdam portum , quandiu fuimus
in illa obsidione, déférentes maximum mercatum , scilicet frumentum , vinum5, et carnem,
et caseum, et hordeum, et oleum, unde maxima ubertas fuit in tota expeditione. In illa deni-
que obsidione féliciter acceperunt martyrium plures ex nostris, videlicet Anselmus de Robo-
dimonte6, Guillelmus Picardus, et alii plures7 quosignoro. Rex quoque Tripolis8 saepe mmtios
mittebat senioribus, ut dimitterent castrum, et cum eo9 concordarentur. Audientes itaque
nostri hoc, scilicet et dux Godefridus, et Raimundus cornes, inclytusque cornes Rotbertus
Nortmanniae 10, Flandrensisque cornes, videntesque11 novos fructus properasse, quia in me-
dio Martio comedebamus novellas fabas, medio quoque Aprili frumentum, consiliati sunt
nostri dicentes : bonum valde esse Hierosolymitanum iter explere cum novis fructibus.
XL VIII. Discessimus b igitur a castro, et pervenimus Tripolim, vial2 feria, decimo tertio
die mirante Maio 13, ibique fuimus per très dies. Tandem concordatus est rex Tripolis cum
senioribus, illisque continuo dissolvit plusquam trecentos peregrinos, qui illic capti erant,
deditque illis quindecim millia bisanteorum14, et quindecim equos magni pretii; dédit etiam
nobis magnum mercatum equorum, asinorum, omniumque bonorum, unde nimis ditata
est omnis Christi militia. Pactus est vero cum illis quia, si bellum quod eis Admiralius
Babyloniae parabat possent devincere, et Hierusalem apprehendere, ille Christianus effi-
ceretur, terramque ab eis recognosceret, atque tali modo factum est placitum15. Nos autem
discessimus ab urbe, n* 16 feria mensis Maii, transivimusque per viam artam et arduam
quotidie et tota nocte 17, et pervenimus 18 ad castrum cui nomen Bethelon, deinde ad urbem
quœ dicitur Zebar19, secus mare, in qua passi sumus nimiam sitim, et sic defessi20 per-
venimus ad flumen cui nomen Braym. Deinde transivimus nocte ac die Ascensionisc Domini
per montem in quo est via nimis angusta, et illic putavimus inimicos nobis insidiantes
invenire; sed, Deo annuente, nullus eorum audebat properare ante nos, Nostri denique
milites, précédentes nos, liberaverunt ante nos viam illam21, et22 applicuimus ad civita-
tem juxta mare quae dicitur29 Baruth, et inde venimus ad aliam urbem quae dicitur24
Sagitta; dehinc ad aliam quae vocatur25 Sur, et de Sur ad Acram civitatem. De Acra26 ve-
nimus ad castrum cui nomen Gayphas, ac deinceps hospitati sumus juxta Cœsaream, ibi-
que celebravimus Pentecostend, tertia die, exeunte Maio. Denique27 venimus ab urbem
Ramola, quam Sarraceni dimiserant vacuam, propter metum Francorum, juxta quam erat
honorabilis ecclesia in qua requievit pretiosissimum sancti Georgii corpus, quia illic a
perfidis paganis pro Christi nomine féliciter martyrium suscepit. Ibique consiliati28 sunt
nostri majores ut illic29 eligerent episcopum, qui hanc custodiret et regeret30 ecclesiam;
cui suas dederunt décimas, et auro argenloque ditaverunt, et equis ac animalibus aliis,
quo dévote et honeste viveret cum illis qui cum eo essent.
XLIX. Remansite ipse illic cum gaudio31; nos autem92 laetantes et exsultantes, usque ad
1 Tristes alii. G. — 2 Om. Tanta fuit paganorum dolentesque f. — 9 Vero erant f. g. — 4 Om. Alia
vero die tria millia F. — 5 Et vinum. f. — 6 Ansellus de Riboatmont. g. — 7 Om. plures e. — 8 Denique
Tripolim. f. — 9 Om. cum eo f. — 10 Et Raimundus cornes Sancti jEgidii, ac Rotbertus Normannus. g. —
11 Audientes itaque nostri hoc seniores, videntesque. F. — 12 Tripolim in sexta. g. — 19 Om. vf feria Maior.
— 14 Bisanteos. g. — 15 Om. atque tali modo placitum f. — 16 Urbe in secunda. g. — 17 Tota die ac
nocte. g. — 18 Discessimus ab urbe, et pervenimus. F. — 19 Zebari. g. — 20 Om. defessi t. — 21 Om. Deinde
transivimus nocte viam illam f. — 22 Et post hœc. f. — 29 Om. quœ dicitur F. — 24 Vocatur. F, g. —
25 Dicitur. g. — 26 De Acra vero. g. — 27 Pentecosten. Deinde. f. — 28 Ibi consiliati. f. g. — 29 Om. illic f.
— 90 Erigeret. g. — 91 Om. et equis ac animalibus illic cum gaudio F. — 92 Inde nos. w.
' Id est décima die mensis Aprilis, anno Domini e Id est die Jovisxix* mensis Maii.
1099. d Die xxix* mensis Maii.
fc Tudeb. XIII, xiii. Vid. p. 100. • Tudeb. XIV, 1. Vid. p. 102.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 159
civitatem Hierusalem pervenimus, feria tertia, octavo idus Juniia, eamque mirabiliter obse- A. 1099.
dimus. Piissimus electusque Rotbertus, vir nobilissimus, Nortmannorum cornes1, cum suo
prseclaro exercitu obsedit eam a septentrione 2, juxta Sancti Stephani protomartyris eccle-
siam, ubi9 lapidatus est pro Christi nomine; juxta quera Rotbertus Flandrensis4 obsedit
eam. Ab occidente vero5, obsedit eam dux Godefridus et Tancredus. A meridie, ob-
sedit eam cornes Sancti jEgidii, scilicet in monte Syon, circa ecclesiam Sancte Mariae,
matris Domini, ubi Dominus cum suis cœnavit discipulis. Tertia vero die, ex nostris, sci-
licet Rai m un du s Piletus et Raimundus de Taurina, et alii plures ex nostris, causa prœ-
liandi, sequestraverunt se ab exercitu, inveneruntque 6 bis centum Arabes; et praeliati sunt
Christi milites contra illos increduios, et, Deo juvante7, fortiter illos superaverunt, et
occiderunt multos ex eis, et appréhenderont triginta equos8. Secunda vero veniente feria,
aggredimur fortissime civitatem, tam mirabiliter, ut, si9 scalœ fuissent parate, in nostra
fuisset civitas manu. Tamen minorem stravimus murum, et unam scalam ereximus ad
majorem murum, super quem10 ascendebant nostri milites, et cominus percutiebant Sar-
racenos suis ensibus et lanceis, et defensores civitatis11. Fueruntque mortui multi ex
nostris, sed plures ex illis12. In illa autem obsidione panes ad emendum invenire non po-N
teramus, fere per spatium dierum decem, donec venit nuntius nostrarum navium, et in
nimia pressura sitis detenti fuimus, ita ut per nimium terrorem et pavorem per sex millia
nostros potaremus19 equos, et alia animalia. Syloa namque fons, qui est ad radicem montis
Syon, sustinebat nos, sed tamen cara vendebatur aqua inter nos. Postquam enim venit
nuntius nostrarum navium, acceperunt inter se nostri seniores14 consilium, quemadmo-
dum milites mitterent qui fideliter custodirent homines et naves in portu Japhiae. Summob
autem diluculo, exierunt centum milites de exercitu Raimundi, comitis Sancti iEgidii,
Raimundus Piletus, et Achardus de Mommellou15, et Guillelmus de Sabra16, et ibant cum
fiducia17 ad portum. Diviseront se denique triginta milites ex nostris ab aliis, et invene-
runt septingentos Arabes, etTurcos, et Sarracenos, de exercitu Admiralii18, quos invase-
runt fortiter Christi milites; sed tam magna fuit virtus illorum super nostros, ut undique
circumcingerent illos, et occiderunt Achardum de Mommellou, et pauperes homines pe-
dites. Quum autem tenerent nostros jam inclusos, qui omnes putabant rnori, venit alius
quidam nuntius, dicens Raimundo Pileto : • Quid hic stas 19 cum his militibus? Ecce omnes
« nostri in magna20 districtione Arabum et Turcorom et Sarracenorum sunt, et forsitan
« in hac hora omnes mortui sunt: succurrite ergo illis, succurrite. ■ Audientes nostri haec,
statim cucurrerant céleri cursu, et festinanter perveneront usque ad illos prœliando. Paga-
norom vero gens, videns Christi milites, divisit se, et fecerunt duo agmina. Nostri autem,
invocato Christi nomine, tam21 acriter invaseront illos increduios, ut unusquisque22 miles
prosterneret suum. Videntes autem 29 illi quod non possent stare ante Francorom fortitu-
dinem, timoré nimio perterriti, verterant scapulas rétro; quos nostri persequentes fere
per spatia quatuor millium24, occiderunt multos ex eis, unumque retinuerunt vivum, qui
nova eis per ordinem diceret; retinuerunt quoque centum et très equos25.
Inc eadem obsidione tanta oppressione sitis fuimus gravati, ut sueremus coria boum et
bufalorum in quibus deferebamus aquas fere per spatium sex milliariorum; ex illis quippe
vasculis fetida utebamur aqua; et quantum ex olida aqua, et hordacio26 pane, in nimia
1 Scilicet Normannorum dux. F. — 2 Rotbertus namque Normannus eam obsedit a septentrione. g. — 3 Ubi
gaudenter. g. — 4 Pro nomine Christi; juxta eum Rotbertus, Flandrensis cornes, o. — 5 Om. obsedit eam. Ab oc-
cidente vero F. — 6 Alii plures causa prœliandi invenerunt. g. — 7 Adjuvante, g. — 8 Om. discipulis. Tertia vero
die, etç. . . triginta equos F. — 9 Civitatem, tam fortiter, et si. e. — 10 Qaam. g. — 11 Om. et defensores civita-
tis F. — 12 Om. sed plures ex illis F. — 19 Portaremus. F. — 14 Aqua inter nos. Nostri autem seniores accepe-
runt. F. — 15 Achardus de Monlou. b. — 16 Om. Raimundus Piletus. . . de Sabra F. — 17 Om. cum fiducia F.
— 18 Ammiravisi. g. — 19 Astas. g. — 20 Nimia. f. g. — 21 Tum. f. g. — 22 Ut quisque. g. — 29 Vero.
f. g. — 24 Om. fere per spatia quatuor millium f. — 25 Om. retinuerunt. . . equos F. — 26 Hordaceo. g.
* Id est vi" die menais Junii, anno Domini 1099. (Cf. b Tudeb. XIV, 11. Vid. p. io3.
p. 10a.) c Idem, XIV, 111. Vid. p. io4.
Digitized by
Google
160 GESTA FRANCORUM.
à. 1099. districtione et afflictione eramus quotidie. Sarraceni namque, in cunctis fontibus et aquis
latentes, insidiabantur nostris, eosque ubique occidebant et diianiabant; animalia quoque
secum in suas cavernas et speluncas deducebant1.
L. Tune 2 a seniores nostri ordinaverunt quomodo9 ingeniare possent civitatem, ut ad
adorandum nostri Salvatoris intrarent Sepulcrum. Feceruntque duo lignea castra, et alia
plura machinamenta. Dux Godefridus suum fecit castrum cum machinis, et Raimundus
cornes similiter, quibus de longinquis terris attrahebant ligna. Sarraceni 4 igitur, videntes
nostros facientes has machinas, mirabiliter muniebant civitatem, et turres nocte accresce-
bant. Videntes b autem nostri seniores ex. qua parte esset civitas magis languida, illuc in
quadam nocte sabbati deportaverunt nostram machinam , et ligneum castrum in orienta-
lem partem. Summo autem diluculo, erexerunt ea, et aptaverunt, et ornaverunt castrum,
in prima et secunda et tertia feria. Cornes namque Sancti i£gidii, a meridiana plaga, refir
ciebat suam machinam. Interea5 in tanta pressura sitis fuimus districti, ut unus homo
non posset pro uno denario ad sufficientiam habere aquam, aut exstinguere6 sitim suam.
Nocte vero ac die , in quarta et quinta feria , mirabiliter aggredimur civitatem ex omni parte.
Sed antequam invaderemus eam7, ordinaverunt episcopi et sacerdotes praedicando et admo-
nendo8 omnes ut processionem 9 Deo in circuitu Hierusalem celebrarent10, et orationes atque
eleemosynas et jejunia fideliter facerent. Sexta vero feria, summo mane, undique urbem
aggredimur, et nihil ei nocere potuimus, eramusque omnes stupefacti ac in nimio pavore lI.
Appropinquante c autem12 hora, scilicet13 in qua Dominus noster Jésus Christus dig-r
natus est pro nobis sufferre patibulum crucis, nostri milites fortiter pugnabant in cas-
tello14, videlicet dux Godefridus et cornes Eustachius, frater ejus. Tune ascendit quidam
miles ex nostris, Letoldus15 nomine, super murum urbis. Mox vero, ut ascendit, omnes
defensores civitatis fugerunt per muros et per civitatem, nostrique subsecuti perseque-
bantur eos18, occidendo et detruncando, usque ad templum Salomonis; ibique talis occisio
fuit, ut nostri in sanguine illorum pedes usque ad cavillas mitterent. At Raimundus cornes
a meridie conduxit suum exercitum ad 17 castellum usque prope murum ; sed inter castel-
lum et murum erat quaedam fovea nimis profunda. Tune consiliati sunt nostri ut implerent
foveam, feceruntque praeconari ut, si aliquis in illam foveam portasset très petras, unum
haberet denarium18. Perduravit19 haec impletio per très dies et noctes. Tandem, plena
fovea, conduxerunt castellum prope20 murum21. Illi autem qui intus22 erant mirabiliter
prœliabantur cum nostris, igne et lapidibus. Audiens itaque cornes quod Franci essent23 in
civitate24, suis dixit hominibus: « Quid tardatis? ecce omnes Francigenœ jam sunt in urbe. »
Admiraliusd itaque qui erat in Turri David reddidit se comiti25, eique aperuit portam
' ubi peregrini persolvebant26 tribu ta. Intrantes autem civitatem nostri peregrini perseque-
bantur27 et occidebant Sarracenos28 usque ad templum Salomonis, in quo congregati
dederunt nostris bellum maximum per totum diem, ita ut sanguis illorum per totum tem-
plum flueret. Tandem superatis paganis 29, apprehenderunt nostri masculos et feminas sat
in templo, et occiderunt quos voluerunt, et quos voluerunt retinuerunt vivos. Super tem-
1 Om. ex illis quippe vasculis, etc. usque ad verba speluncas deducebant f. — 2 Om. Tune f. — 3 Propter
hmc quomodo. f. — 4 Raimundus similiter. Sarraceni. F. — 5 Ornaverunt castrum in quibusdam diebus.
Interea. F. — * Ad exstinguendam. f. — 7 Sitim suam. Antequam autem civitatem invaderemus. f. — 8 Commo-
nendo. g. — 9 Sacerdotes ut processionem. F. — 10 Agerent. F. — 11 Om. et orationes atque nimio pa-
vore f. — 12 Denique. f. — 13 Om. scilicet f. — 14 Castello quod fecerant ligneo. f. — 15 Letholdus. g. —
16 Persecuti eos sunt. f. — 17 Et. g. — 18 Quœdam fovea, feceruntque prœconari ut, si quis in illam foveam très
portas deportaret, unum denarium haberet b. — 19 Perduravit vero. g. — 20 Juxta. g. — 21 Om. At Raimundus
cornes a meridie prope murum f. — 22 Qui in civitate. F. — 23 Jam essent. f. — 24 Urbe. g. Urbe, vide-
licet Godefridus et multi alii. f. — 25 Raimundo comiti. F. — 20 Persolvere solebant. g. — 27 Portam, ubi
intrantes civitatem nostri peregrini, et nemini Dei gratia tributum jam dantes, persequebantur. f. — 28 Occide-
bant Domini Christi et suos inimicos. F. — 29 Om. paganis f.
' Tudeb. XV, 1. Vid. p. 106. • Tudeb. XV, m. Vid. p. 108.
b Idem, XV, 11. Vid. p. 107. d Idem, XV, iv. Vid. p. 109.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS.
161
plum 1 Salomonis erat maxima paganorum congregatio utriusque sexus, quibus Tancredus A. 109g,
et2 Gaston de Béer3 dederunt sua vexilla. Mox cucurrerunt per universam urbem, ca*
pientes aurum et argentum, equos et mulas, domosque plenas omnibus bonis. Venerunt
autem nostri4 gaudentes, et prae nimio gaudio plorantes, ad nostri Salvatoris Jesu Sepul-
crum adorandum, et reddiderunt ei capitale tributum5. Mane autem facto, ascenderunt
nostri caute supra tectum templi, et invaserunt Sarracenos masculos et feminas, décollantes
eos nudis ensibus; alii vero dabant se précipites e6 templo. Hoc videns Tancredus iratus
est nimis.
LI. Tune* nostri tenuerunt consilium, ut unusquisque faceret eleemosynas cum oratio-
nibus, quatinus Deus sibi eligeret quem vellet regnare super alios, et regere civitatem7.
Jusserunt quoque Sarracenos mortuos omnes ejici foras, prae nimio fœtore, quia omnis
urbs fere8 plena erat illorum cadaveribus; et vivi Sarraceni trahebant mortuos ante por-
tarum exitus, et faciebant9 montes quasi 10 essent domus. Taies occisiones de paganorum
gente nullus unquam audivit nec vidit, quoniam pyrae erant ordinate ex eis, sicut metae11,
et nemo scit numerum eorum, nisi solus Deus. Fecit vero cornes Raimundus conduci
admiralium , et alios qui cum eo erant, usque Ascalonam12, sanos et illaesos13. Octavo
autem die quo civitas fuit capta, elegerunt ducem Godefridum principem14 civitatis, qui
debellaret paganos, et custodiret Christianos. Similiter elegerunt patriarchaip quemdam15
sapientissimum et honorabilem virum, nomine Arnulfum16, in die sancti Pétri ad Vinculab.
Haec civitas fuit17 capta a Christianis Dei, decimo quinto die Juiii, in sexta feria.
LU. Interea0 mmtius venit Tancredo, et comiti Eustachio, ut prapararent se et perge-
rent ad rccipiendam Neopolitanam 18 urbem. Exierunt illi et duxerunt secum 19 milites et
pedones, et pervenerunt ad urbem; habitatores vero illius reddiderunt se illico. Denuo
mandavit illis dux ut cito venirent ad bellum quod Admiralius 20 Babyloniœ prœparat urbi
Ascalonae. Illi autem festinando intraverunt montanam, quaerentes Sarracenorum bella,
et venerunt Caesaream. Itaque venientes illi juxta mare ad urbem Ramore, illic invenerunt
multos Arabes, qui procursores erant belli21. Quos nostri persequentes, apprehenderunt22
plures ex eis, qui dixerunt omnia belli nova, ubi essent, et quot essent, aut ubi bellare29
disponerent contra Christianos. Quod audiens Tancredus, statim misit nuntium24 Hieru-
salem duci Godefrido et patriarche, omnibusque principibus, dicens : « Sciatis quod nobis
« paratum est bellum Ascalon»; venite ergo festinanter cum omni virtute quam habere
« poteritis. » Tuncd jussit dux submoveri25 omnes, ut fideliter irent prœparati Ascalonem,
obviam inimicis nostris. Ipse vero cum patriarcha et Rotberto, Flandrensi comité, exivit de
urbe, in feria tertia20, et Marturanensis27 episcopus cum eis. Cornes vero Sancti iEgidii ac
Rotbertus, Nortmannorum princeps28, dixerunt se non exituros, nisi certum bellum scirent.
Jusserunt ergo militibus suis ut pergerent videre .si bellum vere esset, et reverterentur
quantocius, quia ipsi mox essent parati venire29. Ierunt illi videruntque hostes90, et cito
renuntiaverunt se vidisse oculis suis91. Continuo dux, apprehenso Marturanensi 92 episcopo,
mandavit Hierusalem, quo milites qui ibi erant préparent se, et veniant ad bellum. Quarta
vero feria, illi principes exierunt, et milita verunt ad bellum99. Episcopus vero Martura-
1 Templam vero. o. — 2 Om. Saper templum Salomonis . . . Tancredus et f. — 9 Biarz. f. Beert. g. —
4 Omnes nostri. f. g. — 5 Debitum. f. g. — 6 In. f. g. — 7 Om. saper alios et regere civitatem b. — 8 Om.
fere F. g. — 9 Ordinabant. F. g. — 10 Montes ex eis quasi, g. — 11 Om. Taies occisiones. . . sicut metm F. —
12 Scalonam. g. sic et infra. — 19 Om. Fecit vero cornes. . . sanos et illœsos f. — 14 Principem ac regem. f. —
15 Om. quemdam b. — M Arnulfum, cancellarium scilicet nobilissimi ducis Normannorum Roberti. F. — 17 Deo
disponente, fuit. F. — 18 Neopolitanam. f. — 19 Secum multos. F. G. — 20 Nobis Ammiravisus. G. — 21 Qui bellt
prœcursores. F. — 22 Om. apprehenderunt F. — 29 Debellare. F. — 24 Om. nuntium b. — 25 Submoneri. F. g.
— 26 Om. in feria tertia f. — 27 Martaransis. b. Maturacensis. f. — 28 Rotbertus Normannus. g. — 29 Ire. g.
Om. quia ipsi. . . venire f. — *°Hostem. F. Bellum. g. — 31 Et renuntiaverunt illi. f. — 92 Mataranensi. e. f.
— 33 Om. Quarta vero feria. . . ad bellum e.
' Tudeb. XV, v. Vid. p. 110.
1 Id est 1* die menais Augusti. Vid. p. 1 1 1, not. b.
c Tudeb. XVI, 1. Vid. p. 111.
d Idem, XVI, 11. Vid. p 11a.
m.
21
Digitized by
Google
162 GESTA FRANCORUM.
a. 1099. nensis rediit reportans verba missa patriarchae et duci; exierunt Sarraceni obviam1 ei, èt
apprehensum secum duxerunt2. Petrus vero Eremita remansit Hierusalem3, ordinando
et pracipiendo Graecis et Latinis atque clericis 4 ut fiducialiter Deo processionem célébra-
rent, et eleemosynas orationesque facerent5, ut Deus populo suo victoriam daret. Clerici6
et presbyteri, induti sacris vestibus, ad templum Domini conduxere processionem, missas
et orationes décantantes, ut suum defenderet populum7. Denique' patriarcha et episcopi
aliique clerici et8 seniores congregati sunt ad flumen quod est ex bac parte Ascalonae.
Illic multa animalia boum, camelorum, ovium atque omnium bonorum depraedati sunt;
Venerunt autem Arabes9 fere10 trecenti, irrueruntque nostri super illos et apprebenderunt
duos ex eis, persequentes alios usque ad eorum exercitum. Sero autem facto, patriarcha
fecit praeconari per omnem hostem , ut in summo mane cras essent omnes parati ad bel-
lum, excommunicans ne ullus hbmo intenderet ad ullà spolia, donec bellum esset factum;
sed eo facto reverterentur cum felici gaudio ad capiendum 11 quicquid eis praedestinatum
esset a Domino 12.
LIII. Summo autem diluculo, in sexta feria, intraverunt in vallem nimis pulchram*
secus littus maris15, in qua suas struxerunt acies. Duxb instruxit suam, praeclarus cornes
Nortmannorum 14 suam, cornes Sancti ^Egidii suam, cornes Flandrensis suam, cornes Eusta-
chius suam , Tancredus et Gaston suam ; ordinaverunt quippe 15 pedites et sagittarios qui
procédèrent milites, et sic ordinaverunt omnia; statimque militari cœperunt in nomine
Domini16 Jesu Christi. In sinistra vero17 parte fuit dux Godefridus cum sua acie, cornes-
que18 Sancti jEgidii equitavit juxta mare in sinistra parte. Mitissimus cornes Rotbertus,
cornes Nortmanniae, comesque19 Flandrensis, et Tancredus, omnesque alii, equitabant in
medio. Tune nostri sic20 cœperunt paulatim ambulare. Pagani vero stabant parati ad bel-
lum. Unusquisque suum21 babebat vasculum pendens collo, ex quibus potarent perse-
quentes nos; sed illis non licuit, gratia Dei22. Incomparabilis itaque miles, scilicet domnus
Rotbertus, cornes Nortmanniae23, cernens Admiralii standarum habentem24 quoddam po-
mum aureum in summitate bastae, quae erat cooperta argento, vehementer ruit super illum
qui hune ferebat; quem viriliter prosternens vulneravit25 usque ad mortem. Exc alia parte,
cornes Flandrensis nimis acriter illos invasit. Tancredus vero 26 impetum fecit per médium
tentorium27 eorum; quod videntes pagani continuo inierunt fugam. Quorum28 multitudo
erat innumerabilis, numerumque eorum29 nemo scit nisi solus Deus; bella vero erant im-
mensa, sed virtus divina comitabatur nobiscum tam magna, tara fortis, quod statim supe-
ravimus illos30. Stabant autem inimici Dei excaecati et stupefacti, ac videntes Christi mi-
lites, apertis oculis, nil videbant, et contra Christianos erigere se non audebant; virtute
Dei tremefacti , prœ31 nimio timoré ascendebant in arbores, in quibus putabant se abscon-
dere32; sed33 nostri sagittando et cum lanceis et ensibus occidendo, eos ad terram praeci-
pitabant. Alii autem jactabant se in34 terram, non audentes se erigere contra nos. Nostri
igitur illos detruncabant, sicut aliquis detruncat animalia ad macellum. Cornes Sancti
1 Exierantque Sarraceni, et obviaverunt ei. g. — 2 Om. Episcopus vero Martaranensis . . . duxerunt F. —
3 In Hierasalem. F. — 4 Om. Grœcù et Latinis atque clericis F. — 5 Fideliter Deo processionem célèbrent, et
orationes eleemosinasque faciant. f. g. — 6 Clerici namque. g. — 7 Om. Clerici et presbyteri, etc. . . defenderet
populum f. — 8 Om. clerici et f. g. — 9 Om. Arabes e. — 10 Om. fere f. — 11 Accipiendum. g. — 12 Om.
persequentes alios, . . . esset a Domjino f. — 13 Om. secus littus maris f. — 14 Ordinaverunt acies. Dux instruxit
suam aciem, et cornes Nortmannus. g. Rex instruxit suam, princeps Normannorum. f. — 15 Quoque. f. g. —
16 Domini nostri. F. g. — 11 Autem. f. — 18 Om. que e. — 19 Juxta mare in dextera parte. Cornes Nortmanniœ,
et cornes, g. In dextera parte. Robertus Normanniœ princeps, comesque. F. — 20 Om. sic f. g. — 21 Om. suum e.
— 22 Om. Unusquisque suum habebat. . . gratia Dei F. — 23 Gratia Dei. Cornes Normanniœ. g. Miles itaque
incomparabilis ac nobilissimus Normannorum dux, videlicet Robertus. F. — 24 Haberc. F. g. — 25 Vehementer
ruit super illum, eumque vulneravit. g. — 26 Tancredus igitur. f. g. — 27 Tentoriorum. g. — 28 Paganorum. G.
— 29 Inierunt fugam. Quorum numerum. f. — 30 Om. bella vero erant. . . superavimus illos F. — 31 Pro. g. f.
— 32 Om. in quibus. . . abscondere f. — 33 At. g. — 3'4 Ad. f.
" Tudeb. XVI, m.Vid. p. n3. — h Idem, XVI, iv. Vid. p. — c Idem, XVI, v. Vid. p. u4-n5.
Digitized by
TUDEBODUS ABBREVIATUS. 163
/Egidii juxta mare occidit ex eis sine numéro; alii vero se prœcipitabant in mare, alii A. 1099.
fugiebant hue illucque \
LIV. Veniens* itaque Admiralius ante Ascalonam civitatem2, dolens etmœrens, lacry-
mando dixit : «0 Deus9 spiritus, quis unquam vidit vel audivit talial Tanta potestas,
.«tanta virtus, tanta militia, quœ nunquam ab ulla gente fuit superata, modo a tantilla gente
« Christianorum est devicta 4 ! Heu mihi tristis ac dolens I quid amplius dicam ? Superatus
« sum a gente mendica, inermi et pauperrima, quae non habet nisi saccum et peram. Ipsa
« modo persequitur gentem jEgyptiacam, quœ illi plerumque suas largita est eleemosynas,
« dum olim per omnem nostram 5 patriam mendicarent ft. Hue 7 conduxi ad conventionem
« ducenta millia militum, et video illos 8 Iaxis frenis fugientes per viam Babyionicam, et
«non audent reverti adversus gentem Francigenam. Juro per Mahomet9, et per omnia
«Deorum numina, quod ulterius non retinebo milites conventione aliqua, quia expulsus
«sum a gente aliéna et advena10. Conduxi omnia11 armorum gênera, et omnia machina-
«menta12, ut eos obsiderem in Hierusalem, et ipsi prœvenerunt me ad bellum, itinere
«dierum duorum13. Heu mihi! quid amplius dicam? Inhonoratus ero semper in terra
« Babylonica ! »
LV. Nostrib itaque Admiralii ejusdem acceperunt standarum, quod honorandus miles
Rotbertus Nortmannorum nobilissimus, perempto hujus signifero, prostraverat14; illud re-
dimens .x. 15 marchas argenti , dédit 16 patriarchœ in Dei honorem 17 Sanctique Sepulcri ;
ensem vero émit quidam sexaginta bisanteis. Superati sunt itaque 18 inimici nostri , Deo
annuente. Omnes naves terrarum paganorum 19 ibi aderant; homines vero qui intus erant,
videntes Admiralium20 fugientem cum suo exercitu, statim21 suspenderunt vela et impu-
lerunt se in alta maria. Reversic simt nostri ad illorum tentoria22, acceperuntque innumera
spolia auri et argenti, omniumque bonorum ac omnium animalium gênera, omniumque
armorum instrumenta, quœ voluerunt asportaverunt 23 ; reliqua igne24 consumpserunt. Re-
dieruntque nostri25 cum gaudio Hierusalem, déférentes secum omnia bona quae illis erant
necessaria26. Hoc bellum factum est pridie idus Augustid, largiente27 Domino nostro Jesu
Christo, cui est honor et gloria, nimc et semper et per infinita sœculorum sœcula28. Dicat
omnis spiritus : Amen.
1 Om. Nostri igitar illos. . . hue illucque f. — 2 Ante civitatem. g. — 3 Deorum. f. g. — 4 Gente Christia-
norum, quod in pugillo potest claudi, est devicta! g. — 5 Om. nostram b. — 6 Om. Ipsa modo persequitur. . .
patriam mendicarent f. — 7 ///oc. r. — 8 Ipsos. g. — 9 Machumet. g. — 10 Gente advena. g. — 11 Om.
omnia b. — 12 Gênera et omnia instrumenta sive machinamenta. g. — 13 Itinere dierum duorum. Vech ! quid mihi
esset, si Mue gentem condnxissem meam ! g. Om. et non audent reverti, etc. . . dierum duorum f. — 14 Gesta-
verat. F. — 15 iv. f. — 16 Nostri autem acceperunt ejus stantarum, quod comparavit cornes de Normannia viginti
marchas argenti, et dédit, g. — 17 Honorem et victoriam. F. — 18 Denique. g. — 19 Om. paganorum b. —
20 Ammiravissum. g. — 21 Om. statim b. — 22 Tentoria eorum. g. — 23 Omniumque bonorum cumula, equos
et mulos, asinos et camelos, innumerabiles oves et boves, et instrumenta. Omnes namque montes et colles et omnia
plana stabant cooperta de multitudine illorum animalium, et invenerunt armorum cumula, quœ voluerunt depor-
tarant G. — 24 Igni. g. — 25 Reversi sunt nostri. g. — 26 Déférentes secum omnia bona, scilicet camelos et
asinos honustos pane, biscocto et farina, et frumento, et caseo, et pane, et oleo, et omnibus bonis quœ illis
necesse erat g. — 27 Largiente hoc. f. g. — 28 Et in sœcula sœculorum. g.
' ' Tudeb. XVI, vi. Vid. p. 1 15. ' Tudeb. XVI, vm. Vid. p. 1 17.
k Idem, XVI, vu. Vid. p. 1 16. d Id est Mercurii die, xu* mensis Augusti, A. D. 1099.
t
21 .
Digitized by Google
Digitized by Google
III
TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATES
EX GODIGE BIBLIOTHECiE CASINENSIS, QUI INSCRIBITUR
HISTOR1A PEREGRINORUM
EUNTIUM JERUSOLYMAM
AD LIBERANDUM SANCTUM SEPULCRUM
DE POTESTATE ETHN1CORUM
ET A CL. VIRO MABILLÔNE EDITUS EST IN MUS/EO ITALICO.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
JO. MABILLONIS
ADMONITIO IN SEQUENTEM HISTORIAM
BELLI SACRP.
Subsequens liber de sacra expeditione Jerosolymitana absque auctoris nomine
habetur in Casinensi bibliotheca. Hudc librum vidit, atque in compendium re-
degit auctor ille qui primo loco inter Gesta Dei per Francos editus estb; at multa
singularia praetermisit, quae in libro sequenti referuntur, ex quibus nonnulla in
fine observabimus. Rerum testis oculatus fuit, quisquis est hic auctor, nec propter
Epitomatorem visus est praetermittendus. Hune quidam existimant non alium esse
a Gregorio, Tarracinensi episcopo, qui versus De transita Peregrinorum adSepalcram
Domini et captione Jerosotymitanœ arbis, rogatu Bernardi Valvensis, pulcherrimos
fecit, testante Petro Diacono in iibello De viris illastribas Casinensibas0, cap. xxxn.
Verum Francum aut Normannum auctorem, et quidem laicum fuisse verisimilia
probant argumenta. Militabat sub Stephano, comité Carnotensi, apud Antiochiam,
ex num. lxxvi : « Erat, inquit, caput nostrum, quem omnes nostri majores ele-
« gérant, ut esset nostrorum ductor, » nempe ad defendendam Antiochiam, cujus
obsidioni et expugnationi auctor interfuit. Laicum se prodit his verbis, num. lxxxi :
« Episcopi nostri et presbyteri, et clerici, et monachi, sacris vestibus induti, exi-
« bant cum crucibus, orantes et deprecantes Deum ut nos custodiret et eriperet
« ab omni periculo. » Vocabula quaedam et certi loquendi modi Francum ar-
guunt, montaneœ passim, diabolica montanea, minutœ gentes pro infima plèbe, et alia
id genus. Nonnulla tamen dicit de Francis, num. ni, quae eum erga illos non ita
bene affectuin probant, nempe quod Francigenœ erant tamidi superbia. Et erant
apud Antiochiam sub Stephano non tantum Franci, sed etiam populi aliarum
nationum. Pênes alios esto hac de re judicium. Lombardos a Longobardis non uno
in loco distinguit. Narratio desinit in expugnatione Jerosolymorum et Tortosae ,
et in morte Boamundi, principis Antiocheni, quae anno centesimo supra millesi-
mum accidit
OBSERVATIO d.
Ad levandum studiosorum laborem , quoddam operae pretium visum est obser-
vare singularia loca praecipua quae in superiore historia referuntur, atque in
primo auctore, quem inter Gesta Dei per Francos editum diximus, desiderantur.
Initium historiae a pag. 169 ad 173 deest apud illum Epitomatorem. Item quae
* Mus. ital. I, i3o, pars altéra. d Alterum hoc monitum, sive, ut ipse inscribit, ob-
1 Nempe Tudebodus (abbreviatus). \id. sup. p. 1 19-163. servationem , subjunxit historiae Mabillo. (Mus. ital. I,
e Murât. Scriptor. rer. italic. t. VI. p. a36.)
Digitized by Google
168 JO. MABILLONIS ADMONITIO.
num. xxxv, xxxvn, xlv, xlvi, xlvii et li. Quaedam item ex num. lu, sub finem.
Ad haec integrae sectiones lv, lvi, lvii, lx et lxi. Nonnulla insuper ex num. lxiii,
sub finem, et ex num. lxvi et lxvii, lxxxiv, lxxxviii et xcm. Praeter ea totum
deest a num. xcix usque ad finem, ubi de Jerosolymitana expugnatione multa
scitu digna, quae fere aliis intacta sunt, commemorantur. Denique nomina pro-
pria Epitomator nonnunquam omittit, ut num. lxxxvi et xcvi. In ceteris crebrae
omissiones, variae item lectiones permultae, quas retinere maluimus quam corri-
gere, sicubi nostri exemplaris lectio dubia erat, ut ejus rei potestas esset pênes
studiosum lectorem. Neque illud silendum quod auctor noster scribit tum de
episcopis Remensi, Belvacensi, et Tarentino, tum de Willelmo eremita. Quippe
num. c et en superiores très episcopos ait in illa expeditione versa tos fuisse. Qui
fuerint illi Remensis atque Belvacensis antistites, alibi non legimus. Suspicamur
Remensem pontificem, cujushic ipentio, esse Manassen eo nomine primum, qui,
teste Guiberto, Hoc illucque oberrans sine communione postremo defungitur. Roge-
rium vero, Belvacensem illum episcopum qui synodo Claromontanae pro sacra illa
expeditione interfuit. Porro Willelmus eremita, de quo num. xcix et deinceps
agitur, haud dubie occasionem dédit iter Jerosolymitanum affingendi Guillelmo,
Aquitaniae duci, ut in ejus actis apud Bollandum. Haec satis in spécimen de prae-
missa historia, cujus stilus primigenium auctorem sapit; atque inde major ei
conciliatur auctoritas.
Digitized by
INCIPIT
HISTORIA DE VIA HIERUSOLYMIS,
QUALITER RBCUPBRATA SIT,
QUALITERQUE ETIAM ANTJOCHIA, ET EADEM JERUSALEM AB INVA8IONE GBNTILIUM
PER FIDELES GHRISTI LIBERAT^ FUERINT.
Tempore quo Alexius imperii Constantinopolitani regebat habenas, quo et beats rccor-
dationis Urbanus papa secundus Romanae Ecclesiae pontificium\ adm inist rabat , fuit quidam
eremi accola in Galliarumregione, Petrus nomine*, vir quidem sumraae religionis, sanctis-
que deditus actibus, ac omnis vitae hujus extremitate contentus, cujus nimirum colorpenitus
incultus erat, spiritus fervens, pedes nudi, statura brevis, faciès macilenta, tegimen vilis-
sima cappa; qui non equi, non muli mulaeve, sed asini tantum vehiculo, quocumque per-
gebat, utebatur. Qui desiderio videndi Sepulcrum Domini valde accensus, post multos
prolixi itineris labores, Jérusalem tandem oraturus advenit. Erat autem Jérusalem illis
diebus, nescitur quo Dei judicio, Gentilium, id est Sarracenorum , subjecta dominio, unde
et idem Sepulcrum ceteraque sacra loca sub omni contemptu ab ipsis maie tractata habe-
bantur. Nam et templum Domini in eorum Mahumeriam versum erat, et stabula equorum
secus ejusdem Sepulcri basilicam impie statuebantur. Hanc quoque tam magnam irreve-
rentiam circa ipsa sacra loca babitam quum Petrus praedictus, facta oratione, conspexisset,
ingemuit valde, atque ex intimo cordis trahens longa suspiria, multas etiam lacrymas ab
oculis effudisse perhibetur.
Factum est autem, quum nocturnae quietis tempus redisset, Petrus consuete naturae
membra dédit. Qui etiam in visu Jesum Christum Dominum vidit, talia dicentem sibi :
• Petre, surge citiusque revertere, Urbanum papam aditurus, cui ex mei parte dicatur,
« quatinus fratres meos cunctos commovens, eis prsecipiat ut hue quantocius properantes,
« et Jérusalem, immo meum Sepulcrum, a profanae gentis hujus invasione atque spurcitia,
« aliaque sacra loca per circuitum, me quoque adjuvante, liberare festinent. Nam et regni
t cœlestis janua mei amore venturis ad istud peragendum nunc omnibus patet. 1 Qui con-
surgens, laetus de tanta sibi divinitus revelatione ostensa effectua est. Deinde precibus ad
Sepulcrum iterum fusis,sine dilatione remeavit, papam praedictum adiens, eique secundum
quod per visum audierat cimeta narravit. Qui audiens quod ei cœlitus delegatum fuerat,
gaudio magno excipit, satagens implere quod etiam corde jam ipse agendum saepius trac-
taverat. Erat et ipse, secundum quod decebat tanti culminis honorem, statura vultuque
elegantissimus, sermone luculentissimus, sapientia excellentissimus, neenon religione prœ-
cipuus.
Igitur, praeparatis omnibus quae itineri necessaria erant, montes Alpinos transivit; ve-
niensque in Arverniae provinciam, ibi apud Clarum Montem oppidum, archiepiscoporum,
abbatum, clericorum, cum innumerabili populo undique concurrentium, concilium cele-
bravit; cui videlicet sancto conventui non virorum illustrium, non magna tu m, nec etiam
comitum concursus defuit. Sanctus vero papa Urbanus eidem sancto concilio praesidens,
post nonnullas institutiones ecclesiasticas, quas Spiritu Sancto dictante promulgaverat,
divinae jussionis sibi destinatae non immemor instituit atque praecepit ut milites et pedites,
quicumque scilicet ire possent ad Jérusalem , aliasque Asiae Ecclesias, a paganorum potestate
eruendas, pro Dei amore omniumque remissione peccatorum sibi adipiscenda, unanimes
* Cf. Willelm. Tyr. lib. I, xi et seq. p. 3a et seq.
m. 21
Digitized by
Google
170 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
arma gerentes pergerent; atque in eorum bonis, usque ad reditum ipsorum, securitatis
pacem continuam haberi decrevit; simulque etiam disposuit ut cuncti illuc euntes signum
Crucis in scapulisre aliqua vestimeîitis impressum seu in fronte gestarent, quo, tanti itineris
religionem atque peregrinationem aliis cernentibus ostendentes, ab aliquo non impedi-
rentur. Tune universi qui aderant, tam bonum et desiderabile edictum percipientes, voces
ad aéra ovantes attollunt, unanimiter clamantes saepiusque repetentes : Deus illud vult,
Deus illad vult, Deus illud vult.
Igitur Gottifredus, dux Lothariae, Robertus, cornes Normanniae, Ugo Magnus cornes,
frater Philippi, Francorum régis, Stephanus, cornes Blesensis, Raymundus, Sancti jEgidii
cornes, atque Robertus, cornes Flandrensis, bujuscemodi rem ab Apostolico dispositam per-
cipientes, divinitus mox afflati, uno animo unaque voluntate ad eripiendam Jérusalem et
Sepulcrum Domini simul ire disponunt; sub quibus militum et peditum tanta fuit coa-
dunatio , ut arenae quae est in littore maris comparari possent. Verum quia de tôt tantisque
proceribus mentio habita est, debemus et ipsorum genealogiam exprimere, et singulorum
mores annotare.
Dux Gottifredus Eustachii, Boloniae civitatis comitis, filins exstitit; cujus nobilitas, vir-
tutibus cumulata, tam in saecularibus quam in divinis rébus excelluit. Divinis quidem,
quia largus erga pauperes, erga delinquentes vero misericors fuit; porto humilitate, man-
suetudine, sobrietate, justitia, castitate insignis, potius monachorum lux, quam militum
dux putabatur. Ex bis vero quae saeculi sunt, non minus noverat agere, videlicet praeliari,
ordinare militum acies , armis gloriam propagare. Primus autem in primis ferire hostem
adoiescens didicit, juvenis assuevit, vir postea factus id nunquam agere destitit.
Sequitur Robertus, Normanniœ cornes, qui Guilielmi, expugnatoris et régis Anglorum,
filius fuit, génère, divitiis, facundia quoque non secundus duci Gottifredo, sed superior;
par illius in his quae sœculi sunt, et in his quœ Dei, minor. Cujus pietas largitasque valde
fuisset laudabilis; sed quia ipse in utrisque modum non tenuit, in utrisque erravit. Siqui-
dem misericordia ejus ita vigore justitiae penitus carebat, ut raptorum impunita malignitas
per totam Normanniam , nec Deo , nec homini parceret. Quapropter nullus vinctus in con-
spectu ipsius lacrymabatur, quin ipse mente solutus continuo in mutuas lacrymas effun-
deretur. Largitate autem in tantum difiusus erat, ut accipitrem sive canem pro nullo
quantovis aere dimitteret, quin compararet; quum intérim unicum haberet supplementum,
rapinarum sciiicet consensus; qui tamen baec, dum intra patriam esset, exercuit, verum
fines patrios egressus a tam nefando luxu perdomitus est, cui ante per magnarum opum
affluentiam succubuit.
Ugo Magnus cornes, filius Henrici, régis Franciae, frater Philippi, régis ejusdem Franciae,
fuit magnus génère, magnus cognomine, magnus probitate, magnus etiam et potens in
praliis; venerabilior tamen regii sanguinis gloria quam aut opum ubertate, aut praecellenti
multitudine, aut triumphalibus mentis.
Denique Blesensis cornes, Stephanus nomine, et ipse regum proximus fuit, videlicet
Gallorum pronepos et gêner Anglicorum : cujus largitas si hilaritate aut audaciae fervore
illustraretur, et ad ducatus culmen, et ad strenuissimum militem omnino suffi ceret.
Sequitur hune Robertus cornes, Flandriae sciiicet, nutricis equitum, feracis equorum,
tritici atque pabulorum; qui puellarum quoque decoritate praecellens, reges generos, id
est Gallicum, Anglicum et Dacum, meruit habere. Quorum quidem affinitate cornes ipse
sublimis populare regimen administrare dedignabatur, dum ipse super omnes exercituum
rectores in ense et lancea laudari gestiret. Unde postea contigit ut ipse quidem multo plus
ceteris ducibus celebraretur habere famam, neglectaque regiminis cura multo minus de
duce
Subsequitur Raymundus, cornes Sancti /Egidii, divitiis, potentia, consilio militari, mul-
titudine non iilis minor. Nam in his omnibus a primordio inter ceteros claruit, et quum
mox aliorum defecisset pecunia, hujus semper affluxerunt divitiae. Illa nimirum gens, id
Digitized by
HISTORIA PÈREGRINORUM. 171
est Provincialium, non prodiga, parcitati potius quam laudis famae serviebat : quae quo-
que, exemplo aliorum territa, non sicut Franci in distrahendo, sed semper in augendo
substantiam desudabat. Quam ob rem populus ipse, praescius futurorum, non permisit
suum egere comitem, unum quidem aequitatis cultorem, iniquitatis ultorem : qui etiam
ad timidos se velut agnum, ad tumidos autem tanquam leonem ostendebat.
In hoc autem loco Boamundi geneaiogia exprimenda est. Sed, quia de eo ejusque génère
paulo inferius in loco suo recitandum est, praeposterum esse hic eam memorari videtur.
Verum quia a série narrationis longiuscule digressi sumus, nunc ubi dimisimus, redeamus.
Igitur praedicti principes, quum in animo, sicut superius dictum est, Jérusalem petere pro-
posuissent, antequam moverentur, a praedicto papa quidam illorum quaesierunt ut simul cum
eis in ipso itinere pergeret. Quibus ipse respondit : t Ego, inquit, ad praesens vobiscum hoc
« iter agere nequeo, quoniam pluribus ecclesiasticis negotiis explendis, quae nunc evitare
« perniciosum est, operam dare prius oportebat. Quibus expletis, si vita cornes non defuerit,
«Deusque deinde facultatem eundi dederit, vos vere subsequi, vobisque in partibus illis
« adesse in animo propositum habeo. » At illi, bis auditis, unanimiter petieruntquatinus vel
quemlibet qui vice sua, in his quae Dei salutisque animarum ipsorum essent, illis praeesset,
praeordinare curaret. Sanctus ergo Apostolicus, dignam illorum petitionem exaudiens, epi-
scopum Podiensem, virum aeque tam in divinis quam in saecularibus rébus prudentissimum ,
simulque religione praecipuum, eis praefecit, dans illi potestatem ut, sua vice eis praesidens,
illorum curas ageret. Post haec autem praedicti principes tempus statutum, quando se mo-
turi essent, sitienter praestolabantur, quorum exercituum numerus, ut dictum est, velut
arena in littore comprehendi nequiverat.
Hoc in tempore Boamundus, Roberti Guiscardi, ducis Apuliae, filius primogenitus, vir
quidem paternae virtutis strenuissimus aemulator, atque a tempore ejusçlem patris milita-
ribus exercitiis probatissimus, in eadem Apulia, videlicet Barensibus, Tarentinis, Ydrun-
tinis aliisque quampluribus maritimis terraneisque urbibus, ex successione hereditaria
principabatur. Nam Rogerius, frater ejus ex solo pâtre, pâtre ipsoobeunte, ducatum acce-
perat. Hic audiens Jerosolymam iter a summo pontifice constitutum esse, atque ad libe-
randum Sepulcrum Domini ceteraque sacra loca ab infidelium jugo praedictos principes
ultramontanos se esse moturos, laetus effectus, cum eis et ipse simul properare pro divino
amore armatur. De quo fertur quod aliquando, pâtre adhuc vivente, tante strenuitatis
exstitit, ut imperatorem Alexium bis in fugam ire coegit, primo quidem in oculis ejusdem
patris sub Dyrachii mœnibus, secundo autem apud Larissam urbem, dum isdem pater Ro-
mam , ad succurrendum Gregorio papae, qui ab Henrico, rege Teutonico , obsidebatur, petiit.
Igitur ceteri circumquaque , de prope videlicet et de longe, cognoscentes Boamundum
Jérusalem iturum, sine numéro ei adhaeserunt, dominum illum ac rectorem super se ha-
bere in tanto itinere affectantes. Adhaesit et ei quidam exadelfus suus, Tancredus nomine,
nepos ejusdem palris Roberti ducis, ex sorore sua nomine Emma genitus, a pâtre quidem,
qui Marchususa dictus est, non ignobilis fUius; a matris autem fratribus nepos longe
sublimior. Qui videlicet fratres, patriam, id est Normanniam, egressi, gloriam suae militiae
in Italia extulerunt. Quis enim Roberti Guiscardi vires non probet ? qui Calabriam et Apu-
liam, Siciliamque bellando sibi subjecit; cujus etiam victricia arma post sub uno, ut aiunt,
die, Alemannorum rex Henricus, Graecorum imperator Alexius tremuerunt.
Romani namque praesens ab ipso Alemannorum rege eripuit; Graecorum autem impe-
ratorem per Boamundum, filium suum bellicosissimum , superavit; reliqui vero fratres,
octo numéro, Campaniam, Apuliam, Calabriam debellavere. Excipiendus est Rogerius, Si-
ciliensis cornes, qui subacta gentilitate. . . Sicihae gloriam super fratres suos adeptus est,
scilicet a praefato Roberto Guiscardo secimdam.
Nunc redeamus ad Tancredum ipsum, quem nec paternae opes ad lasciviam, nec ad
' Alias «Marchisus.» (Mabill.)
22 .
Digitized by
Google
172 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
superbiam cognatorum suorum potentia traxit; qui, dum adhuc adoléscens esset, juvenes
agilitate armorum, morumque gravitate senes transcendens, nunc his, nunc illis de se
novum virtutis spectaculum praebebat. In adolescentia vero praeceptorum Dei sedulus au-
ditor, summopere studebat et audita recolligere, et recollecta opère implere. Nemini de-
trahebat, etiamquum sibi detrahebatur; immo aiebat hostem magis esse feriendum, quam
rodendum. De se autem ipse nihil dicere cupiebat; at dici ab alio insatiabiliter sitie-
bat. Proinde somnos vigiliis, quietem labori, satietatem fami, otium studio, postremo
superflua omnia necessariis postponebat. Sola namque iaudis gloria juvenis mentem agita-
bat; nihil esse crebri vulneris jacturam ducebat, dum glorias quotidianas adipisci malebat.
Hune ergo sibi Boamundus diligenter asciscens, cunctae suae expeditioni, quum movenda
esset, pro ejus magnifica strenuitate atque virtute, prœposuit. Dumque omnia quae itineri
necéssaria erant prapararentur, intérim adventum illorum qui superius dicti sunt princi-
pum inhianter prœstolabatur, quatinus se cum eis conjungens trans mare simul incederet.
INCIPIT PROLOGUS
IN
HISTORIA PEREGRINORUM EUNTIUM JERUSOLYMAM
AD LIBERANDUM SANCTUM S&PULCRUM
DE POTESTATE ETHNICORUM.
In nomine Jesu, qui est Verbum et sapientia Dei patris, dicamus ejus miranda gesta et fortia
facta qui, dum esset in nostra carne, dixit : Qui religuerit domum, patrem, matrem, fratres et sorores,
uxorem et jilios, agros et vineas, propter nomen meam, centuplant accipiet9et vitam œternam possidebiV.
Et, Qui valt post me venire, abneget semetipsam, et tollat crucem suam quotidie, et seguatur meh. Hanc
vocem audientes, et bujus jussa implere cupientes, sancti peregrini ex omnibus partibus mundi,
primitus ab occidentali plaga, deinde a meridiana et septentrionali, demum vero et ab orientali,
tam magnam fecerunt commotionem, adjuvante et faciente ipso Domino, ut nullus sensus exco-
gitare, nulla lingua, etiamsi ferrea esset, ad plénum valeret enarrare. Sed quia, ut ait Scriptura,
secretam régis celare, opéra autem Dei enarrare honorificum estc\ si ex toto silet lingua carnis, et quam vis
non ad plénum, sed vel aliquantulum exinde non dicet, pigritia et negligentia est, et in peccatum
deputabitur, ut ait Seduliusd,
Quam sua gentiles stadeant figmenta poetae
Grandisonis pompare modis tragicoque boatu ;
cur nos, famuli Ghristi, tacemus tam mira facta Christi? quia, si ipse non fecisset, nunquam ab
hominibus fieri potuissent. Nunc revertamur ad priorem sensum. In eodem collegio abierunt ar-
chiepiscopi, episcopi, abbates, et omnis Ecclesiae gradus; in eodem exercitu abierunt reges, prin-
cipes, praefecti, marchiones, duces, comités, et omnis gradus sœcularium, et vulgus tam maximum
virorum et mulierum, ut nemo nisi a Deo scire possit. Sed non insimul ibant, quia nullus cogeba-
tur, nisi quorum corda ipse Deus tangebat, et sicut erant omnes via; et omnia loca plena virorum
euntium, ita plenae omnes viae sepulcris sanctomm peregrinorum erant, habentes fixas cruces ad
' Matth. xix, 29. e Tob. xii, 7.
b Luc. ix, a3. * Carm. Paschal 1, 1 et a.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 173
capita. Et non solum spatia terrarum, et maria plena erant corporibus sanctorum peregrinorum :
multi ex eis moriebantur aegritudine, plurimi famé et siti, aiii frigore et aestu, atque alii ferro a pa-
ganis, et tamen nec desinebant, nec contristabantur, habentes in cordibus suis : Quidquid patimini
propter justiiiam, beati*.
Isti sunt qui contempserunt vitam mundi , et pervenerunt ad prœmia regni. Isti reliquerunt
régna et praedia, et divitias, et abnegaverunt semetipsos, et secuti sunt Domini nostri vestigia. Et
dum in Ecclesia legitur, et cantantur fortia facta Machabaeorum, qui quamvis pro patriis legibus,
tamen et pro suis heredibus et hereditatibus pugnaverunt ; isti vero non pro sua , neque pro ali-
quo suorum, sed solummodo pro regno cœlorum abierunt, et viriiiter pugnaverunt, et vicerunt,
adjuvante eos Domino, et visibiliter mittente eis in adjutorium sanctos suos bellatores, quorum
animae in cœlo jam coliocate erant, videlicet Mercurium multotiens, aliquando Georgium, nec-
non et interdum Theodorum, aliquando totos très cum suis dealbatis exercitibus, videntibus non
solum Christi militibus, sed etiam ipsis inimicis paganis; unde exterrebantur et in fugam conver-
tebantur. Propterea nimis sunt laudandi et omnimodis preconandi, quibus Deus dédit talem tole-
rantiam atque victoriam , et tam maximum triumphum. Unde ad gloriam et laudem nominis Dei
per universum mundum débet esse laudandum, prsedicandum, mémorandum, etiam et in ecclesiis
Dei semper praeconandum , per eum a quo peractum est, qui vivit et régnât in saecula sœculorum.
Amen.
EXPLICIT PROLOG US.
INCIPIT LIBER.
I. Omnipotens Dominus propterea dicitur omnipotens quia omnia potest quando vult, A. 1095.
et quomodo vult. Quum voluntas sua fuit et placuit ei liberare Sanctum Sepulcrum Filii
sui de potestate paganorum, in qua erat pro delictis hominum, et aperire viam Chris-
tianis, desiderantibus illuc pro redemptione animarum suarum pergere, multis signis
et virtutibus, prodigiis et portentis ostendit ad acuendas mentes Christianorum, ut desi-
derabiliter illuc properarent. Nam stellae de cœlo per totum mundum visas sunt fluere in
terra, ita crebrae et spissae, uti grandines vel flocci dum ninguent. Post pauco vero tem-
pore via ignea in cœlo apparuit. Transacto namque parvo tempore, medietas cœli versa est
in colorem sanguinis. Somnia et revelationes plures visae sunt, quas enumerare nemo po-
test. Tune in annob millesimo nonagesimo quinto, quum appropinquaret terminus ille
quem Dominus Jésus quotidie demonstrat suis fidelibus, atque specialiter ostendit in Evan-
gelio dicens : Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat cracem suam et sequatur
mec; misit Deus in mente Apostolici Romanae sedis Urbani, et perrexit in ultramontanis
partibus cum suis archiepiscopis, episcopis, abbatibus et presbyteris, et cœpit subtiliter
sermocinari, et prœdicare dicens : « Ut si quis animam suam saivam facere vellct, non du-
«bitaret humiliter vias Domini incipere. Quin etsi ei denariorum deesset copia, divina ei
« satis daret misericordia. » Hortabatur sic domnus Apostolicus : « Fratres, oportet vos pati
« multa pro Christi nomine, videlicet mi sérias, paupertates, persecutiones, egestates, infir-
« mitâtes, nuditates, famem, sitim et alia hujusmodi, sicuti idem Dôminus ait suis disci-
« pulis : Oportet vos multa pati pro nomine meoà, et Nolite erubesceree loqui ante faciem hominis,
*ego enim dabo vobis os et eloquium* ac Deinceps sequetur vos larga rétribution » videlicet
régna polorum. Quumque hic sermo cresceret per universas regiones, Galliarum scilicet ac
Francorum, Alamannorum , Anglorum , et omnium regionum occidentalium , meridianarum
* I, Petr. m, i4. A Act. ix, 16.
b Abhincusqueadfinemcapitis,Tudebovis(^em./, /) ' Cf. II. Timoth. i, 8.
vestigîis insistit scriptor. 1 Luc. xxi, i5.
e Luc. ix, a3. * Cf. Coloss. m, ilx-
Digitized by
Google
174 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
a. 1095. et septentrionalium, et omnium partium, facta est tam maxima commotio virorum ac mu-
lierum in universis partibus, ut viderentur omnes velle arripere sanctum iter. Pater non
audebat prohibere filium, nec uxor prohibere virum, et dominus non audebat prohibere
servum : omnibus liberum erat iter propter timorem et amorem Dei. Et omnes qui ibant
suebant cruces in dextro humero, imitando Christum, qui in humero suo portavit crucem,
eundo ad passionem pro nobis.
a. 1096. In tantum fuit maxima commotio, ut nulla esset via, nullum iter, nulla civitas, nul-
lum castrum, nulla planities, nulla montana erant, quae non essent plena papilionibus et
tendis, nobilibus hominibus et ignobilibus viris ac mulieribus, omnes portantes cruces in
scapulis; et ita ibant gaudentes, qui ex longinquis regionibus veniebant, tanquam supremo
die exissent de domibus suis. Et inter eos erant omnia gênera musicorum et tubarum, et
corneorum, et mille modis ludentium, et aliis multis mirabilibus [quae] secum portabant
Hgneis, ferreis, aureis, argenteis, quae enarrare nequimus. Arma vero illorum ex omnibus
generibus erant, scilicet lanceis, ensibus, loricis, clypeis, galeis, arcubus, gisarmis, salibis
etiam et accettis. Haec de minutis diximus gentibus.
II. Principes vero, comités, duces et magnâtes ita divites erant, ut papiliones eorum et
tentoria essent deaurata; lecti vero illorum auro et coloribus erant depicti, et sub eisdem
lectis ita jacebant marcae argenteae, sicut soient jacere ligna sub rusticorum lectibus. Et
portabant lintres, quas in aqua mittebant, et retia ponebant desuper et desubter; et
quot pisces ibi erant, omnes capiebant. Et deducebant secum accipitrem qui cognomina-
tur gyrifalcus : qui dum dimittebatur ad volandum, omnes aves, qui eum videbant vel
sentiebant, prae timoré ejus statim in terra projiciebant se, et capiebantur manibus, et
plura alia quae enarrare longum est. Sed et hoc non est praetereundum : omnes viae ita erant
plenae tentoriis peregrinorum euntium ad liberandum viam Sancti Sepulcri , ut nulla ésset
civitas, nullum castellum, nullum pratum, ubi non invenirentur tentoria extensa. Alii
euntes, atque alii eos sequentes, et ibant laeti dicentes : Deus lo valt, Deus lo valt, Deus
lo valt, et in pluribus ex his qui moriebantur in eadem sancta via, apparebant cruces in
scapulis eorum; et propterea multi accendebantur ad idem sanctum iter. Nunc revertamur
ad priorem motionem.
III. Primuma cœperunt arripere iter, fecerunt très partes. Una pars Francorum in Unga-
riae intravit regionem, scilicet Petrus Eremita, et duc Gottifredus, et Balduinus frater ejus,
et cornes Balduinus de Monte. Isti prudentissimi milites, et alii plures quos ignoro, et
quorum nomina penitus dictare careo, venerunt per viam quam antiquitus Carolus, miri-
ficus rex Franciae, aptari fecit usque Gonstantinopolim. Petrus vero Eremita Constantino-
polim venit ni kal. Augustib, et cum eo maxima generatio Alamannorum. Hlic invenit
Lombardos et Longobardos et alios plures congregatos, quibus imperator Greecorum jus-
serat dari mercatum, sicut mos erat in civitate. Dixitque illis : « Nolite transmeare Bra-
« chium, donec veniat maxima Ghristianorum virtus, quia vos tôt non estis, quod cum
« Turcis praeliari valeatis. » Ipsique Ghristiani nequiter deducebant se, quoniam civitatis pa-
latia sternebant, et incendebant, et auferebant plumbum unde ecclesiae erant coopertae,
et vendebant Graecis. De quo magis iratus imperator, mox jussit illos transmeare ultra Bra-
chium. Postquam vero transfretaverunt, non cessabant agere omnia mala. Incendebant enim
et devastabant ecclesias et domos. Tandem0 per venerunt Ni comediam. Illic divisi suntLom-
bardi, et Longobardi, et Alamanni a Francigenis, quia Francigenae erant tumidi superbia.
Elegerunt autem Lombardi et Longobardi dominum super sese, cui nomen Raynaldus; et
Alamanni similiter. Et intraverunt in Romania, et per quatuor dies iverunt ultra Nicaeam
civitatem, et invenerunt quoddam castrum, cui nomen Scerogorgo, quod vacuum erat
gente, et apprehenderunt illud; in quo invenerunt satis frumentum, et vinum, et carnem,
et omnia bona.
' Sequitur Tudeb. I, 11. Vid. p. 10. e Sequitur Tudeb. I, ni. Vid. p. 1 1.
b Id est xxxa die menais Julii. (Cf. supra p. 1 1, not c.)
Digitized by
Google
«
HISTORIA PEREGRINORUM, 175
IV. Audientes itaque Turci quia Christiani essent in castrum, venerunt continuo ob- a. 1096.
sidere illud. Ante portam castri erat quidem puteus* et ad pedem castri erat fons unus,
juxta quem exiit Raynaldus, excubare scilicet Turcos. Venientes autem Turci in die dedi-
cationis sancti Michaelis archangeli, scilicet duobus diebus stantibus ménsis Septembris*,
invenerunt Raynaldum, et alios omnes qui cum eo erant, et occiderunt multos ex eis.
Alii qui remanserunt vivi fugerunt in castrum. Quod Turci obsederunt continuo , eisque
abstulerunt aquam : fueruntque nostri in tanta afflictione sitis, quod flebotomari faciebant
suos equos et asinos, quorum sanguinem bibebant. Alii mittebant zinziclas in piscinam, et
eas deprimebant in os suum. Alii quippe mingebant in pugiilum alterius, et sic bibébant.
Alii autem fodiebant humidam terram, et supini jactabant se, et mittebant terram super
sua pectora aut corpora pro nimia ariditate sitis. Episcopi namque et presbyteri , qui illic
aderant, confortabant et submonebant nostros, dicentes : « Estote ubique fortes in Christi
« fide, et nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidereb. •
Hœc persecutio fuit per octo dies. At dominus Alamannorum consiliatus est cum Turcis,
qualiter traderet alios omnes; et fingens se exire ad bellum, fugit ad illos, et cum eo
multi ex aliis. Turci ceperunt castrum; illi autem qui Deum abnegare noluerunt, capitalem
sententiam slisceperunt; qui vivi remanserunt decapitati sunt a Turcis. Postea diviserunt
illos adinvicerti, sicut aliquis dividit oves : alios miserunt ad signum et sagittabant eos; et
alios vendebant et donabant, sicut animalia; alii in Corosanum conducebant suos, ubi ipsi
habitabant; alii in Antiochiam, alii in Aleph.
Isti c primo acceperunt féliciter martyrium pro Christi nomine. Audientes autem Turci
quod Petrus Eremita et Gualterius Sine habere fuissent in civitaté quae est supra Nicœam,
venerunt illuc gaudendo occidere illos. Quumque venirent, laetantes obviaverunt Gualterius
et sui milites, quos omnes confestim occiderunt. Petrus vero Eremita paululum ante reces-
serat Constantirtopolim : eo quod nequibat retinere illam diversam gentem, quae nolebat
eum audire, nec verba ejus obscultare. Turci vero, post hanc malignam illorum victoriam,
ubicumque inveniebantur peregrini, irruebant super eos; quorum alios inveniebant vigi-
lantes, alios dormientes, alios nudos jacentes, quos omnes interficiebant. Presbytertim
quoque unum invenerunt cclebrare sanctam missam super altare, eumque statitti m&rtyri-
fcaverunt. Alii qui potuerunt evadere fugerunt ad civitatem; alii miserunt se in mare, alii
in sylvis; alii ascenderunt in montancis, et introierunt in quoddam castrum. Turci nam-
que persequentes illos, adunaverunt ligna, ut eos incenderent simul cum castro. Christiani
igitur qui in castello erant miserunt ignem in lignis adunatis, et reversus est ignis ad ver-
sus Turcos, quoniam Deus noluit suos relinquere. Illos vero qui erant capti a Turcis
diviserunt inter se, sicut prius fecerunt per universas eorum regiones. Hoc totum factum
est in mense Octobri.
V. Audiens hoc imperator, quod Turci ita dissipassent nostros, laetus et gavisus fuit;
et mandavit, et fecit eos transmeare Bracbium; et postquam reversi fuerunt, comparavit
ab eis omnia arma eorûm.
Secundad vero pars intravit in Sclavoniœ parti bus, scilicet Raymundus, cornes Sancti
/Egidii, et cum eo Podiensis episcopus; in qua Sclavonia multa pars passi sunt pro Christi
nomine et Sancti Sepulcri. Nam per quadraginta dies ambulaverunt per obscura loca prop-
ter nebulas* quaa erant tam densae ut vix paululum longe conspicere possent; et Turci
undique eos insidiantes. Sed bellipotens et providus cornes minutam gentem faciebat ire
in medio, et ipse cum exercitu suo custodiebat eos ante et rétro ab insidiis Turcorum.
Itaque plures ex suis militibus perdidit famé et gladio, quoniam mala terra erat. Viam
etiam nesciebant, nisi per ortum solis. Tertia pars per antiquam viam Romam venit. In
ista vero parte fuit Robertus, cornes Flandrensis, et Robertus, cornes Normannus, et Ugo
Magnus, et alii plures; ac deinde appropinquaverunt ad portum Brundusii aut Bari aut
a Id est xxix* die mensis Septembris. (Cf. p. 1 a, nota.) e Sequitur Tudeb. I, iv. Vid. p. i3.
b Matth. x, 28. * a Sequitur Tudeb. I , V, l. c.
Digitized by
Google
176 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
Tarenti. Ugo vero Magnus, et Guilielmus, Marchusi filius, confestim miserunt sese in mare
ad portum Bari, et transitantes applicuerunt Durachium. Audiens itaque duxa illius civi-
tatis illos prudentissimos viros illuc esse applicatos, continuo, mala cogitatione in cor ejus
ascendente, jussit illos moveri, et Constantinopolim ante infelicem imperatorem caute de-
duci , quo ei fidelitatem facerent.
VI. Duxb itaque Gottifredus, nostrorum comitum primus, Constantinopolim venit cum
suo magno exercitu diebus duobus ante Nativitatem Domini nostric, et hospitatus est juxta
Constantinopolim; fuitque ibi, donec iniquus imperator jussit eum honorabiiiter hospi-
tari in burgo. Quumque hospitatus fuisset secure, mandabat armigeros suos foras per unum-
quemque diem, quatinus paleam et alia necessaria apportèrent. Quum vero jam putabant
cum fiducia exire quocumque voluissent, inimicus imperator, Alexius nomine, sagaciter
faciebat eos observari; suisque Turcopolis et Piccinacis imperabat quod eos invaderent
et occiderent. Balduinus itaque, ducis frater, audiens hoc quod traditor imperator suis
imperabat hominibus, statim misit se in nimiam attentionem, si forte illos invenire posset.
Ad ultimum invenit eos occidentes gentem suam, illosque invasit toto corde , et Deo adju-
vante superavit et apprehendit sexaginta. . . ex eis, partim occidit, etpartim ante conspec-
tum ducis conduxit. Quumque vidisset hoc imperator infelix, valde iratus est. Videns autem
dux quod imperator eis esset iratus, jussit suis militibus exire de burgo, et hospitari extra
cîvitatem, ubi fuerant prius. Sero autem superveniente, manda vit infelix imperator exerci-
tum suum, et fecit invadere ducem simul cum Christi gente; quos persequens invictus dux
una cum Christi militibus, occidit septem ex illis, et persequendo alios, venit usque ad
civitatis portam. Reversus itaque dux ad sua tentoria, et fuit in campo illo fere per quin-
que dies, donec pactus est cum imperatore; dixitque illi imperator quod transfretaret Bra-
chium Sancti Georgii; promisitque facere illuc conduci omnem mercatum, sicut erat
Constantinopoli, et pauperibus eleemosynam erogare, unde vivere possent.
VII. Atd bellipotens Boamundus, Roberti ducis films, quumessentin obsessione Amalfie,
scilicet Scaphati pontis, audiens venisse innumerabilem gentem Francorum , quatinus Sancti
Sepulcri viam de manu eriperet pessimorum paganorum, ut fieret liberata, et Christianis
omnibus undique staret patefacta, continuo cœpit sapientissime ac diligenter inquirere
quae arma pugnandi haec gens deferret, et quam ostensionem Christi in via portaret, vel
quod signum in certamine sonaret. Cui per ordinem dicta sunt omnia : « Taliter deferunt
« arma jugiter ad bellum undique convenientia ; in dextra vel inter utrasque scapulas Cru-
« cem Christi bajulant; sonum vero illorum non est aliud, nisi Deus lo valt, Deus lo vult,
« Deus lo valt, omnes simul una voce coûclamant. » Mox, Sancto commotus Spiritu, jussit
pretiosissimum pannum sericum, quem apud se habebat, afferri, eumque incidi praecepit,
totumque statim in cruces expendit. Cœpit namque vehementer ad eum concurrere maxima
pars militum qui erant in obsessione illa, et tam mirabiliter fluebant ad eum, quod co-
rnes Rogerius pene solus remansit, vix reversus Siciliam, dolens ac mœrens quod gentem
amisisset suam. Reversus itaque dominus Boamundus iterum in terrain suam (diligenter
enim undique honestavit sese ad incipiendum Sancti Sepulcri iter) , tandem transfretavit
mare cum suo exercitu, et cum eo prudentissimus Tancredus, Marchusi filius, et Rober-
tus, Girardi filius, et Riccardus de Principatu, et Raynaldus, frater ejus, et Robertus de
Sorda-Valle, et Robertus, filius Trosteri, et Unfridus, filius Rau, et Riccardus , filius comitis
Râynuifi, et Goffridus, cornes de Rossilionef, et episcopus*, et Girardus frater ejus, et epi-
* Joanues , Isaaci Sebastocratoris filius. (Cf. An. Coran,
ed. Reg. p. a 36.)
b Sequitur Tudeb. I, vi. Vid. p. i4.
c Id est die xxm* mensis Decembris, A. D. 1096.
4 Sequitur Tudeb. I, vu. Vid. p. i5.
* Cf. supra p. 1 5 , nol. a.
' lnfra dicitur de Ruscignolo. (Apud Wiilelm. Tyr.
1. Il, c. xiii , p. go, cornes de Hosinolo, vernacule Gi-
ron de Rosignon.) Si credas cl.viro, D. Aug. Leprevost,
Goffridus iile, génère Normannus, cornes erat de Ros-
cignolo (vulgo Roscigno), urbe in Principatu citeriori
sita. (Cf. Order. Vital, t. III, p. 487, not. 3.) Herique
tamen hic agi de Girardo Rossolionensi , gallice de
Roussillon, arbitrât] sunt.
8 Episcopus ille infra vocatur episcopus de Ruscinulo.
(Cf. XLV, p. 189.)
Digitized by
HISTORIÀ PEREGRINORUM.
177
scopus de Ariano% etBoellusCarnotensisb, et Alberedus deCagnano, et Goffridus de Monte
Scabiosoc. Alii vero, qui ante transi erunt mare, promiserunt Boamundo quod eum exspec-
tarent in Bulgaria. Ipse autem eis promisit quod quidquid illi perderent in exspectatione
illa, libenter eis redderet.
VIII. Postquamd vero illi cognoverunt dominum Boamundum transfretasse, vénérant fes-
tinanter ad eum ad Ebelonam% in Omnium Sanctorum festivitate f. Hi omnes quos superius
commemoravi transfretaverunt ad domini concorditer Boamundi famulatum, et applicue-
runt in Bulgarie partibus. Illic invenerimt nimiam abundantiam frumenti et vini, et ali-
menti corporalis. Deinde vero descendentibus in valle [de] Andronopoli, et illic applicando,
exspectaverunt gentem suam, donec omnes aequaliter transfretaverunt. Tune sapiens Boa-
mundus ordinavit consilium una cum gente sua, suosque confortabat, et ammonebat dicens :
« Viri prudentes, abstinete vos a malo. Nos sumus peregrini Dei; oportet nos modo esse
« bonos et humiles plusquam antea fuimus. Et nolite depraedare terram istam , quia Ghris-
« tianorum est; et nemo accipiat plusquam ei quod sufficiat ad edendum pro benedic-
« tione. »
IX. Tune 8 exeuntes venerunt per nimiam plenitudinem de villa in villam et castello in
castellum, et de civitate in civitatem, quousque pervenerunt Gastoriam, ibique Nativitatem
Domini h solemniter celebrarunt. Fuimusque îbi per plures dies, et quaesivimus mercatum;
sed ipsi noluerunt dare nobis, eo quod valde timebant, et dicebant nos non esse peregri-
nos, sed putabant nos velle illorum capere terram, et illos occidere. Deinde cœpimus
apprehendere boves et asinos, et equos, et omnia quae inveniebamus. Egressi itaque dje
Gastoria, intravimus in Palagoniam, in qua erat quoddam haereticorum castrum; nobis
vero imdique aggredientibus illud in lacu, ubi aedificatum fîierat, continuo nostro succu-
buit imperio. Accenso itaque igne combussimus castrum illud una cum habitatoribus suis,
scilicet haereticorum congregationem.
X. Posteai venimus ad flumen Bardarum. Itaque cum domino Boamundo ultra gens
sua partim perrexit, etpartim remansit. Illic invenimus innumerabilem abundantiam. Re-
mansit autem ibi cornes de Ruscignolo una cum fratribus suis. Venit itaque exercitus
exsecrati imperatoris, et invasit comités} cum fratribus suis, et alios omnes. Quodaudiens
prudentissimus miles Tancredus, regressus est rétro, et projecit se in flumen, et natando
pervenit ad alios, et duo millia milites miserunt se in flumen post eum, sequendo Tancre-
dum. Novissime invenit Turcopolos, et Piccinacos dimicantes simul cum nostris; quos re-
pente fortiter invasit, et prudenter eos superavit, et apprehendit plures ex eis, et duxit
illos ligatos ante domini Boamundi praesentiam. Hos allocutus vir sapiens Boamundus, di-
cens : « Quare, miseri, occiditis gentem Christi et meam? Ego enim cum vestro imperatore
« nullam altercationem habeo. » Qui dixerunt : « Nos nequivimus aliud agere. Donativo in
« roga profani imperatoris conducti sumus; et quidquid nobis hnperat, oportet nos illud
« adimplere. » Quos dominus Boamundus audiens, absque ulla punitione permisit abire.
Hoc bellum factum est in quarta feria, quae est caput Jejuniik, unde sit per omnia bene-
dictus Deus in saecula. Amen.
XI. Mandavit1 itaque infelix imperator, scilicet filius perditionis, simul cum nuntiis
nostris unum ex suis, quem valde diligebat, quem et Ghorpalasium vocabat, ut nos secure
deduceret per terram suam, usque dum pervenissemus Constant inopoli m. Quumque venis-
A. 1096,
A.
1097.
* Melius Petrus Diac. in Chron. Cassinens. 1. VI : « Et
« Girardus, frater ejus, epi scopus de Ariano. » (Cf. Pertz,
Monument. Germon, t. IX, p. 766, et Ital. Sacr. t. VIII,
col. ai 4.)
b Perperam Mabill. : Carnolenonensis.
c Cf. supra Tudeb. abbrev. Jib. I, S vu, p. ia3-i?4.
d Nonnulla ex Tudeb. I , vin , deprompsit. ( Vid. p. 1 6.)
" « Àulon , • hodie La Vallona, urbs maritiraa.
f Id est die 11 mensis Novembris, A. D. 1096.
m.
1 Sequitur Tudeb. I , îx. (Vid. p. 1 6 et Abbrev.p. 1 a4.)
h Die xxv* mensis Decembris, A. D. 1096.
1 Sequitur Tudeb. I, x. (Vid. p. 16 et Abbrev. p. 1 a4.)
j Melius Tudebo vis et Abbreviator : t Comitem. • ( Vid.
p. 16 et ia4.)
k Id est die Mercurii et Cinerum , vel xvma mensis
Februarii, A. D. 1097.
' Sequitur Tudeb. II, 1, multis quidem additis, vid.
p. 17. (Cf. etiam Abbreviatorem, II, 1, p. iaâ-ia5.)
23
Digitized by
178 ÏUDEBODUS IMITATUS ET CONT1NUATUS.
A* 1097. semuft ante eorum civitates, imperabat hominibus civitatum ut nobis secure apporteront
mercatum. At illi certe tantum timebant fortissimi Boamundi gentem, quod nullos nos-
trorum sinebant intrare civitatis murum; volueruntque nostri majores quoddam castrum
aggredi et apprehendere , eo quod nimis erat plénum omnibus bonis. Sed vir sapiens Boa-
mundus noluit consentire pro justitia terrée et fiducia imperatoris, et valde iratus est prop-
ter hoc cum Tancredo et aliis omnibus. Hoc factum est in hora vesperi. Mane autem facto
exierunt habitatores iilius castri , et venerunt cum processione , et omnibus dicentibus Kyrie
eleison, déférentes in manibus cruoes coram domini Boamundi conspectu. Ipse vero gau-
dens recepit eos, et cum maxima laetitia périmait abire. Deinde pervenimus ad quamdam
civitatem, quœ vocabatur Serra, ibique nostra ûximus tentoria; et sat habuimus om-
nem mercatum quod in illis diebus conveniens erat* ibique doctus Boamundus optime
concordatus est cum duobus Ghorpaiasiis; et pro amicitia istorum et justitia terrae jussit
reddi omnia animalia quee nostri peregrini deprœdata tenebant, et Ghorpaiasiis illis pro-
miserat rétro missis mandare, et omnia illa animalia per ordinem reddi. Ac deinde perve-
nimus de castello in castellum et de villa in villam, usque dum appropinquavimus ad
Russam civitatem. Graecorum autem gens exibat, et veniebat gaudens coram domini Boa-
mundi prasentia, deferens nobis maximum mercatum, ibique nostros tendimus papiliones
in tertia feria ante cœnam Domini a; ibique doctus Boamundus, dimittens gentem suam,
perrexit Constantinopolim loqui simul cum iniquissimo imperatore; suisque hominibus
imperavit, dicens : « Modeste properate ad civitatem, ego autem ibo prius. » Qui eduxit se-
Qum paucos milites.
XII. Tancredus igitur honorabilis miles remansit caput ejus Christi militiae. Qui vi-
dens peregrinos cibos emere, ait intra se quod exiret extra viam, et hune populum con-
duceret ubi féliciter viveret. Denique arbitrans hoc, intravit in vallem quamdam plenam
atque stipatam omnibus bonis et omnibus ubertatibus quœ corporalibus nutrimentis sunt
convenientia; in qua Pascha Domini b devotissime celebraverunt.
XIII. Postquam0 iniquus imperator cognovit honestissimum virum Boamundum ad se
venisse, jussit eum honorabiliter recipi, et cautissime hospitari extra civitatem in Sancto
Argenteo. Quumque féliciter hospitatus esset, tum malignus imperator mandavit pro eo ut;
iret loqui simul secrète cum eo. Illic quoque invenit ducem Gottifredum cum fratre suo
Balduino. Raymundusd itaque, cornes Sancti jEgidii, simul cum Podiensi episcopo exiens
de SclaYonia, in qua multa pro Christi nomine et Sancti Sepulcri via fuerunt passi quae mi-
nime pati deberent, in qua etiam plures honestissimos milites perdiderunt, pervenitDu-
rachium, quae civitas imperatoris est, credens jam esse in terra sua, quandoquidem de
Sclavorum evaserat manu. Grœcorum autem gens insidians istis prudentissimis Ghristianis
militibus Christi, quoeumque modo eis nocere aut offendere poterat, in die et in nocte,
latenter et occulte, non desinebat. Erat autem ibi dux iilius civitatis, qui continuo eis
fiduciam, quousque in terra sua essent, laeta facie spopondit. Intra istam vero fiduciam
quam eis dono concessit, ejus homines fraudulenter ex nostris interfecerunt quemdam
egregium militem, cui nomen Pontius; Raynaldum quoque fratrem ejus vulneraverunt
graviter. Interea cœperunt illi statim carpere iter, et obviaverunt imperatoris litteris de
pace et frateraitate danda sicuti suis filiis.
XIV. Intérim6 dum haec recitarentur, Turci et Piccinaci, et Comani, et Sclavi, et
Athenasi, et Usi, erant insidiantes illis undique, videlicet ut in aliqua parte eos lœdere pos-
sent. Quadam autem die, dum Podiensis episcopus hospitatus esset, contigit forte quod a
Piccinacis captus esset. Qui continuo ejecerunt eum de mula in qua sedebat, eumque
exspoliaverunt , et in vertice capitis eum vulneraverunt. Sed quia tantus pontifex adhuc
' Id est xxxi' die menais Mardi, A. D. 1097. Tude- e Sequitur Tudeb. II, 11. (Vid. p. 18 et ia5.)
bovis autem et Abbreviator dicunt : «In quarta feria,» d Sequitur Tudeb. II, m. (Vid. p. 18.)
qtm erat dies ia menais Aprilis. * Sequitur Tudeb. II, iv. (Vid. p. 19.)
b Die v* ejusdem menais Aprilis.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 179
populo Dei erat necessarius, per ejus misericordiam vite réserva tus est. Interea sonum a. 1097.
audiunt in tentoriis, cucurrerunt omnes ad eum, et sine mora eripuerunt eum de mani-
bus illorum. Taliter itaque pervenientibus illis ad quoddam castra m , quod vocabatur Buci-
nata, dictum est comiti quod Piccinaci insidiabantur ei in angusta via cujusdam montis.
Qui remansit rétro cum pluribus militibus, et invenit Piocinacos; unam partem illorum
occidit, et aliam persecutus fugavit.
XV. Interea b imperator mittebat litteras suas ad illos pacifiée, ex alia vero parte exer-
citus suus undique insidiabatur illis. Tandem pervenerunt ad quamdam civitatem, nomine
Russam. Cives autem illius civitatis aperte quidquid nocendi ingenio agere poterant, con-
tra illos faciebant. Quumque vidisset hoc cornes, ira tus est valde, et jussit milites arripere
arma, et sua sonare signa, et oppugnaverunt civitatem, et mirabiliter eam superaverunt.
Deinde pervenerunt ad aliam civitatem, cui nomen Rodesto. Die autem illo milites impe- .
ratoris invaserunt illos rétro in cauda; cum quibus cornes praeliatus fuit, et interfecit tri*
ginta ex illis, et sexaginta equos cepit; et multa alia belia sive aux i état es habuit cornes, et
multos militas perdidit, quae non possumus scribere per singula.
XVI. Veneruntquec illuc illorum legati, quos Constantinopolim quondam prœmise-
rant, dicentes quod imperator promitteret illiS omnia eorum perdita diligenter reddere,
priusquam Constantinopolim pervenirent; et quod dux Gottifredus et Boamundus, et
Flandrensis cornes, et omnes alii principes et comités deprecarentur ut maximum dimit-
tant exercitum, et, cum paucis militibus et sine armis, festinent venire Constantinopolim,
quoniam imperator assumpta cruce ait se venturum nobiscum in Jerosolymitanum iter, et
erit noster dux et nostrum caput. Dum vero cornes audiret hoc, illico dimisit suum exer-
citum, et properavit Constantinopolim loqui cum imperatore. Cui dixit imperator quod
ejus homo se fieret, et fiduciam ejus faceret, quemadmodum Boamundus et alii principes
faciebant. Dixitque cornes : « Absit hoc a me ut in hac via nullum dominum mihi faciam
« nisi Christum, quem habeo dominum, pro cujusamore hue usque veni. Si vero crucem
«diligenter bajulare vis, et nobiscum vis Jerusolymam venire, ego et mei homines, et
« omne quidquid in mea contineo potestate, in tua libéra erit voluntate. »
XVII. Interea d quum cornes esset Constantinopoli , veniens exercitus imperatoris insi-
diando, et invenit exercitum comitis solum, quem invasit fortiter, et laesionem quam ei fa-
cere potuerant fecerunt. Quumque audisset cornes quod exercitus imperatoris laesisset suum
exercitum, ingemuit; et nimis dolens statim advocavit dominum Boamundum et alios
principes; manda vitque imperatori cur causa traditionis eum Constantinopolim venire fe-
cisset, et suum exercitum lœdi consensisset. Quod imperator audiens, hoc negavit, dicens :
« Certe non per meum consilium hoc factum est, et me sciente nulla lœsio fuit inter eos.
« Sed hoc satis sit, quoniam exercitus tuus damnum mihi operatus est, et castella et civi-
« tates in mea dissipaverunt terra; tamen de hoc quod tibi factum est satisfactionem fide-
« liter concedo. » Quum autem venissent ad judicium, cornes primus promisit, et absolvit
suam fiduciam. Et quum fuisset absoluta fiducia sua, exercitus ejus venit Constantinopolim.
Mandavit itaque imperator comiti, sicut superius diximus, quod faceret ei hominium et
fiduciam, quemadmodum ei fecerunt alii. Et dum imperator mandaret, cornes meditabatur
qualiter vindictam de imperatoris exercitu habere potuisset. Sed dux Gottifredus et Flan-
drensis cornes, et alii principes, dixerunt injustum esse contra Christianos pugnare. Et
dominus Boamundus dixit quod, si aliquod injustum cornes ab imperatore passus esset, ei
faceret emendare ex imperatoris parte.
XVIII. Igiture cornes,- accepte consilio, Alexio vitam et honorem jura vit quod nec per
se nec per alium ei consentiat auferre. Quumque de hominio appellaretur, respondit non
se pro capitis periculo id esse facturum. Fortissimo autem viro Boamundo dixit imperator,
V • Bichinat. • (Tudeb. Il, iv, p. 19.) d Sequitur Tudeb. II, vu. (Vid. p. ai.)
b Sequitur Tudeb. II, v. (Vid. p. ao.) - Sequitur Tudeb. II, vm. (Vid. p. ai et ia5.)
e Sequitur Tudèb. II , vi , /. c.
23.
Digitized by
180 TUDEBODUS 1MITATUS ET CONTINUATES.
a. 1097. quem valde timebat in corde, quia jam sœpe eum cum suo exercitu ejecerat de campo,
quod, si libenter ei jurasset, quindecim dies terrae in longitudine ab Antiochia rétro daret,
et octo in latitudine; eique tali modo juravit, ut, si ille fideliter observaret illud sacramen-
tum, iste suum nunquam prateriret* Nec est mirum quod ante tam duri, et ante tam
fortes milites hoc fecerunt : multa enim coacti erant necessitate. Et sceleratus imperator
omnibus nobis majoribus sive minoribus fidem et securitatem dédit, volens nolensque
sacramentum juravit, quia veniret nobiscum pariter cum suo exercitu per terram et mare,
t et nobis mercatum per terram et mare fideliter daret, et omnia nostra perdita diligenter
restauraret; insuper autem quod nemo nostrorum peregrinorum nunquam ab eo penitus
conturbari vel contristari debuisset in via Sancti Sepulcri.
XIX. Cornes* autem Sancti yEgidii hospitatus erat extra civitatem in burgo, et sua gens
remanserat rétro. Tune gens domini Boamundi appropinquavit Constantinopolim. Tancre-
dus itaque honorabilis miles et Riccardus de Principatu latenter transmeaverunt Bra-
cbium, et omnisgens domini Boamundi juxta illos, ideo ne facerentjusjurandum impera-
tori. Statimque omnis exercitus domini Boamundi transvectus fuit, item exei$itus comitis
Sancti jEgidii, qui appropinquavit Constantinopolim. Cornes remansit ibi cum sua gente.
Vir autem prudens Boamundus remansit cum itnperatore, ut consilium cum eo acciperet,
quomodo mandarent mercatum ultra gentibus quœ erant apud Nicomiam civitatem. Dux
itaque Gottifredus ivit prius Nicomiam cum universo exercitu, et cum Tancredo, et aliis
omnibus; fueruntque ibi per très dies. Vidit namque dux Gottifredus quod via patebat,
per quam has potuisset conducere gentes usque Nicaeam civitatem, quoniam per illam
viam, per quam alii prius transierunt, non poterat modo tanta gens transire. Ipseque misit
ante se tria millia hominum cum securibus et gladiis, qui inciderent et aperirent hanc
viam, ut patefacta staret nostris peregrinis usque Nicœam civitatem; quœ via fuit aperta
per angustam et immensam montaneam, et faciebant per viam cruces ferreas atque ligneas,
ut eas nostri peregrini cognoscerent.
XX. Interea pervenimus ad civitatem quœ vocatur Nicœa, quœ est caput totius Romaniœ,
in sexto die mense Maii, ibique castrametati sumus. Prius vero quam dominus Boamun-
dus venisset ubi nos eramus, tanta inopia panis fuit inter nos, quod unus panis vendeba-
tur viginti denariis, aliquando triginta. Postquam vero venire cœpit vir prudens Boamun-
dus, jttssit maximum mercatum conduci per mare et per terram pariter; et fuit maxima
ubértas in tota Christi militia. Tune Raymundus, cornes Sancti jEgidii, transfretavit Bra-
chium, et in b die Ascensionis Domini c cœpinius Nicœam civitatem circumquaque invadere,
et œdificare instrumenta lignorum, atque turres ligneas, ut possemus mirabiles turres ster-
nere. Tam fortiter et tam acriter aggressi fuimus civitatem per duos dies, quod etiam per-
fodi fecimus civitatis murum. Turci autem qui erant in civitate miserunt nuntios aliis qui
veniebant civitati adjutorium dare, quod audacter secureque approximent, ut per meri-
dianam introeant portam, quoniam ex illa parte nemo erit eis obviam, nec contra stabit.
Quœ porta ipso die a comité Sancti yEgidii et Podiensi episcopo obsessa fuit, videlicet in
die sabbati post Ascensionem Domini d : qui cornes protectus eratdivinis virtutibus, atque
terrenis fulgebat armis. Hic itaque inveniens contra nos venientes Turcos undique, signo
Crucis arma tus vehementer bruit cum suo fortissimo exercitu super illos. Qui mox superati
sunt, et dederunt fugam, et fuit mortua maxima pars illorum. Rursum alii veniebant de
nuntio fugientium, et exsultantes ad certum bellum, ferentesque secum fîmes quibusnos
ligatos conducerent Corosanum. Venientes autem lœtando cœperunt ex cacumine montis
paulatim descendere. Quotquot autem descenderunt in vallem illam, cœsis capitibus a
Francorum manibus remanserunt. Delatis itaque a tentoriis eorum capitibus, projecerunt
nostri illa cum fundis seu aliis instrumentas in civitatem , unde magis tristarentur illi qui
intus erant.
a Sequitur Tudeb. II, ix. (Vid. p. 22 et 126.) e Id est die Jovis, xvia mensis Maii, A. D. 1097.
b Sequitur Tudeb II, x-xii. (Vid. p. 22-s3.) 4 Id est xvf ejusdem mensis Maii. (Cf. p. 126 etnot./)
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 181
XXI. Cornes* Sancti namque yEgidii, et Podiensis episcopus consiliati sunt in unum, A. 1097.
qualiter facerent suffodere quamdam turrim quœ erat ante eorum tentoria. Ordinatique
sunt omnes ut hanc foderent turrim, et arbalistœ et sagittarii ut eos undique defenderent.
Foderunt itaque illam usque ad radicem mûri, summiseruntque fustes et ligna, ac deinde
miserunt ignem* Sero autem superveniente, cecidit turris, et illi qui in ea erant; ideoque
quia nox erat, non potuerunt nostri prœliare cum illis. Nocte vero surrexerunt festinanter
Turci , et restauraverunt muram tam forte , quod, veniente die , ex illa parte nemo eis nocere
poterat. Tune venit Robertus, cornes de Normannia, et cornes Stephanus, et alii plures,
ac deinceps Rogerius de Barnavilla. Sapientissimus autem Boamundus obsedit eam in primo
capite juxta lacum, et postea Tancredus, et juxta eum dux Gottifredus, ac deinde Robertus,
cornes Flandrensis, et juxta eum Robertus Normannus. Cornes vero Sancti yEgidii obsedit
eam juxta Robertum Normannum, et juxta eum Podiensis episcopus ex alia parte laci.
Unusquisque fecit suum castrum ligneum ; effregerunt turres civitatis cum suis machinis
atque ingeniis.
XXII. Statimqueb consiliati sunt principes nostri in unum, uti legatos in Babyloniam
consilio imperatoris mandarent Ammirario. Elegerunt continuo hos, Ugonem de Bellafayre,
et Bertrannum de Scabrica, et Petrum de Picca, ejus capellanum. Vocatis vero istis, dede-
runt eis verba in hune modum : « lté in protectione Dei per mare in Babyloniam, ad Ammi-
« rarium nostras ferre litteras : scilicel salus, vita et immensus honor. Sciât iile quod omnes
a Francorum principes Jerosolymorum insimul veniunt itinera et viam ab impiorum liberare
« manibus paganorum, illosque prudentissime ejicere de Christianorum terra. Videat ergo
9 qualiter erga nos agere vult, aut Christianitatem recipere, et esse una nobiscum ut frater
• atque amicus, aut si paganorum vult amicitiam habere, et obviam nobis ad bellum exire. *
XXIII. Itac vero obsessa fuit Nicœa civitas per terram, quod nemo audebat exire, neque
intrare. Fueruntque ibi omnes congregati in unum. Et quis poterit numerare tantam Christi
militiam? Nullus, ut puto, tôt prude ntissimos milites antea vidit, nec ulterius videbit.
Erat autem ex una parte civitatis immensus lacus, in quem Turci suas mittebant naves, et
exibant et intrabant, et afferebant herbas et ligna, et alia plura. Tune nostri majores con-
siliati in unum, miserunt festinantes nuntios Constantinopolim^ dicendo ad imperatorem
quod faceret naves conduci ad civitatem ubi portus erat; ac deinde jubeat congregari boves,
qui eos trahant per montana et silvas, usque dum pervenient ad lacum. Quod continuo
factum fuit, et mandavit cum eis Turcopolos suos; die vero quo naves fuerunt conducte,
noluerunt eas statim mittere in lacum. Nocte vero superveniente , impulerunt eas in lacum,
plenas Turcopolis bene armatis : summo diluculo stabant naves optime in lacu ordinatae,
properantes contra civitatem. Videntes hoc Turci mirabantur quidnam hoc esset. Ignora-
bant an esset illorum gens, an imperatoris. Postquam vero cognoverunt illam esse impera-
toris gentem , timuerunt usque ad mortem, plorantes et lamentantes; sed Franci gaudebant
et dabant gloriam Deo.
XXIV. Videntesd autem Turci quod ex suis nullatenus habere adjutorium possent, le-
gationem mandaverunt spurcissimo imperatori, quod sponte civitatem redderentei, si eos
impunitos omnimodo abire permitteret cum suis mulieribus et filiis et omnibus substantiis.
Tune infidelissimus imperator, plenus vana atque iniquissima cogitatione, jussit illos impu-
nitos et sine ullo timoré abire, et sibi eos Constantinopolim cum magna fiducia deduci.
Quos studiose servabat, ut illos ad Francorum nocumenta atque obstacula paratos habere
posset. Promiserat ante Alexius principibus et genti Francorum quod totum aurum et
argentum, et equos, et omnem supellectilem, quœ intus erat, eis daret; et monasterium
latinum et hospitium pauperibus Francorum ibi faceret; praeterea tantum de propriis uni-
cuique de exercitu daret, ut illi semper militare vellet. Haec igitur Franci sperantes verba
' Sequitur Tudeb. II, xm. (Vid. p. 23 et p. 129.) e Cf. Abbreviat. II, v, p. 127.
b Deest totum hoc capitulum in Tudebove et in ejus d Sequitur Tudeb. II, xiv. (Vid. p. 124 et 127.)
Àbbreviatore. (Vid. p. 23 et 127. Cf. infra num. xlvi.)
Digitized by
182 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1097. fidelissima, deditionem laudaverunt. Àiexius autem, accepta civitate, tam ingratam actio-
nem dédit exercitui quod, quandiu vixerit aliquis de sancto populo, semper ei maledicat,
et proditorem clamet. Fuiraus in obsessione illa perseptem hebdomadas, et mulli ex nos-
tris ibi fideliter receperunt martyrium, laetantes atque gaudentes reddiderunt fclices ani-
mas Deo, et ex pauperrima gente multi mortui sunt famé. Et beati qui mortui sunt pro
Christi nomine, qui in cœlura triumphantes ascenderunt, portantes stolam rubeam mar-
tyr», et magna voce dicentes : « Vindica, Domine, sanguinem nostrum, qui pro te efiusus
« est, qui es benedictus et laudabilis in saecula sœculorum. Amen. »
XXV. Reddita* civitate b, et Turcis deductis Constantinopolim, infelix imperator maxime
gavisus jussit maximas eleemosynas erogari nostris pauperibus. Deinde primo die quo per-
reximus a Nicaea, venimus ad quemdam pontem, ibique mansimus per duos dies. Tertia
autem die, priusquam luxcœpisset oriri, surrexerunt nostri; et, quia nox adhuc erat, non
videront. . . viamc, sed divisi sunt in duo agmina, et venerunt divisi per duos dies. In uno
agmine fuit vir Boamundus et Robertus Normannus, et prudens Tancredus, et alii pliures;
in alio vero fuit Raymundus, cornes Sancti yEgidii, et dux Gottifredus, et Podiensis epi-
scopus, et cornes Flandrensis, et alii plures. Tertia autem die irruerunt Turci ve hem en ter
super Boamundum , et eos qui cum eo erant. Quumque vidissent inimici Dei Turci nostros ,
continuo cœperunt stridere, et garrire atque claniare excelso clamore , dicentes diabolicum
sonum quem nescio pro extranea lingua eorum.
XXVI. Tune d sapiens vir Boamundus, videns inniunerabiles Turcos procid stridentes,
et clamantes daemoniaca voce, protinus jussit omnes équités descendere de equis; et, quum
celeriter tentoria fuissent extensa, dîxit omnibus militibus : « 0 fortissimi Christi milites,
« ecce modo bellum acre est ante nos. Igitur omnes équités eant viriliter contra illos, et
« pedites prudenter tentoria hac citius extendant. » Postquam vero factum est, Tiurci undi-
que jam erant circumeingentes nos dimicando. Nos itaque, quanquam nequibamus resis-
tere eis, ncque sufferre pondus tantorum hostium, tamen perstrinximus illic unanimiter
gradum, feminœque nostrae in illa die fuere nobis in maximum subsidium, quoniam affe-
rebant ad bibendum aquam nostris praliatoribus , semperque confortabant illos pugnantes
et defendentes. Vir itaque sapiens Boamundus protinus mandavit aliis, scilicet comiti de
Sancto iEgidio et duci Gottifredo, et Ugoni Magno, et honestissimo Podiensi episcopo,
et aliis militibus, quod festinarent ad bellum, et citius approximarent, dicens : « Si certare
« hodie volunt, atque praeliari viriliter, veniant. » Quod omnimodo non credentes, prohiben-
tes, et deludebantnuntios, dicentes : « Profecto hoc falsum est totum. » Nam non credebant
jam Turcos esse tam imprudentes quod ulterius auderent sese erigere et praeliari cum
Christianis.
XXVII. Duxe itaque Gottifredus, audax et fortis, simul cum Ugone Magno , venerunt
prius cum suis exercitibus; episcopus Podiensis illos subsecutus est cum suo exercitu; et
Raymundus, cornes de Sancto ./Egidio, juxta illos cum magna gente. Mirati sunt valde unde
esset collecta tam maxima multitudo Turcorum et Arabum, et Sarracenorum, et aliorum
quos numerare nequibant. Paene omnes montes et colles, valles et omnia plana loca reple-
bantur, et cooperiebantur illis exsecrabilibus generationibus. Factus itaque sermo secretus
inter nos hujuscemodi : « Estote omnimodo unanimes in fide Christi, et sanctae Crucis
« vexilli victoria, quia hodie omnes divites, si Deo placet, effecti eritis. » Continuo autem
fuerunt ordinatae acies in sinistra parte: videlicet in primo capite fuit sapiens Boamundus,
et Robertus Normannus, et prudens Tancredus, et Robertus de Ansa, et inclytus Riccardus
de Principatu, et fortissimus atque honorabilis signifer Robertus filius Girardi. Episcopus
vero Podiensis venit per alteram montaneam, undique circumeingens Turcos. In dextra
vero parte fuit Raymundus, cornes de Sancto yEgidio, et dux Gottifredus, et Flandrensis co-
• Sequitur Tudeb. M, 1. (Vid. p. a4 et 138.) ' « Non videront teriereunamviam. •(Tud.p.24 f 128.)
b Urbs Nicœa Christianis tradila est die xxa mensis d Sequitur Tudeb. III, 11. (Vid. p. 25.)
Jonii, A. D. 1097. • Sequitur Tudeb. III, m. (Vid. p. 26.)
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 183
mes, et Ugo Magnus, et alii plures quos ignore Statimque venientibus militibus nostris, A. 1097.
Turci et Arabes, et Sarraceni, et Agulani, et omnes ali» barbarœ nationes, ceperunt velo-
citer fugam per compendia montium, et per plana loca. Erat autem numerus Turcorum
et Persarum , et Agulanorum , trecenti quadraginta millia , praeter Arabes , quorum numerum
scit solus Deus : fugientibus nimis usque ad eorum tentoria, ubi diu morari non licuit,
sed iterum arripuerunt fugam, nosque illos persequebamur, et occidebamus per totum
diem. Très itaque milites persequentes illos sedebant super albos equos, et in suis manibus
candentia deferebant vexilla cum crucibus, et devastabant Turcos cum equis eorum. Cre-
denda est ista veritas, et nullo modo est probibenda, quia per très dies invenerunt nostri
postea occisos Turcos et illorum equos. Hoc vero firmatum est testimonio eorumdem Tur-
corum qui vivi remanserunt. Isti vero fuerunt Ghristi milites, quorum nomina sunt haec,
sanctus Georgius, sanctus Demetrius et Theodorus, quos omnipotens Deus mandavit in
adjutorium populo suo. Et nos accepimus spolia multa, aurum et argentum, equos et mu-
los, camelos et asinos, oves et boves, et plurima animalia quœ ignoramus. Sed nisi Do-
minus esset nobiscum in eo bello, et cito non mandasset aciem suam, nullus nostrorum
penitus evaderet, quia ab hora tertia usque in horam nonam perduravit haec pugna. Sed
omnipotens Deus, pius et misericors, qui noluit suos milites perire, nec in manus inimi-
eorum incidere, festinum nobis adjutorium mandavit.
XXVIII. Fuerunt ' itaque illic mortui duo ex nostris honorabiles milites, Goffridus de
Monte Scabioso et Guilielmus Marchisi filius, frater Tancredi, prœter alios équités et pedi-
tes quorum numerus fuit multiplex. Audiens itaque vir prudens Boamundus illos honora-
biles milites mortuos, valde doluit. Plorabat autem super suum germanum, scilicet Guiliel-
mum, et flebat de alio quem nimis habebat carum. Quis unquam poterit describere
audaciam et fortitudinem Turcorum ? Sed tamen qui putabant gentem Francorum terrere
minis sagittarum, ut attriverant Arabes et Sarracenos et Surianos, Armenios et Grœcos,
nec potuerunt resistere Francis, nec, si Deo placet, in posterum valebunt. Verum tamen di-
cunt sese esse de Francorum generatione, et quod nullus homo débet esse naturaliter
miles nisi Francus aut Turcus. Veritatemque dicam per omnia, quam nemo audebat refel-
lere : profecto, si in fide Ghristi semper firmi fuissent, et unum Deum in Trinitate manen-
tem, natum Dominum Ghristum de Virgine matre, et passum, et resurgentem a mortuis
tertia die, et incœlum triumphando suis cernentibus discipulis ascendentem, in cœlo et in
terra squaliter regnantem, recta mente et fideli crederent, prudentiores eis aut fortiores
in bello nunquam inveniri possent. Factum est autem hoc bellum in kalendis Julii b. Bene-
dictus trinus et unus Deus sit, qui ubique dédit victoriam populo suo. Amen.
XXIX. Postquamc vero Turci, inimici Dei et sanctse Ghristianitatis, per omnia jam es-
sent devicti, et per quatuor dies et noctes fugientes hue et illuc, çpntigit, dum Solimanus,
dux illorum, Solimani veteris filius, de Nicœa fugeret, ut quodam die inveniret decem mil-
lia Arabum, qui dixerunt ei : • 0 infelix et miserrime omnium gentilium, cur tremefactus
« adhuc fugis? » Solimanus lacrymabiliter inquit : • Olim quum habuissemus omnes Francos
« devictos, eosque putabamus habere in captivitate ligatos, dummodo paulatim vellemus
« luctari adinvicem, respiciens rétro vidi tam innumerabilem gentem eorum, quod si ves-
« trum aliquis illic adesset, putaret quod omnes montes et colles et valles et omnia plana
« loca undique plena essent illorum multitudine. Nos igitur illos cémentes, statim cœpimus
« carpere repentinam fugam, timentes mirabiliter; et vix evasimus de illorum manibus.
« Unde adhuc in nimio terrore sumus, et, si mihi et meis verbis vultis credere, auferte vos
« hinc; quia, si potuerint solummodo scire ubi nos simus, unus ex nobis vix amplius vivet. »
At illi, audientes talia, cœperunt retrorsum vertere scapulas, et sese expandere per univer-
sam Romani am. At nos veniebamus persequendo iniquissimos Turcos, quotidie fugientes
* Sequitur Tudeb. III, iv. (Vid. p. 27.) eTurcis relata est. (Vid.p. 28, not. a, et p. 129, not. b.)
h HœcCbristianorumvictpria prope Dorylaeum urbem e Sequitur Tudeb. IV, 1. (Vid. p. 28 et 129.)
Digitized by
184
TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1097. ante nos; sedilli, dum surgerent ad castra sive civitates, quasi amplificabant fingendo, et
deludendo habita tores illarum terrarum dicebant : « Nos ita dejecimus Christianos omnes,
« quod nullus eorum unquam audebit se erigere contra nos. Permittite nos locum ves-
« trum intrare. » Intrantes autem exspoliabant ecclesias, domos et alia omnia; et ducebant
secum equos etasinos, aurum et argentum, et omnia quae reperire poterant. Àdhuc quo-
que et Christianorum filios secum adducebant, et devorabant quae forent nobis convenien-
tiasive utilia, fugi entes et paventes ante faciem nostram. Nos itaque persequebamur ilios
per desertam et inaquosam atque inhabitabilem terram, ex qua vix vivi exivimus, quoniam
famés et sitis undique coarctabant nos, nibilque penitus nobis erat ad manducandum, nisi
forte spicae quas vellebamus manibus nostris. De tali cibo quam miserrime vivebamus.
Illic fuit mortua maxima pars nostrorum equorum, propter quod multi ex nostris equitibus
remanserunt pedites, et pro indigentia equorum utebantur bubus vice caballorum , et pro
nimia necessitate subpeditabant nobis hirci et arietes, et canes portantes res nostras.
XXX. Interea* cœpimus intrare in optimam terram plenam deliciis et corporalibus ali-
mentis, et omnibus bonis. Hic cornes Sancti yEgidii aliquantulum exercitum retardavit causa
infirmitatis sus : quod dicturi sumus, si incredulo ingratum sit, nos tamen satis cognovi-
mus quod divina clementia operata est, ideoque reticere non debemus. Erat quidam co-
rnes in nostro exercitu de Saxonia, qui ad visitandum comitem Raymundum venit, etlega-
tum se sancti yEgidii asserebat, et semel et secundo ammonitus ab eo ut diceret comiti :
«Esto securus, non morieris de hac infirmitate. Ego enim a Domino inducias impetravi;
« ego semper ero tecum. » Et licet haec cornes bene crederet, tamen ita ex ea infirmitate
affectus fuit, ut depositus de lecto in terram vix ctiam vitalem pulsum haberet. Unde epi-
scopus Aurasicae urbis officium quasi defuncto ei impendit. Sed Dei clementia, qui eum
ducem praefecerat exercitus sui, de illa œgritudine mortali eum illico relevavit et sospitati
reddidit.
XXXI. Acb deinde appropinquavimus Iconiam. Habitatores autem illius civitatis pramo-
nuerunt, et persuaserunt nos ut ferremus nobiscum utres plenos aqua, quia illic in iti-
nere diei unius est maxima penuria et paupertas aquae ; in quo itinere multi ex nostris
peregrinis mortui sunt. Nos vero itaque facientes consensimus eorum consiliis, donec per-
venimus ad quoddam flumen; ibique hospitati fuimus per duos dies. Cœperunt autem
praecursores nostri anteire, donec pervenerunt ad Heracleam, in qua erat nimia Turco-
rum congregatio, exspectans atque insidians, si quo modo posset Christi militibus nocere
et contristare. Quos Turcos postquam milites omnipotentis Dei repererunt, audacter inva-
serunt. Superati itaque sunt Deo annuente inimici nostri in illa die, dantesque scapulas
rétro tam celeriter fugiebant, quantum sagitta, quando dividit se ab ictu chordae. Nos igi-
tur intravimus statim civitatem ,' atque mansimus illic per quatuor dies. Illic vero ab aliis
divisit se Tancredus honorabilis miles , Marchisi filius , et Balduinus , frater ducis Gottifredi ,
et insimid intraverunt in vallem de Botentroth. Divisit se rursum Tancredus, et venit
Tarsum solummodo cum suis hominibus; exieruntque Turci de civitate, et venenint
obviam eis, atque in unura congregati praeparaverunt se ad bellum contra Christianos.
Appropinquantes itaque nostri insimul pugnaverunt; statim inimici nostri fugam fecerunt,
revertentes in civitatem céleri gressu. Tancredus autem, vir prudens atque honorabilis
Christi miles, persequens ilios nimis velociter, laxatis loris, castrametatus est ante portam
civitatis. Ex alia parte venit Balduinus cornes cum suo exercitu, postulans et deprecans
Tancredum acerrimum militem, quatinus eum amicissime in civitatis societatem recipere
dignaretur; cui ait Tancredus : « Te omnimodo in hac societate non recipio. » Nocte itaque
superveniente, tremefacti simt omnes Turci, et una arripuerunt fugam. Exierunt ergo habi-
tatores civitatis sub ipsa noctis obscuritate, clamantes atque dicentes excelsa voce : « Currite,
« invictissimi Franci, currite, quia Turci exterriti vestro timoré omnes pariter recesserunt. »
' Sequitur Tudeb. IV, 11, p. 29 et i3o. — h Sequitur Tudeb. IV, 11. (Vid. p. 3o.)
Digitized by
HIST0R1A PEREGRINORUM. 185
Recedente' autem nocte, quum lux cœpit paulatim surgere, venerunt civitatis majores, et A. 1098.
reddiderunt sponte civitatem, dicentes illis qui adinvicem litigabant : « Desinite modo,
« desinite, quia illum volumus et petimus dominari super nos qui etiam viriliter pugnavit
« cum Turcis. » Balduinus itaque cornes altercans et litigans cum prudentissimo Tancredo,
dicebat : « Intremus pariter, et eispoliemus civitatem; et quod prius potest capere, capiat. »
Cui obstabat prudentissimus Tancredus, dicens : « Absit hoc a me; ego Christianus nolo
« exspoliare homines istius civitatis; eligunt me esse illorum dominum, meque habere desi-
« derant. » Novissime vero nequivit vir prudens Tancredus diu luctari simul cum Balduino
comité, quia illi major erat exercitus. Tamen volens nolensque dimisit eum, et viriliter
recessit cum suo exercitu. Fueruntque ei statim dédite duae optimae ci vi ta tes, videlicet
Athenia, et Mamistra, et universa castella usque Antiochiam.
XXX1L Parsb vero alia intravit in Armeniorum terram, sitiens Turcorum sanguinem.
Tandem pervenerunt ad quoddam castellum, quod tam forte eratc quod ei nihil potuerunt
facere. Erat autem ibi homo, cui nomen Simeon, qui, in illa ortus regîone, banc petiit ter-
ram, quo eam de manibus Turcorum defenderet : quam sponte illi dederunt, quique re-
mansit ibi cum suo exercitu. Nos autem exeuntes inde, pervenimus féliciter usque ad
Caesaream Cappadociœ. A Cappadocia vero egressi , venimus ad quamdam civitatem d valde
pulcherrimam , et nimis uberrimam, quam paululum ante adventum nostrum obsederant
Turci per très hebdomadas, eamque minime superaverunt. Mox illa, advenientibus nobis,
continuo tradidit se in nostras manus cum magna lœtitia. Hanc igitur petiit quidam miles,
cui nomen Petrus, ab aliis nostris majoribus, quatinus eam defenderet in fidelitate Dei et
Sancti Sepulcri et illorum ; cui statim cum nimio amore concesserunt eam. Recedente au-
tem die et nocte appropinquante, audivit bellicosus vir Boamundus quod Turci, qui fue-
rant in obsessione civitatis, paululum procédèrent nos. Extemplo prœparavit se solummodo
cum mille equitibus, quatinus illos inventos disperderet; sed eos non potuit invenire.
XXXIII. Deinde6 venimus ad quamdam civitatem f, in qua erat maxima ubertas, referta
scilicet omnibus bonis quae nobis erant necessaria. Christianos igitur vidcntes alumni
illius civitatis, confestim dederunt sese; nosque fuimus ibi satis optime, atque illic maxime
sunt recuperati nostri. Postea* vero exeuntes inde intravimus in diabolicam montaneam,
quœ tam nimis erat alta atque angusta, quod nullus qostrorum audebat per tram item ejus,
aut per semitam quae in monte patebat, juxta alium ire. Illic pracipitabant sese equi, et
unus sarcinarius equus pnecipitabat alium. Milites ergo stabant undique tristes et dolen-
tes; claudebant et stringebant manus prœ nimia tristitia atque dolore, dubitantes quid face-
rent de semetipsis et de suis armis. Vendebant ergo suos clypeos, et loricas nimis optimas,
et galeas, solummodo pro tribus aut sex denariis; qui autem vendere nequibant, i^ltro
jactabant et ibant. Exeuntes igitur de exsecrata raontanea, pervenimus ad quamdam civita-
tem, quae vocatur Marasim. Cultores autem illius civitatis exierunt lœtantes obviam nobis,
déférentes maximum mercatum; illicque sat habuimus omnem copiam, ibique exspectavi-
mus donec veniret caput nostrum, videlicet fortissimus miles Boamundus. Veniens itaque
vir sapiens Boamundus, illico equitaverunt omnes nostri équités, et applicuerunt in valle
illa ubi regalis civitas Antiochiae sita est, quae est caput totius Syriae, quam Dominus
Jésus Christus tradidit beato Petro, apostolorum principi, quatinus eam ad culturam sanctae
fidei revocaret, qui est benedictus in saecuJa saeculorum. Amen.
XXXIV. Quumqueh cœpimus appropinquare ad Pontem Ferreum, praecursores nostri,
qui semper solebant praecedere nos, invenerunt Turcos congregatos ad Antiochiam, qui
dare eis adjutorium festinabant. Irruentes igitur nostri uno corde et mente super illos,
' Sequitur Tudeb. IV, m. Vid. p. 3i. - Sequitur Tudeb. IV, v. Vid. p. 33 et i3i.
b Sequilur Tudeb. IV, îv. Vid. p. 3a. ' Nomine t Coxon. » (Tudeb. /. c.)
e Castellum islud vocatur Alûa. (Vid. supra, p. 3a, 9 Sequitur Tudeb. IV, vi. Vid. p. 33-34.
not. a, et p. i3i, not. c.) h Sequitur Tudeb. V, i. Vid. p. 34 et i3a.
d t Plastentiam. » (Vid. p. 3a , not. b, et p. 1 3 1 , not. d.)
III. 2/|
Digitized by
Google
186 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
>. 1097. cutn Christi iovocatione atque adjutorio vehementer eos superaverunt. Confusi omnes bar-
bari arripuerunt celerius fugam, et multi mortui sunt ex eis in illo certamine. Nostri igitur
superantes illos Deo adjuvante, illic acceperunt spolia multa, videlicet equos et mulos,
asinos et camelos onustos frumento et vino, et farina, et carne. Vénérant itaque prospère
nostri, et féliciter castrametati sont super ripam fluminis. Protinus equitavit vir sapiens
Boamundus cum quatuor millibus militum, et ivit vigilare ante portas civitatis, ne forte
aliquis nocte latenter exiret aut intraret civitatem. Nihil tamen in illa nocte invenire potuit.
Crastina* autem die, pervenerunt usque ad Antiochiam, ad medietatem diei, in quarta
feria, quod est duodecimo kalendas Novembrisb, et obsedimus mirabiliter portas civitatis,
quoniam in alia parte deerat nobis locus obsidendi, quia alta et nimis angusta montanea
coartabat nos; tamen totum planum viriliter obsedimus. Haec namque civitas valde est
pulchra et honorabilis, et intra muros ejus sunt quatuor maximae montanese et nimis altae;
in altiori vero parte est castellum aedificatum nimis mirabile et forte, et habet quatuorde-
cimturres; deorsum est civitas honorabilis atque conveniens, omnibusque ornata hono-
ribus, quœ ecclesias trecentas et quadraginta monasteria continet. Sub suo quoque jugo
continet patriarcba centum quinquaginta quatuor episcopos. Clauditur civitas a duobus
mûris. Major quoque valde est altus, et mirabiliter latus, magnisque lapidibus compositus,
in quô sunt ordinate quadringentœ quinquaginta turres. Modis omnibus est illa civitas
formosa; ab oriente clauditur a quatuor magnis montaneis; ab occidente secus civitatis
muros fluit quoddam flumen, cui nomen Farfar.
XXXV. Nequec oblivisci debeo hoc, quod audientes Turci gentem Christianam venire
super illos atque civitatem obsidendam, continuo congregati sunt in unum omnes ma-
jores, et ordinaverunt concilium, dicentes ut per unamquamque portam mitterentur
prœcones, qui ejicerent omnes Christianos, qui bellum facere possent, extra civitatem,
nisi illos qui forte abnegare Christum vellent. Timebant enira valde ne isti Christiani
venturis peregrinis civitatem traderent; ideoque jusserunt ut ejicerentur foras presbyteri,
diaconi et monachi, et omnes pariter laici, videlicet Graeci, Armeni et Suriani, et omnes
qui arma bajulare valebant, exceptis mulieribus et parvis infantibus. Erant autem prœcones
ante portas civitatis ordinati, qui circabant exeuntes Christianos, ne forte ahquid auri
argentique secum portarent, nihilque aliud eis auferre permittebant, nisi solummodo viles
vestes. Patriarcham vero retinuerunt ligatum in ferreis vinculis, dicentes : «Iste sanctus
« est, et, si exierit, forsitan per ejus preces capiemur a Christianis qui foris sunt. » Chris-
tiani vero illi ejecti fuerunt una nobiscum deforis in obsidione, et feminae eorum intus
cum Turcis. Mulieres plorabant propter suos viros, et viri similiter propter muheres et
infantes, ipsique mendicabant per castra nostra, veniebantque omnes isti ejecti Christiani
cum immensa processione ad honorabilis viri Boamundi tentorium, cum prece et Kyrie
eleison, plorantes et deprecantes dominum Boamundum ne discederet inde priusquam ci-
vitas fieret capta, et ipsi quandoque suis mulieribus jungerentur et filiis. Mox advenien-
tibus nobis illuc, invenimus in flumine naves, quod flumen erattam magnum, quod nullus
nostrorum transire poterat nisi per pontem. Illi vero ordinaverunt naves super flumen, et
fecerunt ingénie m pontem, unde transibant omnes nostri, et ibant, et veniebant ad por-
tum et ad montaneam, et per eum veniebant Grœci et Armeni, déférentes maximum
mercatum. Tantum jam timebant nos Turci qui erant in civitate, quod nemo illorum au-
debat offendere aliquem ex nostris fere per spatium dierum quindecim.
XXXVL Moxd hospitati circa Antiochiam, reperimus illic de rore cœli abundantiam,
videlicet vineas undique plenas, foveas plenas frumento, arbores refertas pomis jocundis
ad edendum, et alia multa bona quœ alimentis corporeis sunt convenientia. Armeni et
Suriani abnegaverunt Christum, qui in civitate manebant et ibi suas uxores habebant;
exeuntes et ostendentes se fugere, quotidie erant una nobiscum. Illi autem ingeniose in-
* Scquitur Tudeb. V, 11. Vid. p. 35. c Deest hoc capitulum in TudeboYe.
k Id est xx' die mensis Octobris, A. D. 1097. d Sequitur Tudeb. V, 11. Vid. p. 35.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 187
vestigabant nostrum esse et nostram qualitatem, illique referebant omnia quae videbant A. 1097.
facta foris his qui erant conclusi. Postquam* Turci fuerunt edocti de nostra notitia atque
facto, cœperunt paulatim extra civitatem exire, nostrosque peregrinos angustiare; et non
solum ex una parte, sed undique erant latentes, et insidiantes contra nos ad mare et ad
montaneam. Erat autem non longe ab hoste castellum quoddam, cui nomen Choreab, ubi
congregati erant multi fortissimi Turci , qui fréquenter conturbabant homines.
XXXVII. Audiensc itaque sapiens Boamundus quod Turci per tôt vices dilaniarent et
vexarent nostros peregrinos, nimis ingemuit. Mandavit itaque aliquantulos ex suis mili-
tibus, dicens : • lté in protectione Christi et Dei, et diligenter investigale, si forte poteritis
« invenire locum ubi i 11 î latere soient. » Reperto itaque loco ubi illi nequissimi latebant
insidiando nostris, qui subtiliter surgentes ubi erant reconditi insequebantur illos. Àt
nostri paulatim cesserunt rétro, ubi sciebant eorum dominum esse reconditum cum suo
exercitu. Ante vero quam liceret reverti ubi erat acerrimus miles Boamundus, fuit mor-
tuus Alberadus de Cagnano, et Hermannus de Cannis perdidit suum equum. Alii quoque
veniebant fugi entes, et Turci illos persequentes ac coartantes, usque dura pervenirent
ubi dominus illorum erat; s ta ti m que cœperunt una voce clamare, et dicere : « Succurre
• nobis, Domine; succurre nobis, carissime; succurre nobis in opportuno tempore, quia
• eccejam Turci ex omni parte coangustant et conquassant nos. » Hoc audito, surrexit ille,
ut fortissimus Christi athleta. Illico barbari irruerunt contra illos, quoniam nostri erant
pauci, atque omnes insimul juncti inierunt bellum. Mortui sunt et capti multi ex nostris
inimicis in illa die, et fuit maxima laetitia in totis castris nostris Christianorum. Illi autem
qui vivi fuerant detenti ducebantur ante civitatis portam, et decollabantur ibi, ut eos res-
picerent illi qui in civitate erant.
XXXVIII. Exibantd quoque alii de civitate, et ascendebant supra nos in quamdam pe-
tram, et ita sagittabant quod sagittœ eorum cadebant in domini Boamundi plateam; et
una die quaedam mulier occubuit ictu céleris sagitte. Congregati sunt itaque omnes nostri
majores, et ordinaverunt concilium, dicentes : « Maie tractant nos quotidie inimici nostri
« Turci ; faciamus igitur castrum in vertice montis (qui mons erat supra exercitum hono
« rabilis viri Boamundi), quo securi atque tuti possimus permanere de Turcorum fortitu-
« dine. » Facto itaque Castro , quod omnes majores adinvicem vigilabant, jamjam cœperant
frumentum, et vinum, et omnia alimenta corporis nimis esse cara ante Domini nostri Jesu
Christi Nativitatem. Foras penitus non audebamus exire, nihilque intra Christianos inve-
nire ad vendendum poteramus; in Sarracenorum nemo audebat intrare terram, nisi du-
ceret secum maximam gentem.
XXXIX. Ad ultimume statueront majores nostri omnes congregati in unum concilium,
quemadmodum has recte regerent gentes. Inventum itaque est in concilio, quatinus una
pars nostri iret diligenter adtrahere dispendium, et ubique custodire exercitum; alia quo-
que pars fiducialiter remaneret custodire castra. Boamundus itaque fortissimus miles prius
protulit se ante alios, et dixit : • Prudentissimi milites, si vultis, et bonum honestumque
« vobis videtur, ego iturus ero una cum Roberto, prudentissimo Flandrensi comité. »Cele-
bratis itaque gloriosissime solemnitatibus Nativitatis Domini, in die lunis, videlicet sexta
feriaf, egressi sunt illi et alii plusquam quinque millia milites et pedites; et sani et inco-
lumes intraverunt in Sarracenorum terram. Congregati quippe erant midti Turci et Arabes,
et Sarraceni, ab Jérusalem etDamasco, et Aleph, et ab aliis regionibus, in unum, qui venie-
bant ut fortitudinem Antiochiae darent. Audientes vero isti quod Christianorum gens esset
conducta in illorum terra, illico paraverunt sese ad bellum contra Christianos atque in
summo diluculo venerunt in locum in quo gens nostra erat in unum. Diviseruntque se
" Sequitur Tudeb. V, m. Vid. p. 36. ' Sequitur Tudeb. V, vi. Vid. p. 37 et i33.
b « Areg, » Tudeb. p. 36; « Aregh , • Abbreviat. p. 1 33. ' Tudcbovis, p. 37, tin die lunœ, scilicet secunda
* Sequitur Tudeb. V, iv. Vid. p. 36. feria,» id est xxviii' mensis Decembris, A. D. 1097.
4 Sequitur Tudeb. V, v, /. c. (Cf. p. i34)
24.
Digitized by
Google
188 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATES.
a. 1097. barbari, et fecerunt diias acies, unam aciem ante et aiteram rétro, cupientes ex omni parte
circumcmgere nos. Egregius autem Flandrensis cornes undique regiraine fidei atque signO
Crucis, quam fideliter quotidie bajulans, armatus, occurrit ille una cum prudentissirao
Boamundo, irrueruntque nostri unanimiter super illos. Qui statim arripuerunt fugam, et
festinaiiter verteruut scapulas rétro, et mortui sunt multi ex illis; alii qui remanserant
vivi, velociter fugientes ierunt ex tutic usque nunc in ira perditionis» Nos autem reversi
sumus cum magno gaudio atque tripudio, onerati omnibus bonis, laudantes et magnifi-
cantcs trinum et unum Deum, qui vivlt et régnât nunc et sempér in «vu m. Amen.
a. 1098. XL. Factum* est hoc praelium in die sancti Silvestri, quod est imo die stante mense
Décembri. Turci vero, videlicet inimici Dei et sanctae Christianitatis, qui erant in custodia
civitatis Antiochiœ, audientes dominum Boamundum et comitem Flandrensem in obses-
sione non esse, exierunt de civitate, et audacter veniebant preeliari nobiscum. Insidiantes
itaque ex qua parte plus esset obsessio languida, scientes illos prudentissimos milites foris
esse, invenerunt quod in ima die Martis possent laedere et obstare nobis. Venerunt itaque
iniquissimi barbari cooperte, et irruerunt vehementer super no6, nescientes nos hoc bel-
lum atque ignorantes; occideruntque multos ex nostris militibus et pedonibus. Episcopus
natnque Podiensis in illa amara die suum perdidit senescalcum conducentem et gerentem
ejus vexillum; et, nisi esset flumen quod erat inter nos et illos, saepius invâderent nos,
atque nimiam laesionem muliotiens in nostra gente fecissent, et in nostras laxatis frenis con-
currerent tendas.
XLI. Regrediebaturb autem vir prudens Boamundus simul cum suo exercitu de Sarra-
cenorum terra, venitque in Tancredi montaneam, cogitando si forte inveniret aliquid quod
déferre posset; totamque terram in expendio miserunt. Alii invenerunt, alii vero vacui
redierunt. Illi namque qui invenire non poterant protinus reverti festinabant. Tune vir
sapiens Boamundus increpavit eos, dicens: «0 infelix et miserrima gens, et o vilissima
« omnium et dolentissima omnium Christianorum, cur tam cito vultis abire? Sinite modo,
« sinite. Usquequo erimus omnes congregati in unum ? Et nolite errare sicut oves non ha-
* bentes pastorem, ne forte inimici nostri inveniant nos errantes, qui diu noctuque vigilant
« atque excubant, ut nos sine ullo ductore segregatos atque solos inveniant, et nos occidere,
« atque in captivitatem ducere laborant. » Quumque finis esset dictis, respiciens ante et
rétro, quum jam invenisset se undique solum, tamen cum illis quos reperire potuit ad
suum revertit exercitum, plus vacuis quam onustis.
XLII. Videntesc hoc Armeni et Suriani, quod nostri penitus vacui redissent, nihilque
secum déférentes, consiliati in unum abibant per montaneas, et per prescita loca subtilia,
inquirentes, et déférentes frumentum et corporea alimenta, eaque ad exercitum defere-
bant, inquo famés erat immensa; et vendebant, Sarraceni scilicet, asini onus octo porpo-
ratis, qui appretiati erant viginti denariorum solidi; in qua famé quidem multi mortui
sunt ex nostris, qui non habentes pretium unde tam carum emere potuissent.
Guilielmusd igitur Carpentarius et Petrus Eremita, pro immensa i nfeli citât e ac miseria
quas in se sciebant, insimul consiliati, latenter recesserunt. Quos Tancredus honestissimus
miles persequens, illos segregatos apprehendit, secumque duxit cum magno dedecore;
dexteramque et fidem illi dederunt quod libenter ad castra redirent, et satisfactionem
majoribus facerent; totaque nocte Petrus Eremita, uti mala res, in tenda domini Boamundi
jacuit. Crastina autem die in summo diluculo, venit erubescendo ante domini Boamundi
prsesentiam. Hune alloquens vir sapiens Boamundus prudentissime inquit : * 0 infelix et
« infamia totius Francise, o dedecus et scelus Galliarum, et o nequissime omnium quos terra
« suffert, cur tam turpiter fugisti? forsitan propter hoc, nequam, quod voluisti tradere hos
« milites Christi, sicut tradidisti alios in Hispania. » Qui omnimodo tacuit, et nullus sermo
de ore ejus processit. Adunaverunt itaque sese omnes Francigenae, et rogaverunt humiliter
' Sequitar Tudeb. VI , 1. Vid. p. 38. e Sequitur Tudeb. VI, m. Vid. p. 3g et i35.
b Sequilur Tudeb. VI, 11. Vid. p. 3g. d Sequilur Tudeb. VI, iv. Vid. p. 4o.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 189
dominum Boamundum, Chris ti militent, ne détenus ei fieri permitteret. Àt ille annuit A. 1098.
sereno vultu dicens : « Hoc pro veatro amore libenter consentiam, si niihi corde toto et
« mente jurare voluerit ita quod nunquam erit recessurus ab Jerosolymitano itinere, sive
• bono , sive malo; et Tancredo fortissimo militi neque per se neque per alios suos amicos
t aiiquid contrarii facere oonsentiat. » Quod statim, auditis his verbis, libenter concessit.
Ipse autem protinus dimisit eum. Postes vero Carpentarius, maxima captus turpitudine,
non diu moratus iterum furtim recessit. Hanc paupertatem atque miseriam pro nostris
delictis concessit nobis habere Deus.
XLIII. In toto autem cxercitu non valebat aliquis invenire mille milites qui equos
haberent optimos. Interea1 inimicus Tetigusb audiens quod exercitus Turcorum veniret
super nos» arbitrans nos omnes perire, atque in manibus inimicorum incidere nostrorum,
fingens et componens omnia faUacia quae assidus fingere potuerat, dixit : t Viri prudentis-
• simi, videte; nos sumus hic in nimia nécessita te coacti, et ex nulla parte adjutorium
• nobis succedit. Ecce modo sinite me in Romani® reverti regionem absque nulla dubita-
• tione. Ego vero faciam hue multas naves venire per mare, onustas frumento, vino, hordeo,
• carne, farina et caseo, et omnibus bonis alimentis quœ sunt nobis necessaria; adhuc
« autem et equos faciam duci hue ad vendendum , et mercatum per terrain infidelis impe-
« ratoris hue advenire cito faciam. » Sic itaque fecit finem dictis : t Ecce omnia haec fide-
• liter jurabo a me implenda fore; adhuc quoque et domestici mei et papilio meus jugiter
« in campo sunt; et ullo modo nolite esse increduli, sed firmiter crédite quia ego quam
• citius reversurus ero. • Ivitque ille inimicus, et omnia sua dimisit penitus in campo, eo
tenore quod nunc et modo et semper perjurus erit.
XUV. Eratc autem in Antiochia quidam ammirarius, qui omnimodo erat perfidus,
immitis, superbus et férus, qui tantuin odiebat Christianos quod ubicumque eos inve-
nire poterat trucidabat. Forte duodecim Christiani fuerunt in Romanis praelio capti, et
in captivitatem Antiochiam deducti erant; quos iste nequissimus suis byzantis compara vit,
illosque pane, vino et carne satiavit, simulans quod eos valde diligeret. Quumque jam lœti
itla sa ti étale gaudebant, putantes quod infelix hoc pro Christi amore fecisset, ac eos a
captivitatis vinculo liberare voluisset, et Christianis peregrinis mandare incolumes, mox ille
inimicus jussit omnes eosdem Christianos ante se adduci, et super altiorem turrem scan-
dere praecepit, ac deinde dari précipites, ut eorum membra et ossa dilaniata atque disso-
luta jacerent, quia iste pravus Christianorum non diligebat fidem. Quadam enim die exiit,
ut Christianos occidere posset, cum duobus militi bus; obviam quibus advenit Petrus Ray-
mundi de Pullo; alios occidit, illum autem vivum apprehendit, dixitque statim ille : « Noli
«me interficere, quia ammirarius ego sum, et duos fratres in urbe habeo, qui pro me
• duas turres reddent. » Adduxeruntque eum ante Boamundi portam, ut cum suis loqueretur
fratribus, qui videntes eum voluerunt turres reddere continuo; sed turres in tali loco
erant, quod nihil esset in eis nostri proficui. Tune Armeni plorabant, et obsecrabant ne
hic dimitteretur vivus. Audientes nostri hoc, jusserunt interficere eum; et ita factum est.
XLV. In obsessione autem Antiochiae civitatis mortuus fuit honestissimus atque pru-
dentissimus episcopus de Ruscinulo; in prselio quoque Pontis Ferrati frater ejus cornes
vulneratus in crure, et ea occasione mortuus fuit. Postquam vero Antiochia fuit capta,
mortuus fuit Petrus Raymundi de Pullo, cujus corpus requiescit ante Sancti Pétri portam.
Nostri majores consiliati sunt, ut facerent fossatum circa castra, ne forte, quum exissent
foras causa attrahendi quod necessarium erat, inimici irruerent super eos qui ad tentoria
vigilarent.
XL VI. Reversi d sunt nostri nuntii de Babylonia simul cum nuntiis Ammirarii ; qui Am-
mirarius mandavit nostris primatibus fidèles salut es, subjungens : « H«c sciatis, quia ero ego
" Sequitur Tudeb. VI, v. Vid. p. Ai. c Desunt sequentia in Tudebove et Abbreviatore.
b Cf. Tudeb. abbreviatura , 1. IV, xiv, p. i35. — a Cf. supra, nuuvXXII, p. 181.
Mabill. : • inimicus arti ejus. »
Digitized by
Google
190 TUDEBODUS IMITÀTUS ET CONTINUATUS.
« in vestro ubique adjutorio, quia valde vos diligo et amo, et obviam vobis in Jérusalem
« in vestro adjutorio ero, si meam non devastaveritis terram. » Fuerunt illi nuntii nobiscum
honeste per duos dies; et cum illis remandaverunt primates nostri alios meliores nuntios;
suique nuntii, qui a nobis recesserunt, mala nova de nobis dixerunt, scilicet quod Christi
exercitus carebat equis. Hoc audiens Ammirarius apprehendit nostros nuntios, eosque
misit in carcerem, donec Antiochenum factum fuit pnelium; et, Turcis ubique jam de-
victis, statim venit cum suo exercitu, et obsedit Jérusalem, et ejecit de ea omnem
Turcoram multitudinem , et mandavit quod fideliter pacisceretur nobiscum, et valde
honestavit et vestivit nostros. Sic itaque tali modo. Erat* autem nobis maxima contrarietas,
quod Turci undique constringebant nos, ita quod nullus nostrorum audebat jam exire
extra tentoria, tantus erat Turcorum timor. Illi autem constringebant nos ab una parte, et
famés angustiabat nos ab alia. Nosque eramus valde tristes ac dolentes. Majores quoque
nostri in nimio erant pavore. Succursus quidem et adjutorium nobis penitus deerat. Gens
minuta et pauperrima fugivit, alii Cyprum, alii in Romaniam, alii in montaneas. Ad mare
utique non audebamus ire pro timoré pessimorum Turcorum; nullatenus erat nobis via
patefacta.
XLVII. Forte b quidam Turcus captus in Romania fuit, senex et albus ceu lana alba.
Hune dominus Boamundus habebat in carcere, in vinculis ligatum ferreis, qui quotidie ad
dominum Boamundum nuntios mandabat, et clamabat dicens : « Aut me ad Cbristianita-
« tem revocet, aut mihi caput detruncet, et noli aliquid dubitare in me. » Dixitque vir sa-
piens Boamundus : « Melius est hune ad Christianitatis culturam revocare , quam ei caput
« truncare. » Jussitque quod Christianus efficeretur homo ille; et ita factum est, deditque
ei equos et arma, nomenque ei impressit Hilarius. Continuo ille novus Christianus ambu-
labat; nimis enim ab omnibus amabatur. Sed tamen, quia ille ortus erat ex impia et infideli
generatione, quum viderfct exercitum Dei valde modicum esse, quem viderat maximum, in
ejus confestim cor inimicus Diabolus intravit. Nocte itaque latenter recessit, et venit in
Aleph civitatem, accessitque ad ammirarium, et dixit ei : « Ecce nova tibi dico. Christia-
« norum castris mox venio. Si vis utique aurum aut argentum, equos et mulos, et honesta
« ornamenta, quae de Galliarum duxerunt patriis, veni mecum ad Antiochiam; quoniam
■ Boamundus vir fortis non habet secum plusquam quinquaginta équités; aliique minus
« et minus; omnes namque milites prudentissimi recesserunt. Feminae solummodo stant
• in campo, et minuta gens. » Audiens itaque ammirarius haec nova, valde gavisus est, et
confestim advocavit omnem suum exercitum. Ille autem qui Christianitatem abnegaverat,
protinus ivit Damascum et Tripolim et Caesaream, omnibus dicens haec nova. Omnes igitur
de terris illis congregati itiunum venerunt Antiochiam, usque prope Pontem Ferreum.
XL VIII. Fortissimusc itaque miles Boamundus, audiens innumerabilem Turcorum gen-
tem venisse super nos, putantem occidere nos omnes, caute venit ad alios, et dixit : «0
• prudentissimi milites, quid facturi erimus? Ecce enim innumerabilis Turcorum exercitus
« venit super nos, qui volunt nos omnino perdere. Nos autem tôt non sumus quod in
« duabus partibus pugnare valeamùs. Faciamus ergo ex nobis duas partes; pars peditum
« remaneat jugiter custodire papiliones nostros, et obsistathis qui in civitate stant; et pars
• equitum simul nobiscum veniat in occursum inimicorum nostrorum, qui hic stant prope
« nos in castre quod vocatur Arenaed, ultra Pontem Ferreum. »
XLIX. Seroc autem jam facto, exiit de tentoriis vir sapiens Boamundus simul cum aliis
prudentissimis militibus; venitque jacere inter flumen et lacum. Summo autem diluculo,
jussit dominus Boamundus protinus speculatores exire, et videre quot essent Turcorum
turmae, et ubi essent, aut certe quid agerent. Exierunt illi, et cœperunt subtiliter inquirere
et investigare ubi acies Turcorum essent reconditae. Viderunt f autem Turcos innumera-
• Sequitur Tudeb. VI, vi. Vid. p. 4a. d - Areg, » ïudeb. p. 43. t Areth, • p. i36.
k Deest hoc capitulum in Tudeb. et ejus Abbrevial. e Sequilur Tudeb. VI , vm. Vid. p. 43.
• Sequilur Tudeb. VI, vu. Vid. p. 4a et i36. ' Sequitur Tudeb. VI, ix, /. c.
Digitized by Google
HISTORIA PEREGRINORUM. 191
biles segregatos venire ex parte fluminis, divisos per duas acies; maxima autem illorum A. 1098.
virtus veniebat rétro. Reversi sunt itaque celeriter speculatores nostri, dicentes : « Ecce
« veniunt, estote igitur omnes undique parati, quia jam prope nos sunt. » Dîxitque vir Boa-
mundus aliis : « Invictissimi milites, ordinate adinvicem bellum. » Responderuntque illi :
• Tu vir sapiens et prudens, tu magnus et magnificus, tu fortis et victor, tu bellorum ar-
« biter, tu certaminis judex; hoc totum fac, hoc totum super te sit; omne vero quod utile
• et bonum tibi videtur esse nobis et tibi, diligenter operare et fac. » Tune doctissimus
Boamundus jussit ut unusquisque per se dirigat suam aciem per ordinem. Feceruntque
ita; et ordinatse sunt sex acies; quinque autem ex eis erant adunatim invadere illos. Sa-
pientissimus itaque vir Boamundus paulatim gradiebatur rétro cum sua acie.
L. Junctis1 itaque ambabus partibus, unus cominus percutiebat alium. Clamor utrim-
que resonabat ad cœlum; omnes praeliabautur insimul; imbres telorum obnubilabant
aerem. Postquam venit maxima virtus paganorum quœ erat rétro, nimis acriter invasit
nostros, ita quod nostri jam paululum cedebant rétro. Ut autem doctus vir Boamundus
vidit cedentes rétro , ingemuit. Tune prœcepit suo conestabili , scilicet Roberto , filio Girardi ,
diligenter exhortans eum taliter : « Vade quam citius potes, et recordare prudentiam anti-
■ quorum et nostrorum fortium parentum, quales fuerunt et qualia bella fecerunt; sisque
« sapiens et prudens, sisque fortis et acer, confidens in adjutorium Dei et Sancti Sepulcri;
t et rêvera scias quia hoc bellum carnale non est, sed cœleste. Esto igitur jugiter memor
« et providus, et sapiens, et fortissimus Christi athleta; vade in pace et Dominus ubique
• sit tecum. » Ivit itaque ille undique signo Crucis armatus, ut fortissimus Christi athleta,
et sicut sapiens et prudens, qualiter leo, qui, passus famem per très aut quatuor dies, exit
a suis caverais, rugiens, atque sitiens sanguinem animalium; irruit inter agmina peditum,
et separavit ut oves fugientes hue et illuc: ita agebat iste inter Turcorum agmina; tam
vehementissime superstabat illis, quod linguae houorabilis vexilh volitabant super Turca
capita. Videntesb autem ali© acies quod vexillum domini Boamundi tam prudentissime
foret ante alios delatum, illico reverterunt, et invaserunt unani miter illos. Turci omnçs
stupefacti arripuerunt fugam, et verterunt scapulas rétro. Nostri itaque illos persequentes
detruncaverunt usque ultra Pontem Ferreum. Reversi Turci festinantes in suum castrum ,
acceperunt omnia quae ibi reperire potuerunt, toturoque castrum spoliaverunt, miserunt
ignem, et fugerunt. Videntes autem Turci quod roale fuissent deducti consilio supradicti
sacrilegi, qui Christianitatem abnegaverat, dixerunt : «Tu filius perditionis, qui ita de-
«duxisti nos in manus Francorum. Et si ad eorum accessissemus tentoria, quid de nobis
«fieret? Si illic fuissemus inventi, unus ex nobis vix residuus esset. Ecce illi occiderunt
« nostros fratres atque parentes et socios; tu ergo amplius non vives. » Confestim ei dede-
runt capitalem sententiam. Anneni et Suriani, scientes omnino nos Turcos superasse,
exierunt, et observaverunt arta loca, et occiderunt, et appréhenderont multos ex eis; et
intrantes tenuerunt castellum in fidelitate honorabilis Tancredi. Superati sunt itaque, Deo
annuente, in ilta die inimici nostri; satis vero sunt recuperati nostri de equis, et de aliis
multis rébus quœ erant illis valde necessariae, et detulerunt secum capita mortuorum Tur-
corum. Factum est in die Martis ante caput Jejunii c, favente nobis Domino Jesu Christo, qui
cum Pâtre et Spiritu Sancto vivit et régnât per immortalia sœcula saeculorum. Amen.
LI. Reversi d sunt itaque nostri haec agente Deo triumphantes , ac tripudiantes de
triumpho quem in die illo habuerunt devictis ubique inimicis, qui erant per omnia supe-
rati, fugientes hue et illuc, vagantes et errantes : alii in Corosanum, alii vero in Sarra-
cenorum introierunt terram. Videns autem Cassianus, ammirarius Antiochiae, quod Franci
omnia vicissent bella, et Turcos ubique superassent, contristatus est valde cum omnibus
illis qui in civitate erant; statimque cum eis consiliatus est ut mitteret nuntios Corosa-
• Sequitur Tudeb. VI, x. Vid. p. 43-44 et p. i36- e Id est die ix' mensis Februarii, A. D. 1098. (Cf.
137. p. 45, not. a.)
h Sequitur Tudeb. VI, xi. Vid. p. 44 et p. 137. d Sequitur Tudeb. VII, 1. Vid. p. 45 et 137.
Digitized by
192 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1098. num Corbanse, principi militiae Soldani Persiae, quatinus ei subveniret cum suo exercituf
quia Franci eum obsidebant in Antiochiam. Itaque festinando mandavit Senhadolum filium
suum ad Corbânam, uti quanto citius veniret, et sibi statim daret Antiochiam, et aliis
daret militibus aurum et argentum, etmidta ornamenta ; et , si hoc agere nollet, sciret se
Antiochiam perdidisse; sicut Solimanus perdiderat Nicaeam et universam Romaniam, sic
vero Cassianus perderet Antiochiam. Hoc in re vera sciret Corbanas, quod Franci adhuc
expellerent turbas de Corosano, et de Persia, et de omni paganorum terra.
LU. Inter • hoc inimici pagani multis modis laedebant nostros. Yidentes autem hoc nostri
majores, quod interea maie tractarent nos, et constringerent inimici nostri qui erant in
civitate, qui jugiter diu noctuque vigilabant et insidiabantur, qua parte nos laedere et an-
gustiare possent : congregati in unum habuerunt colloquium, ut subtiliter possent investi-
gare quemadmodum valerent eorum insidiis ac dolis contra stare. Quo invento, dixerunt
omnes una voce : « Priusquam perdamus gentem nostram , mandemus Liciae civitati , et
«omnibus castellis, et Portui Sancti Simeonis, et nostram colligamus gentem, cum qua
« faciamus castellum ad Machomariam, quae est ante civitatis portam, et forsitan ibi pote-
«rimus inimicos constringere nostros. » Consensere consilio, et laudaverunt omnes quod
valde bonum esset ad faciendum. Egregius autem vir Boamundus, et Tancredus una cum
Sancti ^Egidii comité dixerunt aliis : • Si vos omnes vultis, nos adunatim ibimus ad Sancti
« Simeonis Portum diligenter conducere illos qui iilic sunt, omnes homines, qui hoc fide-
« liter peragant opus. » Et dixerunt : « Alii , qui hic sunt remansuri , undique muniant sese
« ad defendendum, si forte inimici exierint nostri; et in loco illo sint omnes congregati,
• ubi nos demonstravimus. » Factumque est ita. Iili autem cœperunt protinus equitare cum
fiducia ad portum. Nobis igitur congregatis insimul, quatinus castellum œdificaremus,
Turci , vi dentés hoc, illico praeparaverunt sese ad defendendum, et exierunt civitatem obviam
nobis ad bellum, irrueruntque maxima pars illorum super nos* Alia vero pars separavit se,
et perrexit obviam illis qui veniebant a mari. Videntesque Turci nostros homines et mi-
lites, cœperunt continuo stridere et clamare vehementissimo clamore, circumcingendo , et
sagittando, et vulnerando, ac crudeli ubique detruncando ense. Denique tam acriter inva-
serunt nostros, quod inierunt nostri fugani per proximam montaneam, ac ubicumque via
eundi patebat; et qui potuit se céleri expcdire gressu, evasit vivus; qui fugere nequive-
runt, pro Christi nomine martyrium susceperunt laeti. Raynaldus igitur Porchitus custo-
diebat dominumsuum Boamundum, quem omnes alii dimiserant. Sedejus equus per très
vices subter eum lapsus, apprehenderunt eum Turci, et duxere illum per aliam partem
fluminis in Antiochiam. Fueruntque in illa die multi martyrizati ex nostris, qui in cœlum
laetantes ascendebant, atque candidati ferentes stolam recepti martyrii, glorificantes ac
magnifîcantes tri num et unum Deum, in quo féliciter triumphabant, et clamabant ad
Dominum, una voce dicentes : «Quare non défendis sanguinem nostrum, qui effusus est
• hodie pro tuo nomine? » Equités autem nostri fugiendo, adjuvante Deo, evaserunt vivi.
LUI. Dominusb itaque Boamundus recordatus viam quam alii tenuerunt, non tenuit,
sed celerius venit cum suo exercitu laxatis frenis, donec propinquasset usque ad nos, qui
eramus in unum congregati in custodiam civitatis. Tune nos in unum pervenimus contra
eos ad vicinum bellum, eosque invasimus corde et animo. Stabant autem inimici Dei Turci
stupefacti, et vehementer perterriti reversi sunt retrorsum, et arripuerunt celerem fugam
per médium angusti pontis ad illorum tentoria. Illi autem qui vivi non potuerunt evadere
pontem prae nimia multitudine gentium et caballorum, ibi receperunt sempiternum interi-
tum , et reddiderunt infelices animas Diabolo et ejus ministris. Nos itaque illos superatos
impellebamus in flumen cum nostris mortiferis lanceis. -Unda quoque rapidi fluminis ubi-
que videbatur fluere rubea de Turcorum sanguine. Et si forte aliquis eorum voluisset re-
père super pontis columnas, vel natando moliretur ad terram exire, nos undique super
' Sequitur Tudeb. VII, 11. Vid. p. 46.— k Sequitur Tudeb. VII, m. Vid. p. 47 et i38.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 193
fluminis ripam stantes impellebamus eos, et necabamus impetu rapidi fluminis. Rumor A. 109S.
interea amborum populorum resonabat ad cœlum. Pluvia teiorum tegebatur cœlum; altœ
voces perstridebant intus et extra. Christianae mulieres universse civitatis spectabant de
mûris misera facta Turcorum, et venientes gavisae ad illud spectaculum propter nimium
gaudium plaudebant manibus, sicut mos est illorum. Mortui sunt autem in anima et cor-
pore duodecim ammirarii deTurcorum génère in preelio illo, et omnes prudentissimi illo-
rum milites, qui oppugnando defendebant civitatem; ac deinde illi qui reliqui fuerunt
jam ulterius non audebant clamitare, neque garrire in die vel in nocte. Itaque nos et illos
non disseparavit nisi nox, quœ dividebat utrosque preliando, et jaculando et spiculando.
Superati sunt itaque in illa die inimici nostri sic ut ulterius non valuerunt jam talem ba-
bere virtutem neque in opère. Et fuerunt mortui in bello illo omnes principes et majores
illorum, quorum numerus fuit mille quingenti de fortioribus et melioribus qui in Antio-
chiae civitatis defensione erant.
LIV. Nocte autem superveniente, reverterunt rétro Turci, et absciderunt capita mor-
tuorum Cbristianorum, et detulerunt ea in civitatem ; alia vero die, summo mane, ejecerunt
illa foras cum manganellis. Quod videns vir honorabilis Boamundus, fecit ea colligi, et
sepeliri, et fuerunt nostri in nimio mœrore. Nos itaque valde fuimus recuperati de illorum
equis, et de aliis rébus quae satis nobis erant necessariae. Crastina* autem die exierunt, et
venerunt alii de civitate, et collegerunt omnia cadavera Turcorum quae reperire potue-
runt super ripam fluminis, et sepelierunt collecta cadavera ad Machomariam, quœ est ante
porta in civitatis; et simul cum mortuis illis sepeliebant pallia, byzantios, arcus, et sagit-
tas, et alia plurima ornamenta quae nos omnia nominare nequimus. Audientes itaque nos-
tri quod humassent Turci mortuos suos in capite pontis, confestim omnes praeparaverunt
sese, et venerunt festinantes ad diabolicum atrium, et jusserunt frangi illorum tumbas,
et trahi illorum cadavera extra sepulturam, et ejecerunt omnia illorum cadavera in quam-
dam foveam, et deportaverunt cœsa capita eorum ad nostra tentoria, quatinus perfecte
sciretur eorum numerus. Quod videntes Turci, nimis fuetunt tristes, dolentesque usque
ad necem; et quotidie nihil aliud quibant agere, nisi plorare et ululare. Tertia autem die
veniente , cœpimus gaudentes et exsultantes aedificare castrum illud jam supradictum de
eisdem lapidibus quos abstraximus desuper bumata Turcorum cadavera.
LV. Peractob itaque castro, mox cœpimus ex omni parte coangustare prudenter inimi-
cos nostros, quorum tumida superbia ad ni h i lu m jam erat redacta. Quod castrum unus-
quisque majorum fecit per partes, et raunierunt illud muro et immenso aggere, et aedifi-
caverunt in eo duas turres in Macbomaria. Omnes c vero principes nostri commiserunt
castrum comiti Sancti jtëgidii ad custodiendum , eo quod stabatante ejus portam. Ipseque
custodiebat illud cum suo exercitu, cum Gastone de Bearno, et Petrus de Castellone, et
Guilielmus de Montepislerio , et Raimundus de Taurina, et Girardus Malafaida, et Galfe-
rius de Lastursd, et Petrus Raimundus de Polio, Guidelmus de Supera, et alii pliures
quos numerare nequeo. Et ipse cornes, quoscumque milites invenire poterat, retinebat
ad conventionem àd custodiendum castrum, eosque solvebat suis denariis. In uno autem
die, summo diluculo, irruerunt Turci vebementer super illos qui custodiebant castrum,
et occiderunt Bernardum de Pardilo, et alios plures; etiam tentoria illorum erant coo-
perta infixis sagittis; et, nisi esset succursus, qui venit de aliaacie, maximam laesionem eis
fecissent. Statim ordinaverunt primates nostri ut facerent maximam talpam vitis, cum qua
possent perforare pontem ; et fuerunt multi Turci de melioribus occisi, et pons fuit perfo-
ratus. Nocte vero, dormientibus nostris, exierunt, et incenderunt talpam, et restauraverunt
pontem. Nos autem secure jam ambulabamus hue et illuc ad portam et ad montaneam.
' Sequitur Tudeb. VII, iv. Vid. p. 49 et i3g. infra, num. lxxxvi , legimus. Eumdem Tudebovis Golfe-
b Sequitur Tudeb. VII, v, /. c. rium de Turribus, et Abbreviator Gulferium de Daturre
e Sequitur Tudeb. VIII, 1. Vid. p. 5o. vocant. (Vid. p. 91 et i55.)
J Addit in margine Mabill. : Dasturs, quod nomen
m. 25
Digitized by
Google
194 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 109*. LVI. Non* post multum temporis venerunt inimici Dei, et duxerunt Raynaldum Por-
chitum, de quo heri iocuti fuimus. Quem miserunt supra civitatis rourum, ut ioqueretur
cum Francis, quatinus eum redimerent maximo munere. Ille vero postquam supra murum
fait, locutus est majoiibus nostris ita : « Seniores, tantum namque valet quam si ego nior*
« tuus estera , et pro me redimendo nullum munus offeratis. Sed estote fortes atque pru-
« dentés, quia Deus nobiscum est. Omnes majores atque prudentes inimicos heri occidistis,
« nullusque hio est qui proliari valeat, neque civitatem regat vel defehdat. * Interrogaverunt
autem Turci interprètent quid ille dixisset. Qui respondit : « Nihil boni propter nos. » Con-
tinuo jiâserunt illum deponi de muro, dixeruntque ei : « Raynalde, vis honeste nobiscum
« vivere, et gaudere? » Qui ait : « Quomodo? » Dixeruntque illi : « Àbnega Deum tuum quem
«tu colis, dabimusque tibi omnia qu© petieris, aurum et argentum, equos et arma, et
1 multa ornarnenta, uxores et predia, haereditates, et maximo honore ditabimus te. » Dixit-
que ille : « Date spatium mihi saltim per unam horam, quo mecum tractem consilium. »
Quod permiserunt eî. Tune Raynaldus projecit se in oratione junctis manibus contra orien-
tera, humiliter Deum rogans ut ei subveniret, suamque animam in sinu Abrahae dignare-
tur suscipere. Mox advocavit euro ammirarius, dixitque interpreti : « Quid ait Raynaldus? »
Dixitque interpres ei : « Suum Deum nullo modo abnegare vult, et omnia tua orna m en ta,
« videlicet aurum, argentum, abnegat. » Tune ammirarius jussit decollari; et decollave-
runt eum virum sanctum supra firmam petram fundatum. Animam ejus sancti angeli
susceperunt, et ante conspectum Dei, pro cujus amore martyrium suscepit, gaudentes
obtulerunt.
LVII. Iratus itaque ammirarius vehementer eo quod sanctum Raynaldum ad suam non
potuit revocare voluntatem , statim jussit ad se adduci omnes Christianos qui in Antiochia
capti erant, masculos et feminas. Quumque ante eum venissent, imperavit ut exspoliarentur
omnes. Quum vero exspoliati essent, fecit eos stricte congregari in unuro, et allata fune
ligaverunt eos omnes in gyrum; adduxeruntque paleas et fenum, et circa eos ordinave-
runt, ac deinde miserunt ignam et ligna. Igitur Christi milites in illo tormento valde stri-
debant : quorum voces resonabant ad cœlum directs ad Deum , pro cujus amore eorum
carnes et ossa in igne cremabantur. Martyrizati sunt omnes isti in uno die, et dealbati
porta verunt in cœlum candidas stolas ante Deum, pro quo fideliter hœc passi sunt, rég-
nante Domino nostro Jesu Ghristo, cui est honor et gloria nunc et semper in sempitema
saoula. Amen.
LVIII. Jamjamb sémite pane abscisse undique erant Turcis, nisi ex illa parte fluminis
in qua erat quoddam castrum in quodam monasterioc. Quod si perfecte fieret corrobora-
tum, jam nullus eorum auderet extra civitatis portam exire. Decreverunt autem nostri una
concordabili voce dicentes : « Eligamus unum ex nostris, qui custodiat inimicis montaneam
« et planum, et introitum, et exitum. » Plures vero ex illis renuebant singulatim se illud
servare non posse, nisi cum magna multitudine aliorum. Tancredus igitur honorabilis mi-
les protulit se ante alios, dicens : « Verumtamen si datis mihi subsidiuro aliquod pecuniœ,
• ego sedulo solummodo cum meis hominibus corroborabo castrum et viam per quam ini-
« mici nostri soient frequentius irq; viriliter illis omnimodo de venta bo. » Quod continue
spoponderunt ei quater centum marcas argenti. Audax ergo Tancredus perrexit cum suis
solummodo honestissimis militibus et servientibus, et extemplo abstulit undique viam et
semitam Turcis, ita quod nemo illorum audebat jam timoré perterritus extra civitatis por-
tam exire propter herbam, ligna vel ulla necessaria.
LIX. Remansit4 autem ibi vir prudens Tancredus simul cum suis hominibus, et cœpit
vehementer angustiare civitatem. Ipsa quoque die veniebat maxima pars Armeniorum et
Surianorum secure de montaneis, qui ferebant alimenta Turcis in adjutorium civitatis. Ob-
" Sequitur Tudeb. VIII , 11. Vid. p. 5i. tione dedicatum erat. (Conf. supra pag. 53, not. a.)
b Sequitur Tudeb. IX, 1. Vid. p. 53 et i3g. d Sequitur Tudeb. IX, 11. Vid. p. 53 et i4o.
c Monaslerium illud sub .«ancti Georgii invoca-
Digitized by
Goo
HISTORIA PEREGRINORUM. 195
viam quibus advenit vir prudens Tancredus, et continuo apprehendit illos, et omnia quae A. 1098.
deferebant, videlicet frumentum, vinum, hordeum, oleum, et alia hujusmodi. Sic itaque
prospère robusteque habebat se vir fortis Tancredus, ut fortissimus Christi athieta, omnes
semitas Turcis aliis. . . usque* dum Antiochia capta fieret. Omnia quae fecimus, antequam
Antiochia capta fuisset, nequeo enarrare; de his autem quae facta sunt postea aliquantu-
lum volo explicarc. Ideo aliquantulura dico, quia nemo est qui omni modo, sive clericus,
sive laicus, dicendo aut scribendo possit narrare sicut res est acta.
LX. Videntesb autem Turci quod ita districtio esset in civitate, et omnes eorum majo-
res interfecti fuissent, tristes dolentesque erant. Ab illo autem tempore quod Turci in
Antiochiam, heu pro Christianorum delictis ac offensionibus, intraverunt, ejecerunt de
Beati Pétri ecclesia honorabilem patriarcham cum quingentis canonicis et monachis et aliis
clericis, eisque jusserunt ut irent ad Sanctae Mariée Dei genitricis ecclesiam; ibique dévote
Deo suo deservirent; et ipsi Turci tenuerunt, potius fœdaverunt ecclesiam Sancti Pétri,
et de illa domo Dei fecerunt tria oracula Diabolo, omnesque imagines, quae auro argento-
que erant pretiosissime composite, atque mirabiliter per totam ecclesiam fulgebant, coo-
peruerunt calce vel gypso, et per omnem imagine m scripserunt litteras daemonum. Fecit-
que ammirarius suum oraculum valde pretiosissimum et ornatum auro ante ecclesiae
portam in dextera parte," praecipiendo ut nidlus Christianorum veniret ibi. Audiens itaque
patriarcha quod sancta ecclesia ita foret dedecorata, nimis dolens et gemens de pretiosis-
simis imaginibus, quae coopertae erant, mandavitque ammirario ne pretiosissima nostri
Salvatoris imago operiretur, quae in medio tabulât! cœli ecclesiae mirabiliter ordinata erat,
et ne dedecoraretur ab aliquo per ullum ingenium, et ipse redimeret eam per unumquem-
que annum quingentis solidis. Tune concessit illi ammirarius hoc. Haec omnia fuerunt
facta, priusquam nostri Franci peregrini movissent iter.
LXI. Quadam vero die, quum civitas jam esset districta ab obsidione, d>im in ecclesia
Sancti Pétri essent Turci congregati causa concilii, quia ibi adunabant se ad concilium
faciendum, quoniam erat valde pulcherrima et admirabili pavimento decorala, dum, in-
quam, consiliarent secum quemadmodum facerent de bbsessione Francorum, susp ici en-
tes viderunt in cœlo praedictae ecclesiae imaginem nostri Salvatoris tam puram ac pretiosis-
simam, et tam promptam quasi cum eis loqueretur. Cui dixerunt : « Quid agis hic, rustice?
• Homines tui obsident nos extra, et hic nos observas ? Certe nec te, nec tuos homines am-
« plius volumus. Nunc autem descende desursum ; sin autem sagittabimus te illic, si des-
« cendere inde non vis. • Cœperunt itaque continuo sagittare illum; nullaque sagitta illorum
audebat sese appropinquare ad Domini imaginem, et, si forte aliqua sagitta aliquantulum
ei approximabat, confestim divina fracta virtute ad Turcorum cadebat pedes. Quumque
vidissent quod nihil ei sagittando nocerent, irati valde; tune jussit ammirarius ut unus
illorum ascenderet sursum, ubi imago erat sita, ut eam in terram praecipitaret. Quum vir
fiducialiter jussu illius ammirarii ascendisset, et ad pulcherrimam imaginem appropinquare
vellet, inox, fracto sub pedibus ejus ecclesiae cœlo, cecidit ille; fractoque statim collo,
omnibus membris dissolutis, jacebat mortuus in ecclesia. Videntes hoc alii, nimio terrore
correpti sunt.
LXII. Eratc autem ibi quidam ammirarius de génère Turcorum, cui nomen Pyrrhus,
qui maximam amicitiam cœperat assidue cum domino Boamundo. Hune saepe vir sapiens
Boamundus tangebat cum nuntiis adinvicem missis, quomodo eum intra civitatem ami-
cissime reciperet, eique Christianitatem promittebat, atque eum valde divitem multo ho-
nore facere mandabat. Consensit itaque ille dictis et promissionibus honestissimi viri , dicens :
« Très turres ego custodio, easque ei libenter promitto; et quacumque hora voluerit, in eis
« ipsum voluntarie recipiam. » Erat ergo doctissimus vir Boamundus jam securus de introitu
civitatis. Gavisus itaque, placido vidtu serenaque mente venit ad alios omnes principes mi-
" Cf. supra p. 54 el p. i4o. c Sequilur Tudeb. IX , m. Vid. p. 54 et îào.
Quae sequunlur inTudebove et Abbreviatore desunt.
25.
Digitized by Google
196 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1098. litise, ewque jocunda verba protulit hoc modo : « Viri prudentissimi , videtis quomodo nos
« in nimia pauperftate atque miseria projecti sumus ; majores et minores ignoramus penitus
« ei qua parte melius succédât nobis. Si vobis igitur dulce ac bonestum videtur, eligat sibi
• alios unus unus quicumque vult; et, si ullo modo aut ingenio civitatem acquirere aut per
« se aut per alios potuerit, concordabHi voce ei donari eam permittimus. » Quod omnîmodo
probibentes, atque ideœgantes, ei dicebant : • Nemini singulariter unquam erit haec civîtas
«dimissa; ad omnes œqualiter habebimus illam; sicuti habuimus aequalem laborem, sic
« inde habebimus aequalem honorera. » Hoc audito , honestissimus yir Boamimdus , paululuni
subridens, protinus recessit. Non post multum temporis audierant omnes nostri de exercitu
hostium nostrorum, videlicet Turcorum et Publicanorum , Agulanorum et Azymilarum, et
aliarum plurimarum generationum gentilium, quas numerare nec nominare nescio; sta-
timque adunaverunt se omnes insimal majores, et fecerunt consilium dicentes : « Si vir sa-
« piems Boamimdus potuerit acquirere civitatem aut per se aut per alios, nos una libenti
• corde ultro ei donamus eo tempore : quod si infelix imperator venerit nobis in adjutorium,
« et omnem conventionem nobis, sicut promisit atque juravit, complere voluerit, nos eam
« reddeamw; sin autcm, Boamundus in sua semper habeat eam potestate. » Mox* itaque vir
sapiens Boamundus cœpit per internuntios quotidiana humiliter suum flagitare amicum pe-
titioae in hune modum : « Ecce tempus habemus modo idoneum , in quo possunius operari
• quicquid boni volumus. Igitur adjuvet me modo amicus meus Pyrrhus. • Quod satis gavi-
sus de naintio ait se illum velle adjuvare omnino sicut promiserat Nocte itaque proxima
veniente, mandavit filium suum caute pignus domino Boamundo, eo quod magis fieret se-
curus de civitatis introitu, et cum filio misit verba haec : « Cras omnem Francorum genlem
« sub voce praeconia moneri faciat ut in Sarracenorum terram cum eo depraedari vadat, et
« deinde revertatur celeriter per sinistram montaneam , et ego ero intentas pnestolando
« illa agmina, eaque diligenter recipiam in turres quas in mea habeo custodia. » Deinde
vir prudens ac sapientissimus Boamundus protinus jussit ad se vocari servientem quemdam,
videlicet Malam Coronam , eique praecepit ut prœconiaret gentem Francorum maximam ,
quod fideliter préparent se ad eundum in Sarracenorum terram. Factum est ita.
LXUI. Commisitb itaque vir sapiens Boamundus hoc consilium duci Gottifredo et Flan-
drensi comiti, quod, si placeat Deo, in hac nocte erit nobis Antiochia dedita. Ordinata sont
haec omnia ; équités tenueruAt plana, et pedites montaneam. Tota nocte ambulaverunt us-
que prope auroram, ac deinde cœperunt appropinquare ad turres, quas ille vigilabat. Con-
tinuo descendit Boamundus, vir plenus magna astutia, et praecepit omnibus dicendo haec
verba : « lté securo animo et felici concordia, et ascendite perscalam in Antiochiam, quam
« statim habebimus, si Deo placet, in nostra virtute. » Veneruntque illi usque ad scalam,
quae jam erat directa et fortiter ligata ad civitatis propugnacula mergula. Ascendit primus
Paganus, et post eum ascenderunt ex nostris fere sexaginta, aedivisi sunt per turres quas
ille vigilabat. Videns autem hoc Pyrrhus, quodtam pauci ascenderant ex nostris, mox cœpit
pavere. Timebat namque sibi et nostris, ne in manus Turcorum inciderent, dicens : « Mi-
« cro Francos echome (hoc est, paucos Francos habemus). Ubi est acerrimus Boamundus? ubi
• est miles invictus? » Descendit ergo quidam serviens Longobardus, et cucurrit quantocius
ad bonorabilem virum Boamundum, et dixit : « Quid hic s tas, vir prudens ? Quamobreni
• venisti? Ecce nos jam très turres habemus6. » Motus est ergo ille vir prudens cum aliis, et
omnes gaudentes atque laetantes pervenerunt usque ad scalam. Vident es d itaque illi qui jam
erant in turribus, cœperunt jocundam vocem clamare : « Deus lo vult. » Nos itaque si militer
« Deas lo vult • dicebamus. Et cœperunt de nostris mirabiliter continuo ascendere, et as-
cenderunt, et occurrerunt festinantes in alias turres; quoscumque iUic inveniebant, mor-
talem illis continuo dabant sententiam. Fratrem quoque Pyrrhi occiderunt6. Interea forte
• Sequitur Tudeb. IX f iv. Vid. p. 55 et i4o. d Sequitur Tudeb. IX, vi. Vid. p. 57 et
b Sequitur Tudeb. IX, v. Vid. p. 56 et ' Cf. supra p. 57, not. d.
• Cf. supra p. 57, not. b.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 197
rupta fuit scala, et oostris non erat ascensus, unde maxima angustia est orta sive tristitia. A. 109S.
Quanquam fuisset fracta scala , tamen quaedam porta erat clausa juxta nos in sinistra parte ,
quibusdam incognita; ett licet nox erat, tamen invenimus eam palpando, et subtiliter in-
trando , ubi ipsa latebat ; omnesque cucurrimus ad eam , et, fracta porta , intravimus per illam.
Jam immensus fragor mirabiliter resonabat per universam civitatem. Non acquievit pru-
dens Boamundus : illico imperavit honorabile vexillum deferri sursum ante castellum in
quodam monte. Summo autem diluculo, audientes illi qui erant foris ad tentoria vehe-
mentissimum rumorem strepere in civitate, exierunt fcstinantes; et videntes vexillum do-
mini Boamundi sursum in monte, céleri cucurrerunt cursu, et venerunt properantes unus-
quisque ad suam portam, et intravenmt civitatem, et interfecerunt Turcos et Sarracenos
quos ibi repererunt, extra illos qui fugerunt sursum ad arcem. Feminse vero fugiebant vi-
dentes Francos intrasse civitatem, ferentes iconas in manibus suis et cruces, décantantes
Kyrie eleison ad ecclesiam Virginis matris Dei Mariae. In illa die extraxerunt patriarcham qui
erat jam per octo menses in carcere, habens marcida fere crura pro stricta compedum , et ne-
quibat expedite ambulare. Tune cucurrerunt omnes majores ad eum, et corruebant proni
ante ejus pedes. Alii vero ex militibus Turcorum exierunt per médias portas, et fugientes
évaseront vivi.
LXIV. Cassianus* ergo dominus illorum, expavescens valde, se dédit omnino fugae cum
multis aliis qui erant cum eo, et fugiendo pervenit in Tancredi terram, non longe a civi-
tate. Fatigatis eorum equis, miseront se in quoddam casale, et mersi sunt in quamdam do-
mum. Cognoverunt ergo habitatores illius montanese eum, scilicet Armeni et Suriani; sta-
tim appréhenderont illum, truncaverunt caput ejus, et detulerunt illud ad civitatem ante
domini Boamundi prasentiam, unde mererentur accipere libertatem perfectam. Balteum
quoque ejus, et cultellum, et vaginam, qui fuerunt appretiati sexaginta byzantos. Haec om-
nia gesta sunt tertia die intrante mense Junii, in die Jovis. Omnesque autem plates civitatis
jam undique plenae stabant cadaveribus morluorom, videlicet Turcorum et Sarracenoruro ,
ita quod quisquam vix poterat sufferre esse ibi prœ nimiisfœtoribus, nullusque poterat ire
per civitatem niai super cadavera Turcorum.
LXV. Curbanasb autem, princeps militiœ Soldani Persiaa, adhuc erat apud Corosanum,
cui Cassianus, aromirarius Antiochiae, multas legationes miserai, quo sibi succurreret in
opportuno tempore, quoniam gens fortissima atque robustissima Francorum eum graviter
obsidebant in Antiochia; et, si ei adjutorium fideliter impenderet, Antiochenam continuo
civitatem suis traderet manibus, aut eum ditaret mox magno muriere. Quum ergo habuisset
Curbanas maximum exercitum Turcorum ex longo collectum tempore, et licentiam Chris-
tianos occidendi aCalipha, illorum Apostohco, recepisset, illico inchoavit tune longum iter
versus Antiochiam. Jerosoly mita nus ammirariusc venit cum eo, cum suo exercitu; rexque
Damascid cum magna gente. Idem vero Curbanas congregavit ex omni parte paganorum
innumeras gentes, videlicet Turcos et Arabas, et Sarracenos, et Publicanos, et Azy mitas,
et Curtos, et Persas, et Agulanos, et alias multas gentes, quas nominare aut numerare
nemo poterat; sed Agulani fuerunt numéro tria milha. Ipsi neque lanceas, neque sagittas,
neque ulla arma timebant, quia omnes undique erant cooperti ferro, et equi eorum, ipsique
nolebant in bellum ferre arma , nisi solummodo gladios. Isti omnes venerunt in obsessio-
nem Antiochiae ad dispergendum Francorum populum. Et quum appropinquassent civitati,
occurrit filiusc Cassiani, ammirarii Antiochiae, et confestim cucurrit ad Curbanam, lacryma-
biliter rogans eum et dicens : «0 invictissime princeps, te supplex deprecor, tuamque
• humili devotione prudentiam rogito, quatinus mihi succurras modo, quoniam ecce Franci
" Sequitur Tudeb. IX, vu. Vid. p. 58 et 1 4a. * Deccacualbn-Toutouscb.Damasci princeps. (Cf. Op.
b Sequitur Tudeb. X, i. Vid. p. 59 et cit. p. l\ et 5.)
* Socmanus Ibn-Orlok, olim Hierosolymœ dominus, * Chems-Eddaulah , qui a Tudebove Sanzedolas, et
quem Afdhal ex urbe ista expulerat. (Cf. Extr. des Uist. a Willelmo Tyr. 1. VII, c. xvm, Semsadolus vocatur.
Arabes, p. 5 et 6.)
Digitized by
Google
198 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
1098. « undique obséderont me in Àntiochena arce, civitatemque in suo continent imperio, nos-
« que alienare a regione Romanis, et Syriae, adhuc autem et Corosani deposcunt. Omnia
« vero patraverunt quae cupierunt; patrem nuper occiderunt meum; nihil aiiud superest
« nisi ut me et te et omnes alios ex génère nostro interficiant gladio. Ego jamdudum tuum
« exspectayi fideliter adventum, ut mibi succurras in isto periculo. » Qui respondens ait illi :
« Si vis quod ex toto corde in tuum sim proficuum, tibique fideliter in isto succurram ne-
« gotio, illud in meam statim manum trade castrum; et tune videbis qualiter in tuo ero
« adjutorio, et vigilare eum a meis faciam hominibus. » Ait namque ille : « Si potes omnes
«Francos occidere et detruncare, mihique eorum capita diligenter tradere, ego castrum
« tibi fideliter dabo, ac deinde ero ubique tuus effectus homo, et in tua fidelitate hoc custo-
« diam castrum. » Cui Curbanas inquit : « Non ita erit ut tu putas atque cogitas; sed conti-
« nuo in meam manum committe castrum illud. » Tune ille volens nolensque ei illico com-
misit castrum.
LXVI. Tertia* autem die postquam civitatem percurrerunt, Rogerius igitur de Bernavilla
contra exivit solummodo cum viginti equitibus. Appropinquantes autem Turci cœperunt
continuo praliari cum eis. Forte equus in quo sedebat in quadam palude infinis est, et
cecidit. Erectus autem statim est super suos pedes, et evaginato ense mirabiliter défende-
bat se de Turcorum invasione. Tune accedentes Arabes cum longis cannis vulneraverunt
caput ejus. Nos autem sublevavimus corpus ejus a terra, et deportavimus in civitalem ad
Sancti Pétri ecclesiam; ibique honestissime sepultus est; cujus anima exsultat cum angelis.
Unde maxima tristitia atque dolor fuit in tota Christi niilitia, quia acerrimus ille erat atque
bellicosus miles, ipseque multos militares actus faciebat. Exercitus autem illorum ad Pon-
tem Ferreum castrametatus est, et oppugnaverunt unam turrim , et occiderunt omnes quos
illic invenerunt. Et neino evasit vivus, nisi dominus illorum, quem reperimus ligatum in
vinculis ferreis facto majore bello. Crastina autem die appropinquaverimt usque civitatem,
et castrametati sunt inter duo flumina, steteruntque ibi per duos dics. Recepto itaque
castro, tune Curbanas confestim advocavit unum ammirarium ex suis, quem sèrmone scie-
bat vivacem, mitemque et pacificum, et ait illi : * Volo ut intres in fidelitate mea hoc cus-
« todire castellum, proptefea quod ex tempore longissimo scio te mihi nimis fidelissiriium.
* Ideoque precor te ut summa cautela hoc contineas oppidum. Scio enim te in opère pru-
~ dentissimum, nullumque tuagis veracem et fortem hic modo reperire queo. » Cui ammi-
rarius ait : « Tibi, inquam, de tali nolo obedire officio; sed priusquam me tuo arguas sti-
• mulo, hoc consentiam eo tenore, quod, si Franci ejecermt nos de nostro confinio, continuo
« eis dabo castellum. » Cui Curbanas dixit : ■ Tarn honestum prudentemque te cognosco,
«quicquid agere vis âge; ego utique consentio. » Reversus itaque Curbanas, et voluit in-
trare in castellum. Dixitque illi ammirarius : « Si vis, accipe de Cassiani auro, et omnes
t milites qui hic sunt, si volunt tecum venire, veniant modo cum suis mulieribus et in-
« fantibus. Vade, et occide omnes Francos, et deinde revertere, et tuum recipe castrum.
« Ego autem modo nullam castelli fortiam tibi reddo. »
LXVII. Riccardus autem de Principatu, et Tancredus, qui syriacam linguam sciebant,
consulebant quotidie ammirario ut domino Boamundo redderet castrum, et ille sibi daret
honorem maximum. At ille dicebat : « Videtis hic Curbanam meum dominum : si autem
« eum poteritis ejicere de campo, statim vobis reddam castrum. » Reversus b est itaque Cur-
banas festinanter ad suum exercitum in vallem in qua erat castrametatus, scilicet ante civi-
tatis introitura. Protinus Turci deludentes Francorum collegium, ante conspectum Curbanae
quemdam vilissimum ensem rubigine tectum attulerunt, et teterrimum, et arcum ligneum,
et lanceam nimis inutilem, quae abstulerunt nuper pauperibus peregrinis, dicentes : « Ecce
« arma quae adduxerunt Franci contra nos ad pugnandum. » Tune Curbanas, videns haec
arma, cœpit ridere in propatulo, dicendo omnibus qui in illo aderant contubernio : « Haec
a Sequitur Tudeb. X, 11. Vid. p. 60 et i43. — b Sequitur Tudeb. X, m. Vid. p. 60.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM.
« sunt arma bellica atque nitida que adduxerunt super nos Christiani in Asiam, orti in oc- a. 1098
« cidentali terra, quibus armisputant ac confidunt nos expellere et propulsare ultra Coro-
« sani confinia, et delere omnia nostra nomina ultra Amazonia flumina, vel ultra superio-
« rem Indiam, ceu propulsarunt nostros parentes de Romania, et Antiochia civitate regia,
« quœ est bonorabile caput totius Syriœ. » Continuo* advocavit ad se suum fidelein nota-
rium, et ait : « Scribe cito plures chartas, quœ in Corosanum sunt legandœ, scilicet Calipha
*Apostolico, et nostro régi domino et Soldano militi fortissimo, atque omnibus prudentissimis
« Corosani militibus, salas et vita et immensus honor. Satis sint lœti et gavisi, et satisfaciant
« ventribus, imperentque, et sermocinentur per universam regionem illam, et omnimodo dent sese
« ad petulantiam et luxuriant, ut multos jilios patrare valeant, quo contra Christianos fortiter
• bellare possint, et libenter suscipiant hœc trina arma, quœ ohm abstulimus a Francorum turma.
« Et sciant modo quœ adduxerunt super nos gens Francica, qualiter sint optima atque perfecta
« concertare contra nostra arma , quœ sunt bis aut ter, sive quater colata ceu argentum et aurum
« purissimum. Adhuc quoque sciant quoniam ego omnes Francos intus in Antiochia habeo indu-
• sos, et castellum in mea libéra voluntate; illi autem deorsum sunt in civitate. Ego namque
■ habw jamjam illos omnes in mea potestate; aut eos faciam capitalem subire sententiam, aut
« dedacam Corosanum in captivitatem perpetuam, eo quod minantur nos suis armis propulsare et
« expellere ultra Corosani confinia, aut delere omnia nostra nomina ultra Amazonia flumina, aut
« ultra superiorem Indiam, ceu ejecerunt nostros parentes de cuncta Romania sive Syria. Vobis
• namque juro per Machomet et per omnia Deorum nomina , quoniam ante vestram non ero re-
• versurus prœsentiam, donec regalem Antiockiam et omnem Syriam, sive Romaniam atque Bul-
« gariam, usque dam Apuliam acquisiero mea forti dextera, ad Deorum nostrorum honorem, et
« omnium Tarcorum de nostro génère. » Hic fecit finem dictis.
LXVIII. Mater b autem ejusdem Curbanas, quœ erat in Aleph civitate, statim accessit
ad eum lacrymabiliter, et dixit : « Fili, si est verac quœ audio? » Gui ille ait : < Die quœ. » Et
dixit illa : • Jam audivi quod bellum vis committere simul cum Francorum génère. » Cui ille
ait : « Verum hoc verutn omnimodo scias. • Dixitque illa : « Contestor te, fili, per Deorum
nomina, et per tam magnam immensamque bonitatem, ne bellum cum Francis commit-
tere velis, quoniam tu es miles invictus, et nullam imprudent iam de te aut tuo exercitu
unquam penitus audivi, et de campo ab aliquo victore fugientem quisquam minime inve-
nit. Diffamata est enim tua militia ab oriente usque ad occidentem, et omnes prudentes
tuo milites audito nomine solummodo contremiscunt. Satis namque scimus, fili, quo-
niam tu es bellipotens et fortis, et bellorum ingeniosus, nullaque gens Christianorum
nec paganorum ante tuum conspectum aliquam virtutem habere potuit; sed fugit audito
solummodo tuo nomine, quemadmodum oves ante leonis furorem fugiunt. Ideoque ob-
secro te, carissime et dilectissime fili, ut meis acquiesças consiliis, et ne unquam in tuo
sedeat animo, quod bellum incipere velis cum Christianorum collegio. »
LXIX. Tuncd Curbanas, materna audiens monita, feroci quoque respondit sermone :
Quœ sunt ista, mater, quœ mihi refers? Puto enim te esse insensatam aut furia plenam.
Enimvero plures mecum habeo ammirarios quam ipsi Christiani sint, promiscue majores
et minores. » Responditque ei mater ejus : « 0 dulcissime fili , Christiani nequeunt vobis-
cum bellare. Hoc satis scio, quod ipsi non valent pugnam inferre nobiscum ; sed eorum
Deus pro ipsis quotidie pugnat, eosque die noctuque sua protectione défendit, et vigilat
super eos, sicut pastor vigilat super gregem suum, et non permittit eos ipse lœdi nec con-
turbari ab ulla gente; et quicumque volunt eis obsistere, idem eorum Deus statim con-
turbat illos, sicuti idem ait per os prophetœ David : Effundam iram meam in gentes quœ te
non noverunt, et in régna quœ nomen tuum non invocaverunt*. Ante etiam quam Christiani
prœparati sunt ad incipiendum bellum, eorumdem omnipotens Deus simul cum suis sanc-
* Sequitur Tudeb. X, iv. Vid. p. 6a et i43. d Sequitur Tudeb. X, vt. Vid. p. 64 eiiàà.
b Sequitur Tudeb. X, v. Vid. p. 63 et ' Psal. lxxviii, 6.
c Melius Abbreviator : • Suntne vera. . . ? »
Digitized by
Google
200
TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1098. « lis omnes jam babènt inimicos devictos : quanto magis faciet modo vobis qui estis ejus
• inimicus, et qui praparatis vos obsistere suae tante virtuti ? Hoc namque, carissime, in
« rei veritate scias, quoniam Cbristiani isti jilii Deia vocati sunt, et per propbetarum ora jilii
• adoptionis ac promissionish vocantur, et proprie dicti heredes Christi0 sunt, quibus Chris-
» tus hereditates repromissas jam donavit dicendo : A solis ortu usque ad occidentem erunt
« termini vestri, ita quod nemo audax stabit contra vos d. Et quis potest his omnibus con-
« tradicere et obstare? Certe, si hoc bellum contra illos inceperis, maximum tibi erit dam-
« num ac dedecus; et multos milites tuos fidèles perdes et universa spolia quae apud te ha-
t bes; in nimio pavore fugiendo redibis; sed tu in bello non morieris modo. Propterea dico
«tibi quod non morieris modo, quoniam Deus eorum non statim judicat offendentem
« exerta ira, sed quando vult eum punit manifesta vindicta. Ideo timeo ne te judicet pœ-
• nali angustia, et tibi dico modo quia morieris in hoc anno. »
LXX. Curbanas* autem valde dolens in intimis visceribus, materais auditis sermonibus,
respondit : «Mater carissima, quaeso, quis tibi dixit ista de gente Christiana, quod Deus
« ejus tantum eam amat, et quod ipse pugnandi in se virtutem retinet maximam, et quod
« illi Christiani vincent nos in Antiocheno praelio, et quod ipsi erunt nostra capturi spolia,
• et nos persecuturi cum immensa victoria, et quod in hoc anno ero moriturus morte çu-
■ bitanea? » Tune respondit ei mater ejus dolens : « 0 fili carissime, ecce plusquam centum
« annorum tempora praeterierunt, ex quo inventum est in nostra pagina, et in omnium gen-
« tilium voluminibus, quod gens Christiana super nos foret ventura, et nos ubique victura,
« et super nos regnatura, et nostra gens illi ubique foret subdita; sed ignoro an ista sit illa
« victrix, an alia ventura postea. Et ego utique dolens non desivi sequi te in Aleph civita-
« tem pulcherrimam, in qua speculando atque ingeniose rimando cœli respexi castra, et
« planetas duodecim, polorum signa, sortes f quoque, et numerosum equitatum; et in his
« omnibus reperi quod gens Christiana esset nos ubique superatura. Ideoque timeo valde
« dolens et nimis mœstissima, ne ego infelix remaneam orbata de te, fili. » Dixitque illi Cur-
banas : « Mater dulcissima, die mihi omnia quae in corde meo sunt dubia. » Quae respon-
dens ait : « Hoc, dulcissime, libenter faciam. Audi me, dideissime fili. Deus Christianorum
« est potens super omnes Deos, et omnia quaecumque vult facit in cœlo et in terra. Ipse
• movet gentes ad pugnam, et quos ipse movet, ipse eos adjuvat, et donat victoriam. » Dicit
ei Curbanas : « Die mihi, quare sic diligit eos Deus eorum? » Cui mater respondit : « Quia
• serviunt ei die ac nocte, et abstinent se a peccatis, et maxime quia isti per suam venerunt
« jussionem, ut auferant suum Sepulcrum de potestate paganorum, et reducant eum in po-
« testate Christianorum , qui ei serviunt caste et nitide potius quam nos. » Et Curbanas :
« Hoc non credo, nec desistam cum eis praeliari. » Audiens itaque mater ejus quod nullo
modo acquiesceret ejus consihis, vehementer dolens recessit retrorsum in Aleph civitatem,
deferens secjim universa spolia quae déferre potuit.
LXXI. Tertia& vero die armavit se Curbanas, et maxima pars Turcorum cum eo, vene-
runtque ad civitatem ex illa parte in qua castrum erat. Nostri autem, putantes resistere eis,
paraverunt bellum contra illos. Sed tam magna virtus fuit illorum quod nos nequivimus
iilis resistere, et volentes nolentesque nos intravimus civitatem; nobisque fuit tam mirabi-
liter arta'et angusta porta, quod multi fuerunt illic mortui oppressione aliorum. Interea
alii pugnabant extra civitatem, alii intus, in sexta feria, per totum diem usque ad vesperam.
Inter hos Guilielmus de Grandemasneda et Albericus, (rater ejus, et Ibo, et Guilielmus de
Bruilla, et Guido Tursellus, et Guilielmus filius Riccardi, et Jambertus Pauper, isti viles
omnes et detestabiles, timoré perterriti de hesterno bello, nocte latenter dimissi sunt cum
funibus per murum, fugeruntque pedibus suis contra mare, ita quod neque in manibus,
' Rom. viii, i4f 16.
h Cf. Rom. viii, i5; Galat. iv, 5 -, Rom. ix, 8.
e CL Rom. viii, 17.
4 Deut. xi, a4, a5; Jos. 1, 4, 5.
* Sequitur Tudeb. X, vu. Vid. p. 65 et i45.
f MateMabilh: Fortes.
K Sequitur Tudeb. X, vin. Vid. p. 66 et i45.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM.
201
neque in pedibus nihil aliud remansit, nisi sola ossa. Multique alii fugerunt cum illis, A. 1098.
quos nominare ignoro. Venicntes igitur ad naves quae erant ad Portum Sancti Simeonis,
dixeruntque nautis : « Quîd stalis hic, miseri ? Omnes nostri mortui sunt, et nos de morte
• vix evasimus, quia exercitus Turcorum undique eos obsedit et obsidet in civitate. » At
illi, audientes talia, stabant omnes stupefacti ac timoré perterriti; cucurrerunt statim in
naves et miseront se in mare. Deinde supervenientibus Turcis, quos invenerunt occide-
runt; et naves quae in alveo fluminis reroanserant combusserunt igni, et appréhenderont
spolia eorom. Nunc revertamur ad nos qui remansimus in civitate, et nequiebamus sufferre
pondus neque arma illorum. Feciraus ergo murum inter nos et illos, quem vigiiabamus
die noctuque. Interea tanta oppressione famis fuimus oppressif quod equos et asinos nostros
manducabamus.
LXXII. Quadam* autem die, stantibus nostris majoribus sursum ante castellum cum
dolore et tristitia, venit quidam sacerdos, nomine Stephanus, ante eos, et dixit : « Si vobis
placet, fratres et domini, audite quamdam rem quam ego in visione vidi. Dum essem
una nocte in ecclesia Sanctae Maris matris Domini nostri Jesu Christi, apparuit mihi
Salvator mundi simul cum sua génitrice et cum beato Petro, apostolorum principe, stetit-
que ante me, et dixit mihi : Agnoscis me? Cui respondi : Non. His dictis, ecce apparuit
intégra crox in capite ejus. Iterum ergo interrogavit me Dominus, dicens : Agnoscis me?
Cui ego dixi : Te alio modo non agnosco, nisi quia crucem in capite cerno tao, sicuti Salvatori
meo. Qui dixit : Ego sam. Tune ego cecidi ad pedes ejus. Rogavi humiliter eum ut nobis
subveniret, et liberaret ab oppressione exsecrate gentis quae super nos erat. Respon-
ditque Dominus : Bene hactenus adjuvavi vos, et bene deinceps adjavabo. Ego subjeci vobis
Nicœam civitatem, et in omnibus prœliis victoriam dedi, et induxi vos usque hue, et condolui
vestrœ miseriœ, quam passi fuistis in Antiochiœ obsidione. Ecce in opportuno tempore intromisi
vossançset incolumes in ipsam civitatem, et vos multam pravam delectationem operati estis cum
Christianis et paganis mulieribus, unde immensus fœtor ascendit in cœlum. Tune aima Virgo et
beatus Petrus ceciderunt ante pedes ejus, rogantes eum et deprecantes ut suum popu-
lum in sua tribulatione adjuvaret : Domine, permulta tempora tenait, immo et fœdavit pagana
gens domummeam, et in ea multa ineffabilia mala fecerunt; modo vero expuhis inimicis angeli
lœtantur in cœlo. Dixitque mihi Dominus : Vade ergo et die populo meo ut revertantar ad
me, et ego revertar ad illos, et intra quinque dies mandabo eis adjutorium; et quotidie décantent
R. Congregati sont inimici nostri b, totum cum versu. Hoc si non creditis esse verum, sinite in
hanc ascendere turrim, mittamque me deorsum. Si ero incolumis, crédite esse verum;
sin autem ullam laesionem fuero passus, decollate me, aut in ignem projicite. » Tune Po-
diensis episcopus jussit afferri Evangelia et crucem, ut juraret ille hoc quod dixerat esse
verum; sicque factum est. Consiliati sunt itaque omnes nostri majores in illa hora corn-
muniter jurare, quod nullus illorum fugeret, quamdiu vita superesset eis. Primo dicitur
jurasse Boamundus, deinde cornes Sancti jEgidii, et Robertus Normannus, et dux Gotti-
fredus, et cornes Flandrensis. Tancredus autem juravit sic, quod, quamdiu secum quadra-
ginta milites haberet, nec ex illo bello, nec etiam Jerusotymitano itinere esset recessurus.
Et nimis exaltata est omnis Christianorum congregatio hoc audiens sacramentum.
LXXIII. Erat0 autem ibi quidam peregrinus de exercitu nostro, cui nomen Petrus Bar-
tholomaeus; cui, antequam civitatem intravissemus, apparuit sanctus Andréas, dicens:
« Quid agis, bone vir? » Cui ille respondit : • Tu qui es? » Dixit apostolus : « E^o sum An-
« dreas apostolus. Hoc tibi praecipio, fili : quum intraveris urbem, vade ad ecclesiam Beati
« Pétri fratris mei, ibique inventes lanceam Salvatoris nostri Jesu Christi, cum qua in crocis
«pendens patibulo vulneratus fuit. Vade, et die Podiensi episcopo et Raymundo comiti
« Sancti jEgidii ne timeant neque paveant, quia Deus cum illis est. » His dictis, apostolus
continuo recessit. Ille autem peregrinus, timens revelare consilium apostoli, noluit indicare
• Sequitur Tudeb. X, ix. Vid. p. 68 et i46.
b Cf. supra, p. i46, not. b.
Sequitur Tudeb. X, x. Vid. p. 70.
m.
26
Digitized by
Google
202 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1098. aliis peregrinis; aestimabat enim se visum fallacem videre. In alia ergo hora apparuit ei
iterura sanctus Andréas, dicens : « Quid agis, Petre? » Cui ille respondit : ■ Tu qui es? »
Dixitque illi : « Ego sum Andréas aposlolus. Quare non demonstrasti episeopo et comiti
■ revelationem quam tibi ostendi ?» Et dixit illi : « Domine, quis hoc credet ? » Tune as-
surapsit eum sanctus Andréas, et duxit eum in visu usque ad illum locum ubi lancea erat
recondita in terra. Iterum autem quum essemus ita ut superius dictum est, venit sanctus
Andréas rursum dicens ei : «Quare non abstulisti lanceam, ut ego tibi praecepi? Scias
t rêvera quia quicumque hanc lanceam in bello habuerit, nunquam ab hoste superabitur, »
Ipse autem continuo revelavit mysterium apostoli episeopo et comiti et aliis peregrinis.
Populus autem non credebat, sed prohibebat dicens : « Quomodo possumus hoc credere? »
Quod omnimodo erant paventes atque timentes, et protinus mori putabant. Accessit ita-
que ille, et juravit hoc totum veracissimtim esse, quod iterum sanctus Andréas in visione
venit dicens : « Surge et vade, et die populo Dei ne timeat neque paveat, sed firmiter toto
« corde credat in unum verum Deum , eritque ubique victor, et intra quinque dies man-
« dabit ei Dominus talem rem unde laeti et gavisi manebunt; et, si certare voluerint, statim
• quod exierint unanimiter ad bellum, omnes illorum inimici undique stabunt jam victi, et
■ nemo stabit contra illos. »
LXXIV. Audientes itaque nostri hoc, protinus cœperunt se laetificare, et confortabant
se adinvicem dicentes : t Expergiscimini, et estote ubique fortes ac prudentes, quoniam in
«proximo erit nobis Deus in adjutorium, et erit maximum refugium populo suo, quem
• respicit in mœrore manentem. » Turcia autem qui erant in castello undique tam mirabiliter
coangustabant nos quod quadam die incluserunt très milites ex nostris in quadam turre
quae stabat ante eorum castellum. Exierunt namque gentiles, et irruerunt super illos tam
acriter, quod illi nequiebant jam suUerre pondus illorum. Duo exierunt de nostris vulnerati ,
et tertius per totum diem viriliter se défendit deTurcorum invasione tam prudentissime,
quod in illa die duos Turcos mortuos stravit super aditum mûri caesa hasta; nam très bas-
tas detruncaverunt illi die illa in manibus suis. Erat autem nomen ejus Ugo Forsonea de
exercitu Joffredi de Monte Scabioso. Videns vir valentissimus Boamundus quod nullatenus
posset conducere gentem sursum contra castellum ad bellum (conclusa utique latebat in
domibua sive pro famé sive pro timoré Turcorum), iratus est valde; jussit itaque con-
festim immitti ignem in illam partem civitatis ubi Cassianum palatium erat. Vi dentés
autem illi qui erant in civitate hoc, derelinquentes domos, simul cum omnibus suis spoliis
fugiebant; alii in castellum fugiebant, alii ad portam comitis Sancti jEgidii, alii ad portam
ducis Gottifredi, unusquisque ad suam gentem. Tune nimia tempestas subito surrexit, ita
ut nullus homo poterat stare erectus. Boamundus itaque vir sapiens contristatus est valde
pro Sancti Pétri ecclesia et aliis ecclesiis. Haec ira turbinis et incendii perduravit ab hora
tertia usque in mediam noctem; fuerontque cremata duo millia aedificia intra ecclesias et
domos. Veniente autem média nocte, statim omnis feritas venti ceci dit. Itaque Turci habi-
tantes in castello civitatis bellabant nobiscum die ac nocte, ita quod nihil aliud separabat
nos nisi arma. Videntes autem nostri quod non possent diu pati , quoniam qui habebat
panem, non licebat ei manducare, et qui habebat aquam, non licebat ei bibere, fecerunt
murum inter se et illos de petra et calce, et aedificaverunt castellum et machinas, ut securi
essent. Una autem pars Turcorum remansit in castello ad nobiscum bellandum; alia vero
pars hospitata erat prope castellum in una valle.
LXXV. Nocte b vero superveniente,tignis de cœlo apparuit veniens ab occident e, et ap-
propinquans cecidit inter Turcorum exercitus. Unde mirati sunt multum Turci et nostri.
Mane autem facto, tremefacti Turci fugiebant omnes pariter pro ignis timoré ante domini
Boamundi portam, illicque hospitati sunt; pars vero, quae in castello ad agendum bellum
cum nostris die noctuque sagittabant, vulnerabant et occidebant de nostris; alia autem pars
" Sequitur Tudeb. X, xi. Vid. p. 71. — b Sequitur Tudeb. X, xn. Vid. p. 73.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 203
undique obsidebant civitatem, ita quod nullus nostrorum de civitate audebat exire aut A. 109$.
intrare nisi in nocte et occulté : ita enim eramus oppressi et obsessi ab illis paganis ini-
micis Dei et sanctae Christianitatis, quorum numerus fuit innumerabilis; istique profani
inimici Dei ita tenebant nos inclusos in civitate Antiochiae quod multi ex nostris fuerunt
mortui famé, quoniam parvus panis vendebatur unum byzantium. De vino autem non
loquamur. Equinas carnes aut asininas quidam manducabant et vendebant. Vendebant gal-
linam quindecim solidos, ovum duos solidos, unam nucem unum denarium; folia ficus et
vitis et arborum manducabant. Âlii coria caballorum et asinorum et camelorum atque
boum sive bubalorum sicca decoquebant. Omnes anxietates et angustias nominare ne-
queo, quas passi sumus pro Christi nomine et pro Sancti Sepulcri via deliberanda. Prap-
dictas autem tribulationes et famés atque timorés passi sunt servi Dei per viginti sex
diebus.
LXXV1. Impudens1 itaque et abominabilis Stephanus, Carnotensis cornes, qui erat caput
nostrum , quem omnes nostri majores elegerant ut esset nostrorum ductor, maxima fingens
se gravari infirmitate, priusquam Antiochia fieret capta, turpiter recessit ad quoddam
castrum quod vocatur Alexandreta. Nos itaque quotidie praestolabamur eum, quatinus ve-
niret nobis in adjutorium. At ille, postquam audivit gentem Turcorum circumcingentem
atque obsidentem nos, latenter ascendit super proximam montaneam, quae eminebat super
omnes montes qui erant in circuitu ejus prope Ântiochiam; vidensque innumerabilia ten-
toria, repente correptus timoré nimio, una cum suo exercitu turpiter aufugit cum magna
festinatione, veniensque ad suum castrum exspoliavit illud, et céleri cursu versus Constan-
tinopolim impudenter iter vertit. Quod postquam obviavit imperatori ad Filomenamb, ac-
cessit ad eum, et seorsum vocavit eum, dicens : «Scias rêvera quoniam Antiochia capta
« est, et castrum adhuc minime captum est, nostrique omnes in gravi oppressione obsessi
• sunt, et, ut puto, a Turcorum manibus jam interfecti sunt. Revertere ergo rétro quam
« citius potes, ne forte ipsi inveniant te ac gentem quam tecum ducis. •
LXXVII. Tune imperator, timoré perterritus, clam vocavit Guidonem, fratrem domini
Boamundi, omnesque alios, et ait illis : « Quid faciemus? Ecce omnes nostri in arta obses-
• sione tenentur in Antiochia, et forsitan in hac hora omnes Turcorum manibus mortui
«sunt, aut in captivitatem deducti, sicut iste infelicissimus cornes impudenter fugiens
« narrât. Si ergo vultis, revertamur rétro céleri cursu, ne et nos moriamur repentina morte,
« quemadmodum et illi mortui sunt. » Quumquec frater domini Boamundi, Guido, honestis-
simus miles, hanc audivit fallaciam, statim cum omnibus cœpit plorare et ululare vehemen-
tissimo planctu, et una voce omnes dicebant : • 0 Deus verus trinus et unus, quamobrem
« hoc fieri permisisti ? Cur populum sequentem in manus inimicorum incidere permi-
«sisti, et viam tui itineris tuique Sepulcri libérantes tam cito perire permisisti? Certe,
« si hoc verum est quod ab istis nequissimis audivimus, nos et alii Christiani derelin-
« quimus te , et non amplius rememorabimus , et nullus ex nobis audebit ulterius invocare
• nomen tuum. » Et fuit hic sermo valde inhonestissimus in tota illa militia, ita quod nullus
eorum audebat jam, neque archiepiscopus, neque episcopus, neque presbyter, neque cle-
ricus, neque quisquam laicus, Christi invocare nomen per plures dies.
LXXVIII. Nemod namque poterat consolai i Guidonem plorantem et plaudentem ma-
nibus, suosque frangentem digitos, et dicentem : « Heu me, domine mi Boamunde, honor
«et decus totius mundi, quem universus orbis timebat atque amabat! heu me tristem,
« qui non merui videre tam honestissimam speciem ! nam nullam rem magis videre desi-
« derabam. Heu! quis mihi det ut ego moriar pro te, dulcissime amice et frater domine!
« Cur ex utero meae exiens matris non statim mortuus fui ! Cur ad hanc lugubrem perveni
« diem? Cur non necatus fui in mari? Cur ex equo non cecidi fracto collo, recepique repen-
« tinum interitum?Utinam tecum recepissem finem! • Quumque omnes accurrissent ad eum,
" Sequitur Tudeb. XI , i. Vid. p. 74. c Sequitur Tudeb. XI, 11. Vid. p. 75.
h Vid. supra p. 7/1 , not. b. d Sequitur Tudeb. XI, m, /. c.
26.
Digitized by
Google
\
204 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1098. et consolarentur eurft, ut jam finem daret planctui, reversus in se, et dixit : « Forsitan cte-
« ditis fauic cani vilissimo militi, de quo nunquam audivi loqui, quod ipse in miiitia fecerit
• aliquod laudabile factum; sed turpiter et inhoneste recedit sicut nequissimus et infelix,
« et quicquid miser nuntiat, sciatis per omnia falsum esse. » Interea jussit imperator suis
hominibus dicens : t lté et conducite omnes homines istius terrœ in Bulgariam, et exspoliate
« et devdstate universa haec loca, ut, quum venerint Turci, nihil possint reperire. » Volentes
ûolentesque nostri reversi sunt retrorsum, dolentes et mœrentes afnarissime usque ad
mortem. Fueruntque mortui nmlti ex perégrinis; qui erant languentes innimia aegrotatione ,
quique fortiter non praevalebant militiam sequi, remanebant morientes in via, et omnes
alii reversi sunt Constantinopolim. Nunc revertamur ad priorem sermonem.
LXXIX. Nos* igitur, auditis sermonibus illius qui hanc nobis Christi revelationem retulit
per apostoli verba, statim festinavimus ad locum eumdem ubi demonstravit homo ille; et
foderunt ibi tredecim homines a mane usque ad vesperam ; et idem homo invenit lanceam ,
quemadmodum indicaverat; et acceperunt illam cum magno gaudio et timoré, fuitque orta
immensa laetitia per totam urbem. Continuo ab illa hora accepimus inter nos consilium
belli. Porro statuerunt omnes majores nostri consilium , quatinus nuntios mitterent inimicis
Christi Turcis, ut eos interrogarent securo eloquio, quamobrem superbissime in Christia-
norum introissent terram , et cur castrametati essent in ea , et quare Christi servos occi-
derent et conquassarent. Quumque jam finis esset dictis, invenerunt quosdam viros, quos
Petrum Eremitam et Orluinum vocabant, illisque dixerunt haec : t lté ad Turcorum exer-
«citum, et diligenter narrate eis, et interrogantes eos cur audacter et superbissime in
« Christianorum introierunt terram et nostram. » Illi ergo nuntii abierunt, et venerunt ad
profanum collegium , dicentes universa verba Curbanae et aliis ita : ■ Satis mirantur nostri
« majores, quamobrem sine timoré ac superbissime in Christianorum introistis terram et
• illorum. Forsitan ideo hue venistis, quod per omnia vultis effici Christiani, et creditis in
« unum verum Deum quem nos in Trinitate colimus. Si vero propter hoc minime hue, ve-
« nistis, rogant vos humiiiter omnes nostri majores pariter, quod velociter recedatis a Dei
• terra et Christianorum, quam beatus Petrus jam dudum praedicavit, et ad Christi culturam
• revocavit. Et illi permittunt vobiscum adhuc reduci omnia vestra, scilicet equos et mulos,
■ asinos et camelos, oves quoque et boves, et alia omnia orna m enta permittent vobiscum
« ubicumque volueritis déferre. »
LXXX. Tuncb Curbanas, princeps militise Soldani Persiae, cum omnibus aliis plenis
tumida superbia, feroci respondenmt sermone : « Deum quippe vestrum , et vestram Chris-
« tianitatem nec optamus, nec volumus, vosque cum illis omnimodo respuimus. Sed valde
« m ira mur quamobrem majores vestri, quos vos memoratis, terram quam abstulimus
« prospère ac prudentissime effeminatis gentibus, illi vocant suam. Revertimini ergo quan-
« tocius, et dicite vestris majoribus quod , si per omnia cupient effici Turci , et Deum quem
« colunt abnegare, et leges suas spernere, nos illis hanc et satis plus dabimus terram, et
« civrtates et castella, et tôt equos quod nemo vestrorum remanebit pedes, sed erunt om-
« nés effecti équités, sicuti et nos sumus; et habebimus eos semper in amicitiam. Sin au-
«tem, sciant se capitalem subire sententiam, aut ducti Corosanum in vinculis, captivitate
« perpétua servient nobis nostrisque infantibus. » Nuntii itaque nostri velociter reversi sunt
retrorsum, referendo haec omnia, et quemadmodum responderat eis gens crudelissima.
LXXXI. Fertur Orluinus utramque scisse linguam, et fuisse interpretem Petro Eremitae.
Interea c exercitus nostri, utraque tremefacti parte, ignorabant quid potius facerent. In
una parte coangustabat eos cruciabilis famés; in alia constringebat timor Turcorum. Tune
conversi ad Dominum, praedicaverunt jejunium. Tandem, triduano jejunio expieto, et pro-
cessionibus celebratis de una ecclesia ad aliam, de illorum peccatis confessi et absoluti,
fideliter corpore et sanguine Christi communicati sunt, et fecerunt immensos cereos eccle-
• Sequitur Tudeb. XI, iv. Vid. p. 76. e Sequilur Tudeb. XI, vi. Vid. p. 79.
k Sequitur Tudeb. XI, v. Vid. p. 78.
Digitized by
Google
#
HISTORIA PEREGRINORUM.
205
siae Sancti Pétri et Genitricis Dei; datisque eleemosynis, fecerant celebrari missas. In illa A. 1098.
quoque die vendebatur modicum panis uno byzantio, et facto bello vendebatur pro uno
denario. Deinde stabilité sunt sex acies intra ciTÎtatem. In prima acie fuit Ugo Magnus cum
Francigenis et Flandrensi comité. In secunda dux Gottifredus cum suo exercrtu. In tertia
fuit Robertus Normannus simul cum sua multitudine. In quarta Podiensis episcopus, por-
tons secum lanceam Salvatoris, cum suo exercitu, et cum iilo gens Raymundi comitis
Sancti iEgidii, qui remansit sursum observare castellum pro timoré Turcorum, ne descen-
derent in civrtatem. In quinta fuit Tancredus cum sua gente. In sexta fuit vir sapiens
Boamundus cum sua pulcherrima militia. Episcopi nostri et presbyteri, et clerici, et mo-
nachi, sacris vestibus induti, exibant cum crucibus, orantes et deprecantes Deum ut nos
salvos faceret et nos custodiret ab omni periculo et ab omnibus matis. Alii stabaut super
murum civitatis, tenentes sacras cruces in manibus suis, signando et benedicendo nos. Nos
ita ordinati , atque signo Crucis protecti, incepimus exire de ciyitate per porta m quae est ante
Macho mari am.
LXXXII. Postquam* Curbanas vidit Francorum acies tam pulchre ordinatas, unam post
aliam, vocavit quemdam ammirarium qui de civitate exierat, dixitque i 11 i : «Nonne di-
■ cebasquod Franci nunquam erant bellaturi nobiscum? » Exivit ergo ilie, et vidit honora-
biles acies, et dixit : « Certe non fugiunt Franci , sed firmiter veniunt praliari nobiscum. »
Et timens valde Curbanas mox mandavit suo ammirario, qui omnia in sua habebat cus-
todia, ut, si ille videret ignem accensurh in capite exercitus, protinus praconiaret omnem
exercitum ut rediret rétro, sciendo Turcos amisisse bel lu m. Continuo Curbanas cœpit
paulatim redire rétro contra montaneam, nostrique paulatim persequi. Deinde divisi sunt
Turci : una pars ibat contra mare, et alii steterunt illic, putantes nos includere inter sese,
Videntes hoc nostri, fecerunt similiter. Illic fuit ordinata septena acies ex acie ducis Got-
tifredi et comitis de Normannia, et caput illius fuit cornes Raynaldusb. Hanc mandaverunt
obviam contra illos qui veniebant a mari. Turci autem bellaverunt cum illis, sagittando mul-
tos ex eis. Aliœ autem turmœ ordinaverunt se a flumine usque ad montaneam, quod distat
per duo milliaria. Cœperunt autem Turcorum turmœ ex utraque exire parte, nostrosque
omnes circumeingunt jaculando, sagittando, vulnerando. Intercac exierunt de montaneis in-
numerabiles exercitus, sedentes super equos albos, quorum vexilla omnia erant candentia.
Videntes itaque nostri hune exercitum, ignorabant penitus qui essent, donec cognoverunt
esse adjutorium Christi : cujus sancti agminis ductores fuerunt sanctus Georgius, Mercu-
rius et Theodorus. Haec verba procul dubio credenda sunt, quia plures ex nostris hoc vi-
derunt. Illi autem Turci qui stabant in parte maris, videntes quod non possent amplius
sufferre, miseront ignem in herbam, ut videntes illi qui erant in tentoriis inciperent
fugam. At illi, cognoscentes hoc signum, arripuerunt omnia honorabilia spolia, et fugerunt.
Nostri vero paulatim equitabant ubi illorum virtus erat, scilicet ad eorum tentoria. Dux
Gottifredus et Flandrensis cornes et Ugo Magnus equitabant juxta aquam, ubi virtus illo-
rum erat. Isti, primitus signo Crucis muniti, unanimiter invaserunt illos. Exclamaverunt
autem Persae et Turci; nos vero invocantes Deum vivum et verum, equitavimus contra
illos, et sic in nomine Jesu Christi et Sancti Sepulcri incœpimus bellum, et Deo adjuvante
devicimus eos. Turci quippe tremefacti arripuerunt fugam, nostrique illos persecuti sunt
usque ad eorum tentoria, sternendo et interficiendo. Magis itaque milites Christi ama-
verunt illos persequi quam ulla spolia qùaerere; et persecuti sunt eos usque ad Pontem
Ferreum, ac deinde usque ad Tancredi castellum. Illi autem dimiserunt papiliones suos,
aurum et argentum, et ornamenta multa, oves et boves, equos et asinos, et mulos, et
camelos, frumentum, vinum et farinam, et alia multa quae nobis erant necessaria.
LXXXIII. Armenid et Suriani, qui habitabant in illis partibus, audientes nos superasse
Turcos, cucurrerunt ad montaneam, obviantes illos, et quantos potuerunt comprehen-
Sequitur Tudeb. XI, vu. Vid. p. 80.
Ruinardus, cornes Tullensis.Vid. supra, p. 80, not. a.
c Cf. Tudeb. XI, vin. Vid. p. 81.
d Sequitur Tudeb. XI, ix. Vid. p. 8a.
Digitized by
Google
206 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1*098. dere interfecerunt. Nos autem reversi sumus in civitatem cum magno gaudio, laudantes et
benedicentes Deum, qui dédit victoriam populo suo. Ammirarius itaque, qui castellum
custodiebat, videns Curbanam et omnes alios fugisse ex campo ante Francorum gentem,
valde timens, cum magna festinatione petebat Francorum vexilla. Cornes igitur Sancti
yEgidii, qui illic adstabat ante castellum, jussit ei suum porrigi vexillum. Ilte autem
recepit illud, et diligenter misit in arce; ipsa vero hora venit vir venerabilis Boamundus,
deditque suum vexillum. Ille autem accepit illud cum magno gaudio, et pactus est ammi-
rarius cum domino Boamundo quod illi homines qui vellent Christianitatem recipere,
remanerent cum eo; et qui vellent abire, sanos et absque ulla laesione abire permitteret.
Consensit ille quicquid ei ammirarius postulavit, et misit suos servi entes contînuo in
castellum.
LXXXIV. Non post multos dies baptizatus est ammirarius cum illis qui Christum
cognoscere et colère voluerunt; qui autem suos voluerunt retinere errores, fecit eos do-
minus Boamundus conduci, sicut promiserat, usque in Sarracenorum terram. Post haec
jussit ut adduceretur Curbanae tentorium in civitatem, et jussit ut liberarentur illi Chris-
tiani qui illic erant capti et ligati; et fecit Curbanœ tentorium per mare conduci Barim ad
Sanctum Nicolaum, ut laetaretur omnis Christiana plebs de triumpho quem dédit populo
suo Dominus super paganorum gentem , prœstante Domino nostro Jesu Christo , cui est
%honor et gloria per infinita saeculorum sœcula. Amen. Hoc pralium factum est in quarto
kalendas Julii, in vigilia apostolorum Pétri et Pauli \
LXXXV. Etb quum jam Deo summo et vero, trinoque et uno, dignas referremus grates,
et inimici nostri per omnia devicti essent, hue et illuc fugientes, alii semivivi, alii vulnerati
in vallibus et in nemoribus et in arvis et in viis deficiebant mortui. Populi autem Christi,
scilicetvictoresperegrini, reversi sunt, gaudentes et exsultantes felici triumpho, in civitatem.
Tune congregati sunt omnes majores, et ordinaverunt concilium, quemadmodum hune
valerent regere et conducere populum, usque dum peragerent Sancti Sepulcri iter, pro
quo usque hue fideliter multa passi erant incommoda. Inventum itaque est in concilio
quod statim nullo modo in paganorum introissent terram, eo quod valde in aestivo tempore
arida et inaquosa est. Novissime statuerunt quiescere usque kalendas Novembris, videlicet
ad Omnium Sanctorum solemnitatem, ac deinde quia hiemali tempore conveniens esset per
illa loca intrare, cum gaudio viam Sancti Sepulcri urbem gaudentes ire inciperent.
LXXXVI. Omnes c pariter hoc laudaverunt consilium, quod nimis honestum esset ad
faciendum, scilicet terminum illum esse exspectandum. Denique divisi sunt nostri principes,
et unusquisque , profectus in suam terram , morabatur usque dum appropinquaret eundi
terminus. Feceruntque praeconiari per universam civitatem, ut, si aliquis egenus esset ibi
qui auro et argento careret atque ciun illis manere vellet, libenter retineretur ab eis. Erat
autem ibi quidam honestissimus miles de exercitu Sancti jEgidii comitis, cui nomen Ray-
mundus Piletus; hic plures retinuit homines, videlicet équités et servientes. Egressus est
itaque ille, et ciun eo Raymundus vicecomes de Taurina et Galferius Dasturs cum suis
exercitibus, et prudentissime ac viriliter intraverunt in Sarracenorum terram, et profeoti
sunt ultra duas civitates, et pervenerunt ad quamdam civitatem cui nomen Talamaniz,
quam civitatem habitat ores illius, scilicet Suriani, confestim et sponte se eis dederunt.
Quumque essent ibi omnes per octo dies, venerunt nuntii ad eos, dicentes : «Quod hic
« prope nos est quoddam castrum Sarracenorum plénum multitudine. » Ad hoc ergo omnes
ierunt iidem Christi servi, et undique invaserunt illud; et continuo ab illis captum est
cum Christi adjutorio. Apprehenderunt igitur omnes illius colonos, et occiderunt illos qui
Christianitatem nequaquam recipere voluerunt; sed illos qui Christianitatem cognoscere
voluerunt, conservaverunt vivos. Reversi sunt autem nostri Franci cum gaudio ad pris-
tinam civitatem.
' Id est xxvin* diemensis Junii, A. D. 1098 c Sequitur Tudeb. XII, 11. Vid. p. 84.
h Sequitur Tudeb. XII , 1. Vid. p. 83.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 207
LXXXVII. Tertia1 vero die exierunt, et vénérant ad quamdam civitatem cui nomen A. 1098.
Marra, quœ erat prope illos. Erant ibi multi Turci et Sarraceni et Arabes ab Aleph civi-
tate, et ab omnibus civitatibus congregati quae in circuitu ejus erant. Exierunt ergo bar-
bari contra illos ad bellum, nostrique putabant luctari cum illis; sed illi statim arripue-
runt fugam. Et tamen per totum diem unum adinvicem invadebat unus alium usque ad
vesperam. yEstus namque erat immensus : nequibant autem jam nostri sufferre tantam
sitim, quia nullatenus ibi ad bibendum aquam invenire poterant; ideoque voluerunt ad
suam civitatem redire. Tune Suriani et minuta gens mox ceperunt fugam retrorsum, quia
illi erant sine aliquo ductore, ceu oves non habentes pastorem. Ut autem Turci videront
illos fugientes, confestim cœperunt illos sequi, multique ex nostris reddiderunt illic felices
animas Deo , pro cujus amore illic congregati erant. Haec occisio fuit facta v* die stante
mense Julii. Reversi sunt denique Franci in suam civitatem, fueruntque ibi cum suis exer-
citibus per pliures dies.
LXXXVI1I. Neque hoc pratereundum puto, quod in Assumptione Sanctae Mariœ, dum
starent ambo Raymundi cum suis exercitibus in eadem civitate jam supra dicta, cum fiducia
et securitate, congregati simul multi Turci, Arabes et Sarraceni, ab Aleph et aliis castris
illius montanes, veneruntque occulte illuc et irruerunt super eos. Tune ambo Raymundi
cum suis exercitibus videntes hanc excommunicatam congregationem, signo Crucis undi-
que munientes sese, Christ i invocato nomine, audacter irruerunt super eos : qui continuo,
audito Christi verbo, arripuerunt fugam, et occiderunt nostri ex illis septem, et retinuerunt
decem pulcherrimos equos. AKi b autem qui in Antiochena remanserant civitate steterunt
cum magno gaudio et laetitia; quorum rector et pastor exivit Podiensis episcopus, qui
nutu Dei atque voluntate a gravi aegriludine captus est, et, ut Dei voluntas fuit, migravit
ab hoc seeculo, et in pace requiescens obdormivit in Domino, in Abrahae videlicet et
Isaac et Jacob sinu receptus, in kalendis Augustic, scilicet in festo sancti Pétri ad Vincula,
cujus speciosissima anima in cœlis exsultat cum angelis : unde maxima angustia et tribu-
latio, et immensus dolor fuit in tota Christi militia, quia ille erat sustentamentum pau-
perum et consilium divitum. ldemque ordinabat clericos, et prœdicabat, et submonebat
milites, et dicebat illis : • Prudentissimi milites, vestras fideliter date décimas de cunctis
« rébus quœ super Sarracenos apprehendistis, vestris cappellanis. In quatuor partes dividite
« décimas, scilicet duas pauperibus, et unam episcopo, et quartam presbyteris, qui vobis
« officium impendunt; quia nemo ex vobis salvari potest, nisi honorificet et reficiat pau-
« pères clericos; vosque non potestis salvari sine illis, et illi absque vobis vivere nequeunt.
« Oportet igitur ut ipsi quotidiana flagitatione Deum pro vestris delictis orent, quem vos
« offenditis in multis, quod nunquam esse deberet. Et vos oportet illos tegere et nutrire,
« quia nesciunt perquirere neque invenire , sicut vos scitis. Ergo egomet rogo vos ut pro
« Dei amore eos diligatis , et in quantum potestis eos sustineatis. »
LXXXIX. Nond post multum vero temporis, vir venerabilis, cornes Sancti iEgidii, in-
travit in Sarracenorum terram, et pervenit ad quamdam civitatem quœ dicitur Albara,
quam invasit una cum suo exercitu; eam continuo apprehendit, et occidit ibi plures Sar-
racenos, masculos videlicet et feminas; quam ut in suo continuât imperio, ad Christi
revocavit fidem. Continuo cœpit quœrere cum suis sapientissimis viris, ut episcopum in ea
urbe devotissime ordinaret, qui residuum populi ad Christi culturam fideliter revocaret,
et de domo diabolica templum Deo vivo et vero, et oracula sanctorum cito consecraret.
Novissime elegerunt quemdam honorabilem ac sapientissimum virum , et duxerunt illum
in Antiochiam ad consecrandum. Factumque est ita.
XC. Appropinquantee autem termino, videlicet Omnium Sanctorum festo, regressi sunt
omnes majores in civitatem Antiochiœ. Roamundus autem, qui erat in Romaniœ profectus
' Sequitur Tudeb. XII, m. Vid. p. 85. d Sequitur Tudeb. XII, v. Vid. p. 86.
11 Sequitur Tudeb. XII, îv. Vid. p. 85. e Sequitur Tudeb. XII, vi. Vid. p. 87.
* Id est r die mentis Augusli, A. D. 1098.
Digitized by
208 TUDEBODUS 1MITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1098. partes, infirmitate gravante eum , prohibitus fait interesse ad pradictum positum terminum.
Quum vero illud tempus advenit quo equitare potuit, continuo ad civitatem, in qua aiii erant
congregati , advenit. Omnes itaque cœperuot quaerere qualiter Sancti Sepulcri iter valerent
peragere, dicentes : « Quoniam appropinquavit eundi terminus, nuila mora nos amplius con-
« turbet. » Boamundus vero requirebat quotidie compleri suam conventionem , quam omnes
promiserant ei, scilicet de subjicienda civitate. Magis autem querebatur de Sancti iEgidii co-
mité, qui ad conventionem emollificare erga Boamundum se nolebat, eo quod ipse cornes
timebat se perjurare circa imperatorem. Tamen saepe fuerunt congregati ad justum facien-
dum in Sancti Pétri ecclesia. Boamundus enim recitavit suam conventionem, et suum osten-
debat computum. Cornes Sancti /Egidii similiter sua ostendit verba, et jusjurandum quod
fecerat imperatori cum Boamundi consilio. Episcopi et dux Gottifredus, et Flandrensis co-
rnes, et cornes de Normannia, et alii majores, ab aliis segregati sunt, et intraverunt ubi ca-
thedra Sancti Pétri est, ût illic judicium inter utrumque décernèrent. Postea vero timentes
ne Sancti Sepulcri via negligeretur, nôlebant justum aperte dicere. Ait* autem cornes Sancti
/Egidii : «Potiusquam via Sancti Sepulcri remaneat, si Boamundus nobiscum una venire
tvoluerit, quicquid nostri patres, videlicet dux Gottifredus et Flandrensis cornes, et
•« Robertus Normannus, et alii magnâtes laudaverint, ego utique fideliter consentiam salva
« imperatoris fidelitate. » Hoc totum laudavit Boamundus, et promiserunt ambo in manibus
episcoporum quod Sancti Sepulcri via nullo modo fieret disturbata.
XCI. Tune accepit Boamundus consilium cum suis hominibus, quomodo muniret cas-
trum urbis de hominibus et victu; et cornes Sancti jEgidii similiter accepit cum suis
hominibus, quomodo muniret palatium Cassiani ammirarii, et turrem quae est super portas
pontis qui est in parte Portusb Sancti Simeonis, de hominibus et victu, qui non deficerent
longo tempore; et ita nôlebant stulte vel inconsulte dimitterre regalem civitate m Antio-
chiam. Etc venit per unam civitatem, quae vocatur Subrea, et per aliam quae vocatur
Albara, et quarto die exeunte Novembrisd pervenit ad Marram civitatem, in qua maxima
multitudo Sarracenorum etTurcorum, et Arabum, et aliorum paganorum, erat congregata;
ipseque crastina die cornes invasit eam. Non post multum temporis Boamundus cum suo
exercitu secutus est comitem, et ad eum applicatus est in die dominico. Secunda vero
feria vehementer et nimis fortiter invaserunt undique civitatem tam acriter quod scalae
stabant erectae ad murum civitatis; sed tam maxima paganorum virtus erat quod nostri in
illa die illis nihil nocere potuerunt.
XCII. Videntese quod frustra laborabant, jussit Raymundus, cornes Sancti /Egidii, fieri
quoddam ligneum castrum nimis forte et valde altum, quod castrum ingeniatum atque
aedificatum erat super quatuor rotas, super quod stabant plures milites, et Hemirandus
venator tubam fortiter sonando; subter vero erant armati milites, qui illud promoverunt
usque prope civitatis murum, juxta quamdam turrem. Tuncf videns hoc gens pagana,
statim fecit instrumentum, cum quo jactabat maximos lapides super nostrum castrum,
ita quod paene nostri milites conquassabantur. Et similiter adhuc ruebant graecos ignés
traper illud, eo quia putabant illud incendere et dissipare. Castrum vero nostrum immi-
nebat super oipnes muros civitatis. Milites igitur Christi, qui erant sursum in solario su-
periori, videlicet Guilielmus de Monte Pislerio, et alii multi, jactabant immensos lapides
super illos qui stabant in civitatis muro, et ita percutiebant eos super clypeos, quod cum
clypeo inimicus cadebat in civitatem mortuus. Isti sic faciebant, et alii tenebant in hastis
honorabilia vexilla, et cum lanceis et armis ferreis putabant illos trahere ad se; et sic
praeliati fuerunt usque ad vesperam. Post castellum stabant presbyteri et clerici, sacris ves-
tibus induti, orantes Dominum ut suum defenderet populum in sancta Christianitate
exsultantem et paganitatem deponentem. In alia vero parte certabant nostri milites quotidie
* Sequitur Tudeb. XII, vu. Vid. p. 88. d Id est die xxvn* menais Novembris, A. D. 1098.
h Mabill. : Portœ. Cf. p. 88 et i54. • Sequitur Tudeb. XIII, m. Vid. p. 91 et i54.
e Sequitur Tudeb. XIII, 11. Vid. p. 90 et i54. ' Sequitur Tudeb. XIII, iv. Vid. p. 92 et i55.
Digitized by
Goog
HIST0R1A PEREGR1NORUM. 209
cum Mis, erigentes scalas ad murum civitatis; sed virtus paganoram erat tan ta, quod a. 1098.
nihil proficere poterant nostri. TamenaGofferius de Lasturs primus ascendebat per scaiam
in murum; sed fuit fracta scala prae multitudine aliorum. Tune Gofferius confestim appre-
hendit quamdam turrim, eique alii detulerunt adjutorium. Itli ergo qui ascenderant
expediebant aliis murum; alii vero detulerunt aliam scalam, erexeruntque festinanter ad
murum, et ascenderunt per eam multi équités et pedites; tantique ascenderant quodvix
capiebat eos muras. Sarraceni ergo tam robuste invaserant illos per murum et per terram
sagittando et jaculando, quod multi ex nostris timoré perterriti demiserunt se per murum.
Tamdiu vero illi pradentissimi viri qui remanserunt in muro sustinuerant illorum in-
stantiam, quamdiualii, qui sub Castro erant, foderunt murum civitatis. Vident es autem
Sarraceni quod nostri fodissent murum civitatis, statim timoré perterriti ierant in civi-
tatem. Hoc totum est factum in die sabbati ad horam vesperœ, jam occidente sole, un-
decimo die intrante mense Decembri. Boamundus igitinr fecit suum înterpretem loqui
Sarracenis majoribus, quod ipsi cum suis mulieribùs et infantibus et aliis substantiis con-
gregarent se in uno palatio, quod est supra portam, ipseque defenderet eos de mortali
sententia. lntraverunt autem nostri omnes in civitatem, et quicquid boni invenire potue-
runt in domibus et in foveis, boc unusquisque ad suum dominium lucratus est. Facto
autem die, ubicumque reperiebant quemquam illorum, sive masculum sive feminam,
capitalem continuo eis dabant sententiam. Nullus angulus civitatis deerat vacuus Sarrace-
norum cadaveribus. Boamundus quoque illos quos jusserat in palatium intrare, appre-
hendit, et abstulit omnia quae habebant, aurum et argentum, et alia ornamenta quœ illic
babebant; alios fecit occidi, alios jussit conduci ad vendendum Ântiochiam. Mora autem
Francorum fuit in illa civitate per unum mensem et quatuor dies; ibique fuît mortuus
Oriensisb episcopus. Fueruntibi quidam ex nostris qui non invenerunt sicuti eis opus erat,
quantum ex longa mora, quantumque ex districtione famis, quod foris nihil nequibant
ad ca pi en du m invenire. Scindebant corpora mortuorum, eo quod in interioribus eoram
inveniebant byzantios reconditos; alii autem caedebant carnes eorum per trusta, et deco-
quebant ad manducandum; alii quoque portabant ad plateam ad vendendum.
XCIII. Boamundus0 autem non potuit se concordare cum comité Sancti vEgidii, quod
de eo quaerebat; et ira tus reversus est Antiochiam. Cornes igitur Raymundus non diu mo-
ratus mandavit suos legatos Ântiochiam duci Gottifredo et Flandrensi comiti, et Roberto
Normanno, et Boamundo, quod ipsi venirent ad Russam civitatem loqui cum eo. Vene:
runtque illuc omnes illi, et concilium fecerant per très dies, quo honeste possent tenere
viam Sancti Sepulcri, propter quam moti erant. Nequiverunt tamen Boamundus concordare
simul cum comité, nisi cornes Antiochiam ei dimitteret omnino. Sed noluit hoc cornes
assentire pro fiducia quam fecerat imperatori. Comités itaque, videlicet Robertus Flandren-
sis et Robertus Normannus, dux Gottifredus et Boamundus, reversi sunt Antiochiam; cornes
vero Raymundus reversus est ad Marram, ubi peregrini erant. Mandavit suos homines,
Guilielmum Ermingareum et alios, honestare palatium et turrim quœ est supra pontis
portam. Boamundus autem, volens habere totam Antiochiam, ejecit omnes homines foras.
Vidensd autem cornes Raymundus quod nullus principum veilet secum ire in Sancti A. 1099.
Sepulcri viam, exivit de Marra in die sancti Hilarii6, et processit usque ad Caphardam,
fuitque ibi per très dies. Ideoque festinavit cornes ire ante alios, quia pauperes peregrini
moriebantur famé, et ille cupiebat illos conducere in illa loca ubi féliciter vivere valerent.
Illic adjunxit se Robertus Normannus comiti Raymundo. Rexf autem Caesareae* multotiens
- Sequitur Tudeb. XIII. Vid. p. 92 et i55. célébrât); at, si ûdem habemus Tudebovi et breviatori,
k Aurasicensis episcopus. (Cf. p. 95, not. a et p. 1 55 , acta illa sunt die xm' ejusdem menais. (Cf. supra, p. 95
not. c.) et i56.)
e Sequitur Tudeb. XIII, 6. Vid. p. 94 et i56. f Al emir Aboussalama Morscbad, Schaysarae prin-
d Sequitur Tudeb. XIII, 7. Vid. p. 95 et i56. ceps, 1096-1 1 36. (Cf. WilLen. Commentât, de bellor. Cru-
' Id est die xiv* menais Jaauarii, A. D. 1099 (°lua cia'* ex Abulfeda hisloria, p. 92 et 2$J.)
die Ecclesia sancti Hilarii , Pictavensis episcopi , festum v Arabice Schaysar.
ni. 27
Digitized by
210 TUDEBODUS IM1TATUS ET CONTINUATES.
taandaverat suos nuntios comiti in Marram et Caphardam, ui cum eo pacem haberet; et
ipse de suo pretio ai daret, et Christianos peregrinos diligeret, fiduciamque faceret quod
per totum guum imperium peregrinis non offenderetur, et mercatum de corporalibus ali-
mentis eis daret. Exierunt namque nostri et venerunt hospitari juxta Caesaream, super
flumen Farfar. Quumque vidisset rex Francorum contubernium tam prope civitatem fore
hospitatum, in suo doluit animo, et jussit illis devetari mercatum, nisi cessarent a civi-
tatis propinquis.
XCIV. Crastinaa autem die, rex Caasareae manda vit nostris duos Turcos, videlicet suos
nuntios, qui eis monstrarent fluminis vadum, eosque conducerent ubi invenire possent
ad capiendum. Denique venerunt in vallem quamdam subter quoddam castellum : illic
depraedaverunt plusquam quinque millia animalia, et satis frumentum, et alia bona, unde
valde fuit refecta tota Christi militia. IUud quoque castrum dédit se comiti, eique donavit
equos, et aurum purissimum, et juraverunt qui erant ibi castellani sua lege, quod pere-
grinis nunquam nocerent amplius. Exinde pervenimus gaudentes hospitari ad quoddam
Arabum castrum. E^ivit igitur do minus castri , et concordatus est cum comité.
XCV. Exeuntes b vero inde , pervenimus ad quamdam civitatem puicherrimam et om-
nibus bonis refertam, in quadam valle sitam, nomine Kephaliam. Habitatores vero îllius ,
audientes Francos venisse, dimiserunt civitatem, et hortos plenos oleribus, et domos
plenas alimentis corporalibus, et fugerunt. Egressi nos tertia die ab illa civitate, transi vi-
mus per altam et immensam montaneam , et intravimus in vallem densam , in qua erat
maxima ubertas. Pagana vero gens fugiebat in montes et in valles, et dimittebat domos
et casales, et castella plena omnibus bonis. Fuimusque ibi fere per quindecim dies. Hic
prope nos erat quoddam castrum , in quo erat congregata immensa paganorum multitudo ;
quod aggressi fuerunt nostri peregrini, idque fortiter superassent, nisi Sarraceni j'actas-
sent foras immensas turmas animalium. Reversi sunt ergo nostri, déférentes omnia bona
ad sua tentoria. Summo autem diluculo, collegerunt nostri papiliones, et venientes ad cas-
trum jam supradictum, obsidere illud putabant et tentoria extendere. Sed gens pagana
omnino dédit sese fugae, et dimiserunt castrum. Intrantes autem nostri in venerunt ibi de
rore cœli omnem abundantiam, scilicet frumentum, vinum, farinam, oleum atque quic-
quid eis opus erat.
XCVI. Illic c devotissime celebravimus festivitatem Purificationis sancto Mariée, quae
est pridie d kalendas Februarii. Venerunt autem illi nuntii de Camela* civitate , per quos
rexf illorum mandavit comiti quod fideliter cum eo pacisceret, si ei placeret, et misit ei
decem equos, et quatuor mulas, et aurum. Sed cornes ait nullo modo se cum eo pacem
firmare, nisi ille Christianus conficeretur. Exeuntes autem de optima valle, pervenimus
ad quoddam castrum, quod dicitur Arche », in die lunis, scilicet secunda feria ad me-
dietatem Februariih; circa quod tentoria tetenderunt. Quod castrum plénum erat innume-
rabili paganorum gente, videlicet Turcorum, Sarracenorum , et Arabum, et Publicanorum;
et mirabiliter munierant castrum illud , et defendebant se fortiter. Postea vero exeuntes
ex nostris milites, ierunt contra Tripolim civitatem, quœ prope erat. Isti milites fuerunt
Raymundus de Taurina et Petrus de Stiilone, et Bego délia Rivera, et Amanei de Lubens,
et Guilielmus Buti, et Sicardus* Isti sex milites invenerunt sexaginta intra Turcos et Sarra-
cenos, et Arabes, et Curtos, qui habebant ante se collectos, intra homines et animalia, plus -
quam mille quingentos; quos signo Crucis muniti audacter invaserunt, et, Deo adjuvante,
mirabiliter superaverunt illos, et occiderunt sex ex illis, et sex equos apprehenderunt. De
exercitu comitis exierunt Raymundus Piletus, et Raymundus vicecomes de Torina, et vene-
* Sequitur Tudeb. XIII, vm. Vid. p. 95 et i56. * « Emessa. • Vid. supra, p. 97, not. b.
h Sequitur Tudeb. XIII, ix. Vid. p. 96 et i56. ' Genah Eddaule. (Cf. p. 97, not. c.)
* Sequitur Tudeb. XIII, x. Vid. p. 97 et 157. * « Archas. » (Cf. p. 97.) Hodie Archis.
4 Mabill. in margine : «lege postridie,* id est die 11" h Id est die xiv' mensis Februarii, A. D. 1099. (Cf.
mensis Februarii, A. D. 1099. supra, p. 97, not./.)
Digitized by
HIST0R1A PEREGRINORUM. 211
runt ante Tortosam civitatem, et aggressi fuerunt fortiter illam, quae nimis erat munita de A. 1099.
multitudine paganorum. Sero auiem jam facto, recesserunt in quemdam angulum; ibi hos-
pitati sunt, feceruntque innumerabiles ignés, quasi totus Christi exercitus esset ibi.
XCVII. Pagania autem, timoré perterriti, nocte latenter fugerunt, et dimiserunt civi-
tatem plenam omnibus bonis, et optimum portum secus mare habentem. Crastina autem
die, venerunt nostri, putantes undique invadere illam, eamque invenerunt vacuam. In-
trantes vero habitaverunt in ea, usque dum obsessio posita fuit ante Arche. Prope istam
est alia urbs, quae dicitur Mareclab. Ammirarius qui eam regebat pactus est cum nostris;
et susceperunt nostros intra civitatem et nostra vexilla. Dux Gottifredus et Boamundus,
et Flandrensis cornes, venerunt usque ad Licheam civitatem. Inde sépara vit se Boamundus
ab eis, et re versus est Antiochiam. Uli vero ierunt, et obsederunt quamdam civitatem, cui
nomen Gibellumc. Audiens itaque Raymundus, cornes Sancti iEgidii, quod innumerabilis
paganorum gens rueret super nos, qui eramus in Tortosa, ad tertium bellum, continuo,
consiliatus cum suis hominibus, mandavit illis majoribus, qui inobsessione Gibelli erant,
quatinus nobis subvenirent. Statim illi audientes hoc, pacti sunt cum ammirario Gibelli,
et fecerunt pacem cum eo, et ceperunt argentum et aurum, et dimiserunt civitatem, et
venerunt usque ad nos in adjutorium. Sed illi de quibus timebamus minime venerunt
ad bellum contra nos. Venientes itaque illi comités hospitati sunt ultra flumen, ibique
obsederunt castrum illud. Nond post multos dies equitaverunt nostri contra Tripolim, et
invenerunt extra civitatem Turcos et Arabes, et Sarracenos; quos invaserunt continuo,
miserunt illos in fugam, et occiderunt maximam partem nobilium civitatis. Tanta autem
fuit paganorum occisio et sanguinis effusio, quod etiam aqua, quae in civitate fluebat, vide-
batur rubeas facere cisternas illorum sanguine, unde nimis fuerunt illi tristes ac dolentes.
Jam vero erant tanto exterriti timoré , quod nullus eorum audebat exirc extra civitatis
porta m. Alia autem die equitaverunt nostri ultra vallem, et invenerunt boves et asinos,
et oves, et multa animalia; camelos vero depraedaverunt fere très6. Castrum autem illud
supradictum per très menses, minus una die, obsedimus, ibique Pascha Dominif célébra-
vimus. Naves quoque nostrae venerunt prope nos in quemdam portum, quamdiu fuimus in
illa obsessione, déférentes nobis maximum mercatum, scilicet frumentum, vinum et
carnem, et caseum, et hordeum, et oleum; unde nimia ubertas fuit in tota militia. In illa
tamen obsessione acceperunt sanctum martyrium plures ex nostris, Pontius de Balau*
et Anselmus de RilomundoM, et Guilielmus Picchardus, et alii quos nominare nequeo. ;
Rex* interea Tripolis saepe mittebat nuntios nostris principibus, ut dimitterent castrum, et
cum eo concordarent se. Audientes itaque hoc nostri majores, videlicet dux Gottifredus et
Raymundus Sancti yEgidii, et Robertus Normannus, et Flandrensis cornes, et videntes
fructus novos properasse, quoniam in medio Martio manducabamus novellas fabas, et in
medio Aprili novum manducabamus frumentum, tune consiliati sunt Jerosolymitanum cum ,
novis fructibus explere iter.
XCV1II. Discessimusi igitur a castro facientes pactum, et pervenimus Tripolim in sexta
feria, quarta décima die intrante Madio; ibi fuimus per très dies. Concordatus tandem
est rex Tripolis cum principibus nostris. Continuo dissolvit plusquam trecentos peregrinos,
qui illic capti erant, et dédit illis quindecim byzantos, et quindecim equos magni pretii;
et pepigit cum illis quod, si ipsi Ammirarium Babyloniae, qui eis bellum parabat, devin-
cere possent et Jérusalem apprehendere, ille Christianus efi&ceretur, et terrain ab eis
recognosceret ; talique modo nos discessimus a civitate in secunda feria medii Madii*, et
* Sequitur Tudeb. XIII, xi. Vid. p. 98 et 167. 9 Melius «de Baladuno. » (Cf. p. 100, not a.)
h « Marakia. ■ (Cf. p. 98, not. b.) h Mabill. in inargine : «Alias de Ribodimonte. » (Gal-
" « Djebali. • (Cf. p. 99, not. a.) lice Ribemont.)
d Sequitur Tudeb. XIII, xn. Vid. p. 99 et 157. 1 Abu Ali Ibn-Ammar. (Cf. supra, p. 97, not. d.)
' Mabill. in margine : « Alias tria millia. » (Cf. Tudeb. 1 Sequitur Tudeb. XIII, xm. Vid. p. 100 et i58.
p. 100 et 1 58.) L Id est die xvi* m en sis Maii, A. D. 1099.
' Die x" menais Aprilis, A. D. 1099.
27.
Digitized by Google
212 TUDEBODUS IMITATUS ET CONT1NUATUS.
A. 1099. transivimus per viam artam et arduam tota una die ac nocte, et pervenimus ad castrum cui
nomen Bethlon\Dein appropinquavimus civitati quae dicitur Zebarib, secus mare, in qua
passi fuimus niraiam sitim ; et sic defessi pervenimus ad flumen cui nomen Brayc. Deinde
transivimus nocte ac die Âscensionis Dominid per montem quemdam, in quo via est nimis
angusta. Illic putavimus inimicos insidiantes nobis invenire; sed, Deo annuente, nullus illo-
rum properare audebat se ante nos. Praecedentes itaquc nos nostri équités liberaverunt
ante nos viam iilam, et applicuimus ad civitatem juxta mare quae vocatur Barruhec6; et de
illa venimus ad aiiam civitatem quae dicitur Sagataf ; et hinc ad aiiam quae dicitur Sur; et
de Sur ad Acram civitatem; et de Acra venimus ad castrum cui nomen Cayphas; ac dein-
ceps hospitati fui m us juxta Caesaream, ibique Pentecosten celebravimus, tertia die eieunte
Madio*. Deinde venimus ad civitatem quae vocatur Ramorah, quam Sarraceni vacuam di-
miserunt propter metum Francorum; juxta quam erat honorabilis ecclesia, in qua requie-
vit pretiosissimum sancti Georgii corpus, qui illic a perfidis paganis pro Christi nomine
féliciter martyrium suscepit. Continuo consiliati sunt nostri majores, uti illic devotissime
eligerent episcopum\ qui banc custodiret et regeret ecclesiam. Cui suas dederunt décimas,
et auro argentoque honorabiliter ditaverunt eum, et animalibus et equis, quo honestis-
sime vivere posset simul cum illis qui cum eo essent. Remansit itaque episcopus illic
cum gaudio.
XCK. Péri idem tempus legati a Babylonia revertuntur, quos Boamundus aliique
principes ab exordio obsidionis Antiochenae illuc direxerant, reddituros ex parte ipsorum
responsa congruentia verbis quae eisdem rex Babylonius miserat. Nam ipse, audito quod
Franci venientes jam Antiochiam obsiderent, timens ne, ea capta atque Jérusalem, super
se irruerent, dolose eis citius promisit ut, si vellent, ipse eorum socius in omnibus,
immo frater, fieri cuperet, opemque eis in cunctis deferret; terrasque quas haberet, vei
cum eis communiter haberet, vel ab ipsis eas ex tune se tenere cognosceret. Hoc autem
illis ideo misit, ut hac occasione legati ipsi totum exercitum, qualis quantusque esset, vel
quid agerent, quidque essent inantea acturi explorantes, omnia, quum reverterentur, sibi
notificarent. At Francorum principes, doli ipsius ignari , singuli singulos nuntios simpliciter
remittunt, annuentes per eos omnia quae ipse mandaverat. Qui quum ad eum venissent, per
unum jam ab eo annum quanquam honorifice retenti, licentiam ad suos regrediendi habere
nunquam potuerunt. Sed quum Deo post placuisset ut redeundi optionem a rege acciperent,
capta jam Antiochia, Marraque dein eversa, tandem cum magnis muneribus, quae rex ipse
singulis principibus miserat, conductu ipsius regressi sunt. Boamundo enim, quem plus
omnibus aliis personabat, plus cunctis pretiosa mimera contulit, videlicet sexaginta scipha-
torum millia, et quinquaginta pallia imperialia, vasaque aurea plurima, atque tapetia non-
nulla grandia ac splendidissima; ad ultimum equam velocissimam ingentissimi pretii,
aureis laminis totam opertam. Duci vero Gottifredo sciphatorum quadraginta millia largitus
est, palliaque triginta, atque nonnulla tapetia, vasaque aurea et. argentea plurima : inter
quae urceus aureus unus miro opère conditus erat, qui viginti libras auri appendebat.
Ceteris vero singulis quibusque, secundum quod unumquemque. decebat, singula mu-
nera praeclara contulit. Qui videlicet legati quaedam tune Christi magnalia, quae in Baby-
lone et Jérusalem oculis suis conspexerunt, fideliter recitabant, quae opusculo huic inse-
rere dignum ducimus ad laudem Dei in perpetuum commemoranda. Nulli igitur sit
onerosum quod facere aliquantulum digressionem videmur, quoniam, si ea scripto me-
moriae tradentur, multis rêvera profutura arbitramur.
• Hodie Batroum. (Cf. p. 101 , not. c.)
k Nunc Gibelet. (Cf. p. 101, not. d.)
e « Nahr Ibrahim. » (Cf. p. 101, not. e.)
• Id est die Jovis et xix' ejusdem mensis Maii, A. D.
1099.
• Hodie Beyrout.
f Olim Sidon , hodie Saida.
* Id est die Domini et xxix* mensis Maii.
h Hodie Ramla.
" Nomine Robert uni. (Cf. supra, p. 10a, not. b.)
i Quae sequuntur, usque ad finem, a Tudebove sunt
omissa vel alio ordine digesta.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 213
C. Reférebant namque quia, quum Babylonem venissent, invenerunt ibi^Christianorum
multos in vinculis teneri, inter quos Tarentinus', Belvacensisb, Remensisc, duoque alii epi-
scopi erant,atque simul cum eis eremita quidam, Guilielmusd nomine, vir religiosissimus,
sapientissimus atque eloquentissimus. Porro in aula regia erat vir quidam , Ursus nomme,
qui olim Barensium episcopuse fuerat, sed captus post in peregrînationis itinere Babylonem
ductus est; sicque dein, pœnis constrictus, fidem Christianam negaverat. Rex enim valde
eum diligebat, in tantum ut fere nihil sine ipsius consiliis ageret. Factum est autem ut
quadam die regem adiens diceret ei : « Si vis, inquit, legatos captivosque Christianos juste
« perimere ex fide sua, quam ostendere non possunt, deprehensi merito interfici poterunt.
■ Fac ergo episcopos illos qui vincti tenentur vocari, atque, adstantibus aliis vinctis cap-
• tivis, simulque cum ipsi* Francorum legatis, ab eis sciscitare utrum sit verum quod
« Christus eorum in Evangelio suo illis pollicetur : Si habueritis, inquit, Jidem sicat gra-
« nom sinapis*, dicetis huic monti : Transfer te, et transferetur. Si autem illud verum esse con-
« fitebuntur, ostendant ergo opère quod credunt. Si autem secundum quod credunt non
« agere poterunt, quod quidem certum est eos facere non posse, tali modo ipsi depre-
« hensi , spectanûbus cunctis tuis, ad confusionem Christianorum omnium merito inter-
« ficientur. » Àtrex, his auditis, laetus effectus, episcopos vinculatos simulque Guilielmum
eremitam ante conspectum suum venire praecepit. Qui, per interprétera eis loquens,
ipsos interrogavit si verbum illud quod Cbristus in Evangelio dixit verum esse confiterentur,
videlicet : Si habueritis Jidem ut granum sinapis, dicetis huic monti : Transfer te, et transfe-
retur. Tune Guilielmus, pro omnibus respondens, dixit ei : «Hoc quidem, rex, omnino
• verum esse fatemur, nec Christianus esse potest qui boc verum esse non crédit. » At rex :
• Si, inquit, hoc verum esse creditis, volo ut opère me praesente probetur; alioquin, praeter
• legatos, vos cunctosque captivos capitibus plecti jubeo. » Quo Guilielmus audito confiden-
ter ait ad regem : «Dentur nobis trium dierum induciœ, quibus Dominum deprecemur,
« ut quod a te a nobis exigitur, in ejus nomine demonstrare possimus. » Concessis itaque
acceptisque induciis, iterum ad vincula redire jubentur. Ceterum Guilielmus quum suos
paventes et quasi diffidentes aspiceret, ait ad illos : «Nolite, fratres et domini mei, de
• verbo Christ i quicquam diffidere, sed eum toto corde rogemus, quatinus verbum suum
« quod locutus est, verum esse patefaciat, non nobis qui credimus, sed infidelibus, vel ad
« ipsorum conversionem , vel ad gloriam nominis sui. Si autem ei istud agere non pla-
« cuerit, nos tamen verbum illud verum esse nonnegantes, pro ipsius fide morti succum-
« bamus libenter, mercede seterna donandi. »
CI. Triduo igitur jejunantibus illis et orantibus, ecce rex mittens pro illis aliisque con-
captivis, ad se eos venire fecit. Quibus rex per transducem, legatis prsedictis adstantibus,
ait : « Quid dicitis de hoc quod a me exigitur? » Tune Guilielmus eremita clara voce con-
stanter respondit : « Quod, inquit, a nobis requiritur, nos in Christi nomine, qui verbum
« illud fidelibus suis ore suo protulit, opère vere monstraverimus. » Tune rex, congregatis
multis magnatibus, cunctoque fere Babylonico populo, fideli et infideli, cum illis captivis
atque Francorum legatis extra urbem non longe egreditur. Qui ad montem queipdam me-
diocrem veniens : « Eia, inquit, Christicolae, modo probabitur utrum sit verum quod cre-
« ditis. Nam aut vita modo vos comitabitur, aut mors amara nunc separabit. » Tune Gui-
lielmus, servus Dei, in loco eminentiori, ut ab omnibus audiri posset, positus, clara voce
ait : « Àudiat rex ac omnes dignitates Babylonis, universique, populus fidelis et infideli s,
« qui régis praecepto ad veritatem cognoscendam convenistis. Dominus noster Jésus Christus,
" Jacobum quemdam fuissse archiepiscopum Tarenti
an. 1099 8C"bit UgheHi. (Cf. Italiam Sacram, IX. 187.)
b Fortasse Rogerius episcopus secundus Belvacensis.
(Cf. supra, p. 168» et Gall. christ. IX, 714.)
c Manasses archiepiscopus priraus Remensis (Cf.
p. 168, et Gall. christ. IX, p. 70 et seq.)
d Cf. supra p. 168.
'Si, ut videtur, de Bnrio Italis urbe hic agitur,
Italia Sacra (VII, 688) Barensem archiepiscopum hujus
temporis Heliani vocat, et Ursum sive Ursonem , cui suc-
cesserat Helias, anno 1086 obiisse narrât.
' Matth. XVII, 19; Luc. XVII, 7.
Digitized by
214 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1099. « sicut verus Deus est, de Deo vero Pâtre ante omnia saecula genitus, et post, in fine saecu-
« lorum,de Virgine verus homo factus, vere pro salute humani generis ad terras de cœlo
« descendit ac mori voluit : ita etiam non solum verbum hoc, videlicet : Si habueritis
■ Jidem at granum sinapis, dicetis monti haie : Transfer te, et transferetur; sed et quaecumque
• alia in Evangeliis locutus est, vera esse omnino constant. » Quumque sic, audientibus
cunctis, locutus fuisset, conversus ad montera, ait : t Ut ergo hoc quod dixi, et régi om-
« nibusque qui cum eo hic adstant, verum esse probetur, ideirco praecipio tibi, mons, in
«nomine et virtute ipsius qui natus est de Maria Virgine in Bethléem, pro cujus amore
■ hic vincti tenemur, et qui tentus est a Judaeis in Jérusalem, ibique passus, mortuus et
« sepultus in sepulcro quod usque hodie ibi est, et tertia die resurrexit, deinde post
« quadraginta dies ascendit in cœlum, suisque discipulis postmodum Spiritum Sanctum
« dédit, eosque deinde praedicare fidem nominis sui per universum mundum misit: ut de
« loco tuo, quo es modo, movearis, et in alium locum mittaris. » Quumque locum quo mit-
tendus esset digito suo désignasse!, omnesque fidèles circumstantes, cum lacrymis Deum
exorantes, respondissent « amen, » ecce subito tonitruum ingens factum est, ita ut omnes
ex eo terrerentur; moxque mons statim de terra erigitur, atque usque ad locum désigna-
ttim per aerem, qui utique tune serenus erat, leviter incedens projicitur. Verum Ursus
apostata, qui régi consilium dederat, videns tanta mirabilia, amens effectus est, velutque
mortuus in terra aliquantulum jacuit. Rex vero cum suis omnibus cernens tam magnum
signum, valde obstupuit; qui etiam omnes captivos territus continuo absolvit, eisque mu-
nera contulit. Erat enim ingens gaudium non solum Christianis qui vincti fuerant, verum
etiam ceteris fidehbus indigenis, a quibus etiam, viso tanto prodigio, prae nimio gaudio
lacrymae effundebantur.
Cil. Eo tempore Jérusalem régi ipsi subdita erata, quam jam régi jfàgypti bellando
abstulit, qui eam invasam, Christiano expulso, dominio per sedecim annos tenuerat.
Quamobrem placuit ei ut illuc tendens urbem ipsam aliasque circa se civitates melius prae-
muniret, quatinus, Christianis principibus, si super eas irruituri essent, obsistere valentes,
ab iliis non caperentur. Quum ergo Jérusalem petisset, et cum eo legati ipsi Francorum,
simulque captivi illi qui superius dicti sunt, scihcet Tarentinus, Remensis, Belvacensis,
duoque alii episcopi, atque Guilielmus eremita, putantes illum Jérusalem iccirco iturum,
ut eam latinis ducibus, sicut promiserat, subderet. Erat enim tune Quadragesimalis jejunii
tempus. Deinde, quum solemnitatis paschalis dies appropinquasset, rex praedictos captivos
advocans, ait illis : « Non possum credere quod sabbato vigiliarum Paschae ignis illeb, ut
« fertur, apud Sepulcrum dominicum per semetipsum in lampadibus accendatur. » Ad haec
Guilielmus eremita, socii ejus, aliique indigenae Christiani, verum esse illud firmiter asse-
rebant. At rex : «Si verum est, inquit, quod dicitis, volo ut rei ipsius probatione, me
« adstante atque cémente, verum esse monstretur, ita tamen ut lampades a me ipso prae-
« paratae ignem illum recipiant; sin autem, a me nunquam alio modo verum esse cre-
« detur. » Quumque Guilielmus ac socii ejus, ceterique fidèles, rem illam per virtutem
Christi se penitus opère probaturos pollicerentur, rex, appropinquante solemni die Paschae,
lychinos tenues, de ferri acie fabrefactos, in lampadibus, quas ipse ante se aptari oleoque
repleri fecerat, sabbato mitti jussit. Ceterum Christiani cognoscentes quod lychinos fer-
reos in lampadibus rex poni jusserk, in infidelitatem quamdam modice demerguntur. At
Guilielmus eremita, vir fide plenus, Deoque devotus, intuens eos in fide pauluium haesi-
tare , in ipsius firmitate fidei illorum animum verbis exhortatoriis consolidavit. Quumque
omnes plus solito Dominum precarentur ut solitus ignis in lampadibus praeparatis ad glo-
riam nominis sui accenderetur, repente hora nona cœlitus ignis adveniens per omnes lam-
pades in lychinis ferreis accensus est, atque ita in eis clarissime ardere cœpit ac si papyri
' Cf. Wilken. Comment, p. 3o-3i. Cf. etiam Willelm. b Cf. infra Fulcher. Carnot. ad an. 1101, et D. de
Tyr. 1. VII, c. xix et 1. VIII, c. x. Vogué, Les églises de la Terre sainte, p. 19 et seq.
Digitized by
HISTORIA PEREGR1NORUM. 215
depilati fuissent. Tanto itaque miraculo divinitus ostenso, et rex ingenti stupore atque am- A. 1099.
miratione excipitur, et omnis plebs Christiana, ut vidit, dédit laudem Deo.
GUI. Post haec vero rex, Jérusalem atiisque civitatibus, quœ circumquaque erant, prœ-
munitis, prsedictos, qui secum vénérant, captivos liberos abire dimisit, Franeorumque
legatis conductum suum tribuens, illos, sicut jam dictum est, cum muneribus, quae sin-
gulis principibus mittebantur, securos redire fecit; sicquç eisdem ducibus verbis suis de-
lusis, Babylonem reversus est.
CIV. Sed pius Dominus, qui, nolens peccatorum mortem, tôt signa inGdelibusut con-
verterentur ostendit, servis suis, ut in ejus miiitia firmarentur, suae stipendio servitutis
révéla vit. Erata in exercitu illo quidam héros nobilis, cui genus atque honestas magnum
contulerat nomen : cujus nimirura vocabulum Ànsellusb vocabatur. Is quum quadam die,
meridiei hora, ut est consuetudo, lassa membra sopori dedisset, somnium vidit, quod
experrectus sapienti viro Arnulfo0 vicepraesuli mox indicavit. « Videbam me, inquit, per
« somnium super sterquilinium stare , unde palatium excelsum suspiciebam , cujus speciosi-
• tas, celsitudo, materia, forma, soliditas, ornatusque quam maxime excellebat, cujus fun-
* damentum marmore, ebore, argento firmabatur ; reliquum vero corpus auro prorsus et
« gemmis construebatur. Deambulabant per atria quae erant in excelso personae innumera-
« biles, qui speciosi, proceri, ornati, atque per omnia venusti proceres eminebant. Quum-
« que perspicacius intuens ammirarer, deprehendi personas quasdain mihi praecognitas,
« quas militiae bujus nostrœ comités fuisse animadvertebam. Quumque corde studiosius
« inhiarem, si quis forte aditus mihi anhelanti conscendendi patuisset, apparuit quidam,
«cujus nomen atque figuram, locumque et diem obitus recolo. Ule mihi, inquam, tali-
« ter ait : Amélie, cognoscis horum beatorum tarbam? At ego respondens : Vix, inquam,
« agnosco. Tune ille : Hisant, inquit, Jerasolymitœ , qui, viam Dei, in qua adhac et tu laboras,
« ab initio aggressi, a sœculo transmigraranl , merueruntque habere coronas perpétuas; ad quos
« tu quoque in proximo absque dubio eris ascensurus. Bonum certamen certasti, cursum consum-
« masti. Ad haec me stupefactum sopor cum visione dimisit. Unde , Domine , precor, ut
« mihi timenti tua sapientia consulat. » Tune Arnulfus a viri pectore verbis consolatoriis
metum excludens, monet iilum conûteri peccata sua, pœnitentiam accipere, et post haec
Eucharistiam dominici corporis sumere ; deinde ministris suis atque commilitonibus sti-
pendia reddere. Quumque ille, ejus monitis libenter obediens, istaperegisset, jam intrepidus
equum ascendens, circumdante cum militum caterva, circa muros oppidi, ut solitum est,
deducebatur, quum subito silex improvisa, de turribus elapsa, Anselli caput percutit, cere-
brumque dispergit. Mox milites labentem illum excipiunt, illucque corpus reportant cum
lacrymis imde modo ante gaudentes exierant. De quo dubium non est quin anima ejus,
sicut ei promissum fuerat, ad beatitudinem supernam ascendit.
CV. Sepulto itaque, ut decuit, tanto illustri viro, quum Latinorum exercitus nihil in
obsidendo proficeret, immo Jérusalem via, propter quam potius vénérant, penitus negli-
geretur, Arnulfum vicepraesulem monent quatinus, Antiochiam citius revertens, Gottifredi
ducis Robertique , Flandrensis comitis, quietem longam increpet, eisque nuntiet jam bellum
Damascenorum adesse. Arnulfus autem, ut erat semper promptissimus ad perquirendum
reipublicae commoda, libens scapham ascendens propter hostilia tortuosa Heracleae, Valo-
niae, neenon Gybel civitatum vitanda, tandem Laudociam pervenit, inde Antiochiam per
multa pericula, paucis eum comitantibus. Tune principibus qua causa ad eos festinaverit
insinuans, monet illos jam expergisci. Nam Damascenorum exercitum imminere dicebat,
unde fratribus suis, qui eorum exspectabant auxilium, mature succurrerent.
CVI. Acciditdper idem tempus in Antiochia quoddam inopinabile prodigium, quod nec
* Somnium illud Radulphus Cadomensis, cap. evi, c llli nempe Àrnulfo, ducis Normanniae cappellano,
item refert. quem palriarcham elegerunt. (Cf. supra, p. m.)
b Ansellus sive Anselmus de Ribodimonle, qui in Àr- d Cf. infra Radulphum Cadomensem, cap. lxxi.
ch« oppugnaAione occisus fuit. (Cf. supra , p. 100 et a 1 1 .)
Digitized by
Google
216 TLDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATES.
1099* an te nec post saeculum factum esse memini. Quadam die, quuni Boamundus ad cœuam se-
deret, Robertus, cornes Flandrensis, a dextra illius assistebat, Boloniensis aulem a taeva. Erat
autern in eodem palatio multa plebis frequentia, quarura pars una cum eo discumbebat,
altéra vero ministrabat. Quumque post coenam adbuc illi, ut saepe fit, ad raensam loquentes
sederent, Boamundus manu dextra cultellum librabat. Quod quum cornes Flandriae per-
spexisset, alludens sic ait : « Quid sibi vult, o princeps, quod tuus a te cuhellus ita libratur?
« Haec quidem libratio soliicitum te fore significat. Hoc quidem tempus, Antiocbia capta,
t hoste superato, non eget curis. Haec hora gaudii est, non curarum. » Àd haec Boamun-
dus : « Immo, inquit, domine cornes, alia res est. Non cram sollicitus, dum cultellum
• trutinabam; sed, me illum librante, haec mihi cogitatio erat, quod hune cereum qui
« coram nobis ardet, cujus grossitudo ceteros excedit, in duos uno ictu dispertiri possim. »
Quod quum comités audissent, visus est eis sermo illius delirus, utpote quem nulla facullas
effectus sequi valeret. Quapropter subjecit Flandrensis cornes : • Fac ergo, princeps, quod
« te facturum jactas. Nam , si verbum tuum effectus sequetur, chlamydem meam pro certo
«tibi ero daturus; sin autem, tuam mibi dabis. » Pacto i laque utrinque concesso atque
firmato, mox Boamundus accipiens cereum ex obliquo, illum cultello quem antea libra-
verat semel ictu percutiens, per médium secuit. Quumque cereus ita divisus fuisset, mi-
rabile dictu, pars inferior a semetipsa ardere cœpit, sicut et superior. Quo viso miraculo,
omnes qui aderant in stuporem versi sunt : unde et ipse Boamundus plurimum terretur.
Deinde discurrente per populum hujuscemodi fama, ex omni atrio omnique officina
cuncti ad videndum accurrunt, quorum corda prœ magnitudine signi non possunt expleri
cernendo. Adbuc autem stupentibus iilis atque mirantibus, ille cereus qui subito igne
accensus fuerat subito quoque exstinguitur. Hoc itaque prodigio ab aruspicibus tune por-
tendebatur, quod, si cera et flammasimul finem in ardendo fecissent, longa hereditas, lon-
gaque successio generis usque ad finem saeculi perducenda Boamundo promitteretur. Quia
vero ignis subito in cera ardens subito exstinctus est , futur» sobolis spes, sed mox finiendae,
pollicebatur. Quod ita in nece Boamundi , junioris filii ejus, completum vidimus, qui, dum
ad illam aetatem pervenisset qua principatum Antiochenum ex successione paterna regere
debuisset, non multo post, quum ad quoddam oppidum ingens atque munitissimum, illud
recepturus, paucis comitatus iret, divertit in locum quemdam, ubi, dum se omnmo secu-
rum cum sxiis esse putaret, a Turcis subito insilientibus circumventus , post multos agones
atque triumphos, quos jam in eis utpote adolescentulus exercuerat, capite gladio plexus,
cum pluribus suorum interiit*. Visa itaque tanta prodigii novitate, Boamundus stupefactus
chlamydem, quam cornes Flandrensis ei jure debebat, non solum non exigit, verum etiam
munere illum, eo quod in quibusdam egebat, plurimo donat.
CV1I. Deniqueb cœna lœtissime et copiosissime finita, quum alternatim tam de prodigii
novitate, quam de Boamundi largitate nimium mirati fuissent, inspirati Sancto Spiritu,
quo inflammali tôt iabores graviter susceperant, decernunt quatinus imago Salvatoris auro
ex purissimo efficiatur; ad cujus exprimendam figuram omnis populus, secundum quod
unusquisque voiuerit, aurum, vei argentum, vei gemmas, vel aliud quid, quod operi ipsi
necessarium fuerit, offerat. Hujus itaque consilii Arnulfus prae ceteris auctor praedicabat
omnibus quatinus ad constructionem ejusdem imaginis, quam fieudam proposuerant,
operam darent. Ordinato itaque ad suscipiendum munera Marchanensic episcopo, quum
unusquisque obiatum veniret, ipse manum dexteram elevans salutari signo eos benedice-
bat. Quumque opus celeriter consummatum fuisset, decretum est ut eadem imago, quum
ad Sepuicrum Domini accédèrent, communi voto ibidem offerenda deportaretur.
CVlll. Jam quartus mensis obsidionisd inchoabatur, quum principes tantarum morarum
pœnitet, pudetque eos tamdiu frustra excubasse circa oppidolum illud, propter quod Je-
' Anno 1 i3i . (Cf. Willelm. Tyr. I. XIII, c. xxvn, * « Marthranensem • dicit Radulphu», l c. «Martoro-
p. 599.) « nensem > » Tudebovis. (Vid. supra , p. 1 1 a et annot. a.)
b Cf. Haduiphum Cadomensem, cap. ex. d Scilicet Archœ. (Vid. supra, num. XGVI, p. a 10.)
Digitized by
Google
HISTORIA PEREGRINORUM.
217
rusalem iter, pro quo m agis vénérant, ita negligeretur. Quocirca obsidionem illam super- A. 1099.
vacuam penitus dimittentes, Jérusalem, pro qua magis peregrinati fuerant, adiré una-
nimiter ex toto proponunt, a gentiiibus illam Domino coopérante liberaturi.
CIX. Tancredus4 pernox castra movet ante lucanum, socios prevenit, Jérusalem per-
venit, muros circumvenit. Post haec Bethléem veniens, a gentilium eam obsidione libérât,
quae per legatum ut sibi succurreretur pridie ad eum clamaverat. Deinde Jérusalem emi-
nus videns, positis in terram genibus, eam gaudens salutat. « Ave, inquit, Jérusalem, tu
«quae es gloria mundi, in qua Christus patiendo salutem nostram invenit, qui etiam per
« eamdem passionem et resurrectionem Adam omnesque justos ab inferis traxit. » Post haec
ad montem Olivetî respiciens, eo quod in eo Cbristus cœlos ascendit, illum similiter collau-
dans salutat. Nec mora, quum et sanctam Sion vidisset, eo quod in ea Spiritus Sanctus re-
pente veniens discipulorum Christi corda replevit, similiter salutando adorât. Denique ad
vallem Josaphat oculos figens, Virginis Matris Christi sepulcrum, quod in ea erat, capite
inclinato, supplici corde veneratur.
CX. Postb haec autem inde movens, veniensque ad illam partem quae turri Daviticae
vicinior erat, castra sua ibi Cgi praecepit. Deinde solus sine armigero et sine comité equi-
tans, ad montem Oliveti, quo Christus ad Patrem ascendit, ausus est pergere. Quum ergo
illuc pervenisset, Josaphat valle tantum distante ab ipso monte, civitatem totam perspica-
cius considerabat. Inspiciebat enim populum per urbem discurrentem, turres armatas, mi-
lites frementes, civitatem vero cunctam, propter exercitum jam imminentem, ejulatu,
strepitu, clangore intonantem. Mirabatur pulchram et arduam rotunditatem templi Domini,
insolitam longitudinem Salomonici templi, gyrum spatiosae porticus, quae ita sibi vide-
batur ut quasi altéra urbs esset in urbe. Saepius vero ad Calvariam basilicamque Domini
Sepulcri oculos reducebat, quod, licet remotius esset, tamen ex celsitudine sua patulum
videbatur. Ipse namque quiun loci positione sublimior staret, illud tamen, corde suspirans
caputque saepius inclinans, humihter adorât.
CXI. Eratc enim in eodem monte tune quidam Dei servus, qui in turri quadam pro
divino amore solitarius manebat. Quem quum vidisset Tancredus, sciscitatus est ab eo qua-
tinus sibi digito ostenderet ubi praetorium Cayphae fuerit; ubi Judas se laqueo suspen-
dent; quae porta dicebatur Aurea; quae Speciosa; ubi Petrus Claudum curavitd; de quo loco
Jacobus in praeceps datus est; ubi etiam Stephanus protomartyr lapidibus obrutus est.
Quumque haec et alia singillatim ei indicasset , interrogavit eum quis esset vel unde venisset,
vel cujus stirpe processerit, seu quo nomine vocaretur, sive cujus patriae vel sectae exis-
teret. At ille : « Christianus, inquit, sum, genereque Normannus, atque Roberti Guiscardi,
« ducis Apuliae, nepos ex sorore illius genitus, nomen habens videlicet Tancredus. » Verum
ille, quum de tanti ducis génère illum fore cognovisset, stupuit, ac diligentius ipsum in-
tueri cœpit, dicens : « Vere de sanguine magno illius ducis es, quem velut fulmen tota
«Gracia tremuit; quem, dum bellaret, Alexius imperator fugit; cujus imperio tota Bul-
• garia usque Bardai paruit. Primo quidem obstupui quod solus sine cohorte armatus hue
« ascendisti; sed nunc te cognito stupor abscessit, quia sanguinis natura illius te ad hoc
■ praesumendum coegit. Unde non miror si stupenda feceris, immo multum est mirandum
« si ea non egeris. Te quippe ex illa ortum progenie ad nulla peragenda terreri condecet. •
Illis itaque alternat) m sermocinantibus, Tancredus a civitate visus exploratum venisse cre-
ditur. Quamobrem quinque milites Sarracenorum de porta bene armati exierunt, ut ad
illum expugnandum seu capiendum venirent : qui tanto fiducialius accelerabant, quanto
illum alterius societate non uti cernebant. Quorum alius alium praevenire cupiebat, qua-
tinus illum prius exstinguens, spolia ejus primus diriperet. At solitarius conspiciens équités,
protinus monuit eum ut sibi attenderet, ne ab eis ibi repertus in aliquo laederetur. Tune
Tancredus, valedicens illi, continuo ab eo recessit. Et ecce unus ex illis equo celerius cur-
• Cf. Radulph. Cadom. cap. cxi. • Cf. Radulph. Cadom. cap. cxm et exiv.
k Cf. enmdem, cap. cxu. a Àcr. m, a 8.
IH. 28
Digitized by
218 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1099. sitans armatus illum insequebatur. Ad quem Tancredus con versus, in eumque exsiliens,
lancea perforavit, atque sine mora exstinxit. Veniens ergo alter, putans ferire Tancredum,
antequam eum attingeret, equo pede lapso, confestim cum ipso corruit. At ille non inten-
dens ad eum qui ceciderat, tertio jam imminenti qui sequebatur occurrens, simili nece
prostravit. Duo quoque alii qui sequebantur, videntes suos ita prostratos, exterriti valde
rétro fugam expetunt, ad urbem perniciter regredientes. Verum ille eos ad portam usque
insecutus est, sicque mox victor reversus, de spoliis eorum quos prostraverat non cu-
rans, suos repetit, eisque quid vel quale quantumque egerit per ordinem pandit. Nempe
illi longo ipsius abscessu multum contristati fuerant, verentes ne quid ei sinistri conti-
gisset; sed, reverso eo incolumi, mœstitia eorum a mente gaudio subsequenti detersa est.
CXII. His* ita peractis, principes exercituum qui sequebantur adveniunt, urbemque
Jérusalem quo ordine obsidere debeant prius decernunt. Normannus itaque et Flandrensis
comités ei porte opponuntur quae adhuc Sancti Stephani dicitur esse. A dextris istorum
Tancredus imminet, cui illa pars urbis expugnanda contigit qua turris quœdam, ab ipso
expugnata, usque hodie turris Tancredi appellatur. At vallis quaedam Gottifredi ducis
castra suscipit, cujus irons Tancredi vicinia pertingebat. Porro Raymundus cornes ad obsi-
dendum montem Sion constituitur, remotus ab Jérusalem solo obice mûri ipsius. At vallis
Josaphat remansit libéra, siquidem pars illa penitus non timebat, eo quod valle reducta,
aggere arduo muroque inexpugnabili muniebatur.
CXIII. Verum h exercitus peregrinus pariim bellis partimque morbis attritus, praesertim
Gallorum comitum, videlicet Stephani, Hugonis Magni, necnon Boamundi principis absentia
in tantum minoratus erat, ut non dicam turres natura m imitas tentaret obsidione cingere,
sed etiam ad expugnandum murum humiliorem non sufficiebat. Tribus itaque portis tan-
tum deputata est obsidio, quarum scilicet portarum duae e regione erant; tertia vero, id
est occidentalis, erat ex obliquo : quarum subjecta vallis ab occursibus obsidentium
faciebat liberum, illa veroc vicina planitie assultibus opportune ministrabantur. Erat autem
tune mensis Junii. Castra denique famé, sole, labore, bellis, vigiliis acrius laborabant; illos
autem qui erant in civitate saties, umbra, qui es tenebat.
CXIV. Igiturd quia milites Christi quietis jam habendae avidissimi erant, labori insiste-
bant, quaerentes solliciti ligna unde machinée fièrent, quibus proximo die Veneris mûri
civitatis, quia humiliores erant, scandi valerent : quo scilicet die scansionem illam prae-
dictus solitarius potius fieri mandavit. Unde periustrata circumquaque vicinia, nullum in-
ventum est lignum siccum vel viride, ut ad scalarum fabricam posset proficere. Quumque
Tancredus lignum quodlibet per regionem illam in circuitu reperiri non posse vidisset,
secedens aliquanlulum longius, invenit latebras quasdam infra quas aliquantae trabes cela-
bantur, quae quidem ipsius animum fallere nequiverunt. At ille pro his quae invenerat
gaudens, confestim ilias inde abstrahi et afferri fecit, quibus dumtaxat scala una efficitur.
Qua quoque peracta, ad fabricandam aliam spatium non dabatur, quoniam dies Veneris,
qui ad ascendendum civitatis murum a prœdicto monacho institutus fuerat, in biduo jam
propinquare çernebatur.
CXV. Veniente igitur Veneris die, quanquam machinas aliasque scalas non praepara-
verint, nolentes praeterire verbum senis, quum secundum dictum illius meiius prœparari
debuissent, ultra modum praesumentes , scalam illam solam mœnibus applicuerunt. Tan-
credus ergo, quum primus omnium toto mentis conamine per illam ascendere vellet, a prin-
cipibus ne se mortis precipitio daret vix retinetur; ham turba gentilium illuc ad murum
tuendum tota confluxerat. Erat autem in eadem expeditione juvenis quidam miles, nomine
Raymbaldus, mente et corpore robustissimus , génère nobilis, Francigena de civitate Car-
noto. Is statim ad subeundum murum libenter se offerens, per scalam, manu tenens gla-
* Cf. Tudeb. XIV, it p. 10a, et Radulpb. Cadom. e Legendum esse conjicio : «Quam subjecta vallis ab
cap. cxvi. occursibus obsidentium faciebat liberam; illa? vero. . . •
h Cf. Radulph. Cadom. cap. cxvn. d Cf. Radulpb. Cadom. cap. cxvin.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 219
dium, intrepidus graditur. Quumque sursum ascendens manum jam ad apprehendendum A. 1099.
murum extendisset, mox eadem manus subcisa demergi iilum compellit, omnibusque de
sui membri succisione magnum mœrorem incussit, quippe qui antea, sicut dictum est,
vir ilhistris milesque valentissimus fuerat. Ducitur itaque ad castra curandus, non jam
amplius militaturus. Scala vero, quœ muro apposita fuerat, aufertur; quœ tamdiu servatur,
donec et aliœ, quœ ad opus illud sufficiant, efficerentur. Statuitur ergo a principibus ut
ubique perscrataretur, si forte undecumque ligna afferri possent inveniretur. Quumque ad
hoc reperiendum omnes laborarent, nec desiderium eorum sequeretur effectus, Tancredus
tamen a suo non est fraudatus desiderio. Mirum namque quod narrabimus esse videtur,
quod tu si bene considéras, actum divinitus non negabis.
CXVI. Sane* tune Tancredus graviter fluxu ventris torquebatur. Quumque ad ligna quœ-
renda vix equo insidens equitando sibi non parceret, pestis illa crebro eum secessum
petere compellebat. Sœpe autem dum hac molestaretur angustia, cum sodalibus, qui quœ-
situm ligna frustra laboraverant, labori cedere revertique disponebat, quum ecce labore
ipso gravatus, ab aliis elongatus, equo descendit. Quumque descendens sociorum oculos ob
verecundiam se evasisse putaret, ecce respiciens comperit se non esse evasum; qui rursus
latebras alibi quœrens, alios denuo passimper agros aspicit vagantes. Quumque jam sic ter
vel quater locum mutasset, tandem secessum longum petens, sub rupe cavata, quœ erat
circum clausa arboribus umbrisque horrentibus, quietem invenit. Mira dicturus sum.
CXYII. Jamb mox, ubi secessum peregit, hue illucque per speluncam inspiciens, trabes
quatuor intro latentes vidit, quœ proposito operi aptissimœ esse videbantur. Fertur namque
quod hœ ipsœ trabes fuerunt quarum ope rex jEgyptius Jérusalem expugnans ceperat.
Quibus visis, Tancredus mox hilarescit; qui tamen, nec sibi, nec oculis adhuc credens,
surgit, palpât, rem diligentius prospicit. Reperto itaque desiderio suo : «Heusl heus! in-
« quit, o socii, hue, hue accurrite, clamât : en Deus plusquam petimus donat. Quœsivi-
« mus rude, ecce reperimus fabrefactum. » Tune socii vocati continuo adsunt, undeque
gemuerant gaudent. At ille mox mittit nuntium, per quem exercitum adhuc tristantem
de lignorum repertione consolari festinet. Promulgato itaque per populum gaudio inven-
tionis trabium, vox lœtitiœ et exsultationis fit in tabernaculis Francorum; ex quibus pars
maxima, sicut in letaniis, cantando obviam afferentibus illa procedunt.
CXVIH. Sedc quia trabes prœdictœ ad opus ipsum faciendum aliorum lignorum sup-
pléments egebant, eligitur Robertus, cornes Flandrigenorum , quatinus eidem artificio
insistens, ipse solus in capite suo illud efficeret, ceteri vero obsidioni operam darent. Tune
ille, comitantibus eum ducentis loricis, cum aliquantis fabris lignariis, ad nemus quoddam
ultra Neapolim, quœ olim Sebastia, ante autem Sichar dicta est, contemptis circum ma-
nentibus hostibus equitavit. Dum ergo, reperto luco, sub militum tuitione ligna cœderentur,
cornes intérim venatum pergens, carnem ferinam copiose afferebat, qua fabri, ut majus
labor exerceretur, epulabantur. Itaque labor ille et comiti erat cum utilitate voluptas, et
artificibus parata sine metu refectio. Ut autem ligna suffi ci enter succisa fuissent, cornes
sapienter cum commilitonibus suis armis prœmunit vulgus, et ligna , dum redeunt, tuetur.
Reversus itaque ad castra, ni! sinistri, dum iret, ibique moraretur atque rediret, licet
undique circumstarent hostes, se habuisse denunciat. Quapropter favorem maximum, lau-
demque ingentem ab omnibus confestim meretur. Dum ergo turris lignea fabricaretur,
consilium principum erat quatinus eam prœparatam paulatim impellendo transferrent,
ut, dum illi qui erant de intus contra eam suam érigèrent, ipsi subito, ubi inferior murus
videbatur, inopinantibus illis, et suam attraherent.
CXIX. Interead dum molimen illud prœparando mora ageretur, bellum ab iEgypto et
Arabia, a Palœstinis et Damasco, per eos qui minabantur, jam instare sentiebant. Ipse
' Cf. Radulph. Cadom. cap. cxx. d Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxm, et Tudeb. (XIV,
b Cf. eumdem , /. c. i et seq. ) , in quo obsidionis longe dissimilis est nar-
' Cf. eumdem, cap. cxxi. ratio.
28.
\
Digitized by Google
220 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
etiam exercitus panis inopia et aquae plurimum constringebatur. Terra autem per circuitum
tota depopulata omne jam alimenti subsidium illis negabat. Sed et ipsis , ad queerendum
utoumque cibos, a castris nec ad horam recedere propter hostes jam imminentes licebat.
Quid ergo agerent, quum nil praeter mortem vidèrent? Quid dicerent, quum ipsi obsidentes
Jérusalem ab alîis multo plus in prolimo jam obsidendi essent? Uni eus quidem planctus
per universum erat exercitum, dicens : « Frustra Romaniœ bella, frustra Antiochiae famem,
« frustra reliquos labores nunc usque perpessi superavimus, quum nos modo in littore po-
« sitos jam totum pelagus naufragos facit. » Fuerunt namque nonnulli ex eis qui muros
Jérusalem tanquam citius morituri brachiis amplectentes osculari praeveniebant : in quo-
rum scilicet oscula, modo ferrum, modo saxa, interdum sudes necem subitam desuper
ruentia inferebant. Verum nec sic devotio illorum semel incœpta potuit terreri. Nam alii ,
mortis illorum exemplum sunientes, ad osculandum similiter muros, ut vel sic morerentur
priusquam ab hostibus occuparentur, desiderantes praecurrunt. Jam triginta quinque dies
ab exordio obsidionis, mense Julio intrante, evoluti erant, quum jam opus praedictum con-
summatum esset. Quumque in eo loco quo civitas fortior erat adhuc machina posita esset,
subito quadam nocte constituta, nescientibus illis, in eamdem partem qua munis urbis
humilior esse videbatur, paulatim impellendo , molimen illud transférant. At illi qui erant
de intus, quum clarescente die machinam illam, ubi non putabatur, translatam vidissent,
nimio mœrore afiecti sunt, quod eos suam quam jam patraverant oportebat destruere, ite-
rumque in ea parte illam reficere, qua contraria exteriori machins existere posset. Dum
ergo ilH ad reparandum opus suum operam darent, forensis exercitus ad custodiendum
machinam suam totus transfertur, eamque in quibus necesse erat ex toto praeparare accé-
lérant. Quum ergo et ipsi suam préparassent, cœperunt utrique inter se pugnare. Isti cum
ariete muros et turres impeHentes quassant; illi contra arietem mœnia terebrantem petras
ejiciunt. Denique saxa, sagittœ ex utraque parte volant; scuta, galeae, crates, mûri adactu
utrorumque remugiunt. Sonitus vero utrinque intorquentium jacula ita maximus erat, ut
ex eo aures omnium repletœ vicissim non intelligerentur.
CXX. Intérim * dum hœc utrinque sic gererentur, moles lignea paulatim movendo ap-
proximat; at, ubi illuc usque appropiatum est ut alternas lanceae jam inter se ferro tinni-
rent, aries ligneae turri adstans antemuralis objectione, quod vulgo barbacanus dicitur,
procedere eam non permittit. At vero machina, quae sequebatur arietem, retrocedere pro-
bibebat; dextrorsum autem seu sinistrorsum diverti effectus ipsius negabat. Quid ergo
agerent Cbristicolœ, quum eorum machinam ultra tendere nequirent? Datur ergo consi-
lium , ut aries ipse totus combustus viam transitoire machinas daret. Quumque ad hoc inten-
derent ut igne combureretur, videntes hoc qui erant de intus, ut illum exstinguerent, aquas
projiciendo in illum operam dabant, qui prius pice et sulfure et face, ne praevalere posset,
ab illis ustulatus fuerat. At ille quum propter aquarum affluentiam maneret illaesus, ecce
iteram Christicolœ sumpto igne illum incendunt. Ad haec Machumicolae, rursus amphoras
aquae a machina sua jactantes, ignem ardere incipientem ne ardere possit praepediunt. Quid
moror in verbis? Ad ultimum Christiani, dum, Deo coopérante, aquis fluentibus instantius
obstarent , aries totus incenditur ; unde Christo victori laudes referuntur. Patente namque
aditu, qui prius ab ipso ariete impediebatur, machina semel atque iterum féliciter procedit;
deinde quum tertio moveretiur, quae antea felix ibat, nunc flebilis redditur. Nam molimen
illud ex parte maxima lignis recentibus operatum atque connexiun, sub onere fatiscens
jam vergere incipit, quod ita pede uno laeso immobile stabat, ut nec ultra progredi nec
retrocedere quiret. Ecce iterum dolor maximus ex tanto casu accidens Christi milites arri-
pit. Quid enim facerent penitus nesciebant; nam illam destruere iterumque reparare,
propter instantiam hostium, nec temporis spatium nec facultas dabatur. Qui quoque tanta
circumvallati angustia : t Bene, inquiunt, hoc nobis contigit, quia, quum illud sine dubio
* Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxiv.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 221
« futurum credebamus, ab eo ne nobis accideret in primis nos custodire negieximus. » Inter A. 1099.
hos tamen getnitus praeparaverunt perticam sufficienter longam, in cujus culmine falcem
efficacissimam affixere. Quam quum ipsi ad funes usque , quibus molimen iilorum innexum
erat, quo lapides mittebantur, extenderent, ab ea comprehensi fortiusque abstracti, conti-
nuo succiduntur; quibus succisis ligna quae eorum nexibus alligata fuerant, statim dissol-
vuntur, dissoluta vero ad terrain ruunt.
CXXI. Erant enim a duœ turres, quarum una stans ad dexteram, alia vero ad sinistram,
nullum solatium eis qui erant in machina, in proximo jam periclitaturis, prœstare poterant,
eo quod unam iilorum paululum remotiorem Tancredus, aliam vero, quœ erat propior,
cornes Normanniae fundarum balearium jactibus instanter fatigabant. Quamobrem illi qui
eas tuebantur, ad hoc ipsum solummodo inlenti, aliis succurrere non valebant. Quum-
que illi de machina jactus suos succisis funibus non haberent, tremefacti valde, saccis
paleis plenis mœnibus innexis, a volatu lapidum ea defendunt. Francis itaque sine eflecta
laborantibus, planctus plurimus, immo risus nullus erat in eis. Quod quum presbyteri
qui erant inter ipsos vidissent, nullaque Christicolas victoria sequerêtur, continuo în albis
et stolis, fientes et psal lentes, atque Kyrie eleison can tantes, machinam r quœ ante moveri
non poterat, impellentes movent. Tune milites, qui prœ labore casso, quem arttea passi
sunt, in castris torpere videbantur, confidentiam presbyterorum ipsorum intuentes, mox
redeunt, illosque, cum eisdem ipsis Kyrie eleison cantantes, adjuvare contendunt. Quid am-
pli us dicemus? Benedictus Deus, qui non derelinquit confidentes in se, spem bonam iilo-
rum considerans, statim modo consolatus est illos; atque, ubi jam spes exciderat, illuc
machina sine magno labore ab illis advecta est. Transvecta itaque mole illa ad locum quem
jam longe prœviderant, illi, sicut supra dictum est, cum saccis paleis plenis muros a jac-
tibus iilorum tuebantur. Àt Franci sagittas ignitas ab arce lignea trahentes, saccos perfo*
dientes accendunt. Verum turricolae ejusdem incendii vires non ferentes, cedunt flammis,
qui nec jaculis ante cesserant nec balistis. Quumque mûri propter ignem tutoribus vacua*
rentur, exteriores hostes securius scalas mox mœnibus applicant. Sed et trabe continuo
inter rourum et machinam posita, sine mora juvenes fervidi manibus pedibusque hac ope
repunt in urbem , a multis procellis eruti , portum quietis jam adepturi.
ÇXXI1. Horum b primus quidam miles strenuissimus, Bernardus nomine, cognomento
de Sancto Valerico, clarus génère, tenens manu gladium, trabem prodictam inter duo
femora transmeavit, simulque alii, videlicet duo fratres, quorum unus vocabatur Lethol-
dus, alter vero Ingelbertus, ambo Flandrigenae , sine mora per scalas murum ascend entes,
Bernardum mox prœveniunt, atque a mœnibus enses strictim gerentes intra urbem des-
cendunt. Quos Bernardus sequens et ipse introgressus est; deinde alii atque alii amodo
audaciores, vi dentés illos ascendisse, strictis ensibus, loricis muniti, galeis capita cooperti,
illos subsequuntur. Quumque Bernardus unam tenens viam ab illis duobus fratribus divide-
relur, sequentibus se aliis, cœpit obvios quôsque quosdam repellere, alios ferire, alios
vero trucidare. Illi vero duo fratres, per alteram partem civitatis euntes, sequentibus aliis,
eadem agebant. Bernardus denique quum quemdam gentilem audacter resistentem obvium
habuisset, animo accensus, viribusque collectis, cervicem ense percutiens, caput cum sca-
pula per médium ab alia divisit; ita ut, dum caput cum scapula cadens in terra jaceret,
truncus cum altéra adhuc rectus staret. Fit strepitus magnus in urbe, magnusque timor
arripit omnes. Tune nonnulli Sarracenorum, metu Christianorum cogente, ut mortem éva-
dèrent arces ascendunt ; alii , quamvis frustra , insequentibus se resistere tentant.
CXXIII. Alii c vero Christiani milites, et populi omnes qui erant in castris, non valentes
per muros ascendere, accedentes ad portam vallis Josaphat, quae eis vicinior erat, solis
humeris a cardine illam extrahentes evertunt. Tjinc, patefacto aditu, principes omnisque
plebs militaris et pedestris intrantes urbem capiunt. Verum gentiles intrantibus illis non
* Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxv. ' Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxvn.
Cf. eumdem, cap. cxxvi.
Digitized by
222 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1099. valentes obsistere, quidam hue, alii illuc fugiunt; nonnulli vero sursum, alii vero deorsum
terga vertentes tendunt. Plures autem per sata, alii per saepes, quidam per tecta, plerique
per arva, alii vero per \ morlis periculum trépidantes diffugiunt, sed frustra.
Nam ubicumque ibi inveniebantur, penitus interficiebantur. At Cbristiani quique, secundum
quod animus illorum desiderabat, ad hoc tantum sibi capiendum intenti erant. Nam qui-
dam aurum vel argentum, alii gemmas, alii purpuram, alii aurichalcum, alii servos vel
domos, alii autem equos vel quodlibet aliquid animal sumebant; alii quoque nihil horum
desiderantes, panes, vinum, aquas, eo quod multum esurierant vel siti erant, tantum
quaerebant. Nobiles vero viri ad nihil aliud intendunt, nisi ut caedére possint; vulgus vero
non ad hoc, sed ut spoliare possint, omnino laborant; milites vero ad effundendum gen-
tilium sanguinem solupimodo intendunt; duces vero ad exhortandum et urgendum suos
ad stragem insistere non desinunt. Illinc Robertus Normanniae, istinc alius Robertus,
cornes Flandrigenarum, stabant; hinc Gottifredus, dux celeberrimus, illinc Raymundus,
magnanimus cornes Sancti iEgidii, consistunt, singuli suos incitantes, quatinus Sarraceno-
rum caedi omnino intenderent. Qui videlicet Raymundus turrem David cum suis circum-
dedit, non sine multorum nece, qui refiigi de mûris ad arcem, illam tuendi gratia, se
traxerant.
CXXIV. Verumb Tancredus, qui non sicut homo, sed tanquam rugiens leo furebat,
venit ad templum Salomonis, ad quod tota pœne multitudo gentilium confluxerat, vide-
licet palatium spatiosum, capacissimum, mœnibus altis circumdatum, quod etiam quin-
decim magnas domus infra se continebat. Qui vi fractis ingreditur portis, atque quos
obvios habuit, mox percutiens trucidavit. At vulgus ipsum Sarracenorum , metu ipsius
introrsum recedens, in ipsis praedictis domibus, januis serratis, obicibusque firmatis, se
claudunt. Hoc quidem templum tam amplum per circuitum erat, ut quasi alia urbs intra
Jérusalem esse videretur. Tune Tancredus, reminiscens totum aes Sarracenorum recondi-
tum esse in templo Domini, intérim relictis illis qui ita se clauserant, illuc se tota agili-
tate vertit, ne forte, ipso quoquo modo morante, alius ad illum diripiendum eum
praeveniret. Patefacto itaque templo, ille ingressus, ecce videt simulacrum argenteum
Machumeth, quod erat fusile, stans in excelso throno, quod videlicet tanti ponderis erat,
ut vix sex viri fortissimi ad portandum, vix etiam deeem ad levandum sursum sufficerent.
Quod curiosius Tancredus intuens : «Proh pudor, inquit, quid sibi vult praesens imago,
« quae stat in sublimi? quid sibi vult haec effigies? quid gemma, quid aurum, quid sibi
«vult ostrum?» Erat quippe ipse Machumeth omnibus his redimitus. Rursusque ait :
■ Numquid enim haec figura Christi est? Non. NamChristus quum in ligno suspenstts fuisset,
« pedes ejusclavis affixi sunt, latus vero ilhus lancea perfossum. Ergo non est hic Christus,
«sed est pravus Machumeth , pristinus Antichristus. 0 si ille Antichristus, qui futurus est,
« hic esset cum isto ! ambo vere pedibus meis cito nunc supprimerentur. Heu dolor ! Ma-
- chumeth quomodo apud inferos torquetur, nunc in templo Domini per imaginem ipsius
« dominari videturl Qui vernaculus est barathri, nunc in templo Dei, tanquam sit Deus,
■ sedere conspiciturl » Dixitque ad suos circumstantes : « Ascendite ergo cito, eumque
« deorsum mittite : quod utinam jamdudum factum fuisset 1 nam ita ipse superbus stare
« videtur, ac si Deus nos absorbere vellet. » Tune milites, jussum ipsius audi entes, confes-
tim ascendunt, abripiunt, trahunt, dirumpunt atque obtruncant. Mox ergo metallum,
quod erat carum materia et forma vile, postquam dissectum est, de vili factum est pre-
tiosum. Denique interior paries templi Domini per circuitum ad honorem ipsius Machu-
meth lamina argenti radiabat, quae fere uno cubito lata, atque quasi pollice uno densa
cernebatur; pondus vero ipsius erat quasi septem millia marcae. Hoc quoque vir sapiens
Tancredus, quasi segne et inutile manens, convertit in usum. Nam hinc et nudos vestivit,
et pavit egentes; hinc et inermes armavit, hinc et militiae numerum auxit. Reperiuntur
' Mabiil. in margine : 1 Portasse hortos. * — b Radulplti Cadomensis (cap. cxxvm, cxxix) carmina scriptor noster
in prosam orationem resolvit.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 223
et ibi quingentœ caldariœ de argento diversae quantitatis, quœ ad officium Machumeth de- A. 1099.
putatœ fuerant; sed et diversa vasa argentea absque numéro, quse illic servabantur, reperta
sunt, qu« cuncta ab eo recipiuntur. Paries et columnœ templi sub gemmis, multaque
alia sub auro et argento latitabant, quae excrustata a Tancredo diripiuntur. Sed et alia
quaeque pretiosa, quœ longo tempore ibi clausa fuerant, sub oculis omnium ad lucem
prodeunt, quœ ipse rursus omnia accepit.
CXXV. Igitur* dum hœc fièrent, fremitu belli résonante per urbem, plures Christia-
norum ad templum Salomonis conveniunt : quorum alios spes caedendi, alios autem amor
lucrandi impellerat. Qui etiam vi praelii b fractis intrantes, alii jugulabant senes, aiii
parvulos; aliis quoque fuit cura gemmatas inaures a quorumdam auribus violenter diri-
mere. Quod quum fieri millia Sarracenorum vi dissent, non suffe rentes, sine numéro et
ordine a latebris suis prodeuntes exsiiiunt, spicula mille in Christianos se insequentes ja-
ciunt, eisque resistunt. E contra grex Francorum, quia pusillus erat, non valentes tanto
numéro obviare, cedunt. Àt illi videntes eos terga prabere, magis cedentibus instant.
Rursus et illi animum resumentes vertunt se ad illos, eosque retrocedere cogunt. Item-
que illi, eo quod numéro prœvalebant, contra illos redeunt, eisque obsistunt. Contra quos
Christicolœ, dum rnori non timent, iterum vertuntur, eosque rursus cedere compellunt.
Quumque sic hi et illi totiens versa vice cédèrent, ad ultimum bellatores Christi, qua
numéro et armis deficiebant, instantibus illis retroire jam ex toto coguntur. Quos quum
cessisse Hebrardus Pusiatensis, vir bellicosissimus, illuc veniens comperisset, quem non
casus, sed Dei voluntas adduxit, clara voce arguit eos, dicens : « Quid est hoc quod agitis
« recedendo ? Nonne ad bellandum venistis? Certe ut video, sicut pueri vos ludere putatis;
« vel ita vos agitis ac si puellae in choro rotare videremini. Numquid non estis viri Franci?
• Nonne propter mortem subeundam venistis? Auferte ergo a vobis metum, patriasque
t vires resumite, meque cito revertentes sequimini. » At illi, hoc audito, mox conantur,
cumque corde uno eademque voluntate, licet sine clypeis essent, illum sequuntur. Tune
ille clypeo protectus et galea, dextra ensem tenens, objicit se multitudini gentilium, eos
solus repellit : cujus exemplo alii qui sequebantur provocati, hoc ipsum similiter pera-
gunt, ipso tamen prœcedcnte. Facta est ergo ibi magna strages, in tantum ut Sarraceno-
rum millia ab eis cœsa referantur.
CXXVI. Atc Tancredus, dispositis omnibus quae disponenda, ex his videlicet rébus
quas in templo invenerat, ab ipso mox templo regreditur, eosque quos in templo Salo-
monis ad tempus dimiserat repetit. Qui quum interiores domus, quibus millia gentilium
latebant, penetrasset, sine ulla miseratione cum suis in eos irruens caedit: quorum alius
per caput, alius per ventrem, alius per ilia, alius per coxas, alius per collum, alius vero
per dorsum gladio percussus prosternitur. Quippe ipsa multitudinis eorum constipatio
seipsam persequebatur. Nam, dum alii alios constipantur, perimunt. Ipsa quoque corpora
sauciata sanos in se mentes sternebant; et quanto magis vulgus ipsum densabatur, tanto
plus debilitabatur. Nam cadens stantem , et stans cadentem suffocat. Facta est ergo ibi tam
ingens ccedes, adeo ut nec unus ex tam magna multitudine vivus superstes remanserit.
Sanguine vero occisorum in tantum domorum illarum universa spatiositas repletur, ut
nostri quis in eum submersus usque ad genua per pavimentum ire non posset. Sed et
limina, maceries, tabulata, atque columnae sanguine cuncta madebant. Quibus quoque
deletis, quis enarrare sufficiat quanta gaudia Christianorum fiierint, quum de tantis damnis
gentilium tanta eis commoda surgerent? Quis verbis potest exprimere quanta tune eis
laetitia , quum illi qui Christum in suis membris aliquando dilaceraverant modo in suis cor-
poribus taliones ab ipsis excipiunt? Gaudebant etiam quod cursum itineris peregrina-
tionis, quem devoverant, jam consummatum esse cernebant, gratias agentes Deo, qui eis
in cunctis misericordia ejus praeveniente atque subséquente cooperator exstiterit.
* Eadem Radulph. Cadom. (cap. cxxxu et cxxxm) h Mabill. in margine ; « Fortatse portis. ■
versibus hexametris narrare pergit. e Cf. Radulph Cadom. cap. cxxxiv.
Digitized by
Google
224 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
A. 1099. CXXVII. Civitate ergo a paganorum dominio expurgata, sola turris Davitica expug-
nanda restabat. Nam adhuc Sarraceni in ea commorantes erant, qui eam ad custodien-
dam susceperant. Hi videntes urbem esse comprehensam , consilium quomodo evadere
possint exquirunt. Miseront* itaque ad Raymundum, Sancti jEgidii comitem, qui a principio
turrem eamdem obsederat, dicentes : « Nos tibi eo pacto arcem istam trademus, quatinus
« nos securos liberosque usque ad Ascalonem conduci facias. » Quo auditq, ille securitate
eis poiiicita atque jurejurando firmata, arcem illam suscepit, sicque eos, ut illis promi-
serat, securos abire suorum conductu fecit. Capta est ergo civitas, die iduum Julii, sexta
feriab, videlicet ab obsidionis exordio tricesimo nono die, ab incarnatione autem Christi
millesimo nonagesimo nono. Constitutum est itaque ab omnibus atque firmatum , ut prœ-
dictus dies captionis, immo liberationis Jérusalem, singulis annis in memoria habitus
solemniter celebretur. Post haecc autem inter principes adversus Tancredum orta est in-
vidia, eo quod ipsi uni abundaverit Deus : quorum quidem invidia Arnulfus occasione
accepta, super eo, cunctis proceribus congregatis, valde conquestus est, quod thesauros
templi contra se, qui templi ejusdem ceterarumque ibi ecclesiarum minister erat, abstulit.
Querelae autem, quas auribus ipsorum principum de eo ingerebat, tali modo profère-
bantur. «Vos me, inquit, o patres, de bumili in sublime promovistis, vos de ignoto
• sublimem exhibuistis; vos me quasi unum ex vobis creastis; et hœc quidem non meis
« meritis, sed gratia vestra. At Tancredus solus me persequitur, in me tyrannie] es exercet,
« in me omnino saevit. Quod communis mihi assensus vester confirmaverat, solus etiam
« ipse derogat. Vos mihi jura pontificis dedistis, ipse aufert; vos me investistis, ipse spoliât.
« Tuemini igitur, o fortissimi proceres, jus vestrum, ulciscimini injuriam vestram, punite
• injuriae illatorem. Nemo putet hanc contumeliam meam solummodo esse, sed vestram.
« Mihi quidem res imminuta est, sed vobis aucta injuria. Ad me damnum redundat, ad
«vos dedecus. Nam qui dispensationem divinam conculcat, nempe vestram omnino dis-
«pensationem damnât. Scriptum est enim: Qui contemnit legem, spernit regem. Cur
«autem vos non spernet, qui Deum spernit? Cur vobis parceret, qui altaribus non pe-
« percit ? Cur vos patitur œgros, qui templum Domini excrustavit? At non est mirum si
« Tancredus hoc fecit ; secutus est enim patrum suorum vestigia. Quis inter amplexus et
« oscilla compatrem suum a mœnibus castri sui rotando dejecit? nempe Robertus Guis-
« cardus. Quis vivus pro mortuo ad tumulandum in monasterio montis Casini prolatus
« est? utique Robertus Guiscardus. Quis nepotem suum ad concordiam persuasum, prius
« calida, deinde mox gelida aqua perfudit? isdem ipse Robertus Guiscardus, qui tamen
« fertur ecclesiarum fuisse fundator, non subversor, nec alias ecclesias aliquando demi-
« dasse , sed multas ditasse. »
CXXVIII. Quumqued hœc et alia plurima contra eum locutus fuisset, Tancredus, ad haec
rationem reddens, sic ait : « Scitis, o proceres, studium meum quia militia tantum fuit,
« non verbonun persuasio; nec linguositas me promovit, sed ensis et lancea. Proinde
« indulgendum mihi est, si positus in loquendo rationem excessero, si rudis et ineloquens
« aut minus aut plus dicam. Hic quidem , ut opinor, adversarius meus Arnulfus me laeden-
« dum consideravit, quia meum sermonem imperitum attendit. Sicut enim scorpius in
« cauda, ita quoque ille omnem suam malitiam habet in lingua. Vere, inquam, vere Hngua
« ipsius c^jada est scorpii. Audistis vos ipsi quod viperino dente genus meum corroserit.
« Roberto Guiscardo, tanto duci, videlicet secundo Alexandro, nunc detraxit homo, de cujus
« germine princeps quispiam nunquam descendisse visus est. Quippe Roberti Guiscardi acta
« nota sunt cuncto orbi; non est ergo qui ei possit detrahere. Quid? quod iste infamat me
«templum excrustasse, quod videlicet est pauperibus opitulari, delicias necessitati post-
«ponere, captivorum vitam redimere, conculcare gentiles hostes, ad pugnandum milites
' Cf. Tudeb. XV, iv, p. 109. e Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxxv.
h Id est die Veneris et w* mensis Julii, À. D. 1099. * Cf. eamdem, cap. cxxxvi.
Cf. Tudeb. XV, v, p. 111.
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 225
« creare. Nonne hic est qui, laudari appetens, alios clamare facit ea certe quœ ipse nequa- A. 1099.
« quam agit? Nempe ego ad reipublicœ tutelam, ad infidèles debellandos, urgente péri-
« culo, instante bello, necessitate coactus, œs quod in templo vacabat et quasi dormiebat,
« excitavi, ut gentilibus quibus servierat fulgens, melius nobis serviret bellans. Non illud
«abstuli, ut inde neptibus meis murenulas cuderem. Res sane quœ sine commodo ma-
• nebant ad proficuum commune transtuli, eas non consumpsi, sed promovi ut fructum
« multiplicent : si non ita moverentur, in augmentum aliorum non surgerent. Seminavi ut
« metam, et ut creditori meo decuplum persolvam. •
CXXIX. Quumque a haec et alia verborum plurimorum dissonantia auribus principum
intonuisset, ipsi jam ad respondendum unanimes redditi, sopita invidia, justitiam scru-
tantur : videlicet quiddam taie inveniunt, quo nec incassum Arnulfus reclamaverit, nec
paratis proprio sudore opibus frustraretur Tancredus. Judicant ergo ubera non debere
relinqui arida, quae tantum lactis effuderint, quum praesertim Tancredi liberalitas aliis Dei
non desit ecclesiis; sed et hanc prœcipue ecclesiam, id est templum Domini, quae ipsum
indigentem ditavit, débet et ipse versa vice fovere illam indigentem. Quid plura? Consilio
ergo principum Tancredus septingentas marcas templo libens redonat; atque sic pace
conjunguntur ipsi duo, qui abjuncti discordia fuerant, ambo videlicet viri conspicui, ambo
po tentes, ambo aliorum omnium invidia, quum eorum neuter cuilibet nisi forte alterutrum
invidet.
CXXX. Postb baec autem ortum est inter proceres consilium, quis eorum in civitate
Jérusalem rex haberetur. Non enim decebat ut amodo tanta talisque civitas sine rectore
maneret. Interrogatur ergo Robertus, cornes Normanniœ, utrum velit pro divino amore in
eadem urbe regni jura tenere. Àt ille respondens : « Non enim, inquit, comitatum meum,
« quamvis pro Deo hue venerim, omnino dimisi, ut hic manere debeam. Nunc itaque, quia
• votum meum complevi, si Dominus dederit, ad meos reverti desidero. » Àd ducem autem
Gottifredum quum ventum fuisset, sciscitatur ab eo si regnum Jérusalem pro Dei dilec-
tione et Christianitate ibi augenda accepturus esset. At ille : « Ego, inquit, ducatum meum
« ea intentione reiiqui , ut hue veniens, illuc ultra remeare non debeam. Nunc igitur, si volun-
« tati Dei vestreeque placitum est, Jerusolymitanum regnum, non pro meo honore meaque
« voluntate utenda, sed ob Christi amorem, simulque honorem solummodo, accipere
« consentiam. » Quibus auditis, mox omnes uno voto eodemque animo illum in regem
eligentes, civitatem ei subdidenmt. Qui tamen, ut fertur, quamdiu vixit in corpore, adeo
humiliatus est, ut in capite suo corona nunquam usus sit, prœ illius reverentia qui spi-
neam in capite coronam ibi gestavit.
CXXXI. Necc mora, rex jEgypti comperiens urbem Jérusalem a Christianis esse in-
vasam, conturbatus est valde : qui timens sibi misit trecenta sexaginta millia equitum
Sarracenorum, ac peditum numerum velut arenam maris, quatinus advenas hostes bello
comprimentes expellerent. At ubi de adventu illorum nuntiatum est Francis, antequam
iidem Sarraceni ad illos accessissent, eis ad Ascalonem occurrerunt, belloque inito, Deo
coopérante, datur victoria Francis. Nam eorum alios sauciant, alios trucidant, alios vero
fugam subire compellunt.
CXXXIL Denique Ascalonitse, cémentes illos, quorum auxilio tueri putabantur, op-
pressos atque superatos fuisse, antequam a Francis obsessi invaderentur, consilium eva-
dendi alterutrum expetunt. Miserunt ergo ad comitem Sancti iEgidii, ab eo obnixe flagi-
tantes, ut sicut turris Daviticae custodibus fecerat, eadem et ipsis fièrent, videlicet ut
Ascalone ei dedita, illis ob hanc causam omnibus parceretur. Quod quum comperisset,
libentissime quod quaesiverant annuit; sicque, posito super turrem vexillo suo, Ascalonem
obtinuit.
CXXXIH. Rex quoque Gottifredus aliique proceres, cognito quod Raymundus Ascalo-
" Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxxvu. c Cf. Tudeb. XVI , i, p. 1 1 1 e\ seq. et Badulph. Ca-
L Cf. Tudeb. XV, v, p. 1 10-1 1 1. dom. cap. cxxxvm.
m. 29
Digitized by
Google
226 TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
aero adeptus sit, lœti effeoti dixerunt ad illum : « Glorificetur Deus, qui tibi Ascalonem
« subdidit. Nunc eitgo volumus et precamur ut, quia urb3 eadem juri Jérusalem pertinpt,
• régi ipsius Gottifredo, quod œquum esse videtur, restituatur. Si autem tibi hoc fieri
c displicuerit, eaquepotiri volueris, Jerusolymitano régi subdaris, eamque ab illo inantea
« tenere te recognoscas. Non enim decet, nec etiam consentiendum est ut duo reges
• alterutrum divisi hic habeantur; sed unus rex, quod justum esse cerniturt et tibi cete-
• risque omnibus praesit. » At ille, audito de subditione sui, indignatus est valde, eisque
respondit dicens : « Potius Ascalonem eis quorum fuit restituam quam Gottifredo, qui
• compar meus est, summittar. • Quapropter continuo mittens Ascalonem gentilibus red-
didit; sicque urbs neophyt*, in apostasiam reversa, a Sarrapçnis nunc usque possidetur.
Unde Raymundus in redditione illius plurimum peccavit, quoniam cunctis Jérusalem
petentibus nimis impedivit iter. Haec enim civitas euntibus illuc et redeuntibus peregrinis
portus reclus esse solebat.
CXXXIV. Nec multo post ambo Robert! comités», sicut mente conceperant, ad suos
redeunt, atque de omni multitudine illa vix ducentae gale» remanserunt. Raymundus vero
cornes, cum quadringentis viris belligeris inter pedites et équités Tripolim pergens, eam
obseditb, mirabile dictu, tam parvo numéro contra tôt millia pugnaturus. Qui quoque tante
audaciœ fuit, ut eo solummodo fretus numéro, licet illi résistèrent, colliculum quemdam
urbi vicinum muro et turribus muniret, quem etiam nunc usque Montem Peregrinum
vocant. Erat autem civitas valde inclyta, mari adjacens, mœnibus fortibus munita, turri-
busque excelsis circumcincta, opibusque ditissima. Cornes ergo in praedicto monticulo,
quem contra eam munierat, cum suis residens, illam crebris assultibus tamdiu infesta vit,
quousque vi capta ab ipso obtineretur. Verum Tancredusc, pro divino amore ac Christia-
nitate ibi augenda simulque tuenda, sub novo rege Jerusolymitano militare non dedi-
gnatur : qui , assumptis ex illis ducentis equitibus qui remanserant octoginta , cum eis
ipsis hue et illuc prœlia Domini exercebat. Nam ce n tu m viginti in urbe Jérusalem ad
custodiendum eam remanserunt. Igitur Tancredus, zelo Dei tantummodo ductus, aliquando
Damascum, aliquando in Arabiam, et ubicumque posset, praedatum pergens, Jérusalem
spoliis, quae obsidione jam pauperata fuerat, ditabat. Qui postmodum locum quemdam
aptum ad inferendas usquequaque pradas invenit, qui nunc Bizan, olim Bethsamis, ut in
primo Regum legiturd, appellatus est. Hune quoque locum sibi ille aggere valde praemu-
niens, cuncta municipia cunctasque urbes per circuitum, pradando, vel mercatoribus sive
vepditoribus viam tollendo, atrociter arcebat. Per quem etiam locum urbs Cayphas muni-
tissima, multisplagis ab eo afflicta, ad ultimum, quamvis mûris turribusque sœpiebatur,
tamen obsidetur, multisque balearibus tormentîs obruta, per (unes et scalas immissis
militibus capitur.
CXXXV. Hise diebus Boamundus et Baldoynus, Gottifredi régis frater, de quo supra
dictum est, votum eundi Jérusalem complere cupientes, cum non parva militum manu iter
arripiunt. Qui dum pervallem Camelae et Damasci viciniam, neenon per Caesaream Phi-
lippi incederent, mirabile dictu, per medios hostes, qui circumquaque exploraturi diseur-
rebant, liberi transierunt. Erat autem quadragesimalis jejimii tempus. Qui quum Jérusalem
properassent, gpudia ibi Paschalia cum rege Gottifredo celebrarunt. Quo videlicet tempore
Daybertusf, Pisanorum episcopus, vir in litteris potentissimus atque eloquentissimus , qui
in multis navibus Joppem aggressus fuerat, eodem Boamundo juvante, in patriarchatum
Jérusalem sublimatur. Afnulfus autem, magnae indolis vir, quanquam dignitatis hujus elec-
tione donatus fuerat, tamen libentissime annuit, sperans Christianitatem ibi magisin illo
* i Domini Nortmannorum et Flandrensium comi- * Radulph. Cadom. cap. cxl , vestigiis insistit.
« les. • (Willelm. Tyr. 1. IX, cap. xiii, p. 383.) f Daimberlus, Ecclesiae Pisanœ archiepiscopu* , a du-
h A,D. no3. (Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxvn, p. 44 1.) cibus electus fuit patriarcha, A. D. 1 100 ineunte. (Cf.
' Cf. Radulph. Cadom. cap. cxxxix. Willelm. Tyr. I. IX, cap. xv, p. 387.)
* Vid. I Reg. VI, 9 et îa, ubi, in Vulgata, non
• Bethsamis , » sed ■ Bethsames » legitur.
Digitized by
HISTORIÀ PEREGRINORUM.
quam in se profuturam Ordinantur ibi quatuor episcopi, scilicet Roggerius Tharsi, A. noo.
Mamyste Bartholomsus, Bernardus Artasii, Benedictus Edessœ, qui cum Boamundo et
Baldoyno in presbyteratus officio positi vénérant. Expleta itaque solemnitate paschali,
Boamundus cum tribus suis patribus revertitur, reddens singulis civitatibus praesules
suos. Baldoynus quoque cum suo archiepiscopo Edessam, cujus ipse comitatum tenebat,
rediit.
CXXXVI. Nec moraa Boamundus ipse, quum audisset a relatoribus urbem Meletaniam
Turcorum armis circumdatam esse, quœ decem dierum itinere aut plus ab Antiochia dista-
bat, coacto in unum exercitu, ad liberandum eam ire conatur. Verum Turci, cognoscentes
illum jam in proximo adesse, obsidionem ex industria dimittentes, ut eorum est consue-
tudo, recesserunt. Magis enim ipsi ad tempus vel horam terga vertendo quam accedendo
praevalent. Nam et fugiendo spicuia ejiciunt, seseque insequentes taliter vulnerant. Boa-
mundus crgo quum civitati appropinquans Turcorum aciem non reperisset, consultum est
sibi a suis quatinus urbem ingressus paululum ibi prius requiesceret, ac sic postea, quiete
refotis viribus suis, contra Turcos ad bellandum exiret. Qui non credidit eorum consiliis,
sed ex stulta audacia immoderanter praesumens : « Absit, inquit, ut Boamundus, quod
« nunquam fecisse meminit, modo facturas sit. Hoc enim faciunt vulpes, quae mox ubi la-
« trantes canes audierint, latebras quaerentes absconduntur. » Ivit igitur post Turcos, eos-
que inveniens, ciun eis prœlium, quod utinam nunquam inisset, mox inchoavit. Quumque
hi et illi simul prœliarentur, Boamundus retineturb, ligatur, Macbumicolis magnum gau-
dium, vae miserabile Christianis facturas. Qui deinde in Romaniam ad Anismamc regem
vinculis mancipandus perducitur : de cujus post captione Antiochia misera facta ita ma-
nebat, ut non esset qui adjuvaret eam, neque consolaretur.
CXXXVII. Sequiturd e vestigio miserrimus casus, quo Jérusalem non minori luctu
affligebatur. Nam Gottifredus, rex optimus et timensDeum, capto mox Boamundo ex hac
lucc migravit. Erat jam annus unus evolutus ex quo régna re cœperat, quum ad obitum
pervenisset. Qui tamen antequam praesenti luce caraisset, dum corporis iniirmitate tenere-
tur, ad se patriarcham Daybertum atque Arnulfum, ceterosque accersiri jubet. Quibus ille :
« Ecce, inquit, viam universae terra ingredior. Modo ergo me adhuc vivente consilium inter
« vos habeatur, et quis vice mei in Jérusalem regnare debeat prœvideatur. » At illi respon-
dentes : «Nos, inquiunt, magis hoc in tua providentia ponimus, et quem nobis ad hoc
> ipsum elegeris, ei procul dubio subdemur. » At ille : «Si, inquit, in mea dispositione
o statuitur, Balduinum fratrem meum ad hoc culmen suscipiendum idoneum judico. » At
illi Balduinum audientes, continuo unanimiter consentiunt, laudant, eique jurejurando
fidelitate (irmata subduntur, quoniam illum virum liberalem pecuniae, studiosum militiae,
affatu humilem, magnanimitate sublimem cognoverant. Haec quippe omnia natura ipsa; ut
ita dicamus, in eo manu propria exsculpserat. Erat enim ille, sicut superius dictum est, in
Rages, quae et Edessa dicitur, dux constitutus, ibique tune morabatur.
C XXXV III. Interea6 casu accidente Tancredus solito more pradatum iverat. Qui denique
comperiens regem obiisse, nesciens quod Balduinus in regnum electus fuisset, Jérusalem
reversus est. Qui antequam portée civitatis appropinquasset, ea sibi continuo clauditur, nec
valuit ingredi. At ille ammirans dixit : « Quid sibi vult quod porta mihi seratur? Commisi
« ergo aliquid propter quod intrare non debeam ? » Mox ergo sibi responsum est quod non
ob aliud aditus ei negatus est, nisi quia Balduinum elegerant, eique fidelitatem jurejurando
firmatam fécerant. « Nunc ergo, si tibi intrare placuerit, securitatem prius sacramento robo-
« ratam Baldoyno , cui omnes juravimus , facias. Alioquin civitatis hujus introitum non
« obtinebis. » At ille indignans potins intrare neglexit quam Baldoyno sacramento subjice-
1 Cf. Radulph. Cadom. cap. cxli. d Cf. Radulph. Cadom. cap. cxlii.
b Cf. Willelm. Tyr. 1. IX, cap. xxi, d. 396-397. * Abhinc usque ad finem Radulphum Cadomensem
c Kemeschtekin Ibn Danischmend. (Cf. Wilken. Corn- non amplius sequitur.
mentat. p. 34, et Reinaud, Extraits, p. i5.)
29-
Digitized by
Google
228
TUDEBODUS IMITATUS ET CONTINUATUS.
retur*. Quod utique non casu, sed divina voluntate hoc actum esse cernitur. Nam statim
illis pro Baldoyno mittentibus, ecce Antiocheni proceres ad Tancredum miserunt, dicentes :
* Veni ad nos properanter, quoniam, noslro domino Boamundo capto, consilio tu©, quid
« super hoc agere debeamus, perfrui cupimus. » Quo audito, ille tristis effectus iter arri-
puit. Qui quum alîquantum itineris spatium peregisset, ecce Baldoynus veniebat, videns-
que Tancredum, mox ab eo divertit, qui Jérusalem, ut missum fuerat, festinabat. At ille
diversionem ejus vilipendens, nec paul um substitit, sed iter, ac si eu m non vidisset,
incessanter agebat. Ita quidem tanti proceres alterutrum transierunt, ut nec unus cum
altero, simultate pristina recordata, vel modicum loqueretur.
CXXXIX. Tancredus itaque quum Antiochiam pervenissetb, ports mox illi clauduntur.
Qui quum accedens intrare nequisset, ammirans valde ait : « Cur ergo vocatus accessi, si
« portse mihi serari debuerunt? » At illi de intus responderunt , dicentes : « Non ob aliud
« civitatem clausimùs, quia volumus ut prius te Boamundo fideiem jurejurando exhibeas,
- sicque postea ingrediaris. » Quod quum fecisset, ingressus urbem, omnibus volentibus
Antiochia ei ad custodiendum e fidelitate Boamundi traditur, quousque ipse a captione
libertatis rediret. Balduinus vero Jerusolymam veniens, in ea mox consensu ac voluntate
omnium, sicut jam ab ipsis conjuratum fuisse, vi vente Gottifredo, praescribitur, rex con-
stituitur, cunctis hostibus undique magnum timorem incutiens. Verum Boamundus, tribus
annis vinculis tentus, tandem vix centum millibus michaletorum , quos Antiochia pro eo
dédit, redemptus, liber regreditur, urbemque suam, Tancredo fideliter cedente, recepit.
CXL. Sed quia Boamundi acta, quae nunc usque gessit, recoluimus, debemus et ipsius
finem, qualiter habitus sit, vel summatim reserare. Itaque non multo post Boamundus
reminiscitur votum quod Deo et beato Leonardo, dum in vinculis teneretur, voverat :
videlicet ut, si Deus per mérita et intercessiones ejusdem confessons eum de captione illa
eriperet, ipse in Galliam ad ecclesiam ipsius, qua corpus ejus quiescebat, proficisceretur,
oblaturus ei bolas argenteas ad instar earum éditas quibus vinctus fuerat. Ex cujus scilicet
itineris occasione, et ipse gentium nonnullos Gallicanarum incitaret, quatinus, secum trans
mare pergen tes, contra gentiles et imperatorem AJexium, quibus tune incessanter infesta -
bantur, pugnaturi essent. Accersitis itaque Tancredo ceterisque proceribus, aperuit illis
desiderium quod animo ejus insidebat; sicque Tancredo principatum Antiochenum eo
tenore sub jurejurando commisit0, ut aut sibi redeunti,aut heredi ejus, quem de cpnjuge
légitima habiturus esset, ejusdem principatus civitatis restitueretur. Sumpto itaque Boa-
mundus Dayberto patriarcha Jerusolymitanod, cujus superius mentio habita est, mare
ingressus est, sicque in conspectu classis, quam isdem imperator contra ipsum suosque
pugnaturam direxerat propter Laodiciam, aliasque urbes, quas sibi Tancredus, dum in
vinculis Boamundus ipse haberetur, abstulerat, decem liburnis tribusque aliis ratibus,
quae vulgo sandaliae vocantur, advectus, Barim reversus est. Qui dum postea in Gallias iter
ageret, a pluribus urbibus per Italiam cum processione et laudibus, tanquam verus miles
martyrque Christi, prsedicante illum eodem patriarcha, viro facundissimo, suscipiebatur.
Sed et omnes per quoscumque transi turus esset, ac si ipsum Christum essent visuri, cer-
tatim illum intueri inhiabant. Quum ergo Romam petiisset, dimisso, nescimus qua causa,
Dayberto patriarcha, ex praecepto Paschalis papse secundi, qui tune Roinanam regebat
Ecclesiam, adhibitus est vir vitae venerabilis atque eloquentissimus Bruno, Signiensis epi-
scopus, cujus ipse in tam longo itinere prudentia consiliisque fultus, cuncta bene esset
facturas. Qui dein veniens, ut proposuerat, ad monasterium Sancti Leonardi confessons
votum suum perfecit, videlicet supra memoratas bolas aliaque ibi praeclara munera olferens.
CXLI. Sed inde pergens in Franciam, filiam Philippi, régis Francorum*, duxit uxo-
* De invidia Tancredi advenus regem Balduinum ,
conf. infira Fulcherium Caraotensem, I. II t c. m.
h Cf. infra eumdem, 1. 11, c. iv.
Cf. infra eumdem, I. II, c. xxm.
d Cf. infra Fulcher. Caraot. 1. II, c. xxvi.
e « Constantiam • nomine. (Cf. infra Fulcher. Carnot.
1. II, c. xxix.) .
Digitized by
HISTORIA PEREGRINORUM. 229
rem, sollicitans etiam omnes quatinus veris redeunte tempore pro divino amore trans A. 1107.
mare secum abirent, gentilium multitudinem obpugnaturi. Facta itaque in ultramontanis
regionibus tanta incitatione, cum conjuge sua, quam acceperat, centum equitibus comi-
tatus, Barim regreditur. .
CXLII. Quibus quidem ad constitutum terminum venientibus, non modica ad eum
peditum equitumque multitudo confluxit, quos Boamundus secum postea ducens trans-
fretavit, veniensque super Duracbii urbem, illam obseditV Imperator vero Alexius audiens
Boamundum super se irruisse, missis nuntiis ab eo inquirit cur contra se bellum inisset.
Qui respondens dicebat quod bellum ideo contra illum ageretur, quoniam jusjurandum ,
quod oliip sibi aliisque principibus de securitate fecerat, ab eo violatum fuerat, cunctisque
Jérusalem petere desiderantibus contrarius exstiterat. Quibus auditis imperator promisit
ei sub jurejurando cuncta emendaturum : quod videlicet jusjurandum et alii nonnulli de
suis majores secum pariter essent acturi. Unde etiam postulabat eum, ut ad quemdam
locum ad hoc aptum ambo convenirent, atque securitate alterutrum renovata inter se et
illum et cunctos Jerusolymipetas, présentes et futuros, pax perpétua conservaretur. Placuit
itaque hoc Boamundo. Convenientes ergo utrique ad locum condictum, fœderis pactum,
secundum quod praeordinatum fuerat, constituent es, sacramentis interpositis , illud confir-
maverunt. Quin etiam imperator, Boamundum in filium sibi adoptans, quam plurima
magnificaque ei mimera ad ultimum contulit. Hisita peractis, Boamundus Barim revertitur,
Graciam vel Antiochiam ulterius non revisurus. Alii autem qui cum eo iverunt, pars, qui
poterant, Jérusalem ad Sepulcrum Domini oraturi eunt; pars vero, sumptus non habentes,
eo quod diu pro Dyrachio obsidendo retenti fuerant, in Galliis redire compelluntur. Deni-
que ei nati sunt duo fdii, quorum primo defuncto alter superfuit, cui ab eo impositum est
nomen suum Boamundum. Nec multo post languore correptus obiitb, cujus corpus; Canu-
sium delatum, in ecclesia Sancti Sabini honorifice sepultum est. Tancredus autem in fidelitate
filii Boamundi Antiochiam servans, post multo s agones pluri masque victoriasc atque oppi-
dorum urbiumque multarum aggressiones , quae nimia sunt ad mémorandum, ex hac luce
subtractus est, Antiochiam Roggerio, filio Riccardi, nepoti suo, sub eadem fidelitate, quam
servaverat filio Boamundi, relinquensd. Puer autem Boamundus, quum adolevisset, venis-
setque ad aetatem illam qua principatum Antiochenum regere posset, Antiochiam mare
transiens perrexit : qui ex successione paterna princeps in eadem urbe mox constituitur.
Deinde, quum patris strenuitatem contra gentiles dimicans imitari cœpisset, secundum
prodigium quod superius dictum est cito vitam finivite.
Ceterum Baldoynus regno Jerusolymitano voluntate omnium, sicut jam praedictum est,
accepto, quomodo in eo se egerit, vel quot prœlia vicerit, seu quot urbes invaserit,
quantas virtutesque alias exercuerit, quoniam proprio indigent volumine, praetermittere
cogimur.
Scripta sunt ista tantum ad excitationem fidelium futurorum, et ad laudem Domini *
nostri Jesu Christi, qui tantam suis victoriam praestitit, cui est honor et gloria in saecula
saeculorum. Amen.
' A. D. 1107. (Cf. infra Fulcher. Carnotensem , 1. Il, Tyr. 1. IX, c. xvm, p. 483; et infra Fulcher. Carnot.
c. xxxviii-xxxix.) 1. II, c. XLVIII.)
b A. D. 1 108. (Cf. Willelm. Tyr. 1. IX, c. vi, p. 46a.) # Rogero A. D. 1119a Turcis occiso successit Boa-
e Cf. infra Fulcher. Carnot. 1. II, c. xuv, xlvi. mundus II. (Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xi-xu, p. 5a4-
* Mortuus est Tancredus A. D. 1 122. (Cf. Willelm. 5a5; et Fulcher. Carnot. 1. III, c. m.)
Digitized by
Google
Digitized by
Google
RAIMU1VDI DE AGUILERS
CANONICI P0DIE1VSIS
HISTORIA FRANCORUM
QUI CEPERUIYT IHERUSALEM
Digitized by
Google
INDEX
CODICUM MANUSCRIPTORUM ET LIBRI TYPIS MANDATI
QUIBUS USI SUNT EDITORES AD CONSTITUENDUM GONTEXTUM.
A. Cod. ms. ol. abbatiae S. Victor. Paris. n° ao5, qui xn° saeculo medio exaratus videtur.
B. Cod. ms. Regius. Par. n° 55$ 1. A. xirf saeculi.
C. Cod. ms. Regius. Par. n° 553 1 . xn1 saeculi medii.
D. Cod. ms. Regius. Par. n° 5i3î. xiv* saeculi.
E. Editio Bongarsiana.
F. Cod. ms. io3. H. (Bibl. Arsenal.) Par. xm* saeculi.
G. Cod. ms. H. 199. Claromontensis, f. 100 r°. xiv* saeculi.
Digitized by
INDEX CAPITULORUM'
I. De malis quœ sustinuit exercitus Francorum in Sclavonia.
II. Ubi episcopus Podiensis captus fuit a Pincenatis, et in capite vulneratus.
III. Ubi veniunt ad Nicœam urbem, et ubi reddita fuit imperatori.
IV. Beilum in campo Fiorido factum.
V. Ubi veniunt Antiochiam, et qualiter facta vel sita est.
VI. Beilum quod cornes Fiandrensis contra xii millia Turcorum fecit.
VIL Aliud beilum quod fuit inter paludem et fluvium , in quo bello non habuit plus de nostris
quam Dcc40g et devicerunt xx* vin10 millia Turcos.
VIA. Item aliud beilum ubi victores fuerunt Turci, devictis principibus nostris Boamundo et
comité Sancti ^gidii.
IX. Ubi reddita fuit urbs Antiochia.
X. Ubi lancea fuit inventa a Petro Bartholomeo.
XI. De visione cujusdam sacerdotis.
XII. Ubi exierunt ad beilum contra Corbaran.
Xm. Ubi obiit Ademarus, episcopus Podiensis, et ubi apparuit ipse Petro Bartholomeo per visio-
nem secunda nocte qua defunctus fuit.
XIV. Ubi veniunt Albaram et Maram et obtinuerunt eas.
XV. Ubi veniunt ad çppidum Archados.
XVI. Ubi Anselmus de Riberi Monte obiit.
XVII. De visione quam vidit Petrus Bartholomeus.
XVIII. Ubi Petrus Bartholomeus intravit in ignem, tenens lanceam in manibus, et vivus exivit.
XIX. De columba quae litteras deferebat ad nocumentum nostrum.
XX. Ubi veniunt Dierusalem.
XXI. Beilum primum contra Ascalonitas.
1 Deest in codicibus b, c, d, k, f, g.
1 Sequentes titulos quamvis in libri contextu codex a omittat , suum cuique capiti , propter lectoris commodum ,
prœiigemus.
m. 3o
Digitized by
Google
Digitized by
Google
RAIMUNDI1 DE AGUILERS,
CANONICI PODIENSIS*,
HISTORIA FRANCORUM
QUI CEPERUNT IHERUSALEM3.
Episcopo Vivariensia domino meo. et omnibus orthodoxis, Pontius de Ba-
laduno, et Raimundus\ canonicus Podiensis, salutem, et laboris nostri parti-
cipationem, Necessarium duximus vobis et Transalpinis omnibus manifesta re
magnalia quae Deus nobiscum, solito pietatis suae more, fecit, et assidue
facere non desinit; maxime ideo quia imbelles et pavidi, recedentes a nobis,
falsitatem pro veritate astruere nituntur. Sed qui apostasiam eorum viderit,
verba et consortia eorum fugiat. Exercitus enim Dei, etsi pro peccatis fla-
gellum Domini sui sustinuit, pro ejusdem misericordia victor super omnem
paganimitatem5 exstitit. Sed quia alii per Sclavoniam, alii per Hungariam, alii
per Longobardiam6, alii per mare venerunt, taediosum nobis ad scribendum
de singulis fuit. Quapropter, dimissis aliis, de comite7b, et episcopo Podiensi,
et exercitu eorum scribere curavimus.
CAPITULUM I.
De malis quae sustinuit exercitus Francorum in Sclavonia.
a Mi igitur Sclavoniam 80 ingressi, raulta dispendia itineris passi sunt, maxime a. io9c.
propter hyemem quae tune erat. Sclavonia etenim est tellus déserta et invia, et
montuosa, ubi nec feras nec volucres per très hebdomadas vidimus. Incolae
regionis adeo agrestes et rudes sunt, ut nec commercium nobis, nec ducatum
praebere voluerint; sed fugientes de vicis et de castellis suis, débiles anus et
1 Antiocheno bello quod Fulcherius supra in hujus voluminis exor&o descripsit liber iste Raimundi de Guilers
(Aguilers. c. Agilers. f.) adjectus fuit, ut minus continentia unius ex alterius suppleretur eloquio. a. c. f. —
2 Om. Raimundi de Aguilers, canonici Podiensis, c. F. Raimondi de Agiles, canonici Podiensis. d. — 3 Om.
Bistoria Francorum qui ceperunt Iherusalem a. cf. — 4 Raimondus. e. — 5 Paganitatem. e. — 6 Langobar-
diam. b. c. e. f. — 7 Comité Sancti Egidii. b. e. — 8 Qui per Sclavoniam. b.
* Leodegario , qui Ecclesiaui Vivariensem usque ad )o5anus, cujus Baimundus de Aguilers capellanus erat.
an. D. 1 1 19 rexit. (Cf. Hist. Uttér. de la France, t. VIII, c Id est Dalmaliam. De comitis itinere per hanc re-
p. 6a3.) gionem cf. Willelm. Tyr. 1. 11, c. xvii, p. 96 et seq. et,
b HicestRairanndusIV, cornes S. /Egidii , idem et To- supra, Tudebovem, I, v, p. i3.
3o.
Digitized by
Google
236 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1096. pauperes infirmos1, qui a longe prae infirmitate sua sequebantur exercitum nos- a
trum, ac si multum nocuissent, utpecora trucidabant. Nec facile nostris militibus
armatis erat latrones inermes, locorum2 scientes, per abrupta montium et con-
densa sylvarum persequi; sed assidue eos sustinebant, nec pugnare valentes,
nec sine pugna esse poterant. Quoddam3 facinus egregium comitis non praeterea-
mus. Quum conclusus esset aliquando cornes a Sclayis cum quibusdara militibus b
suis, impetum in Sclavos fecit, atque ex eis usque ad sex cepit. Quumque propter
hoc Sclavi vehementius imminerent, et cornes sequi exercitum compelleretur,
erui oculos aliorum4, et aliorum pedes abscidi jussit, et nasum et manus aliorum
truncari praecepit, ut taliter aliis deterritis et doloris cognitione occupatis, secure
cornes effugere cum sociis suis posset. Itaque per Dei gratiam de mortis angustia c
et de loci difficultate liberatus est. Quanta vero fortitudine et consilio cornes ibi
claruerit, non facile référendum est. Quadraginta etenim fere dies in Sclavonia
fuimus, in quibus tantam spissitudinem nebularum passi sumus, ut palpare et
per motum removere eas a nobis aliquatenus possemus. Inter haec cornes assidue
in postremis pugnans, semper populum defendens erat; nunquam prior, sed d
semper ultimus hospitabatur. Et licet alii meridie, alii vespere, cornes fréquenter
média nocte, vel galli cantu, ad hospitium veniebat. Tandem per Dei misericor-
diam et comitis laborem et episcopi consilium, sic exercitus transivit, ut nullum
famé, nullum in aperta congressione ibi perderemus. Ob illam reor causam voluit
Deus exercitum suum transire per Sclavoniam, ut agrestes homines qui Deum e
ignorabant, cognita virtute et patientia militum ejus, aut aliquando a feritate resi-
piscant, aut inexcusabiles Dei judicio adducantur. Tandem post multa laborum5,
ad regem Sclavoruma, apud Scodram6b, venimus; cum7 eo cornes8 fraternitatem
confirmavit, et multa ei tribuit9, ut exercitus secure emere et quaerere necessaria
posset. Sed haec opinio sola fuit. Nam satis pacis petitae nos pœnituit : quum per f
ejus occasionem Sclavi, solito de more furentes, nostros interficiunt, et quae
poterant ab inermibus abripiunt. Quaesivimus locum fugae, non ultionis. Hactenus
de Sclavonia.
a. 1097. Venimus Dirachium : credidimus esse in patria nostra, existimantes impera-
torem Âlexium et satellites suos nobis esse fratres et coadjutores. Illi vero, ritu g
leonum incrudescentes, pacificos homines, nihil minus quam arma cogitantes,
invadunt; per occulta trucidant; in nemoribus, in vicis remotis a castris, quae
poterant per noctem10 furabantur. Et licet sic insanirent, tamen duxc eorum,
pacem promittebat; et per pacis inducias Pontium Rainaldum11 interfeceriint, et
fratrem suum12 Petrum mortaliter vulneraverunt13; et erant hi principes nobilis- h
simi. Quumque locus ultioni nobis offerretur, placuit iter14, non injuriarum vin-
dicta. Incepimus iter15. Habuimus obviam litteras imperatoris de pace, de frater-
nitate, et, ut ita dicam, de filiatione : haec autem verbo tenus. Nam ante et rétro,
dextrorsum et sinistrorsum, Turci et Gomani, Husi et Tanaces15, Pincenati et
Bulgari, nobis insidiabantur. j
1 Pauperes ei infirmas, b. b. f. — 2 Itinera. b. — 3 Quoddam vero. b. — 4 Eorum. b. b. — 5 Multa
laborum pericula. b. b. — 6 Cosdram. r. — 7 Et cum. b. b. f. — 8 Cornes fréquenter, b. b. — 9 Retribuit.
b. b. — 10 Totam noctem. b. — 11 Rainuardum. a. Rainardum. b. — 12 Ejus fratrem. b. e. — 15 Plagave-
runi. b. e. — 14 Iterum. b. — 15 Sed incipimus iter nostrum. b. e. — 16 Tenaces, b. e.
' «Eis Bodinus, Sclavorum rex, amicabiliter favil. » * Joannes, Isaaci Sebastocratoris filius. (Cf. supra,
(Order. Vital. IX, 4. éd. A. Leprévosl , t. III, p. 485.) p. 176, not. a.)
h Hodie Scutari.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM.
CAPITULUM IL
Ubi episcopus Podiensis captus fuit a Pincenatis, et in capite vulneratus.
a Quadam autem die quum essemus in valle Pelagoniae*, episcopus Podiensis, a. io97.
gratia conyenienter hospitandi, quum paulisper a castris discessisset, a Pincenatis
captus estb, qui, dejicientes eum de muia, spolia verunt, et in capite graviter eum
percusserunt1. Sed quia tan tus pontifex adhuc populo Dei erat neoessarius, per
ejus roisericordiam vitae est reservatus. Nam unus Pincenatus2, dum aurum ab eo
b quaereret, a ceteris eum defendebat; interea sonus auditur3 in castris, et sic inter
moram hostium et impetum sociorum eripitur. Taliter per insidias quum venis-
semus ad quoddam castrum, quod vocatur Bucinat'c, didicit cornes quod in
angustiis cujusdam montis Pincenati exercitum nostrum aggredi vellent; cum 5
militibus quibusdam in occultis remanens, Pincenatis occurrit, atque pluribus
c interfectis, ceteros in fugam vertit. Occurrebant interea pacificœ litterae impera-
toris; circumdabant nos undique bostes imperatoriis dolis. Quum vero venissemus
Thessalonicam, infirmatus est episcopus, et remansit cum paucis infra civitatem6.
Post h sec venimus ad quamdam civitatem nom in e Rossam d : ubi quum mani-
feste cives ejus in nos multa mala molirentur, paulisper nostra solita patientia
d displicuit. Itaque arreptis armis, diruuntur antemuralia; capitur ingens praeda,
et civitas in deditionem; atque iilatis signis in civitatem, et acclamata Tolosa7,
quod erat signum clamoris comiti, discessimus.
Venimus ad aliam civitatem, nomine Rodestol* : ubi quum milites de roga im-
pera toris, vindictam sui8 contra nos agere quœrerent9, multi ex ipsis interfecti
e sunt, et aliquantula capta praeda. Venerunt ibi nobis legati nostri, quos praemi-
seramus ad imperatorem; qui, accepta pecunia ab eo, omnia nobis prospéra apud
imperatorem promiserunt. Quid plura? eo verba legatorum imperatoris et nos-
trorum pervenerunt, ut cornes, relicto exercitu, solus cum paucis et inermis ^d
imperatorem festinaret. Dicebant enim quia Boamundus 10 et dux Lotharingiae,
f et Flandrensis cornes, et alii principes, hoc precabantur, ut properkret cornes
convenire imperatorem de itinere lherosolimitano; ut, assumpta cruce, dux et
imperator in exercitu Dei fieret. Ad baec aiebant imperatorem dixisse, omnia cum
comité se acturum, et de se, et de aliis, quœ itineri11 usui forent; prœterea nun-
tiabant beilum imminere, et, si auctoritas tanti viri abesset, fortassis incommo-
g dum fore; itaque cum paucis cornes adventaret, ut quum exercitus suus venisset,
compositis cum imperatore omnibus, nullis in moram fieret. Victus tandem co-
rnes est, ut, bac sola vice relicto praesidio in castris, exercitum praecederet; et sic
Constantinopolim inermis venit.
Facile autem res gesta hactenus me scriptorem quibusdam laetitiae et prospe-
1 Graviter valneraverunt. f. — 2 Unus de Pincenatis. b. e. — 3 Exiit. b. e. — 4 Bucinath. f. — 5 Qai
cum. b. — 6 Om. quum vero venissemus, etc. a. c. f. — 7 Tholosa. b. e. — 8 Imperatoris pro vindicta sua. b. e.
— 9 Agere velïent. b. b. — 10 Boimundus. b. e. sic ubique (a. et c. non nunquamj. — Itineris. b. e. f. \
• De hac valle cf. Willelm. Tyr. 1. II, c. xm, p. 91, c Bichinat in Tudebov. II, iv, p. 19. (Cf. p. 179 )
et cap. xviii, p. 99, et Tudebovem, I, ix, p. 16. d «Rusam. b (Tudebov. II, v, p. 20. Cf. p. 179.)
b Cf. Willelm. Tyr. 1. II, c. xviii, p. 99, et supra • « Rodostum. » (Willelm. Tyr. /. c.)
Tudebovem, II, iv, p. 19.
Digitized by
Google
238 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1097. ritatis gressibus comitabatur, quae tanto acerbitatis et mœroris onere nunc pre- a
mit, ut incepisse me taedeat, quum perficere yotum sit. Quid vero potissimum
et primum aggrediar dicere? An imperatoris fraudulentissimam ac detestabilem
ammonitionis dolositatem? An exercitus nostri turpissimam fugam et inopina-
bilem desperationem? An mortes tantorum principum enumerando, perpetui
mœroris monumenta relinquam? Haec autem quicumque nosse desiderat, ab aliis b
potius quam a nobis requirat. Hoc unum valde memorabile, silentio dignum
excusamus : quod dum omnes nostri castra relinquere, fugam arripere, deserere
socios, dimittere omnia, quae de tam longinquis regionibus asportaverant, inedi-
tarentur, per salutiferam pœnitentiae atque jéjunii opem ad tan tam constantiae
fortitudinem sunt reducti , ut solus pudor prius habitae desperationis et fugae c
vehementissime eos afficeret. Et de his bactenus dictum sit.
Honorificentissime itaque ab imperatore, et principibus suis suscepto comité,
postulat imperator a comité hominium1 et juramenta, quae ceteri principes ei
fecerant. Respondit cornes" : «Se ideo non venisse, ut dominum alium faceret,
« aut alii militaret, nisi illi propter quem patriam et bona patriae suae dimiserat. d
« Et tamen fore, si imperator cum exercitu iret Iherosolimam , quod se et suos et
« sua omnia illi committeret. n Sed imperator excusât iter, dicens : « Praemetuere
«se Alemannos et Ungaros, et Comanos, aliasque feras gentes, quae imperium
« suum depopularentur, si ipse transitum cum peregrinis faceret. » Interea cornes
audita morte suorum et fuga, se proditum esse credidit; et imperatorem 2, per e
quosdam principes de nostro exercitu, factae proditionis commonefacit. At Alexius
dicit se nescisse nostros depopulatos esse regnum suum ; se et suos multas pas-
sum3 esse injurias. Nihil esse quod cornes querebatur, nisi quod, dum exercitus
comitis* solito more villas et castra vastaret, exercitu suo conspecto, fugam arri-
puerit; tamen pollicetur se satisfacturum comiti, atque Boamundum obsidem f
satisfactionis dédit. Ad judicium veniunt : cogitur cornes, praeter jus, absolvere
obsidem.
Interea exercitus noster Gonstantinopolim venit; et post haec episcopus conse-
cutus est nos cum fratre suo\ quem infirmum dimiserat Dirachii5. Mandat et
remandat Alexius, pollicetur multa se daturum comiti, si quaesituïn hominium6 g
sibi faceret, quod et alii principes fecerant7. Meditabatur autem assidue co-
rnes qualiter suorum injuriam vindicaret, et tantae infamiae dedecus a se suis-
que depelleret. Sed dux Lotharingiae et Flandrensis cornes, atque alii principes,
hujusmodi detestabantur, dicentes : « Stultissimum esse contra Christianos pug-
« nare, quum Turci imminerent. » Boamundus vero se adjutorem imperatori pol- h
licetur, si quicquam cornes contra ipsum moliretur, vel si hominium et juramenta
diutius excusaret. Consilio itaque accepto a suis, cornes Alexio vitam et honorem
juravit, quod nec per se8, nec per alium ei auferretc. Quumque de hominio appel-
laretur, respondit non se pro capitis sui periculo id facturum. Quapropter pauca
largitus est ei imperator9. j
. 1 Hominum. a. c. — 2 Imperatorem Alexium. b. e. — 3 Suum et suos multas passos. b. e. — 4 Om.
comitis a. c. — 5 Dirachio. b. — 6 Hominum. a. c. — 7 Sibi fecerant. b. e. — 8 Nec ipse. e. — 0 Imperator
Alexius. e.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. II, c. xix, p. 100-101, et Tu- c Cf. Willelm. Tyr. I. II, c. xxi, p. io4; Tudeb. II,
debovera, II, vu, p. ai. vin, p. aa.
b Hic est Guillelmus Hugonis , dominus de Monteil.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM.
CAPITULUM III.
Ubi veniunt ad Nicœam urbem , et ubi reddita fuit imperatori.
a Itaque mare transivimus, et ad Nicœam usque pervenimus'. Praecesserant enim a. io97,
corn item duxb et Boamundus, atque alii principes; et obsidioni operam dabant.
Est itaque Nicœa urbs munitissima, tam natura quam ingenio. Habet1 ab occi- «
dente lacum maximum, mûris influentem; a reliquis tribus partibus vallum
de restagnatione quorumdam rivulorum plénum; praeterea mûris ita eminentibus
b cingitur, ut nullorum hominum assultus, nuliius machinae impetus vereatur :
balistaria vero vicinarum turriuin, sic respicientia 2 sunt adinvicem, ut sine
periculo nullus accedere possit; si quis autem propius accedere voluerit, obesse
quum nequeat, facile de altitudine turrium obruitur.
Hanc igitur talem, ut diximus, civitatem, Boamundus obsedit a septentrione;
c dux et Alemanni3 ab oriente; cornes et episcopus Podiensis a meridie; nam Nor-
manniœ cornes nondum erat nobiscum. Sed hoc unum reticendum non credimus,
quia, quum cornes inibi cum suis hospitari vellet, Turci, de montanis descenden-
tes in duabus turmis, exercitum nostrum aggrediebantur : eo nimirum consilio
ut, dum altéra pars ducem et Alemannos impugnaret, qui ab oriente erant, pars
d altéra Turcorum*, per meridionalem civitatis portam5 ingrediens, ac per alte-
ram portam exiens, nostros facile a castris propelleret, nil simile cogitantes. Sed
qui consilium impiorum subvertere solet Deus, sic apparatus illorum exinanivit,
ut veluti disposito, ingredienti jam fere civitatem Turcorum turmae hospitari
volentem comitem cum suis immisit; qui primo impetueos in fugam vertit, atque,
e pluribus interfectis, reliquos insecutus est usque ad montis altitudinem. Pars altéra
Turcorum, quae Alemannos oppugnare voluit, exemplo simili fugatur et proster-
nitur. Posthaec machinae exstruuntur, atque murus impetitur; sed hoc erat frustra.
Nam murus econtra firmissimus erat; et viriliter sagittis et machinis defende-
batur. Sic pro nihilo hebdomadibus quinque pugnatum est. Tandem per Dei
f voluntatem quidam de familia episcopi et comitis satis periculose ad angularem
turrim, quae respicit ad austrum, accedentes, post vim facta testudine, unam de
turribus cavare cœperunt, et cavando ad terram prostraverunt. Itaque capta esset
civitas, nisi noctis tenebrae obstitissent. lnstauratus est autem murus6 per noctem,
et laborem pristinum nobis inane reddidit. Attamen eo metu perterrita civitas
g addeditionem7 sui coacta estc. Accedebat eo quod imperatoriae naves, per terram
tractae, in lacum descenderant. His igitur de causis, quum jam ulterius succursum
nullum sperarent, et augeri exercitum Francorum quotidie cernèrent, diffisi
viribus, Alexio se reddiderunt. Venerat cornes Normanniae. Promiserat Alexius
principibus et genti Francorum, quod totum aurum et argentum, et equos, et
h omnem suppellectilem quae intus erat eis redderet; et monasterium Latinum,
1 Habet enim. s. — 2 Respicienda. f. — 3 Elemanni. f. — 4 Turcaram. e. sic ubique. — h Plagam. b. e.
— 6 Murus ab eis. b. e. — 7 Ditionem. a. c. ,
■ Die vi° menais Maii, A. D. 1097. (Cf. Willelra. Tyr. semper et ubique noster simpliciter breviterque de-
1. U, c. xxi, p. io4 et seq. et Tudebov. II, ix, p. aa, signât.
et seq. et p. 180.) e Urbs Nicœa a Francis capta est xx° die mensis Junii,
k Ut comitis nomine Raîmundum Sancti /Egidii, sic A. D. 1097. (Cf. supra Tudebov. II, xiv, p. ?4 et not. a.
dacis appellatione Godefridum, Lotharingie ducem, Cf. eïiam p. 128 et 182.)
Digitized by
Google
240 RA1MUNDI DE AGUILERS
et hospitium pauperibus Francorum ibi faceret; praeterea tantum de propriis uni- a
cuique de exercitu daret, ut illi semper militare velint. Haec igitur Franci spe-
rantes verba fidelissima, deditionem laudaverunt. Alexius itaque, accepta civitate,
tantam gratiarum actiouem exercitui dédit, ut, quamdiu vixerit, populus semper
ei maledicat, et proclamet eum proditorem,
Cognovimus tune quod Petrum Heremitama, qui longe ante exercitus nostros b
cum magna multitudine Constantinopolim venerat, quod1 imperator eum prodi-
disset. Etenim et2 ipsum3, qui ignarus locorum erat et totius militiae, et suos
transfretare coegit, atque Turcis exposuit. Turci autem de Nicaea, videntes illam
imbellem multitudinem, sine labore et mora ex eis decollaverunt usque ad sexa-
ginta millia. Reliqui vero ad munitionem quamdam confugientes, gladios Turco- c
rum evaserunt. Quapropter Turci, audaces et superbi effecti, arma quae ibi ce-
perant et captivos ad nobiles suae gentis et Sarracenorum longe ea mittebant;
scribentes ad populos et ad civitates longinquas nihil valere Francos in bello.
Profecti igitur a Nicaea civitate in Romaniam, secunda die temere Boamundus,
cum quibusdam principibus, a comité et episcopo et duce digressus est. d
CAPITULUM IV.
Bellum in campo Florido factum.
Quumque in die tertia digressionis suae tentoria disponeret figere, centum
quinquaginta millia Turcorum in pugnam adventare conspiciunt. Dumque or-
dine&pro tempore instruit, et bellum disponit, plures qui sequebantur de exer-
citu suo perdidit. Inter haec comiti et duci mandavit ut sibi succurrerent; aberant
enim per duo millaria. Ut4 autem nuntius Boamundi in castra venit, certatim e
omnes equos et arma arripiunt, atque hostibus obviam ire contendunt. Ut autem
cognovit Solimannusb, et qui cum eo erant, exercitum nostrum5 contra suum in
pugnam5 concurrere, de victoria desperans fugere compulsus est. Et qui captivos
et tentoria plurima de castris Boamundi acceperat, per Dei virtutem sua7 reli-
quit. Fertur quoddam insigne miraculum0, sed nos non vidimus : quod duo équités f
armis coruscis8, et mirabili facie, exercitum nostrum praecedentes, sic hostibus
imminebant, ut nullo modo facultatem pugnandi eis concédèrent; at vero, quum
Turci referire eos lanceis vellent, insauciabiles eis apparebant. Haec autem quae
dicimus, ab illis qui eorum consortium spernentes nobis9 adhaeserunt, didici-
mus. Quod pro testimonio adducimus, taie est : Per primam et alteram diem, g
juxta viam10 equos inimicorum11 mortuos cum dominis ipsis reperimusd.
1 Om. quod b. b. — 2 Om. et b. e. — 5 Ipse. f. — 4 Vti. a. c. — 5 Exercitum nostrum, id est episcopi, ducis
et comitis. B. b. — 6 Contra suam pugnam. b. — 7 Per virtutem suam. b. — 8 Choruscis. b. b. — 9 Et nobis.
a. c. f. — 10 Per totam viam. b. b. — 11 Eorum. a. c. f.
* De Pétri EremiUe itinere ac clade cf. Willelmuui
Tyr. 1. 1 , c. xxii et seq. p. 56 et seq. et Tudebovem ,
I , iv, p. 1 3.
b Kilidj Axslan, Solimani filius, Iconii dominus. (Cf.
Reinaud , Extr. des hist. Arabes, p. 3, et Wilken, Com-
mentât, de bellorum craciat. ex Abulf. historia, p. ai.)
c Cf. supra, Tudebov. 111, m, p. 26, et p. 128 et
i83.
d Hanc victoriam prope Dorylaeuui Franci oblinuc-
runt. (Cf. Tudebov. III, m, p. a6, et p. ia8 et i83; et
Willelm. Tyr. 1. III, c. xm-xv, p. 129 et seq.)
Digitized by
HISTORIÀ FRANCORUM. 241
a Itaque, devictis et profligatis Turcis, pacifiée et alacriter per Romaniam usque
ad Antiochiam venimus. Sed cornes aliquantulum exercitum retardavit, causa
infirmitatis suae. Quod si iocredulis ingratum fore satis cognovimus, tamen quod
divina clementia operatur, reticere non debetur. Erat quidam cornes, in nostro
exercitu, de Saxonia, qui ad comitem Raimundum venit, et legatum se Sancti
b iEgidii asserebat; et semel et secundo se admonitum, ut diceret comiti, aiebat :
■ Esto securus, non morieris de hac infirmitate; ego tibi inducias a Deo impe-
« travi; ego semper tecum eroa. »
Et, licet satis haec cornes crederet, tamen ita ea infirmitate affectus fuit, ut,
depositus de lecto in terram, vix etiam vitalem pulsum haberet; unde episcopusb
c Aurasicae urbis0 officium ei quasi pro defuncto impenderet1; sed divina cle-
mentia quae eum ducempraefeccrat2 exercitus sui, de morte eum illico relevavit, et
sospitati reddidit. Igiturquum Antiochiam appropinquavimus, non erat consilium
multorum principum ut eam obsideremus, praesertim quum hyems immineret; et
exercitus tune diffususper castella, et imminutus aestivo tempore fuerat. Impera-
d toris etiam vires oportere exspectari dicebant, et exercitum de Francia qui venire
nuntiabatur, sicque byemare usque in verno praecipiebant. At alii de principtbus,
in quibus erat cornes, dicebant : « Per Dei inspirationem nos venisse; per ipsius
rmisericordiam nos Nicaeam, munitissimam urbem, obtinuisse; atque per ejusdem
« clementiam, victoriam et securitatem de Turcis habuisse; pacem et concordiam
e • in exercitu nostro fuisse : atque ideo ipsi de nobis committendum esse. Non
«oportere vereri reges, aut regum principes; nec formidare loca vel tempora,
« quum Dominus de tam pluribus periculis nos eripuisset. »
CAPITULUM V-
Ubi veniunt Antiochiam f et quai i ter facta vel sita est.
Igitur ad Antiochiam venimusd, atque juxta castra posuimus, adeo ut fréquenter
de turribus hostes et hoinines et equos nostros in tentoriis vulnerarent. Quoniam
f de Antiochia se occasio nobis praebuit, de situ ejusdem loci dicere necessarium
esse videtur0 : ut facilius bella et assultus qui ibi facti sunt, ab his qui non
viderunt, intelligantur. Est quaedam planities inter montes Libani, quae in lati-
tudinem per diem unum, tenet viatorem; et in longitudinem diem et dimidium 3.
Haec autem planities habet ab occidente paludem quamdam; ab oriente flu-
g vium, qui, quamdam partem ejusdem planitiei cingens, ad pedes montium quos
illa terra4 habet a meridie ita recurrit, ut inter montes et fluvium transitus
nullus sit; et sic mari Mediterraneo, quod Antiochiae proximum est, influit. In
an gustiis autem illis quas fluvius jam adhaerens supradictis montibus facit, Antio-
1 Quasi defuncto impendit b. e. — 2 Perfecerat. e. — 3 Et dimidium diem in longitudinem. f. — 4 Quo$ in
latere. b.
" De morbo comitis Raimundi cf. supra Tudebov.
imitai, num. xxx,p. i84.
k Wilklmus. (Cf. supra Tudebov. XIII, vu, p. 96,
Cf. quoque p. i55, not. a, et p. 209.)
c Gallice Orange.
m.
d Id est die xxiT mensis Octobris, A. D. 1097. (Cf.
infra, p. a5a, et Tudebov. (V, 11. p. 35), qui xn kal.
Nov. (ai Oct.) dicit.)
• Desilu urbis egerunt Tudeb. XIII, 1, p. 88-89, el
Willelm. Tyr. I. IV, c. ix, p. i65 et seq.
3i
Digitized by Google
242 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1097. chia sita est : ut ab occidente fluvius, inferiori1 muro influens, quamdam in A
rnodum sagittœ partem terrae inter se et ipsam civitatem relinquit2. Hoc modo
ab oriente urbs sita surgit in orientem, atque suo ambitu trium montium juga
omplectitur. 111e vero mons quem a septentrione habet quodam maximo prae-
rupto ab aliis dividitur, ut ab illo ad alios nullus vel difficillimus accessus habeatur.
In colle autem septentrionali castellum quoddam est, et in medio colle castellum b
aliud, quod lingua Graeca Colax* vocatur. In tertio colle, tantum turres. Tenet
autem haec civitas duo milliaria in longitudine, mûris et turribus et antemuralibus
ita m uni ta, ut nullius machinae impetus, nullius hominum assultus, etiam si
genus omne hominum conveniat, vereatur. Hanc igitur ut diximus talem, tam
munitissimam civitatem , exercitus Francorum a septentrionali parte obsedit. c
Neque tamen, licet c. millia3 armatorum in exercitu essent, aliquem assultum ibi
fecerunt; nisi quod juxta castra sua posuerunt. Erant praeterea in civitate duo
millia optimi milites4, et quatuor vel quinque millia militum gregariorum, atque
decem millia peditum, et5 amplius. Mûri vero ita eminentes et vallo et palu-
dibus muniebantur, ut portae custodirentur, cetera secura manerent. Igitur ut d
venimus in principio, ita temere castra posuimus, ut, si praecogniti ab eis esse-
mus, aliqua pars castrorum ab hostibus corripipotuisset, quum in exercitu nostro
nec vigiliae, nec modus hospitandi unquam servatus sit. Accedebat etiam quod
omnia castella ejusdem regionis et finitimae civitates se nostris reddiderunt, tum
timoré nostri exercitus, tum amore fugiendœ Turcorum servitutis. Quae res mul- e
tum milites nostros6 dispersit : volebat enim quisque privatam rem maximam
facere; de publica vero nihil cogitabat. Interea hi qui in castris remanserant
tan tam copiam victualium habuerunt, ut de bubus nil praeter femora et armos,
et rarissimi7 pectus levare vellent; de annona vero et vino non est dicendum
quam levissime acciperetur. Quumque haec in castris aguntur, hostes primo ita f
sese occultabant infra mœnia, ut nullus, nisi vigiles, in mûris cerneretur8. Dum
autem9 didicissent quod palam et inenpes nostri villas et agros vastarent, nesçio
vel de Antiochia hostes emissi, vel de alia civitate quae per dies duos aberat,
nomineCalephb, venientes, nostros in terficere cœperunt, quos palantes10 et inermes
reperiebant. Quae res aliquantulum copiam in castris nostris imminuerat. Illi vero g
hostes, facultate caedis et rapinae, multo acrius vias obsidebant.
Ut autem haec in castris manifeste comperta sunt, electus est Boamundus ut
iret obviam illis. Profecti sunt autem cum illo comités Flandrensis et Normandiae;
neque secum plus quam centum quinquaginta milites educere potuerunt; et nisi
pudor revertendi obstitisset, pi*o paucitate militum reverterentur. Itaque perur- h
gente Deo profecti, hostes reperiunt et persequuntur, atque necari in flumine co-
gunt. Sic potita11 Victoria, et spoliis, cum ingenti exsultatione ad castra redeunt0.
Interea Genuensiumd naves littori, quod per decem milliaria aberat a castris,
applicuerunt. Vocatur autem locus ille Portus Sancti Simeonis. Jamque paulatim
hostes de civitate egredientes, armigeros vel rusticos, qui equos vel boves pasce- j
bant ultra fluvium, interficiunt; atque praedam infra civitatem deducunt. Posue-
1 Interiori. b. — 2 Reliquit. à. cf. — 3 Licet tercentum vel tercenta milia. b. b. — 4 Millia optimorum
militum. f. — 5 Et eo. b. f. — 6 Multum exercitum nostrum. b. e. — 7 Carissimi. b. — 8 Cernerentur. k. c.
— 9 Hmc ita. b. e. — t0 Quos palam euntes. b. e. — 11 Potiti. b.
" Cf. Cangii Glossar. infimœ Latinitatis, v° Colax. bris, A. D. 1097, obtinuerunt. (Cf. Tudebov. I. c. p. 38,
k Melius Aleph. (Cf. Tudebov. V, vu, p. 37.) et p. 188.)
e Hanc vîctoriam Chris tia ni die xxxi° mensis Decem- d Cf. Willelm. 1. V, c. iv, p. 198.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 243
a ramus enim tentoria juxta fluvium, et pontem de navibus ibi reperds feceramus. a. 1097
Habebat autem et civitas pontem quasi inferiori1 angulo occidentali, et mon-
ticulum quemdam adversum nos, ubi duae erant Bafumariae et quaedam sepul-
crorum casalia. Haec autem ideo diximus, ut facile manifesta sint quae ibi facta
narrabuntur. Sicut diximus, quum paulatim hostium audacia aliquatenus crevisset,
b nostri audacter de castris egredientes, licet hostibus fréquenter pauciores, tamen
illis incurrere non metuebant. Turci autem licet fréquenter fusi atque fugati, in
bellum illico resurgebant, tune3 quia velocissimos equos habebant, et expediti
nec graves armis aliis quam sagittis, tune quia in ponte3 quem diximus spes
refugiendi illorum erat, et de monticulo facultatem sagittandi eminus prospicie-
c bant. Aberat enim pons illorum a nostro ponte, quasi per unum milliarium. In
planitie autem, quae inter utrosque pontes fuerat, assidue assultus, quotidie
pugna erat.
Contigit vero in principio obsidionis ut cornes et episcopus Podiensis juxta
fluvium castra ponerent; et ideo hostibus viciniores frequentissime ab eis impe-
d tebantur. Sicque4 factum est per assultus hujusmodi ut equos suos omnes de-
perderent, quoniam Turci non lanceis vel gladiis bellum conferre parati, sed
sagittis eminus : juxta metuendi, dum fugiunt, et dum insequuntur. Quumque jam
in tertio mense obsidionis carius alimonia 5 mercarentur, electus est Boamundus
et Flandrensis cornes ut exercitum propter victualia in Hispaniam* ducerent,
e comité et episcopo Podiensi praeside relicto in castris. Nam Normanniae cornes
eo tempore aberat, et dux maxime infirmabatur. Haec autem quum hostes compe-
rissent, solitos incepere assultus. Cogitur autem cornes solito more eis incurrere;
atque cojnpositis ordinibus peditum, ipse cum aliquantis militibus assulta tores
persecutus est; atque duos ex ipsis in descensu monticuli cepit et occidit, et
F bostes ingredi omnes per pontem coegit. Quod ut pedites nostri vider unt, re-
missis stationibus suis et relictis signis, usque ad pontem illorum permixti con-
currerunt6. Quumque jam ibi, quasi securi facti, lapides et tela in eos qui pontem
defendebant conjicerent, Turci, facto agmine, per pontem et per vadum quod
inferius erat, contra nostros currere coeperunt
g Interea milites nostri equum quemdam, unde dominum suum dejecerant,
versus pontem nostrum assequebantur7. Quae populus noster videns, fugam mi-
litum arbitratus, ad incursus8 hostium sine mora9 terga praebuit. Turci vero
incessanter fugientes interficiunt. Si qui 10 milites Francorum resistere et pro-
pugnare suis 11 vellent, a multitudine peditum fugientium apprehensi per arma
h et per jubas et caudas equorum, vel ab equis dejiciebantur, vel pro misericor-
dia et salute suorum, in fugam ferebantur. Hostes vero, sine mora, sine miseri-
cordia caedere12, persequi, et spoliare mortuorum13 cadavera. Nostris autem non
satis erat relinquere arma, arripere fugam, contemnere pudorem; sed in fluvium
immergebantur, obruituri lapidibus vel sagittis hostium, vel sub amne remansuri.
j Si quem vero peritia et vis natandi ultra fluvium evexit, hic ad sociorum castra
1 In inferiori. s. — 2 Tarn. b. e. sic et infra. — 3 In pontem. b. e. — * Sic et a. c. — 5 Alimoniœ. b. e.
— 6 Permixiim concurrunt. e. — 7 Insequebantur. b. e. — 8 In accursus. b. — 9 Mora hostibus. b. e. —
10 Quumque. b. e. — 11 Pugnare pro suis. b. e. — 12 Cœdem. b. e. — 13 Mortuorum ceperunt. e.
" A céleris auctoribus qui eamdem historiam narrant bebant, apud Raimundum, canonicum Podiensem , idem
terra illa, quam constanter Hispaniam noster d ici t, Sar- sonal ac Sarracenia aut Paganimilas. Ekkehardus abbas,
racenorum terra nominatur. (Cf. Willelmum Tyrensem, qui xn° saeculo floruit, Raimundum sequens scribit :
Tudebovem , Rob. monachum , Baldricum , etc.) Fortasse Inde quum divino nutu in interiora Hispaniœ progrederen-
Hispania, quam tune Arabes sive Sarraceni domilam ba- turt etc. (S 1 5 , ap. E. Martene , Ampl.coll. t. V, col. 522. )
3i.
Digitized by
Google
244 RAIMUNDÏ DE AGUILERS
a. 1097. pervenit. Tenuit auteni nostra fuga a ponte illorum usque ad noslrum pontem. a
Ceciderunt ibi usque ad quindecim milites nostri, pedites vero circiter viginti.
Interfectus est ibi vexillifer episcopi, et capturo est vexillum ejus. Interiit ibi qui-
dam nobilissimus juvenis, Bernardus Raimundus1, patria Biterensis 2. Non eau-
sentur neque irascantur in nos servi Dei, si tam apertum 3 pudorem nostri
exercîtus mémorise mandamus; quoniam Deus, qui hoc modo flagitiorum*, b
adulterii et rapinœ mentes ad pœnitentiam conçu ti voluit, exercitum nostrum in
Hispaniis eodeni terapore laetificavit. Rumor enim de castris nostris egrediens,
prospéra omnia, atque comitem nobilissima potitum Victoria, Boamundo et sociis
ejus nuntiavit. Haec autem fama non mediocriter animos eorum erexit. Etenim
quum Boamundus villam quamdam expugnasset5, subito fugere et clamare quos- c
dam rusticos de suis audivit. Quumque obviam illis milites misisset, Turcorum et
Atabum exercitum cominus inspexerunt. Erat autem inter eos qui profecti fue-
rant ad prospiciendum fugae et clamoris causas, Flandrensis cornes et cum eo
quidam Provinciales : namque omnes de Burgundia et Alvernia6, et Gasconia,
et Gothi7, Provinciales appcllantur, ceteri vero Francigenœ; et hoc in exercitu, d
inter hostes autem omnes Francigen»8 dicebantur. Hic autem Flandrensis co-
rnes, ut diximus, pudorem arbitratus prius de hostibus referre quam eis incur-
rere, irrevocabilis in Turcorum cuneos ruit. Turci vero, insoliti agere bellum
gladiis, fugam pro refugio arripuerunt. Nec prius cornes gladium recondit, quam
centum de hostibus a vita subduxit. e
CAPITULUM VI.
Bellum quod cornes Flandrensis contra xii millia Turcorum fecit.
Quumque jam victor ad Boamundum reverteretur, duodecim millia Turcorum
post se venire conspexit; atque in9 colle, qui proximus erat a sinistris, innu-
merabilem peditum multitudinem surgere vidit. Tune communicato consilio10
cum reliquis de exercitu, rursus assumptis piuribus, viriliter hostes aggressus
est. Boamundus vero eminus sequebatur cura reliquis, et agmina posteriora f
custodiebat. Etenim id raoris pugnandi apud Turcos est, ut, licet pauciores
sint, tamen sçmper nitantur hostes11 cingere suos : quod etiam in hoc bello
facere conati sunt; sed prudentia Boamundi hostium insidiae praevente sunt.
Turci vero et Arabes, qui contra Flandrensem comitem veniebant, ut videre quod
non jam sagittis eminus, sed cominus gladiis res gerenda foret, in fugam versi g
sunt\ Persecutusque est eos cornes per duo millia 12 ; atque ut in agro manipulos
messis, sic in hoc spatio13 caesorum corpora resupina jacere videres. Hostium
vero insidiae, quas Boamundus sustinuerat, simili modo fusae fugataeque sunt. In-
numerabilis vero turba peditum, quam supra diximus, per loca equis invia fuga
1 Raimundi. f. — 2 Bitensis. b. — 3 Aperte. e. — 4 Flayitiosoram. b. e. f. — 5 Expugnaret. b. e. —
• Sic b. b. Alemaimia. a. Aquitania (eraso verbo AUmania). c. Arvernia. f. — 1 Vasconîa, et Gothi. b. e. —
8 Franci. e. — 0 A. b. e. — 10 Concilio. a. c. — 11 Sic c. f. Om. hostes a. b. r. — 11 Milliaria. b. e. —
15 Hoc agro spatioso. b. b.
Cf. Tudebov. V, vu. p. 38. Honc victoriatn Franci die xxxi* menais Deoembris consecuti «unh
Digitized by
Google
HISTORIÀ FRANCORUM. 245
A lapsa est. Auderem, inquam, nisi arrogans judicarer, bel lu m hoc Machabaeorum a. io97.
bellis praeferre. Quoniam, si Machabaeus*, in tribus millibus, hostium quadraginta
et octo millia prostravit; hic plus quam sexaginta millia hostium, ope quadrin-
gentorum1 militum, in fugam versa2 sunt. Sed nos neque Machabaeorum 3 con-
temnimus, nec virtutem militum nostrorum praedicamus; sed Deum\ tune in
B Machabaeo mirabilem, in nostris mirabiliorem 5 annuntiamus.
Opéras pretium est, profugatis inimicis, nostrorum6 audaciam decrevisse7, ne a. 1098.
auderent persequi quos praecipitari aspiciebant. Igitur regresso exercitu victore
et vacuo, tanta famés in castris fuit, ut vix duo solidi homini sufficerent in pane
per diem, nec cetera minus care accipiebantur. Cœperunt i ta que discedere pau-
c pères, et multi divites paupertatem verentesb. Si qui amore virtutis in castris re-
manebant, equos suos diurna8 contabescere famé patiebantur. Quippe nec paie»
abundabant; et annona tam cara erat, ut septem vel octo solidi equo non suffi-
cerent per noctem. Accedebat etiam et alia exercitui calamitas, quod Boamundus,
qui clarissimus factus fuerat in Hispania 9, discessurum se aiebat; eo quod propter
0 honorera venerit, et homines et equos suos inopia deperire conspiceret; nec
esse divitem se dicebat, cui ad tam longam obsidionem rei familiaris opes suffi-
cerent. Quœ postea comperimus eum ob hoc dixisse, quod ambitione prœceps10
civitati Antiochiae inhiabat.
lnterea terrae motus factus estmagnusinckalendasu Januarii;et signum in cœlo
E satis mirabile vidimus. Namque, in prima vigilia noctis, ita cœlum rubicundum
a septentrione fuit, ut quasi suborta aurora diem déferre videretur. Et licet hoc
modo exercitum suum Deus flagellavcrit, ut lumini quod in tenebris oriebatur
intenderemus, tamen ita quorumdam mentes caecae et praecipites erant, ut neque
a luxuria vel rapina revocarentur. Praedicavh eo tempore episcopus triduanum
f jejunium; et cum processione, orationes, et eleemosynas ad populum, ad presby-
tères autem mandavit ut vacarent missis et orationibus, et clerici psalmis. Recor-
datus itaque pîus Dominus misericordiae suae filiorum vindictam distulit, ne
adversariorum superbia cresceret. Erat praeterea in nostro exercitu quidam de
familia imperatoris, quem pro se Alexius nobis tradiderat, nomine Taticd, naribus
g truncus, et omni virtute. Hujus ego pene oblitus fueram; quia oblivioni tra-
dendus in perpetuum fuerat la. Hic autem quotidie auribus principum instillabat
ut discederent ad castra finitima, atque inde frequenti assultatione et insidiis
Antiochitas13 propulsarent. Haec autem omnia ut comiti manifeste comperta sunt
(aeger enim fuerat ex die quo fugere apud pontem compulsus est) , principes suos
h et Podiensem episcopum in unum vocat; atque habito consilio, quingentas mar-
chas argenti illis largitur, ea nimirum conditione, ut, si quis militum suorum
equum deperderet, de illis quingentis marchis illi restauraretur, ac de aliis quap
fraternitati concessa sunt. Haec autem conditio confraternitatis multum illo tem-
pore profuit; quoniam pauperes de nostro exercitu, qui pro colligendis herbis
j ultra fluvium transire volebant, frequentem hostium assultationem metuebant;
et14 quoniam rarissime aliqui obviam hostibus ire volebant, quum equi famelici
1 ccc. F. — 2 Versi. b. — 3 Machabœum. e. — 4 Sed tune in Machabœum. a. cf. — 5 Nunc mirabilio-
rem, f. — 6 Projligatis inimicis nostris. b. e. — 7 Crevisse. a. c. Crevisset. f. — 8 Diuturna. b. e. — 9 Ispania.
a. c. — 10 Princeps. b. e. — 11 In kal. b. e. — 12 Tradendas in perpetuum fueram. c. — 13 Antiochiam. b. b.
— 14 Om. et a. c. f.
â II. Machab. VIII, i et seq. Domini 1097. (Cf. Fulcher. Carnot. suban. 1097 exeun-
k Cf. Todebov. VI , m, p. 4o. tem.)
c Sic legendura. xxx° die menais Decembris, anno d Cf. Tudebor. VI, v, p. à\ et p. 189.
Digitized by
Google
246 RA1MUNDI DE AGU1LERS
a. 1098. et débiles essent, atque admodum pauci, ut in toto exercitu comitis et episcopi vix a
centum reperirentur. Similiter Boamundo et reliquis contigerat. Hanc igitur ob
causam milites nostri bostibus occurrere non formidabant, praesertim hi qui viles
vel débiles equos habebant; quum scirent se, perditis suis, meliores habituros. Ac-
cessit autem et aliud, quod omnes principes, praeter comitem, Boamundo civi-
tatem, dum caperetur1, pepigerunt. Hac itaque pactione Boamundus et reliqui B
principes juraverunt se ab oppugnatione Antiochiae non discessuros per sep te m
annos, nisi civitas caperetur.
Dum haec in castris aguntur, rumor etiam exercitum imperatoris venire nun-
tiavit, qui de multis gentibus collectus esse nuntiabatur exercitus2 : uti3 sunt
Sclavi et Pincenati, et Comani, et Turcopoli\ Turcopoli' enim dicuntur, qui vel c
nutriti apud Turcos, vel de matre Ghristiana pâtre Turco procreantur. Hae autem
gentes, quia nobis in itinere nocuerant, se praemetuere consortium nostrum fa-
tebantur. Haec autem omnia Ta tic ille truncus composuerat, qui, ut discedere
posset, talia commentabatur. Hic non solum commentis, verum etiam maximis
impendiis, proditione sociorum et perjurio cumulatis, per fugam lapsus est. d
Concessit enim Boamundo duas vel très5 civitates, Tursol, Mamistram6, Adde-
nam. Taliter igitur mercatus sibi et suis perpetuum pudorem, simulato itinere
quasi ad exercitum imperatoris, dimissis tentoriis et familiaribus suis, cum Dei
maledictione profectus est.
CAPITULUM VIL
Aliud bcllum quod fuit inter paludcm et fluvium, in quo non habuit plus de nostris quam dcc10*,
et devicerunt xxlt vin10 millia Turcos7.
Nuntiatum est nobis eo tempore quod duxb de Caleph8, conducto magno exer- e
citu de Corozana9, ad succurrendum civitati Antiochiae veniret0. Quapropter,
habito consilio in domo episcopi, consultum est ut pedites castra servarent, et
milites bostibus obviam extra castra pergerent; dicebant enim quod multi de
exercitu nostro, imbelles et pavidi, si vidèrent Turcorum multitudinem, timoris
potius quam audaciae exempla monstrarent. Igitur sub noctem10 profecti, ne hi f
qui in civitate erant perciperent, atque his qui11 in auxilium eorum vénérant
nuntiarent, longe a nostris castris per duas leugas inter monticulos se occulta-
vere. Mane autem facto, cum sole hostes apparuerunt. Audiant igitur, audiant
obsecro qui aliquando exercitum laedere conati sunt, ut, quum magnificare Deum
suam misericordiam in nobis cognoverint, per pœnitentiae lamenta ipsi satisfacere g
contendant. Dispositis itaque militibus in sex turmis, tantum 12 eos Deus mul-
1 Dum civitas caperetur. b. — 2 Om. exercitas e. — 3 Ut. b. e. — 4 Turcopuli. a. Turcopouli et Turcopuli.
c. — 5 Duas nescio aut très. b. e. — 6 Mamistram et. b. e. — 7 Bellum unum prœmaximum, quod fait inter
paladem et jlavium. A. b. ce. — 8 Calep. b. e. — 9 Corrozana. b. e. Corrocana. f. — 10 Sub nocte. b. —
11 Om. qui a. c. — 12 Tamen. a. c. f.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. XIX, c. xxv, p. 9^5. daulah. (Cf. supra p. 197, note, et Reinaud , Extr. p. 5.)
b Exercilui Rodoani, reguii Halebi sive Alapiae, lune c Cf. Tudebov. VI, vu-xi, p. 4a et seq. item que Wil-
praeerat filius principis Antiochiae, nomine Chems Ed- lelm. Tyr. \. V, c. 1, p. 194 et seq.
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM. 247
A tiplicavit, ut qui vix septingenti ante ordinationem apparebant, habita parti- a. 1098.
tione 1 plusquam duo roillia inesse unicuique ordini affirmarentur. De audacia
vero illorum qui * loquar? quuui etiani cantus militares tam festive milites âge-
rentf ut quasi pro ludo imminens bellum haberent3. Contigit autem in eo loco
bellum fieri, quo palus et fluvius quae4 per milliarium vicina sunt. Hoc autem
b hostibus evagandi licentiam vetuit, ne more suo accingere possent. Namque Deus,
qui cetera nobis dederat, sex5 valles continuas, prodientibus ad bellum praebuit;
atque una hora egressi, campoque occupa to, sole etiam refulgente, in armis et
clypeis pugna committitur. Nostri autem, primo paulatim6 procedere; Turci au-
tem discurrere, sagittare; tainen recedere. At nostri tantum patiebantur, dum
c priores de Turcis posterioribus infarci rentur. Etenim, ut a profugis eorum di-
dicimus, non minus quam viginti et octo millia equitum7 in hoc bello fuisse
referuntur. Utque satis prior acies Turcorum subsequentibus inclusa est, invocato
Deo, procurrunt Franci. Nec mora, adest Dominas, fortis et potens in prœlio*;
protexit filios, prostravit inimicosb. Itaque persecuti8 sunt eos Franci, usque ad
d castrum eorum munitissimum, quod loco9 pugnae quasi decem milliaribus aberat.
Castellani autem suorum fugam videntes, incenso Castro0 fugam arripiunt. Hoc
autem tantum10 gaudium et exsultatio nobis fuit, ut alteram victoriam de incenso
Castro confiteremur. Eodem itaque die tanta pugna in castris fuit, ut ibi nullus
locus fuerit versus civitatem, ubi bellum non esset. Composuerant enim hostes
e ut, dum ab obsessis acerrime impugnaremur, ab improvisis auxiliatoribus eorum
a tergo opprimeremur. Sed Deus, qui militibus nostris victoriam conferebat, in
peditibus nostris praeliabatur. Nec minorem suscepimus eo die de obsessis trium-
phum, quam de fautoribus11 eorum milites nostri gloriam retulerunt. Igitur
potita Victoria et spoliis, capita caesorum ad castra déporta ta sunt. Et ut hostibus
f timorem et testimonium de profligato eorum succursu ostenderemus, delata ca-
pita in palis suspensa sunt. Quod dispositione Dei actum esse postea credidimus.
Namque, capto12 vexillo beatae13 Mariae, quasi adopprobrium nostrum, cuspidem
in terram 14 figebant. Itaque actum est ut visis suorum erectis 15 capitibus ab
improperio 16 nostro revocarentur. Erant eo tempore in nostris castris legati a
G rege Babyloniorum d, qui videntes mira quae Deus per servos suos operabatur,
Jesum Mariae Virginis filium glorificabant, qui per17 pauperes suos potentis-
simos18 tyrannos19 conculcabat. Hi autem legati gratiam et benevolentiam apud
regem suum nobis promittebant, praeterea plura bénéficia régis in Ghristianos
jEgyptios et peregrinos nostros referebant. Itaque remissi sunt cum illis legati
h nostri, qui fœdus amicitiamque cum rege inirent. Eodem tempore visu m est
principibus nostris ut in colle qui supra tentoria Boamundi erat castrum firma-
retur; ne, si rursus hostes contra nos venirent, ullo20 modo tentoria nostra
impellere possent. Quum hoc factum fuisset, fuerunt castra nostra ita firmissima,
1 Porcione. c. Partione. f. — 2 Quid. b. — 3 Agerent. b. — 4 Om. quœ b. e. f. — 5 vu. f. — 0 Paulatim
ceperunt. e. — 7 Turcarum b. e. — 8 Prosequuti. b. e. — 9 Quod a loco. e. — 10 Totam. e. Tamen. a. cf. —
11 Factoribus. b. « — 13 Capto nuper. e. — 13 Beatœ semper Virginis. b. e. sic et alibi. — 14 In terra, b. e. —
15 Ereptis. a. c. f. — 16 Imperio. c. — 17 Om. per a. c. — 18 Om. potentissimos f. — 19 Om. tyrannos b. b.
— 20 Nullo. B. E. F.
" Psalm. xxiii, 8. «versisunl; quod, omnino despoliantes , succenderunt ,
b Cf. Tudebov. /. c. p. 45 et uot. a et Willelm. Tyr. « et fugerunt. » (Orderic. Vital l. IX, ix, t. III , p. 5a8,
1. V, c. m, p. 197. Factum est hoc prœlium ix° die ed. Aug, Le Prévost.)
mensis Februarii, anno Domini 1098. d Cf. Tudebov. /. c. p. 35, et p. 212; Willelm. Tyr.
c «Turci ad cas te Hum suum Àrech satis inglorii re- I. IV, c. xxiv, p. 191, et Order. Vital. Le.
Digitized by
Google
248 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. ut ad instar civitatis clausi tam opère quam natura 1 undique cssemus. Erat enim a
ab oriente nobis castrum hoc; a mendie, mûri civitatis, et palus, quae muros
muniebat, castra etiam nostra tuebatur2, nec facultatem pugnandi his de civi-
tate concedebat, nisi per portas egrederentur; ab occidente vero fluvius erat; a
septentrione quoddam vêtus valluni, quod3 a monte descendens ad fluvium
usque perveniebat. Laudabat etiam populus ut castellum aliud in monticulo, qui b
supra pontem illorum erat, firmaretur; factae sunt etiam in castris machinae, quae
muros civitatis impelierent; sed hoc frustra fuit. Quumque jam in quinto mense
obsidionis nostrae naves undique cum alimoniis ad portum nostrum applicarent,
Turci civitatis, vias maris obsidere, atque portitores victualium interficere cœpe-
runt. Nostri vero principes primo tantum patiebantur; Turci autem sceleris im- c
punitate, spe rapinae, die noctuque instabant. Consul tumque tandem est ut ad
pontem illorum, castrum firmaremus. Sed quia plurimi de nobis ad portum
abierant, electus est cornes et Boamundus ut ^os inde adducerent, cum rastris
et aliis instrumentas quibus valluni novi castelli fieret. Quumque compertuni esset
in civitate comitem et Boainundum abesse, assultus solitos inceperunt. Nostri d
autem, nimis temere atque inordinate progressi, turpiter fusi atque fugati sunt.
CAPITULUM VIII.
Item aliud bcllum ubi victores fiierunt Turci, devictis principibus nostris Boamundo et comité
Sancti yEgidii.
Quumque die quarto cornes et Boamundus, cum multitudine maxima a portu*
reverterentur, a Turcis explorati sunt; nostri autem solo tutnultu suo securi esse
arbitrabantur. Sed cur pluribus moror? Ventum est ad pugnam; et nostri terga
dederunt. Perdidimus enim5 usque ad tercentum6 homines; quantum vero spo- e
liorum et armorum, non est7 dicere : dumque more pecudum per montes et
abrupta quaeque trucidaremur et collideremur, hi de castris hostibus obviam
procedere cœperunt. Sicque factum est ut a caede fugientium revocarentur\ Quid
igitur, Domine Deus? In castris victi sunt; et hi duo maximi principes in exercitu
tuo extra castra victi sunt. An ad castra fugiemus? an hi de castris ad nos? f
Eœsurge et adjuva nos, propter nomen taumh. Quod si in castris rescitum est quod
principes victi sunt8, vel si nos castrensium fugam nosse contigerit, com munis
omnium fuga fiet. Surrexit itaque adjutor in opportunitatibus Domihus, atque
illos quos prius terruerat9, priores in pugnam animavit. Videns igitur Gracia-
nus 10 c, qui civitatis rector erat, et nostrorum spolia, et suorum victoriam, et adhuc g
quorumdam nostrorum audaciam, milites et pedites suos omnes emisit; atque in
spem victoriae adductus, portas civitatis post suos recludi jussit, denuntians mili-
1 Clausi quodam opère et natura. b. — 2 Tuebantur. b. b. f. — 3 Qui. a. c. — 4 Ad portum. b. — 5 Ibi. e.
— 6 Trecentos. b. b. — 7 Non est nostrum. b. e. — 8 Sunt. a. c. — 9 Truderat. b. e. — 10 Cassianus. b. e.
hic et infra.
" Cf. Tudebov. VII, il, p. 46-47- Order. Vital. /. c. c Bagi Seian sive Bagui-Sian !unc Antiochiae prin-
p. 539, etWillelm. Tyr. 1. V, c. iv, p. 198 el seq. ceps erat. (Cf. Reinaud, Extr. p. 5, et Wilken, op. cit.
fc Psàlm. XLin, 26. p. aa.)
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM. 249
a tibus suis vincere vel mori. Interea nostri paulatim et pro imperio procedere; a. io98.
Turci autem discurrere, sagittare, nimis audacter nostris incurrere. At nostri
interdum patiebantur, dum densatis incurrere possent; nec ad impetum eorum
retardabantur. Tantus vero luctus et clamor in castris ad Deum erat, ut affluentia
lacrymarum Dei pietatem descendendam putares. Quumque cominus res gerenda
b foret, quidam Hisnardus1, miles de Gagia2ft, Provincialis nobilissimus, cum cen-
tum quinquaginta peditibus, invocato Deo, genibus flexis, socios hortatus est,
dicens : «Eia milites Christi!» Atque hostibus incurrit. Similiter et aliae acies
nostrae incurrunt. Hostium itaque superbia turbatur; porta clausa est, et pons
strictus, fluvius vero maximus. Quid igitur? Hostes turbati prosternuntur et cae-
c duntur, ac saxis in flumine obruuntur; fuga autem nulla patet. Quod nisi Gra-
cianuspontis portam aperuisset, illa die de Antiochia pacem habuissemus. Audivi3
a multis qui ibi fuerunt quod viginti Turcos, et amplius, de ponte sumptis
spondalibus in flumine obruissent. Claruit ibi multum dux Lotharingiae. Hic4
namque hostes ad pontem pnevenit, atque ascenso gradu venientes per médium
d dividebatb. Celebrata itaque Victoria, cum ingenti exsultatione et multis spoliis, et
equis multis, nostri ad castra redeunt. Contigit ibi quoddam memorabile, quod
utinam qui nos suis prosequuntur votis, videre potuissent. Quidam enim eorum
eques, timoré mortis, dum praeceps profundum fluminis ingrederetur, a multis
de sua gente comprehensus, et ab equo suo dejectus, in medio fluminis obrutus
e est cum illa multitudine quae eum apprehenderat. Operae pretium est vidisse
quosdam pauperes a Victoria revertentes; alii namque, intra tentoria in equis
fariis5 discurrentes, relevationem suae paupertatis sociis ostendebant; alii autem,
duobus vel tribus induti sericis vestimentis, largitorem victoriae et muneris Deum
magnificabant; alii vero, tribus vel quatuor muniti clypeis, suum triumphum ala-
f criter praetendebant. Dumque his atque aliis ostentamentis fidem magnificae
victoriae nobis persuasissent, de multitudine interfectorum suadere non potue-
runt Quoniam Victoria sub nocte habita est, caesorum capita ad castra delata non
sunt. Quumque postridie castrum ante pontem eorum aedificaretur, in vallo quidam
de Turcis reperti sunt: erat enim mons ille in sepulturam Sarracenorum c. Exu-
g viis igitur eorum provocati pauperes, omnia eorum monumenta fregerunt. Effossis
itaque Turcis, qualis Victoria fuerit nulli dubium fuit. Namque numerati sunt
circiter mille quingenti; taceo modo et in civitate sepultos, et a flumine tractos.
Quum autem fœtore intolerabili laborantibus in castello obstitissent cadavera, in
flumine projecta sunt. Nautae vero, qui in fuga comitis et Boamundi dispersi et
h vulnerati fuerant, de victoria adhuc prae timoré dubitabant. Hi autem videntes
tantam multitudinem , quasi de quadam multitudine convalescentes, Deum magni-
ficare cœperunt, qui filios suos corrigere et laetificare consuevit. Sic itaque Dei
dispositione actum est ut qui victualium conductores, in littore et ripis fluminis
peremptos, feris et volucribus dederant, in locis eisdem feris et volucribus vic-
j tualia fièrent. Celebrata itaque et cognita victoria, et Castro aedificatod, civitas
Antiochiae a septentrione et meridie obsessa est. Consultum est eo tempore quis
de principibus ad custodiendum castrum migrare potuisset. Quippe res com-
1 Isuardus. k. — 2 Gangia. c. — 3 Audivi ego. b. e. — 4 Hinc. a. c. — 5 Variis. e.
4 Gallice Gaya, Gaie sive Gayac. (Cf. Ord. Vital, ed. e Cf. Tudebov. VII, iv, p. 49, et Order. Vital. /. c.
Aug. Leprevost, t. III, p. 485, annot. 2.) p. 53a.
b Cf. WMelm. Tyr. 1. V, c. vi , p. ao4 , Order. Vital. d Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. vm , p. 207.
/. c. p. 53 1, et Matth. Paris, sub ann. 1098.
m. 32
Digitized by
Google
250 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. munis pluribus fréquenter negligitur, dum alii ab aliis custodiri eam arbitrantur. a
Dumque alii de principibus, quasi pro mercede, vigilum suffragia ab aliis quae-
rerent, cornes, praeter suorum voluntatem, castri custodiam arripuit, simul ut
desidiam et avaritiani excusaret, et vigoris atque prudentiae semitam torpentibus
demonstraret. Namque tempore 1 praeteritae aestatis gravi ac diuturno morbo fati-
gatus, et adeo mollis per totam2 hyemem fuerat, ut nec ad militandum, nec ad b
largiendum promptus esse diceretur; et licet mu lia, quia plura posse credebatur,
nullus esse clamabatur. Igitur nactus hanc difficultatem, scilicet virtutis mate-
riam, tan ta m omnium invidiam passus est, ut pene a suisprivatis dissociaretur3.
Interea dum cornes baec negligit, sperans hostes de civitate, ma&ima ex parte op-
pressos, illico fugituros, quodam diluculo ab hostibus circumdatus est Claruit ibi c
magnum divinae protectionis miraculum, quod sexaginta viri de nostris pugnam
septem millia Sarracenorum sustinuerunt; atque, quo magis mirum sit, praeteritis
diebus imber immoderatus, terram recentem humefactans\ vallum novi castelli
complevit. Sicque hostes nulla invia , sed sola virtus Dei retardabat. Non arbitror
modo quorumdam militum egregiam virtutem reticendam, qui prœventi ab ini- d
micis, dum eorum pontem custodiunt, ad castellum refugere non potuerunt;
aberat enim castellum5 quasi jactu unius sagittae. Igitur hi milites, facto giro
inter hostium multitudinem, ad angulum cujusdam vicinae domus pervenerunt;
ibique hostium impetus, et sagittarum rabiem, et saxorum undique nebulam,
viriliter et imperterriti sustinuerunt. Interea sonitus pugnae auditus in castris e
nostros excitavit. Sicque castrum ab hostibus liberatum est; et licet a longe pro-
specta succursu ab oppugnatione destitissent, et licet ponte eorum proximo,
tamen posteriores eorum interempti sunt. Rursus itaque instaurato vallo et niœ-
nibus castri, victualium conductores secure ire et redire a portu potuerunt. Igitur
invidia, quam cornes pertulerat, adeo lenita est, ut ab omnibus pater et conser- f
vator exercitus appellaretur. Ab eo itaque tempore crevit comitis nomen, eo quod
solus hostium assultus ipse sustineret. Obsesso igitur ponte et porta pontis,
cœperunt6 egredi Turci per aliam portam, quae respicit ad meridiem juxta flu-
vium; atque emittere equos suos ad quemdam recessum, qui inter montes et
fluvium erat optima pascua. Explorato itaque â nostris loco, et terminato die, c
per quamdam montis difficultatem circinata civitate, ad pascua illa venerunt, at-
que alii, per vadum transeuntes, duo millia equos7 inde adduxerunt', exceptis
mulis et mulabus quae recuperata sunt; etenim praeterito tempore8, in itinere
maris, multas nobis mulas abstulerant, quae modo captae, et recognitae a dominis
suis, pristinae ditioni concessae sunt. h
Post hoc tempftis munivit Tancredus monasterium quoddam ultra flumenb;
et dédit ei cornes ob hoc centum marchas argenti, et alii de principibus prout
potuerunt; hoc enim hostes multum constrinxit Libet itaque attendere9,
quanto pauciores numéro fuimus, tanto fortiores nos Dei gratia fecit. Interea
nuntii venire cœperunt frequentissime, dicentes quod succursus hostibus veniret. j
Haec autem fama non solum ab Armeniis et Graecis nobis veniebat, verum etiam
ab his qui in civitate erant nobis annuntiabatur. Quoniam Turci ante 10 annos
1 Om. tempore b. e. — 2 Per totam. a. cf. — 3 Associaretar. a. cf. — 4 Humefactam. a. cf. — 5 Cas-
tellum a ponte illorum. b. b. — 6 Porta civitatis cœperunt. b. e. — 7 Equorum. e. — 8 Tempore hyemis. b. e.
— 9 Attendere quia b. e. — 10 Per. b. e.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. vin, p. 207. erat. (Ct Tudebov. IX, 1, p. 53, not. a; Ord. Vital. /. c.
b Hoc monasterium sub invocalione sancti Georgii p. 533 , et WUleJm. Tyr. /. c. )
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 251
a quatuordecim Antiochiae 1 obtinuerant , atque Armenios juvenes et Graecos a. 1098.
quasi pro penuria domesticoruni turcaverant2, et uxores eis dederant. Hi taies,
quum Hbertatem fugae habere poterant, cura equis et armis ad nos veniebant.
Quumque haec fama3 crebresceret *, multi de nostris pavidi fugere cœperunt, et
Armenii mercatores. Interea boni milites, qui per castella diffusi erant, venire,
b atque arma emere, et aptare et reficere5. Dumque satis contabescens tumiditas
ab exercitu nostro defluxisset, et animositas, semper prompta cum fratribus et
pro fratribus pericula subire, venisset, quidam de turcatis6, qui erat in civitate,
per Boamundum7 principibus mandavit nostris quod civitatem nobis redderetS
CÀPITULUM IX.
Ubi reddita fuit urbs Antiochia.
Igitur communicato consilio, principes Boamundum et ducem Lotharingie
c et Flandrensem comitem ad haec experienda miserunt. Quumque per médium
noctis civitatis venissent ad collem , remissus internuntius ab eo qui civitatem
reddebat dixit : « Exspectate dum lampas transeat. » Etenim très viri vel quatuor
cum lampadibus per muros civitatis tota nocte pergebant excitando et commo-
nendo vigiles, Post haec autem appropinquantes ad murum, et erecta scala, cœpe-
d runt ascendere nostri. Primus quidam Francus, nomine Fulgerius8, frater
scilicet Budelli Carnotensis, muros intrepidus conscendit; quos cornes Flan-
drensis consecutus, Boamundo et duci mandavit ut ascenderent; quumque omnes
festinarent ut alius alium praevenirent9, scala fracta est. At vero hi qui ascende-
rant, descendentes in civitatem , posterulam quamdam aperuerunt. Ingressi itaque
e nostri, non ceperunt aliquem de hisquos invenerunt. Quumque diei aurora com-
paruisset, conclamaverunt. Hanc ad vocem quum omnis civitas turbaretur, mulieres
et parvuli flere cœperunt. Illi vero qui in castello comitis erant, ad hanc vocem
exciti, quippe ut propinquiores, dicere cœperunt adinvicem: «Succursus eorum
« venit. » Alii autem econtra : « Non videtur vox ista laetantium. • Quumque dies al-
f besceret, in meridionali colle civitatis signa nostrà comparuerunt. Turbati igitur
cives, quum in monte super se nostros conspicerent, alii per portas fugere, alii
praecipitari ; restitit nullus : quippe turbaverat eos Dominus. Jocundum specta-
culum tandem post multa tempora nobis factum : ut qui tamdiu Antiochiam contra
nos defenderant, de Antiochia modo fugere non valerent; quod si quidam eorum
g arripere fugam ausi sunt, tamen mortem evadere non potuerunt10. Accidit ibi
quoddam satis nobis jocundum atque delectabile. Dum enim per praerupta, quae
collem11 médium a septentrionali dividunt, Turci quidam subterfugere nite-
rentur, nostris quibusdam obviaverunt; quumque Turci regredi compellerentur,
tanto impetu se affecerunt repulsi fugientes, ut omnes pariter praecipitarentur.
h Gaudium quidem 12 nobis fuit de praecipitatis hostibus, sed de equis plusquam
1 Antiochiam. b. e. — 2 Tractaverant. a. cf. — 3 Hœc fama de succursu hostium. b. e. — 4 Crebesceret.
a. c. — 5 Et adaptare et reficere cœperunt. e. — 6 De Turcis. a. cf. — 7 Om. per Boamundum A. c F. —
8 Fulcherius. b. e. f. — 9 Prœveniret. b. e. f. — 10 Om. potuerunt A. c f. — 11 Colle. F. — 12 Quidam a. c
4 Cf. Tudebov. IX , iv , p. 56 et seq. Fulch. Carnot. infra, et Willelm. Tyr. p. a 1 1 et seq. de hoc multo prolixiores.
32.
Digitized by
Google
252 RAIMUNDI DE AGUFLERS
a. 1098. trecentis inibi decollatis doluimus. Quantum vero spoliorum est captum infra a
Antiochiam, non est nostrum dicere: nisi quod crédite quantum vultis, et aesti-
mate supra. Quanti autem de Turcis et de Sarracenis tune perierunt dicere ne-
scimus; quam diversis autem mortibus et quam variis ceciderint explicare crudele
est l. Mi autem hostes qui castellum de medio colle servabant, videntes suorum
necem, et nostros ab oppugnatione sui desistere, castellum suum retinuerunt. b
Gracianus autem egressus per posterulam quamdam, ab Armeniis rusticis captus
et décapitât us, atque caput ejus nobis allatum est* : quod ineffabili Dei dispositione
actum credo , ut qui multos ejusdem generis homines decollari fecerat, ab eisdem
capite truncaretur. Capta est civitas Antiochiaeb tertio nonas Junii c, obsessa autem
circiter undecimo kalendas Novembrisd. c
Interea dum nostri, enumerando et recognoscendo spolia , ab oppugnatione cas-
tri superioris désistèrent, atque audiendo saltatrices paganorum splendide ac
superbe epularentur, nullatenus Dei memores, qui tantum beneficium eis contu-
lerat, post tertium diem, in nonis ejusdem Junii6, a paganis obsessi sunt. Sicque
actum est ut qui tamdiu per Dei misericordiam Antiochenos Turcos obsederant, d
per ejus dispositionem a Turcis obsiderentur. Atque ut magis timeremus, cas-
tellum superius2, quod quasi civitatis custodia est, in manibus bostium erat.
Timoré igitur coacti nostri, castelli obsidionem arripuerunt. Corbaga3f autem,
Turcorum dominus, in principio adventus sui, sperans bellnm illico futurum,
longe a civitate, quasi per duo milliaria, tentoria sua fixit, atque ordinibus factis e
usque ad pontem civitatis pervenit. Nostri autem prima die castellum comitis
munierunt, metuentes, si ad bellum procédèrent, ut ab hostibus qui in castello
erarit civitas corriperetur; vel, si castellum, quod ante pontem erat, desererent, et
illud hostes occuparent, facultatem pugnandi, et aditum egrediendi nobis reclu-
derent. f
Erat in exercitu miles clarissimus et carissimus omnibus, nomine Rogerius
de Barnevilla* : hic, quum exercitum revertentium inimicorum assequeretur,
captus et capite truncatus est. Invasere igitur nostros dolor et timor, usque adeo
ut ad desperationem evadendi multi ducerentur. Passi itaque Turci semel et se-
cundo repulsam pugnandi, tertia die castrum oppugnant; atque ibi tanta vi cer- g
tatum est, ut sola Dei virtus defendere castrum et resistere adversariis credere-
tuivNamque quum jam transcendere vallum et diruere murum pararent, nescio
unde concepto timoré, précipites in fugam ruunt. Decurso itaque aliquantulo
spatio, quum fugae causam nu lia m conspicerent, timiditatem5 suam causantes
ad oppugnationem redeunt; et, quasi satisfacturi pro pudore habite fugae, vebe- h
mentius imminerent6, rursus Dei virtute vehementius terrentur7. Itaque hostes
ad castra sua redeunt illa die. Alia autem die, cum maximo apparatu ad castrum8
redire cœperunt; nostri vero castrum incendunt, atque mœnibus civitatis se in-
1 Om. Quanti autem de Turcis et de Sarracenis, etc. usque ad explicare crudele est b. e. — 2 Superius
dictum. b. e. — 3 Corbaras. b. e. Corbagaz. f. — 4 Bernœvilla. c. — 5 Tarditatem. a. e. — 6 Imminent, b.
e. f. — 7 Rursus diu vehementius pugnant. b. e. — * Castra, f.
' Cf. Tudebov. IX, vu, p. 58. * Id est die v* menais Junii, annoDomini 1098. (Cf.
k De hac Antiochiae traditione cf. Tudebov. IX, m Tudebov. X, 11, p. 60, et VVillëlm. Tyr. 1. VI, c. 1,
et seq. p. 54* et Wilielm. Tyr. 1 V, c. xi, p. ai 1 et seq. p. ao5 et seq.)
6 Videlicet die m* mensis Junii, A. D. 1098. (Cf. Tu- 1 Cf. Tudebov. X, 1, p. 59. Kerboga seu Corboga
debov. IX , vu , p. 58.) Mauselae (Moussoul) princeps. (Cf. Wilken. op. cit p. a5,
4 Cf. supra p. a4 1. Id est circiter die xxn* mensis et Reinaud, p. 7.)
octobrîs, A. D. 1097.
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM. 253
a trudunt. Auctus itaque timor Francorum est, et hostium audacia excrevit : quippe A- 1098.
qui nihil extra civitatem haberemus, et ab inimicis nostris castellum, quod caput
civitatis est, retineretur. Igitur confirmati Turci ingredi ad nos per castellum
disposuerunt. Nostri autem loci opportunitate et eminentia confisi, obviam hos-
tibus contendunt, et primo impetu eos prosternunt; dumque iinminentis 1 belli
B obliviscuntur et praedae inhiant, fœdissime in fugam vertuntur. Etenira plusquam
centum homines in porta civitatis suffocati sunt; equi vero quam plures. Igitur
ingressi castellum Turci, in civitatem deorsum descendere voluerunt. Erat enim
vallis inter montem nostrum et castellum ipsorum, non magna quidem; et cis-
terna quaedam erat in medio, et modica planities. Nec erat hostibus descensus in
c civitatem, nisi per médium nostri montis. Quapropter omni intentione et omni
virtute sua nos expugnare, et removere ab itinere suo nos2 contendunt; atque
tanta3 vi a maneusque ad4 vesperum pugnatum est, ut nusquam simile audiatur.
Contigit ibi quoddam nostris satis horrendum, atque hactenus inauditum, quod
inter sagittarum grandinem et saxorum atque telorum continuos impulsus, et
d inter mortes tantorum, nostri sopiebantur. Finem hujus pugnae si quœritis, nox
fuit. In nocte autem quum nostri Dei misericordiam sperare debuissent, multi
desperare cœperunt; atque précipites per funes ab altitudine murorum deji-
ciebantur. Alii autem a bello discedentes in civitatem, communem omnium deca-
pitationem venisse cunctis nuntiabant: et quo magis timeri poterat, dum alii alios
e adhortantur ut viriliter résistant, ipsi in fugam vertuntur*.
Itaque, ut diximus, dum nostri conturbarentur, et quum in desperationem ruè-
rent, divina clementia eis adfuit; et quae lascivientes filios correxerat, nimium
tristes tali modo consola ta est.
CAPITULUM X.
Incipit inventio Domini lancerc5b.
Igitur quum capta esset civitas Antiochiae, usus sua potentia et benignitate Do-
f minus, pauperem quemdam rusticum0 elegit, Provincialem génère, per quem
omnes nos confortavit; et comiti et Podiensi episcopo haec verba mandavit :
« Andréas, Dei et Domini nostri JesuChristi apostolus, me quater olim monuit, et
«jussit ut ad vos venirem, et lanceam quae Salvatoris latus aperuit, capta civitate
« vobis redderem. Hodie autem quum ad pugnam profectus essem extra civitatem
g «cum reliquis, atque comprehensus a duobus equitibus pene suffocatus in re-
« gressu fuissem , quasi exanimis illic super lapidem quemdam tristis resedi 6.
«Quumque7 prae dolore et timoré sicut tristis titubarem, venit ante me beatus
« Andréas cum socio quodam; multum mibi interminatus, nisi cito vobis lanceam
« redderem. » Quumque ab eo cornes et episcopus revelationis et jussionis8 aposto-
1 Dumque nostri imminentes, a. c. — 2 Ab itinere suo in civitate nos. b. e. — 3 Atque ibi tanta. e. — 4Om.
ad. a. — 5 Qualiter lancea fuit inventa, b. e. F. — 0 Residissem. a. cf. — 1 Atque. f. — 8 Visionis. b. e.
• Cf. Tudebov. X, vm, p. 66. Carnot. infra; vide quoque Willelm. Tyr. 1. VI, c. xiv,
b Haec lancea? inventio, verbosius a solo Raimundo p. a56.)
enarrata, a ceteris scriptoribus suspecta, imo etiam ficla c Petrum Bartholomeum. (Vid. infra, p. a 6a.)
habetur. (Cf. supra Tudebov. X, x, p. 70, et Fulcher.
Digitized by
254 RAIMUNDI DE AGUILERS
a 1098. licap ordinem requirerent, respondit : « In primo terrae motu 1 qui apud Àntio a
«chiam factus est, quum exercitus Francorum obsideret eam, tantus timor me
« invasit, ut nihil praeter Deus adjnva me dicere possem. Erat enim nox, et ego
« jacebam ; nec in tugurio meo erat aliquis cujus consortio refoverer. Quum autem,
« ut dixi, concussio terra diutius duraret, et timor meus semper excresceret,
« coram me duo viri adstitcrunt in veste clarissima : alter erat senior, rufo cano- b
« que capillo, oculi nigri et convenientes faciei, barba vero cana et lata et pro-
« lixa, et statura ejus média; alter vero et junior et procerior erat, speciosus forma
« prae filiis hominum8. Et ait mihi senior : Quid agis? Et ego maxime timui, quia
«nuilum adesse sciebam. Et respondi : Quis es tu? Et ait : Surge, et noli timere;
« et andi quœ ego loquor ad te. Ego sam Andréas apostolus. Congrega episcopam Pbdien- c
«sent et comilem Sancti jEgidii, etPetrum Raimundum* de Alto Pullo. Et kœcdicesad
« illos : Curnegligit episcopus prœdicare et commonere, et cum cruce quant prœfert qao-
• tidie signare populum? etenim multnm prodesset Mis. Et addidit : Veni, et ostendam
« tibi lanceam patris noslri Jesu Christi, quam comiti donabis : etenim Deus eam concessit
• illi ex quo genitus est. Surrexi itaque, et secutus sum eum in civitatem nullo d
« circumdatus amictu, praeter camisiam. Et induxit me in ecclesiam Beati Pétri
«apostoli per septentrionalem portam, quam antea Sarraceni Mahumariam 3 fé-
dérant. In ecclesia vero duae lampades erent, quœ tantum lumen ibi reddebant,
«ac si meridies iliuxisset; et dixit mihi : Exspecta hic. Et jussit me assistere co-
«lumnae, quse proxima* erat gradibus quibus ascenditur ad altare a meridie. e
» Et socius ejus a longe stetit, ante gradus altaris. Ingressusque sub terram
«sanclus Andréas, produxit lanceam, atque in manibus mihi tradidit. Et dixit
« mihi : Ecce lancea quœ latus ejus aperuit, unde totius mundi salus emanavit. Dumque
« eam in manibus meis tenerem , lacrymando prae gaudio , dixi ei : Domine, sivis por-
« tabo cam9 et reddam comiti. Et dixit mihi : Sine modo,futurum est enim ut civitas ca- F
«piatur. Et tune venies cum duodecim viris, et quœres eam hic unde ego abstraxi, et ubi
« eam recondam. Et recondidit eam. His ita peractis, super murum civitatis reduxit
« me in domum meam; et sic a me recesserunt. Tune ego mecum recogitans, et
«paupertatis meae habitum, et vestram magnitudinem, veritus sum ad vos acce-
« dere. Post illud tempus, quum profectus essem ad quoddam castrum, quod est g
« juxta Roiam, propter alimoniam, prima die QuadragesimaDbin galli cantu, adfuit
« mihi5 beatus Andréas in eodem habitu, et cum epdem socio quo prius venerat,
« et magna claritas domum replevit. Et ait beatus Andréas : Vigilasne ? Sic exper-
a gefactus, respondi : Non, Domine; Domine mi, non dormio. Et ait mihi: Dixisti ea
« quœ dudum tibi dicenda mandavi ? Et respondi : Domine, nonne ego precatus sum vos, h
« ut alium eis mitteretis? Etenim metuens paupertati meœ, accedere ante illos dnbitavi. Et
« dixit mihi : Nescisne cur Deus hue vos adduxit, et quantum vos diligit, et quomodo
«vos prœcipue elegit? Pro contemptu sui et suorum vindicta, vos hue venire fecit. Di-
«ligit vos adeo ut sancti jam in reqnie positi, divinœ dispositions gratiam prœnoscentes,
«in carne esse et concertare vobiscum* vellent, Elegit vos Deus ex omnibus gentibus, j
« sicut triticeœ spicœ de avenaria colliguntur. Etenim meritis et gratia prœceditis omnes
« qui ante et post vos venient, sicut aurum pretio prœcedit argentum. Post haec disces-
«serunt, et me tanta aegritudo oppressit, ut lumen oculorum perderem, et dispo-
1 In principio terrœmotus. b. e. — 2 Om. Raimundum a. — 3 Bafumariam. b. e. Maamariam. k. c. f. —
4 Maxima. a. c. — 5 Om. mihi a. c. f. — 6 Nobiscum. a. c. f.
" Psalm. xuv, 3. — b Id est dieCinerum, qui fuit decimus mensis Februarii, anno D. 1098.
Digitized by Google
HISTORIA FRANCORUM.
255
sitionem tenuissimae paupertatis meae facerem. Tune ego cœpi mecum cogitare
quod, ob negligentiam apostoiicae jussionis, baec juste1 mihi contingerent*. Con-
fortatus itaque ad obsidionem reversus sum. Rursus, paupertatis meae debili-
tatem recogitans, timere cœpî, si ad vos venirem, famelicum me esse, et pro
victu talia ea3 referre me proclamaretis. Itaque ea vice conticui. Defluente ita-
que tempore, quum apud Portum Sancti Simeonis, sabbato in Palmis4', essem,
atque cum domino meo Willelmo Pétri , infra tentorium 5, una recubarem, afifuit
beatus Andréas cum socio, et habitu eodem quo prius venerat, atque mibi sic
locutus est : Car non dixisti comiti et episcopo, et aliis, quœ ego prœceperam tibi? Et
respondi : Domine, nonne ego precatus sum te ut alium pro me mitteres, quiet sapien-
tior esset, etquem audire vellent. Prœterea Turci sunt in itinere, qui venientes et abeuntes
interficiunt. Et ait sanctus Andréas : Noli timere, quia nihil tibi nocebunt : hœc quoque
dices comiti, quum venerit ad Jordanem Jluvium, non intinguatur ibi, sed navigio
transeat : quum autem transierit, camisia et bragis lineis indutus, de Jlumine aspergatur.
Et postquam siccata fuerint ejus vestimenta, reponat ea, et conservet cum lancea Domini.
Et baec dominus meus Willelmus Pétri6 audivit, licet non videret apostolum.
Confortatus igitur ad exercitum reversus sum. Quumque vobis haec7 pariter dicere
vellem, coadunare vos non potui. Itaque profectus sum ad portum de8 Ma-
mistra9. Ibi vero quum navigare in Cyprum insulam pro victualibus vellem,
comminatus est mibi multum sanctus Andréas > nisi cito reverterem et vobis in-
juncta mihi referrem. Quumque cogitarem mecum quomodo reverterem ad castra
(aberat enim portus ille ab exercitu quasi per très dies), amarissime flere cœpi,
quum redeundi facultatem reperire non possem. Tandem a sociis et domino meo
commonitus, navigium ingressus in Cyprum remigare10 cœpimus. Et quum per
totam diem remis et prosperis ventis ageremur, usque ad solis occasum, orta
subito tempestate, in spatio unius horae vel duarum ad relictum portum reversi
sumus. Sicque secundo et tertio a transi tu prohibiti, in insulam ad Portum Sancti
Simeonis reversi sumus11. Ibi languorem gravissimum incurri. Capta autem
civitate, ad vos veni. Et nunc, si vobis placet, experimini quœ dico. » Episcopus
autem nihil esse praeter verba putavit : cornes vero illico credidit, et illum qui
g hoc dixerat capellano suo Raimundo custodiendum tradidit.
1098.
CAPITULUM XI.
De visione cujusdam sacerdotis.
x\pparuit in ipsa nocte quae secuta est Dominus noster Jésus Cbristusb cuidam
sacerdoti, nomine Stephano, lacrymanti pro interitu suo et sociorum, quem fu«
turum illico sperabat. Etenim terjruerant eum quidam qui de castello descende-
rant, dicentes Turcos jam descendere de monte in civitatem, atque nostros fugere,
1 Tuœ juste, a. c. — 2 Hoc contingeret. f. — 3 Viciualia. f. — 4 Om. sabbato in Palmis b. e. — 5 Tentoria. f.
— 6 Petrus. a. c. — 7 Hoc vobis hœc a. c. — 8 Ad. f. — 9 Mamista. b. e. — 10 Remigrare. e. — 11 Om.
Sicque secundo* et tertio a transita, etc. b. e.
" Id est die xx* menais Martii, A. D. 1098.
b De visionibus illis cf. Tudebov. X, ix et seq. p. 68
et seq. p. i46 et seq. Vide quoque WiHehn. Tyr. /. c.
et Fulch. Carnot. infra.
Digitized by
Google
256 RAIMUNDI DE AGUILERS
a «o98. et victos esse. Propterea sacerdos volens habere Deum mortis suae testem, in- a
gressus ecclesiam Beatae1 Mariai, habita confessione, et sumpta venia, cum qui-
busdam sociis psalmos cantare cœpit; dormientibusque aliis quum solus vigilaret,
atque quum dixisset : Domine, quis habitabit in tabernaculo tuo, aut quis requiescet in
monte sancto tuo*? stetit coram eo vir quidam , ultra omnem speciem pulcher, et
dixit ei : « Homo, quaenam est haec gens, quae civitatem ingressa est? » Et ait près- b
«byter : Christiani. » Et dixit ille : «Cujusmodi Christiani?» Et sacerdos : «Qui
«credunt Christum de Virgine natum, et in cruce passum, mortuum, et sepul-
« tum; et resurrexisse tertia die, atque in cœlum ascendisse. » Et dixit vir ille :
«Et si Christiani sunt, cur paganorum multitudinem verentur?» Et addidit :
«Agnoscisne me?» Et respondit presbyter : «Non agnosco te2, nisi quod pul- c
« cherrimum omnium te video. » Et ait vir : « Diligentissipae intuere me. » Quumque
in eum perspicaciter sacerdos intenderet, de capite ejus speciem cruels, sole mul-
tum clariorem, procedere vidit. Et ait presbyter3 viro interroganti de se : «Do-
« mine, imagines Jesu Christi esse dicimus, quae similem tibi speciem praeferant*. »
Et dixit illi Dominus : «Bene dixisti, quia ego sum. Nonne scriptum est de me, d
« quia sum Dominus fortis et potens5 in prœlioh? Et quis est dominus in exercitu ? »
Et respondit presbyter: « Domine, non fuit ibi unus solus dominus unquam, sed
« magis episcopo credunt. » Et dixit Dominus : « Haec dices episcopo : Populus
« iste maie agendo me elongavit a se, et ideo dicat eis : Hœc dicit Dominus6 :
« Convertimini ad me et ego revertar ad vos. Et quum pugnam inierint, haec dicant : e
« Congregati sunt inimici nostri, et gloriantur in virtute sua; contere fortitudinem illo-
« rum, Domine, et disperge illos : ut cognoscant quia non est alius qui pugnet pro nobis,
« nisi tu Deus nosterc. Et haec quoque dices ad illos : Si feceritis quœ ego prœcipio
« vobis usque ad quinque dies, vestri miserebor. » Haec autem eo dicente, mulier quae-
dam7 supra modum inflammati vultus accessit, et intuita Dominum, dixit ei : f
« Domine, et quid huic viro dicitis ? » Et Dominus ad illam : « Quaero8 ab eo de hac
« gente, quae civitatem ingressa est, quae sit. » Et ait Domina : « 0 Domine mi, hi
« sunt pro quibus ego tantum te rogo. » Quumque sacerdos socium suum qui
prope se dormiebat pulsaret, ut tantae visionis testem habere potuisset, ab oculis
ejus sublati sunt. G
Mane autem facto, in montem sacerdos ascendit, ubi principes nostri moraban-
tur, contra Turcorum castellum, praeter ducem : ille enim castellum quod erat in
septentrionali colle servabat. Convocata itaque concione, habuit haec verba ad nos-
tros principes, atque ut verum esse monstraret, super crucem jura vit : incredulis
autem satisfacere volens, vel transire per ignem, vel praecipitari de altitudine h
turris voluit. Tune juraverunt principes quod de Antiochia non fugerent, neque
egrederentur, nisi de communi consilio omnium. Etenim populus ea tempestate
existimabat quod principes vellent fugere adportum. Confortati sunt itaque multi.
Etenim in nocte praeterita pauci steterunt in fide, qui fugere non voluissent. Quod
nisi episcopus et Boamundus portas civitatis reclusissent, ad modum pauci reman- j
sissentd. Fugit tamen Willelmus de Grandis Mainil9, etfrater ejus, et multi alii,
laici et clerici. Multis autem contigit ut, quum de civitate cum maximo periculo
1 Beatœ semper Virginis. b. c. e. Hic et infra. — a Te, Domine, b. e. — 3 Om. presbyter a. c. f. —
4 Prœferunt. b. e. — 5 Foris et potens, Dominus potens, b. e. — 0 Om. Hœc dicit Dominus a. cf. — 7 Mulier,
Maria mater Jesu Christi. a. c. — 8 Domina, quœro. b. e. — 9 Willelmus de Granduna. b. d, Willelmus de
Grandis Matnil. f.
" Psalm. xiv, 1. c Cf. supra Tudebov. X, ix, p. 69 et p. i46, not. a.
b Psalm. xxiii, 8. d Cf Willelm. Tyr. 1. VI, c. v, p. 2^2.
Digitized by
Google
*
HISTORIA FRANGORUM. 257
a evasissent, in manus Turcorura majus periculum mortis incurrebant. Eo tempore a. 1098.
contigerunt nobis plurimae revelationes, per fratres nostros; et signum in cœlo
mirabile vidimus. Nam Stella quaedam maxima per noctem super civitatem stetit,
quae post paulum in très partes divisa est, atque in Turcorum castris cecidit1.
Confortati igitur aliquantulum nostri, diem quintum, quem praedixerat sacerdos,
b exspectabant. Die autem illa, praeparatis necessariis, duodecim viri2, cum homine
iilo qui de lancea dixerat, ejectis de ecclesia Beati Pétri omnibus aliis, fodere
cœpimus. Fuit autem in illis duodecim viris episcopus Aurasicensis3, et Rai-
niundi* comitis capellanus, qui haec scripsit, et ipse cornes, et Pontius de Bala-
duno, et Faraldus de Tornaiz5. Quumque a mane usque ad vesperum fodissemus,
c in vespere desperare quidam de inventione lanceae cœperunt. Discesserat enim
cornes propter castelli custodiam ; sed loco illius et aliorum qui fodiendo fati-
gabantur, alios reventes inducebamus, qui viriliter operi insistèrent. Videns autem
juvenis qui de lancea dixerat nos defatigari, discinctus, et discalciatis pedibus in
camisia in foveam descendit, atque obtestatus est nos ut Deum deprecaremur,
d quatinus nobis lanceam suam redderet, in confortationem et victoriam suae plebis.
Tandem per gratiam pietatis suae commonitus est Dominus ut lanceam suam
nobis ostendat. Et ego qui scripsi haec, quum solus mucro adhuc appareret super
terram , osculatus sum eam. Quantum gaudium etexsultatio tune civitatem reple-
vit, non possum dicere. Inventa est autem lancea octavo decimo kalendas Julii9.
e Secunda vero nocte astitit beatus Andréas juveni per quem nobis lanceam reddi-
derat, et dixit ei : « Ecce Deus donavit comiti quod nulli unquam donare voluit, et
« constituit illum vexilliferum istius exercitus, siquidem perseveraverit in amore
« ejus. » Quumque ab eo misericordiam pro populo postularet juvenis, respondit ei
sanctus Andréas, « quod rêvera Dominus misereretur6 sui populi. » Et rursus quum
f quaereret ab eodem de socio, quis esset, quem totiens viderat, dixit ei beatus An-
dréas : «Accède et osculare pedem ejus. » Festinus itaque volens accedere, vidit
plagam unam super pedem ejus, ita recentem et sanguinolentam ac si modo facta
fuisset. Quum autem dubitaret accedere, propter vulnus et sanguinem, ait sanctus
Andréas : « Ecce ille pater qui pro nobis vulneratus in cruce fuit, et haec inde plaga.
G « Haec etiam Dominus praecipit, ut celebrem habeatis diem illum in quo lanceam
«suam vobis reddidit. Et quia in vespere reperta est, et non potuit dies illa cele-
« bris haberi, sequenti hebdomada in octavis solemnitatem celebrabitis; et singulis
* annis deinceps, in die inventionis ipsius lanceae7. Haec quoqiue dices ad eos, ut
« contineant se sicut epistola docet fratris mei Pétri quae hodie legetur. » Et epistola
h fuit haec : Humiliamini sab potenti manu Deih. « Et quotidie clerici ante lanceam can-
« tent hune hymnum : Lustra sex quijam peracta tempus implens corporis. Et quum 8
« dixerint : Agnus in cruce levatus immolandus stipitec9 flexis genibus, hymnum finiant. »
Quum autem ad haec episcopus Aurasicensis et ego quaereremus si sciret litteras,
respondit, «Nescio;» existimans si diceret scio, non crederemus9 ei. Et erat ali-
1 In Turcorum partes occidit. b. e. — 2 Om. duodecim viri b. e. — 3 Aurasiacensis. F. — 4 Raimundus. b. e.
— 5 Faraldus de Thoart. b. e. — 0 Miseretur. a. — 7 Hic om. ecce ille pater, etc. usque ad in die inventionis
ipsius lanceœ cod. a, c, qui eadem verba post recuperare potuit (infra, p. 258, a) restituunt. — 8 Om. tempus
implens corporis b. r. — 9 Scio, nunc quod (quid. F.) crederemus. A. f.
* Id e*t die xiv° mensis Junii , A. D. 1098. (Cf. Tude- (cria, dum crux adoranda proponitur populo. Nunc au
bov. XI , iv, p. 76-77, el p. 1 49 et ao4.) tem cmendatius legitur : Lustris sex qui jam peractis
b I. Petr. v, 6. Tempus implens corporis, et Agnus in crucis levalur Immo
c Sexta stropha hymni : Pange, lingua, gloriosi Prœ- landus slipite.
Hum cerlaminis, qui canitur sexta sanctœ hebdomadis
m. 33
Digitized by
Google
258 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. quantulum sciens : sed in ipsa hora ita ignoravit, ut nec litteras cognosceret, a
neque aliquid eorum quàe litteris didicerat memor esset, exceptis Pater noster, et
Credo in Deum, Magnificat, et Gloria in eœcelsis Deo, et Benedictus Dominas Deas
Israël. Cetera enim ita perdiderat ac si nunquam ea audisset; et licet cum maximo
labore postea pauca recuperare potuit.
Inter bœc autem tanta famés in civitate fuit, ut, excepta lingua, caput equinum b
duobus vel tribus solidis venderetur; intestina vero capreae , quinque solidis; gallina ,
octo vel novem 1 solidis. De pane quid dicam , quod quinque solidi non sufficerent
ad depellendam famero unius? Nec erat mirum, nec grave esse poterat his qui tam
care mercabantur, quum auro et argento et palliis abundarent. Haec autem ideo
cara erant, quia conscientiae militum, possessae criminibus, audacia carebant2. c
Ficus autem immaturas ab arboribus decerpebant, atque coctas3 carissime vende-
bant. Coria4 vero boum et equorum, et alia neglecta ex longo tempore, illa similiter
diu cocta5, carissime vendebantur; adeo ut duas solidatas comedere quilibet pos-
set6. Plerique milites sanguine suorum equorum vivebant; exspectantes Dei niise-
ricordiam, nolebant eos occidere adhuca. Haec autem et alia mala multa obsessis d
imminebant, quae enumerare difficile est. Accedebat etiam aliud satis grave, quod
quidam de nostris ad Turcos fugiebant, et miseriam quae erat in civitate eos do-
cebant. His atque aliis rébus Turci audaces effecti, vehementissime nobis immi-
nebant. Die autem quadam média, in turrem unam de nostris ascenderant circiter
triginta Turci, quod nostri satis exhorruerunt. Tamen nostri pro periculo cer- e
tantes Dei adjutorio, alios occiderunt, alios praecipitari coegerunt. Ob hanc igitur
causam, omnes Boamundo obedientiam promiserunt usque ad quindecim dies
post bellum, ut de custodia civitatis et de bello ipse disponeret. Nam cornes
valde infirmabatur, et episcopus; et Stephanus7 cornes, quem ante captam civi-
tatem pro dictatore alii principes eiegerant, audiens famam belli, aufugeratb. f
Sicut diximus, nostris devictis et depressis et angustiatis, cœleste auxilium ad-
fuit. Et quomodo ante bellum et in bello agere deberemus, beatus Andréas
per juvenem illum qui de lancea dixerat, edocuit : «Offendistis omnes8 gra-
«viter, et ideo humiliati estis;.et clamastis ad Dominum, et exaudivit vos9 Do-
« minus. Et nunc unusquisque pro suis offensis se Deo convertat, et quinque g
«eleemosynas faciat, propter quinque plagas Domini. Quod si haec nequiverit,
« quinquies dicat Pater noster. His peractis, in ea sententia qua convenient prin-
cipes de bello, incipite in nomine Domini, per diem sive per noctem, quia
« manus Domini erit vobiscum. Si quis autem de Victoria dubitat, aperiantur ei
«porte, et vadat ad Turcos, et videbit quomodo Deus iliorum salvum faciet h
« illum. Si autem pugnare aliquis recusaverit, sit cum Juda proditore Domini, qui
«apostolos deseruit, et dominum suum Judaeis vendidit. Pugnent10 vero in fide
• beati Pétri, tenentes quod Deus sibi promisit quod post tertium diem resur-
« geret et ei appareret, et pro hac etiam causa, quod haec terra juris beati Pétri
«sit, et non paganorum. Et sit signum clamoris vestri, Deus adjuva, et rêvera j
« Deus adjuvabit vos. Omnes fratres vestri, qui obierunt ab incepto itinere, aderunt
« vobiscum in hac pugna; et vos expugnate decimam partem hostium, quia ipsi
1 vu vel vm. f. — 2 Conscieniiœ militant posse criminibus audacia carebant a. c. Conscientiœ militant au-
dacia carebant. b. b. — 3 Costa*, a. c. — 4 Corio. a. c. — 5 Coacta. a. — 0 Quislibet posset. a. — 7 Stephanus
autem. b. b. — 8 Inquit, omnes. b. — 9 Nos. b. b. — 10 Pugnam. a. c.
De hac inopia et famé conf. Tudeborem , X , xn , Tyreiweni , lib. VI , cap. v, p. il\ i , et vu , p. a45 et seq.
p. 73, et p. i48 et ao3; conf. quoque Willelmum b Cf. Tudebov. XI, i, p. 76, et p. i£8.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 259
a « in virtutc et jussione Dei novcm partes expugnabunt. Et ne differatis de bello : a. 1098.
« quoniama totidem hostes ab altero latere adducet Dominus, quot habetis ab uno;
«et tamdiu vos hic1 tenebit inclusos, donec alii alios comedant. Sed scitote pro-
« fecto quia advenerunt dies illi quos promisit Dominus beatae Mariae et apostolis
«suis, quod elevaret regnum Christianorum, dejecto et conculcato paganorum
B « regno. Ad tentoria vero eorum propter aurum vel argentum ne divertatis. »
Patuit tune Dei potentia ut, qui nobis per apostolum suum supra dicta pnr-
dicari jussit, corda omnium adeo confortavit ut fide et spe jam triumphasse
quisque sibi de hostibus suis videretur. Adhortabantur alii alios, et adhortando
vires pugnandi resumebant. Vulgus etiam, quod diebus praeteritis inopia atque
c formidine consumptum essevidebatur, principibus modo conviciabatur, querendo
de belli dilatione. Constituta autem die ad pugnam, miserunt principes nostri
Petrum Heremitam ad Corbaran2 ducemb Turcorum, ut desisteret ab oppugna-
tione civitatis, quia juris erat beati Pétri et Christianorum. Respondit ille super-
bus quia, jure vel injuria3, Francos et civitatem habere volebat. Atque Petrum
d Heremitam, inclinare nolentem, supplicare sibi coegitc.
Quaesitum est, eo tempore, quis civitatem custodiret contra illos qui in castello
erant, dum alii ad pugnam progrederentur. Fecerunt* in colle nostri montis,
contra hostes, murum calceum, et propugnacula; et munierunt haec multis pe-
trariis, et dimiserunt ibi Raimundum comitem, qui usque ad mortem infirma-
e batur, et viros usque ducentosd. Ventum5 erat ad diem pugnae. Mane communi-
caverunt omnese, et se Deo dederunt, ad mortem si vellet, vel ad decus Romanae
Ecclesiae et gentis Francorum.
CAPITULUM XII.
Ubi exierunt ab bcllum contra Corbaran.
Constituerunt autem de bello sic : ut de gente comitis et episcopi fièrent duo
ordines duplices, ut pedites praeirent militibus, et pro imperio principum irent
f et starent; et milites sequerentur eos, atque a tergo custodirent. De gente Boa-
mundi et Tancredi similiter; de gente comitis Normanniae et Francigenis simi-
liter; de gente ducis et Burgundionibus similiter. Ibant autem praecones per
civitatem clamantes, unusquisque6 homo principibus de sua7 gente adhaereret.
Mandatum est etiam ut Hugo Magnus et cornes Flandrensis, et Normanniae cornes,
g primi ad bella procédèrent; deinde dux, post ducem episcopus, post episcopum
Boamundusf. Congregati sunt unusquisque ad signum et cognationem suam, infra
civitatem fante portam pontis. 0 quam beata gens cujus est Dominus Deus ejus!
0 quam beatus populus, quem Deus elegit&!0 quam immutatam faciem hujusexer-
1 Hue. a. c. — 2 Corbagaz. F. hic et infra. — 6 Jure injuriu vel. a. c. — 4 Et fecerunt. b. e. f. — 5 Hic
cod. f inscrit hoc lemma : Ubi exierunt ad bcllum. — 0 Ut quisque. e. — 7 Om. sua. a. c.
â Addit in margine Bongarsius : « Subauditur, Si non c Cf. Tudebov. XI, v, p. 78.
■ egerilis quae dico. » d Cf. eumdem, XI, vi , p. 79.
b Cf. Tudebov. XI, îv, p. 77 et p. i5o et ao4; vide e Cf. eumdem, /. c.
qnoque Willelmum Tyrensem, 1. VI, c. xv\ p. a58- 1 Cf. eumdem, le.
259. * Psalm. xxxn, 12.
33.
Digitized by
Google
260 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. citusa tristitia in alacritatem1! Quippe, praeteritis diebus, ibant per plateas civita- a
tis, Dei auxilium appellantes ad ecclesias3, principes et nobiles, et hi qui erant de
populo nudis pedibus lacrymantes, et pectora percutientes ; adéo triste» ut pater
filium obvium non resalutaret, neque respiceret, nequefrater fratrem. Modo vero
cerneres eos alacres equos emittere, excutere arma et vibrare hastas; nec posse
pati quietem, quin dictu yel opère aliquid jocundum facerent vel dicerent. Sed b
cur pluribus raoror? Concessa est potestas illis egrediendi; et quae a principibus
consulta3 fuerant, ordine complentur. Inter haec dux Turcorum Corbaras, infra
tentorium suum scaccis* ludebat; et accepto nuntio quod Franci ad pugnam
progrederentur, turbatus animo, quodpraeter spem haec audiebat, appellavitquem-
dam Turcum qui de Antiochia aufugerat, nomine Mirdalin5', nobileta et nobis c
notum per militiam suam, et dixit ei : « Quid hoc est? Nonne tu mihi dixeras quia
« Franci pauci erant, et nunquam mecum pugnarent ? » Et respondit ei Mirdalin 6 :
« Non dixi quod non pugnarent, sed veni, et videbo eos, et dicam7 tibi si poteris
• eos facile superare. » Et jam tertius ordo de nostris progrediebatur, Quumque
vidisset ordinum disposîtiones, Mirdalin dixit ad Gorbaran : « Occidi quidem isti d
« possunt, sed verti in fugam nequeunt. » Et tune Corbaras illi : « Nulli eorum pro-
« pelli aliquatenus possunt? » Et respondit Mirdalin : « Non quantum planta pedis
« habet, cèdent, si omnis gens8 paganorum eis incurrat. ■ Tune ille, licet turbatus,
ordines multos et multipliées instruit adversum nos. Et quum primo potuissent
exitum nobis prohibere, pacifiée exire permittebant. Nostri autem tantum acies e
suas versus raontana dirigebant, caventes ne nos incingerent a tergob. Erant autem
montana a ponte9 quasi duobus magnis milliaribus. Procedebamus ita spatiosi,
sicut in processionibus clerici pergere soient. Et rêvera nobis processio erat.
Etenim sacerdotes etmulti monacbi, induti stolis albis, ante acies militum nostro-
rum pergebant, Dei adjutorium et sanctorum patrocinia invocando can tantes, f
At contra, hostes nobis incurrebant, et sagittabant. Mandavit etiam Corbaras ad
principes nostros, paratus erat facere modo quod nuper abnegavit, ut quinque
vel decem Turci cum totidem Francis decertarent ; et quorum milites vincerentur,
pacifice aliis cédèrent. Responderunt ad haec nostri : « Noluistis, quum haec volui-
«mus; nunc autem quia properavimus10 nos ad pugnam, decertent singuli pro g
« suo jura »
Quumque, ut diximus, planitiem totam occupa vissem us, quaedam pars Turco-
rum post nos remansit, atque quibusdam peditibus nostris incurrit. Pedites vero
illi, facto gyro, impetum hostium sustinuerunt viriliter. Quum vero Turci nullo
modo eos propellere possent, ignem circa eos accenderunt, ut qui gladios non for- h
midabant, saltim ab igne corriperentur. Itaque cedere eos compulerunt ; habebat
enim locus ille fœnum multum et siccum. Egressis namque ordinibus, stabant
sacerdotes nudis pedibus et induti sacerdotalibus vesti mentis supra muros civitatis,
Deum invocantes ut populum suum defenderet, atque testamentum, quod san-
guine suo sancivit, in hoc bello per victoriam Francorum testificaretur. In hoc j
autem spatio quod processimus a ponte usque ad montana, maxime laboravimus
propter hoc quod ipsi hostes volebant nos accingere. Inter haec, licet majores hos-
1 Alacritate. a. c. — 2 Ecclesiam. f. — 3 Consolata. a. c. — 4 Schachis. e. — 5 Mirdalim. b. b. hic et
infra. Murdalim. f. — • Mirdalis. f. — 1 Et vide, ei dicam. b. — 8 Omne genus. b. e. — 0 Longe a ponte.
b. b. — 10 Paravimus. b. e.
' Quem Amirdalim dicit Fulcherius Carnotensis. p. 1 5i et ao5 ; vide qooque Willelm. Tjr. 1. VI , c. xvn ,
b De hoc praelio cf. Tudebov. XI, vu, p. 8o-8i ; et p. a63 et seq.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 261
a tium ordines nobis, qui in turma episcopi eramus, incumberent, tamen per prae- a. 1098.
sidium dominicœ lanceas, quae ibi erat, nullum ibi vulneraverunt ; sed neque sa-
gittam nobis intorserunt. Vidi ego hœc quae loquor, et dominicain lanceam ibi
ferebam. Quod si quis dicat Heraclium vicecomitem % vexilliferum episcopi , in
hoc bello vulneratum fuisse, sciât quod et vexillum suum alii tradiderat, et ordi-
b nem nostrum longe reliquerat. Ut vero omnes viri bellatores de civitate progressi
sunt, apparuerunt nobis quinque aliae acies inter nos. Etenim, ut jam dictum est,
octo acies nostri principes tantum constituerant ; et tredecim ordines extra civi-
tatem fuimus1. Hoc unum valde memorabile non praetereamus. In principio
egressionis2 ad pugnam, imbrem divinum super omnem exercitum suum immisit
c Dominus, parvum sed gratum, quo qui tactus est, omni gratia repletus et for-
titudine, et hostes contemnebat, et quasi in deliciis regiis semper enutritus exsi-
liebat. Non minus hoc idem mirabile equis nostris etiam contigit. Gui enim de-
fecit equus suus, nisi peracta pugna, etiam si non gustaverit aliquid praeter cortices
et folia arborum per octo dies3? Multiplicavit adeo Deus exercitum nostrum ut,
d qui ante pugnam pauciores hostibus esse videbamur, in bello plures eis fuimus.
Itaque nostris progressis et dispositis, non licuit nobis committere pugnam, et*
ipsi versi5 sunt in fugam6. Persecuti sunt eos nostri usque ad occasum solis.
Operabatur ibi mirabiliter Dominus tam in viris quam in equis nostris. Quippe
viri avaritia a bello non revocabantur; et illi equi famelici, quos vix domini sui in
b prœlium pasccndo deduxerant, levissime equos Turcorum, pingues et currentis-
simos, modo consequebantur. Nec gaudium hoc solum voluit habere nos Dominus.
Etenim Turci qui castellum de civitate munierant, videntes suorum praecipitem
fugam, desperantes, alii tantum pacti vitam se nostris reddiderunt; alii préci-
pites fugerunt. Et licet bellum hoc tam atrox atque timidum esset, tamen pauci
F milites de hostibus ibi ceciderunt; sed de7 peditibus eorum vix aliquis evasit.
Omnia autem tentoria hostium capta sunt, et auri, et argenti multum, et spolio-
rum plurimumb; annonae vero et pecorum et camelorum sine mensura et nu-
méro. Renovatumque est nobis illud Samariae de mensura similaginis et hordei,
quae statere8 accipiebanturc. Facta sunt autem haec in vigilia apostolorum Pétri
g et Paulid quibus intercessoribus Jésus Christus Dominus noster contulit hanc
victoriam peregrinae Ecclesiae Francorum, qui vivit et manet cum servis suis
propitius Dominus per cuncta9 saecula saeculorum. Amen.
CAPITULUM XIII.
Ubi obiit Ademarus, episcopus Podiensis, et ubi apparuit ipse Petro Bartholomeo per visionem,
serunda nocte qua defunctus fuit.
Factum est autem post victoriam quod principes nostri Boamundus et cornes,
1 Fuerunt. b. e. — 2 Egressionis nostrœ. b. e. — 3 Per septem dies. b. e. — 4 Qaoniam. b. e. — 5 ife-
versi. F. — 6 Om. in fugam a. cf. — 7 Om. de a. c. — 8 Pro statere. b. b. — 9 Omnia. b. e.
' HerocliusPontii .vicecomitis dePolignac, fratererat. e IV Rbg. vu, 18.
k Cf. Tudebov. XI, vin, p. 8 1 -8a; et p. i5i et ao5; d Die xxvm° menais Junii, anno Domini 1098. (Cf.
Willelm. Tyr. 1. VI, c. xxii, p. 271-272. Tudebov. /. c. p. 83 et annot. a.)
Digitized by
Google
262 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. et dux, et cornes Flandrensis, castrum civitatis receperunt a; sed Boamundus altiores a
turres suscepit, jam tum dolorem concipiens quo1 protulit iniquitatem. Etenim
consequenter homines ducis, et Flandrensis , et cômitis Sancti iEgidii, violenter
de castello expulit, dicens se jurasse illi Turco qui civitatem reddidit quod ipse
solus haberet eamb. Ob hoc etiam, quia impune id commiserat, castella civitatis
et portas, quae* cornes et episcopus et dux, tempore obsessi quo fueramus, serva- b
verant, requirere cœpit. Concesserunt ei omnes praeter comitem. Hle enim, licet
infîrmus esset, tamen portam pontis, nec prece, nec promissis, nec minis dimit-
tere voluit. Nec solum principes nostros eo tempore discordia concussit ; verum
etiam populi gratiam ita dissolvit, ut pauci essent qui non cum sociis vel domes-
ticis suis de furti vel rapinae causis concertarent. Nec in civitate3 judex aliquis c
erat qui posset vel vellet discurrere* causas; sed quantum quisque poterat, eo
modus injuriae venit. Cornes autem et episcopus valde infirmabantur, et tueri suos
ab injuria minime poterant5. Sed quid moram in his agimus? Quippe nostri otio et
divitiis reniissi, de itinere propter quod vénérant, usquc in kalendas NovembnV,
contra Dei praeceptum, distulerunt. Etenim eo tempore, ita territae atque confectae d
timoré Sarracenorum civitates in fuga Turcorum fuerunt ut, si tune equi tassent
nostri Franci, non esset usque in Iherusalem civitas quae lapidem, ut nos cre-
dimus, eis remitteret6. Interea dominus episcopus Ademarus Podiensis, dilectus
Deo et hominibus, vir per omnia omnibus carus, die kalendarum Augustid in pace
migravit ad Dominum. Tantusque luctus omnium Christianorum in morte ejus e
fuit, ut nos qui vidimus, quum pro magnitudine rerum scribere curavimus, com-
prehendere aliquatenus nequivimus. Quantum utilis Dei exercitui et principibus
fuerat, post mortem ejus manifestum fuit: quum inter se divisi principes, Boa-
mundus in Romaniam est regressus , et dux Lotharingiae versus Roais profectus
est. Scpulto igitur episcopo in ecclesia Beati Pétri Antiochiae", secunda nocte f
astitit Dominus Jésus, cum beato Andréa et ipso eodem episcopo, Petro illi Bar-
tholomeo qui de lancea dixerat, in capella comitis, ubi lancea Domini erat. Et
locutus est ei episcopus, dicens f: a Gratias Deo, et vobis omnibus fratribus meis,
« et Boamundo, qui me de inferno liberaverunt. Etenim peccavi graviter, post-
« quam lancea Domini reperta est. Ob hoc utique 7 in infernum deductus sum g
«atque ibi flagellatus acerrime; et caput meum et faciès combusta sunt, sicut
« videre potes. Fuit ibi anima mea, ab hora qua de corpore egressa est, donec cor-
«pusculum meum pulveri traditum est. Reddidit mihi Dominus, inter ipsa flam-
« marum incendia, vestimentum quod vides; quia quum episcopatus ordinem sus-
«cepi, illud pro Deo cuidam pauperi tribui. Et licet exaestuaret gebenna, et h
« insanirent adversum me ministri Tartarei, nibil tamen subtus laedere potuerunt.
«Nihil8, de omnibus quae de patria mea detuli, adeo mihi profuit sicut baec
«candela, quam amici mei hic pro me obtulerunt; et illi très denarii, quos ego
«lanceae obtuli. Haec etenim me refecerunt, quum usque ad mortem esuriens de
« inferno progrederer. Dominus meus Boamundus dixit quod corpus meum in j
« Iherusalem portaret. Sit illi pro gratia sua ne me moveat, quia de sanguine Do-
1 Qui. b. e. f. — * Quas. e. — 3 Civitatem. a. c. — 4 Dirimere. b. e. Discutere. F. — 5 Nec taeri eos ab
injuria poterant. e. — 6 Eremitteret. b. e. — 7 Itaque. b. b. — 8 Tamen nihil. e.
* Cf. TudeboY. XI, ix, p. 8a , et p. i5i et ao5. d Id est die i° mensis Augusti, A. D. 1098. (Cf. Tu-
h Conf. eumdem , XIII, vi f pag. 94-95, el p. i56 et debov. XII, iv, p. 85-86, et p. i53 et 207.)
209. e Cf. Willelm. Tyr. 1. VII, c. 1, p. 278.
• Cf. eumdem, XII, 1, p. 83, et p. i5a et 206. ' Oraittunt hanc visionem ceteri scrip tores.
Digitized by
Google
I
HISTORIA FRANCORUM. 263
mini adhuc ibi est, cui me sociavit. Sed si dubitat de his quœ tibi dico, aperiat a. 109s.
sepulcrum meum, et, caput et faciem meam perusta videbit. Domino meo co-
miti familiam meam commisi; benefaciat ei9 ut Deus faciat secum misericor-
diam, et adimpleat quœ iili promisit Et ne doleant fratres mei si ego vitam
finivi, quoniam nunquam eis1 profui quantum prodero, si praecepta Dei ser-
vare voluerint. Etenim cum illis habitabo, et omnes fratres mei qui vitam, ut
ego, finierunt; et eis apparebo, et multo melius quam hactenus consiliabor
eis2. Et vos, fratres mei, estote memores pœnarum inferni, quœ tam graves et
horrendae sunt. Servite itaque Deo, qui vos3 liberare potest de his atque aliis
malis. Et quam bene natus qui inferni pœnas ignorabit! Poterit hoc illis4 con-
ferre Salvator, qui praecepta ejus servaverint5. Quod superaverit de hac can-
dela in mane, conserva. Et eligat cornes cum quibus ipse voluerit episcopum
loco mei, quoniam non est justum ut, si ego defunctus sum, Beata Maria epi-
scopum non habeat. Unum 6 de palliis meis donate ad ecclesiam Sancti An-
dreœ. » Et beatus Andréas supplicavit ei. Post hœc beatus Andréas assistons
propius, taliter locutus est : « Audiant omnes quœ per me loquitur Dominus :
Memor esto, cornes, illius doni, quod tibi tradidit Dominus; quœ opéra ri s, in
nomine ejus operare, ut Dominus facta et dicta tua dirigat, et orationem tuam
exaudiat. Prius7 donum quod vobis contulit Dominus, scilicet Nicœa, est a versa
ab eo. Deus donavit vobis suam civitatem, et abstulit eam inimicis vestris; et
postea non fuit ibi cognitus. Et si aliquis nomen Domini invocavit, ibi fuit fla-
gellatus, et opéra Domini non fuerunt ibi facta. Et propter bonitatem suam no-
luit vos derelinquere Dominus, quin concederet vobis ea quœ petitis, et plus
etiam quam quœrere ausi estis. Ilie enim vobis lanceam contulit, quœ corpus
suum plagavit, unde sanguis nostrœ redemptionis effluxit. Et non donavit vobis
ita facere de hac civitate sicut de altéra fecistis; et videre potestis quia pro
mentis vestris non donavit eam vobis Dominus. Mandat tibi, o cornes, Dominus
ut sapias qui se dominum hujus civitatis voluerit facere super alios; et quœrc
ab eo quale dominium voluerit8 portare propter Dominum. Quod si tu et alii
fratres tui, quibus Deus hanc civitatem donavit, cognoveritis quod fidelis sit, et
justitiam Dei tenere voluerit, habeat9. Et si justitiam et judicium noluerit facere
et tenere10, sed per po testa te m suam vult tenere civitatem, tu per te et per fratres
tuos postula consilium a Deo, et Deus dabit tibi. Et illi homines qui via recta
venerunt, vel Deum diligunt, tibi non déficient; illi autem, qui nolunt11 tenere
viam rectam, revertantur ad illum qui noluit12 tenere justitiam; et videbitur13
h « quomodo Deus salvabit illos. Sed habebunt maledictionem, ex parte Dei et matris
ejus, illam quam habuit Lucifer quum de cœlo cecidit. Et vos, si unanimes sitis,
postulate consilium in oratione, et Deus dabit vobis. Et si concordia sit inter
vos, tenete consilium de patriarcha*, qui sit de vestra lege. IUos autem homines
qui de captivitate ad vos venerunt ut legem vestram tenerent, nolite solvere illos.
Sed illos qui ambulaverunt in Corrozanam ut Deum Turcorum adorarent, nolite
recipere; sed habete eos sicut Turcos, et mittite duos vel très ex his in carcerem,
1 Nanqaam tantum eis. b. — 2 Consolabor eos. b. e. — 3 Om. vos F. — 4 Om. illis F. — 5 Servave-
runt. a. — 6 Unde. f. — 1 Primum. b. e. — 8 VolebaU a. c. — 9 Om. habeat a. c. f. — 1(? Et justitiam
tenere vel facere voluerit [tenere voluerit. b.) , habeat. Et si judicium vel justitiam tenere vel facere noluerit. b. b.
— n ffoluerint. r. — 12 Noluerit. f. — 13 Videbunt. e.
• Antiochia capta , Bernardum , Artasiensem episcopum , Franci Anliochensem designaverunt patriarcham. (Cf.
Willelm. Tyr. I. VI , c. xxiii , p. 27*.)
Digitized by
Google
264 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. «et ipsi demonstrabunt vobis alios. Postquam autem suprascripta facta.fuerint, A
«petite a Domino consilium de via propter quam venistis; et ille bene consilia^-
« bitur vobis. Iherusalem est prope vos decem dies; et si non vultis tenere supra-
« scripta1, de decem annis non ibitis in Iherusalem. Et post decem annos, reducam
« infidèles in honore; et centum de iilis praevalebunt adversus mille de vobis. Et
«vos, homines Christi, petite a Domino petitionem quam Apostoli petierunt; et b
« sicut illis donavit, ita et vobis nunc donabit. Cornes et Boamundus, ite ad eccle-
«siam Beati Andreae, et ille dabit vobis optimum consilium apud Deum. Et quod
« in corde vestro posuerit Deus, illud facite. Et postquam visita verit vos beatus An-
« dreas, visitate illum, et facite ut fratres vestri visitent illum. Inter vos, cornes et
« Boamundus, sit concordia, et dilectio Dei et proximi. Et si bene vos vero2 con- c
« cordaveritis, nulla res poterit vos dissipare. Priraam justitiam quam debetis
«facere, decet demonstrare. Sicut sunt homines de singulis episcopiis suis, profi-
«teantur divitias suas; et adjuvent pauperes de cognatione sua, prout poterunt3
« et necesse fuerit. Alias autem, sicut concorda veritis, facite. Quod si hanc et alias
« justitias tenere noluerint, vos eos constringite. Et si aliquis aliam civitatem reti- d
«nere voluerit de his quas vobis Deus4 dabit, secundum suprascripta facite ut
« se contineat. Si autem facere noluerint, cornes cum filiis Dei eos flagellet. » Haec
vero dicta primum crédita, deinde oblita sunt; etenim alii dicebant, «Reddamus
«civitatem imperatori;» alii autem non.
Quum vero Petrus morte perurgeretur apud obsidionem Archados% advocavit e
comitem, et dixit ei : « Quum veneris in Iherusalem, facut exercituspostulet Deum
« quatinus vitam tuam prolonget et continuet, et Deus prolongabit eam tantum-
«dem quantum vixistû Tu autem, quum reversus fueris, prope quinque leugas
«ecclesiam Sancti Trophimib lanceam Domini pones, et ecclesiam ibi fabricari
« faciès; et fiet ibi monetac, quam tu jurabis ne falsa fiât; sed neque aliud aliquid f
« falsum ibi fieri permittes. Vocabitur ille locus Mons Gaudii; et fient haec5 infra
« Provinciam. Etenim beatus Petrus Trophimod discipulo suo promisit quod lan-
« ceam Domini ei mitteret6. »
Atque sic per hujusmodi discordias et seditiones, res pauperum annulatae sunt.
De hoc consilio quod acceperunt apud Sanctum Andream principes, nihil fuit, g
Inter haec Turci de Caleph quoddam castrum, quod Asac vocatur7, obsederunt.
Afflicti itaque Turci qui intus erant mandaverunt duci qui in illis regionibus
erat, ut castrum ipsorum reciperet ; quia deinceps non alium nisi de génère Fran-
corum dominum habere volebant. Ob hoc itaque dux, Antiochiam reversus, comi-
tem, qui jam convaluerat ex infirmitate, et milites et pedites suos omnes, pro h
causa pauperum8, ut in Hispaniam depraedatum eos deduceret, in unum evoca-
verat, multum9 rogavit ut Turcis, qui Deum reclamabant, pro Deo et pro gloria
gentis Francorum atque pro se succurreret; addens quod contra machinas ob-
sidentium Turcorum obsessi Turci crucem praetenderent. His atque aliis hujus-
1 Supradicta. b. b. — 2 Om. vero b. e. Duo. f. — 3 Poterint. a. c. — 4 Om. Deus F. — 5 Fiet hœc a. c. f.
— 6 Om. Qaum vero Petrus, etc. usque ad quod lanceam Domini ei mitteret b. e. — 7 Om. quod Asa vocatur
b. e. — 8 Pro causa propria. f. — 9 Et multum. a. c.
" Cf. TudcboT. XIII , x , p. 97 et a 10. dus et Ado , Trophimuni , episcopum Arelatensem , sancli
b Nimirum Arelatensem. (Cf. Baiilet, Les Vies des Pétri discipulum fuisse.
saints, 29 Dec. p. 686, Paris, 1739.) ' Hoc casteHum, quod Asa dicit noster, Hasarth (ho-
e Cf. Cangii Ghssar, mediœ et infimœ latinit. v° Moneta die Aïn-Zarba) a Willeimo Tyr. 1. VII, c. m , p. 280,
Tolosana. no mi n a tu r; Ezaz autem , apud Reinaud , Extr. des Hist.
4 Cf. Act. xx, A; xxi, 29. Crédit noster, sicut Usuar- arab. p. 10. Hujus urbis quidam Omar regulus erat.
Digitized by
Google
HISTORIA FRÀNCORUM. 265
a modi precibus, cum duce cornes profectus est. Haec autem ubi a Turcis cognita a. 1098.
sunt, ab obsidione discedunt. Ut vero ad Asa exercitus noster pervenit, suscepit
dux obsides de castello pro fidelitate deinceps; et cornes cum gravi1 dispendio
sui exercitus Antiochiam reversus est. Rursus cornes congregavit milites suos, ut
plebem pauperum in Hispaniam conduceret, quae famé et taedio Antiochiae defi-
b ciebat. Apparuit autem sanctus Andréas Petro Bartholomeo, eo tempore apud
Roiiam2, infra tentorium, ubi manebat episcopus Atensis*, et capellanus coraitis
Raimundi3, et alius capellanus4 nomine Simon. Hic autem Simon audiens eos
colloquentes sibi, scilicet sanctum Andream cum Petro Bartholomeo, caput suum
coopérait; et, ut ipse retulit, plurima audivit, sed hoc solum retinuit : « Domine,
c a ego dicam. » Episcopus vero5 Atensis ait : «Nescio utrura in somnis fuerit an
«non : quidam senex stetit coram me, indutus alba et stola6, atque in manibus
« suis Dominicam lanceam tenens, ait mihi : Credis hanc esse lanceam Jesu Christi?
« Et respondi : Credo, Domine. Atque quura sic secundo et tertio idem quaesisset
ua me, dixi : Rêvera credo, Domine, hanc esse lanceam quœ sanguinem de latere
d « Jesu Christi eduxit, unde redempti sumus omnes. Et post haec cum impetu me7, qui
• prope dormiebam, excitavit. Ego autem8, quum evigilassem, splendorem qui-
«dem insolitum vidi, et quasi quamdam gratiam animo concipiens, ab eis qui
«aderant quaerere cœpi utrum quamdam quasi plebis tumultuationem 9 senti-
« rent. Et cœperunt omnes alii dicere : Minime. » Ille vero Petrus cui haec revelatio
e facta fuerat, quum adinvicem ea quae supra diximus diceremus10, respondit :
« Et merito gratificum splendorem hic conspicitis, quum ille Pater diutius hic ste-
«terit, a quo omnis gratia procedit. » Quum autem ab eo quaereremus ut quae
dicta sibi fuerant nobis manifestaret, haec nobis et comiti dixit : « Hac nocte venit
« hic Dominus et beatus Andréas in specie qua prius venire soliti sunt; et tertius
f a quidam, cujus statura erat parva, indutus lineis, et barba longissima. Tune
« comminatus est mihi multum beatus Andréas, eo quod reliquias corporis ipsius
« apud Antiochiam repertas in ecclesia ipsius, in quodam loco indigno dimiseram ;
« et dixit : Quum prœcipitatus essem de quodam monte ab infidelibus, duos digitos mihi
• confregi, atque post mortem meam hic vir eos accepit et Antiochiam detulit; et tu
g « quum eos invenisses, negligenter habuisti : alteram passas es tibi subripi; alterum ibi
« indigne dimisisti. Et ostendit manum sine11 digitis. Deinde, o cornes, de te mul-
«tum questus est : nam, quum munus ineffabile nullique alii concessum a Do-
« mino acceperis, graviter et nequiter peccare in conspectu Domini non vereris.
« Unde tibi Dominus hoc signum demonstravit. Namque ante quintum diem
h « quum in festivitate beatae Fidisb candelam adeo magnam obtulisses, ut per très
« dies et totidem noctéi durare potuisset; non quidem illa splendorem dédit,
« sed statim liquefacta in terram corruit. In hac autem nocte quum parvam can-
«delam obtulisses, adeo ut vix usque ad galli cantum durare posset, et dies est
« et durât adhuc nec tertia pars ex ea combusta est. Propterea haec tibi mandat
j « Dominus : Nihil incipias, nisi prius pœnitentiam egeris; alioquin tu et quicquid
«egeris, ut candela liquefacta, in terram corrues. Quod si pœnitentiam egeris,
1 Grandi, e. — 2 Rodiam. b. e. — 3 Raimundus. b. e. f. — 4 Caput. a. c. — 5 Om. vero b. e. — 6 Indutus
stola alba. b. e. — 7 Me Raimundum. b. e. — 8 Ego autem Raimundus. b. e. — 9 Quamdam quasi plebem tumul-
tuationem. a. c. — 10 Quœreremus. b. e. — 11 Sine duobus. B. e.
" Melius Attensis. Hujus episcopi sedem in Narbo- b Id esl die vi° mensis Octobris an. Domini 1098;
nensi provincia sitam dicit Fabricius , Salutar. luce Evan- in quo die festum sanct® Fidis sive Fidei in Ecclesia
gelii : , Hamburg. 1 731 . Fortasse legendum est , « Episco- Aginnensi (Agen) celebratur. (Cf. Baillet, Vies des Saints,
« pus Artasiensis » » de quo vide supra , p. 2 63 , annot. a. 6 octob. )
m. 3 A
Digitized by
Google
266 RAIMUNDI DE A3UILERS
109s. «quicquid mcipias in nomme Domini Deus perfkiet et consunimabit; et, ut a
« c&idelaiA parvam vides dit* durare, siti faciet Dominus magnum quicquid ince-
• péris, etiam 1 si parvum sit. » Quurnque cornes se ita graviter peccasse excusaret,
Petnas et peccattun sibi narravit, et cornes ita confessus est et pcenitentiam egit.
Ët rurras dixit Petrus ad comitem : « Conqueritur, o cornes, beatus Andréas de
• consiliariis tuis, eo quod multa mala tibi scienter oonsilientur. Quare tibi prae- b
« ctpitur ut illosad consilitrm tuum non admittas, nisi prius jurent quod scienter
« mala tibi non dent consilia. Audi adhue, cornes : mandat tibi Dominus ne dhi-
«tius ttioram facias, quia nisi prius Iherusaiem capta fuerit, succursum nullum
« habebis. Qtram autem prope Iherusaiem fueris, nullus per duas leugas ibi equi-
« tet, Quod si ita feceritis, civitatem suam donabit vobis Deus. Post h«c multas c
• gratias retulit mihi sanctus Andréas quod ecclesiam, quae suo nomine fabricata
■ fuerat, apud Antiochiam consecrari feceram. Haec et alia locutus est mihi sanctus
« Andréas, de quibus dicere nunc locus non est; post haec sublati sunt, ipse et
«socii ejus. »
CAPITULUM XIV.
Ubi veniunt Albaram et Marram, et obtinuerunt eas.
Igitur cornes, cum populo pauperum et paucis militibus in Syriam profectus, d
primant civitatem Sarracenorum, Barram* nomine, viriliter expugnavit; et multa
millia Sarracenorum .ibi interfecit, et multa millia ad Antiochiam reducti venun-
dati sunt. Et illos qui , dum oppugnarentur, timoré mortis se ei reddiderant*,
liberos ire permisit. Deinde habito consilio cum capellanis suis et principibus,
satis laudabiliter et honeste quemdam sacerdotem episcopum b ibi elegit. Eteniiri, e
convocatis omnibus qui ibi secum aderant, quidam comitis capellanus parietem
quemdam ascendit, atque omni conventui comitis desiderium manifesta vit. Quum-
que populus multum instaret ut electio fieret, idem comitis capellanus rursum
cœpit quœrere si esset ibi aliquis de clero qui fidelium vota susciperet, et,
quantum posset paganis resistendo, Deo et fratribus ibi serviret. Quumque f
omnes tacerent, Petrum quemdam, Narbonensem génère, advocavimus, cui in
pnesentia totius consilii laborem episcopatus ostendiraus, rogantes ut pro Deo et
fratribus illum suscipere non dubitaret, si hoc in animo#iabebat, ut mallet mori
quam relinquere civitatem illam. Quœ quum profiteretur, laudavit eum omnis po-
pulus unanimiter, atque Deo multas gratias protulit, quod episcopum Romanum g
in orientait Ecclesia habere voluit, per sui administrationem. Concessit episcopo
cornes medietatem civitatis et totius territorii. Et jam instabant kalendae Novem-
bris in quibus omnes principes convenire Antiochiam promiserant, et incipere
iter propter quod vénérant. Erat autem Barra ab Antiochia longe per duos dies
ultra Antiochiam.
1 Om. etiam a. c. f. — 2 Crediderant. f.
* Cf. Tudebov. XII, p. 86 et p. i5a et 907; item- vel Elbariè. (Cf. Reinaud, Extr. des Hist. Arabes, p. 10.)
que Willehn. Tyr. I. VII, c. vni , p. a88 et seq. qui b Qui, ut ait noster, nominabatur Petrus. (Cf. supra,
hanc civitatem Albaram dicunt; Sarraceni autem Barè p. i53, annot c.)
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 267
a Igitur cornes relicto exercitu suo apud Barram cum eiecto suo, et multis cap- ^ 1098.
tivis, et spoliis magnis, cum grandi exsultatione Antiochiam reversus est. Conve-
nerant ibi omnes principes, praeter Balduinum, fratrem ducis. Hic vero Balduinus
ante captam Antiochiam versus Euphraten profectus, Roais *, ditissimam civita-
tem atque famosam, obtinuerat; et multa praelia cum Turcis féliciter gesserat*.
b Sed antequam ad reliqua vcniamus, hoc unum2 praetereundum non videtur de
duce Lotharingiae : qui quum Antiochiam eo tempore cum duodecim militibus
veniret, centum quinquaginta Turcos obviam habuit. Tune assumptis armis, et
cohortatus milites suos, viriiiter hostes aggressus est. Turci autera ut viderunt
quia Franci mortem magis pugnando quam fugam cum salute eligerent, quae-
c dam pars Turcorum descendit, ut altéra pars securius pugnaret, quum scirent
socios suos a bello, dimissis equis suis, non discessuros. Sic itaque bellum in-
ceptum quum diu graviterque duraret, confortati adinvicem milites ducis, qui3
et numerum duodecim apostolorum continerent, et dominum suum quasi vica-
rium Dei haberent, imperterriti agmina Turcorum invadunt. Contulit ibi Deus
d tantam victoriam duci, ut usque ad tri gin ta ex eis occideret, et totidem caperet;
reliquosque persequutus in paludibus et fluinine, quae vicina erant, alios necari,
alios submergi coegitb. Et sic cum magna Victoria Antiochiam venit; faciebat enim
capita caesorum ab aliis Turcis vivis deferri : quod nostris satis jocundum fuit.
Itaque quum omnes principes convenissent in ecclesiam Beati Pétri, de itinere
e nostro agere cœperunt. Tune quidam, qui castella et reditus in regione Antiochiae
babebant, dixerunt : « Quid fiet de Antiochia? Quis servabit eam? Imperator non
« veniet. Etenim accepto nuntio quod Turci obsiderent nos, non confidens virtuti
«suae neque hominum multitudini, quam secum habebat, aufugit. An adhuc
« exspectabimus eum? Certe non veniet in auxilium nostrum, qui fratres nostros
f « ad auxilium Dei et nostrum venientes, ut reverterentur4 coegit. Et si dimittimus
«hanc civitatem, et Turci occupent eam, erunt ultima détériora prioribus0. Sed
« omnes concédant eam Boamundo : quoniam ipse est sapiens, et optime servabit
« eam; et nomen ejus magnum est inter paganos. » At cornes5, et alii econtra dice-
bant : « Imperatori juravimus super dominicam crucem, et spineam coronam, et
g « super multa alia sancta, quia nec civitatem, nec castellum de omnibus pertinen-
« tibus ad imperium ejus retineremus sine ejus voluntate. * Sic itaque aliis contra-
dicentibus, hoc modo et alio modo, in tantam discordiam principes vénérant,
ut pene ad arma venirent. Etenim dux et cornes Flandrensis leviter de civitate
Antiochiae habebant : propterea, licet ut de Boamundo vellent quod habereteam,
h tamen non audebant ei eam laudare, metuentes incurrere perjurii infamiamd.
Hoc ergo modo de itinere, et de aliis6 quae itineri et pauperibus usui forent,
diflFerebatur. Haec autem quum populus vidisset, cœpit dicere quisque ad sociura
suum et ad vicinum, deinde palam omnibus : «Quoniam principes, vel propter
« timorem vel propter juramenta quae imperatori fecerunt, nos in Iherusalem
j «ducere nolunt, eligaraus de militibus aliquem fortem, cui fideliter serviendo,
« et tuti esse possimus, et, si gratia Dei est, eodem milite duce in Iherusalem per-
« veniaraus. Eho7! non suffi ci t principibus nostris quod hic per annum fuimus,
1 Boias. f. — 2 Om. unum F. — 3 Quod. b. e. — 4 Et reverterentur. a. c. — 5 Cornes Raimundus. b. e.
— 6 Aliis rébus, e. — 7 Eo. a. Et. v.
' Cf. Willelm.Tyr.l. VU^.vi ,p. 284 et seq. et Order. c Luc. xi, 26.
Vital, t. III, p. 563. d Cf. Tudebov. XII, vi, p. 87; p. i53 et 208.
b Cf. Wiilelm. Tyr. 1. VII, c. iv, p. 281 et seq.
34.
Digitized by
Google
268 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1096. « et ducenta millia armatorum hic consumpta sunt? Habeant qui volunt aurum a
« habere imperatoris, et qui volunt redditus Antiochiae habere. Nos autem, Cliristo
«pro quo venimus duce, itcr nostrum aggrediamur. Pereant maie qui volunt
« habitare Antiochiae, sicut nuper habitatores ejus perierunt. Quod si hœc tanta lis
« diutius propter Antiochiam datur, diruamus muros ejus; et pax qu& ante captam
« civitatem principes tenuit, destructa civitate eosdem tenebit. Alioquin, antequam b
«omnino famé et tedio hic deficiamus, ad propria reverti debemus. & His atque
aliis de1 causis discordem pacem cornes et Boamundus inter se fecerunt. Igitur,
determinato die, jubetur populus praeparari ad devotum iter.
Praeparatis igitur necessariis, die constituta, profectus est cornes Sancti iEgidii
et Flandrensis cum populo in Syriam2; ibique Marram, ditissimam civitatem, c
et populosam obsederunt\ Erat enim Marra a Barra octo3 milliaribus. Et erant
cives Marrae ita superbi, quia quodam tempore in quadam pugna multos de
nostris occiderant, ut exercitui nostro raaledicerent, et principibus convicia-
rentur4; et, ut maxime nos provocarent, cruces super muros ponentes, multis in-
juriis eas afficiebant. Hac itaque de causa, secunda die adventus nostri, ita acriter d
eos oppugnavimus ut, si quatuor scalas plus habuissemus, capta esset civitas;
sed quoniam non habuimus nisi duas, et illas easdem brèves et fragiles, et ti-
mide5 super eas ascenderetur6, consultum est ut fièrent machinae et crates, et
aggeres, quibus impelleretur murus, et effoderetur, et coaequaretur. Interea venit
Boamundus cum exercitu suo, et obsedit eam ex alia parte : rursus non compa- e
ratis armamentis qua» supra diximus, quasi pro cohortatione 7 Boamundi qui
priori oppugnationi non affuerat, voluimus vallum compellendo8 invadere mu-
rum. Sed hoc frustra fuit. Nam multo deterius quam antea, tune pugnatum est.
Post haec tanta famés in exercitu fuit, ut, quod dictu miserabile est, plusquam
decem millia virorum per sata, more pecudum, ire videres fodiendo, et inves- f
tigando si forte aliqua grana frumenti, vel hordei, aut fabae, sive alicujus legu-
minis grana reperirent. Interea, licet compararentur quae supra diximusbad op-
pugnandum machinae, tamen quidam de nostris, videndo miseriam populi nostri
et audaciam Sarracenorum, desperantes de Dei misericordia, aufugiebant. Sed
Deus, cui cura de famulis suis est, ulterius misereri populo suo non distulit, g
quem in ultimis tribulationibus positum vidit. Itaque per beatos apostolos suos
Petrum et Andream nobis mandavit, per quos et voluntatem ejus sciremus et vo-
luntatem ejus9 erga nos gravem placare 10 possemus. Illi igitur in capellam co-
mitis venientes, per11 noctis médium, Petrum, cui nuper lanceam ostenderant,
excitaverunt. Tune ille videns subito eos, deformi veste et sordidissima indutos, h
scriniis ubi reliquiae manebant assistere , pauperes aliquos eos esse credidit qui
aliquid de tentorio subripere vellent. Erat enim sanctus Andréas tunica indutus
veteri, et ad humeros dirupta, et in foramine sinistri humeri pannus insu tus erat,
in dextro nihil, et viliter calciatus erat; Petrus tantum camisia grossa et longa
usque ad talos indutus erat. Tune ait ad eos Petrus Bartholomes0 : «Qui estis, j
1 Om. de b. e. — 2 Cornes Flandrensis in Syriam. b, b. — 3 Longe octo. b. b. — 4 Et principibus maie-
dicebant et conviciabantur. b. b. — 5 Adeo ut timide, b. b. Vt timide. F. — 6 Ascendere timebamus. b. e. —
7 Per cohortationem. b. e. — 8 Complendo. b. b. — • 9 Et iram ejus. b. e. — 10 Placari. a. c. f. — 11 Om.
per a. c. F.
* Videlicet die xxvn° mensis Novembres an. D. 1098. quoque Beinaud , Extraits des historiens arabes, p. 10.)
(Cf. Tudebof. XUI, u, p. 90, itenique p. i5&0t p. 208; b Loge : quas supra diximus.
et Willelmum Tyrensem , 1. VU, c. ix , p. 289 et seq. Cf. c Cf. Tudebov. XIII , m , p. 9 1 .
Digitized by Google
HISTORIA FRANCORUM. 269
a « Domini? vol quid quaeritis } » Et respondit beatus Petrus : « Legati sumus Dei , ego a. 1098.
«sum Petrus, et iste Andréas. Sed volumus1 tibî in hoc habitu apparere, ut
« cognoscas quantum proficit qui Deo dévote servit : hac in aetate et habitu, quales
«nos vides, ad Deum venimus; et taies sumus* » Et hoc dicto taies fuerunt, ut
nihil eis darius, nihil pulchrius. Petrus vero qui haec videbat, subita claritate
b perterritus, veluti mortuus in terram cecidit; et prae nimia angustia sudans, na-
tham super quam ceciderat humefecit. Tune elevavit eum beatus Petrus, et dixit
ci : « Leviter cecidisti. » Et ille respondit : « Ita est, Domine. » Et rursus beatus Petrus :
« Sic cadunt omnes qui in incredulitate vel transgressione mandatorum Dei sunt.
« Sed si pœniteat eos de malefactis suis, et ad Deum dament, erigit eos Dominus,
c « sicut ego te erexi quum cecidisses. Et sicut sudor tuus ibi super natham reman-
«sit2, sic peccata ad se clamantium tollit Deus et aufert. Die mihi, quomodo se
« habet exercitus? » Et respondit ille : « Certe, Domine, in magno timoré famis et
« totius miseriae sunt. » Et tune beatus Petrus ait : « Et rêvera in magno timoré esse
« possunt, qui Deum omnipotentem deseruerunt; nec periculorum de quibus eos
d « eruit recordantur, ut aliquam gratiam ei reddant. Etenim quum3 essetis' omnes
« victi et humiliati infra Antiochiam, quia5 ad Deum clamastis adeo ut nos qui in
« cœlo eramus omnes audiremus, exaudivit vos Dominus, et6 lanceam suam quasi
• pignus victoriae vobis obtulit; deinde mirifice et gloriose de inimicis vestris, qui
«vos obsederant, triumphare fecit. Et nunc quo Domino7 creditis vos esse tutos,
£ «qui Deum graviter offendistis? Poterunt vos montes excelsi, vel antra tueri?
«Etenim si essetis in aliquo loco excelso et firmissimo, et abundaretis omnibus
« vitae necessariis, non tamen securi possetis esse, quum unicuique de vobis cen-
«tum millia adversarii8 imminerent Inter vos caedes et rapinae et furta; nulla
« justitia, et plurima adulteria : quum Deo placitum sit, si uxores vos omnes du-
r « catis. De justitia vero, sic praecepit Dominus : ut quicumque pauperi violentiam
« intulerit, quicquid in domo oppressons est, totum publicetur. De decimis au*
« tem dicit Dominus, quod si reddatis eas, quicquid necesse fuerit, ipse donare
«paratus est. Civitatem vero istam, pro misericordia sua, et non pro benefactis
« vestris, donabit vobis; et quandocumque vultis oppugnate eam, quia sine dubio
G «capietur9.
Quum autem haec mane comiti nunliasset Petrus, convocavit populum episco-
pus Aurasiceosis 10 et Barra; et supra scripta illis exposuimus. Adducti igitur fidè-
les in maximam spem capiendae civitatis, largissimas eleemosynas, et orationes
Deo omnipotenti offerebant, ut plebem pauperum suorum, pro solo nomine 11 li-
h beraret. Fiunt itaque post haec velociter scalae, et turris lignea exstruitur, eterates
junguntur, etterminata die pugna incipitur. Atvero illi qui infra civitatem erant
in nostros, qui murum suffodiebant, lapides cum tormentis, et tela, et ignem, et
ligna, et alvearia cum apibus, et calcem permixtim jaciebant. Sed, Dei virtute
et misericordia, nullos vel paucos de nostris ista laedebant. Nostri vero cum ia pe-
J trariis et scalis murum imperterriti aggrediebantur. Tenuit autem haec pugna ab
ortu solis usque ad occasum ita mirabiliter, ut nulla unquam requies concède-
retur; et adhuc de Victoria dubitabatur. Tandem exclamaverunt unan\miter omnes
ad Dominum, ut plebi suae propitius fieret, et apostolorum suorum promissa
adimpleret. AfiPuit illico Dominus, et civitatem secundum apostolorum dicta npbis
1 Voluirnu*. b. — 2 Cecidit ei remansit. b. e. — 5 Quam illic. b. e. Cum ceteris. F. — 4 Om. essetis F. —
5 Qui. f. — 6 Om. et f. — 7 Modo. b. e. — 8 Adversariorum. b. — 9 Om. et quandocumque vultis, etc. b. b.
— 10 Aurasiacensis. F. — 11 Nomine suo. b. e. — 12 Et cum. a. c. f.
Digitized by
270 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1098. donavit. Ascendit ante omnes Golferius de Turribusa : quem subsecuti sùnt plures, a
qui murum et quasdam turres civitatis invaserunt. Et nox supervenit, quae pug-
nam diremit. Retinebant adhuc Sarraceni quasdam turres et partem civitatis.
Ob hoc itaque sperantes milites quod usque 1 in mane se Sarraceni non dédis-
sent, extra muros civitatis custodiebant ne aliquis subterfîigeret. At vero hi,
quibus sua vita non multum cara fuerat, quos longa jejunia in sui despectum de- b
duxerant, per noctis tenebras inferre bella Sarracenis non formidabant. Atque sic
pauperes et spolia civitatis et domos habuerunt. Mane autem facto, ingressi mi-
lites in civitatem, quae sibi tollerent pauca invenerunt. Sarraceni vero conclu-
serant se in specus subterraneos; et nullus vel pauci apparebant. Quuraque nostri
omnia quae super terram repererant sustulissent, arbitra ti omnia esse cum Sar- c
racenis, igne et fumo sulphureo antra perquirebant; et quia non multa spolia ibi
reperiebant, quos poterant invenire de Sarracenis donec ad mortem pro spoliis
afficiebant. Contigit autem quibusdam de nostris ut, quum Sarracenos pro spoliis
per civitatem ducerent, usque ad puteos Sarraceni nostros perducebant; atque
se subito intus praecipitabant, eligentes magis mortis compendium, quara sua vel d
aliqua demonstrare vellent. Quapropter omnes morti subjacuerunt; et projecti
sunt per paludes civitatis et extra muros. Sicque non multa spolia capta fuerunt
in civitate. Interea ôrta est contentio inter liomines Boamundi et comitis, ob hoc
quia, quum milites Boamundi oppugnationi non multum institissent, plurimum
turres et domos et captivos obtinerent. Mirabile quoddam fecerat ibi Dominus. e
Etenim, quum ante captam Marram praecepta apostolorum Pétri et Andreae, sicut
supra scriptum est, ad populum exponeremus, irrisit nos Boamundus, et socii
ejus. Itaque nec ipse nec qui cum eo fuerant2, pugnae profuerunt, sed potius
obérant. Et quum modo plurima haberent spolia, quidam de familia comitis in-
digne ferebant. Tandem inter ipsos dominos maie conveniebatur b, ob ea3 quod f
cornes volebat dare civitatem episcopo Albariensi , et Boamundus nolebat dimit-
tere quasdam turres quae se ei dederant, dicens : « Nisi cornes dimiserit mihi tur-
« res Antiochiae, non ei consentiam in aliquo. »
Interea de itinere milites et populus quaerere cœperunt, quando placeret prin-
cipibus ut inciperetur. Etenim licet ex longo tempore inceptum esset iter, tamen g
quotidie videbatur nobis incipere quum iter ageremus, quia nondum fuerat com-
pietum. Dicebat Boamundus quod usque in Pascha differretur. Et tune erat tem-
pus Dominicae Nativitatis. Desperabant etiam multi, eo quod pauci equi essent in
exercitu, et dux aberat, et multi de militibus abierant ad Balduinum de Roais4.
Itaque multi revertebantur. Tandem convenerunt episcopus Albariensis et qui- h
dam nobiles cura populo pauperum, et comitem evocaverunt. Quumque episcopus
praedicationem suam complesset, procubuerunt milites et omnis populus ante
comitem; et cum multis lacrymis deprecabantur eum ut ipse, cui Dominus lan-
ceam suam contulerat, ductor et dominus exercitus ejusdem fieret; addentes
quod ob hoc lanceam dominicam promeruisset ut, si alii principes defecissent, j
ipse obnoxius tanto beneficio Domini securus cum populo pergere non formi-
daret. Alioquin traderet lanceam populo; et iret populus in Iherusalem, ipso
1 Quo usque. a. cf. — 2 Erant. b. e. f. — 3 Conveniebatur ob hoc. e. Ab eo. f. — 4 Roaœ. b.
* Cf. TadeboY. XIII, v, p. ga, annot. a; p. i55, an- Boamundum cf. Tudebov. XIII , vi, p. 94, et Willelm.
not. b; 193, annot. d. Tyr. 1. VII, c. xi, p. 292 et seq.
* De hac contentione inter comitem Raimundum et
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 271
a Domino duce. Dubitabat autem cornes, propter aHorum principum absentiam, a. k>9&.
metuens quod, si ipse solus diem itineris terminaret, ob invidiam sui ceteri non
issent. Quid multa? Yincitur cornes lacrymis pauperum , et diem quintum deci-
mum ad iter nominavit. Quamobrem indigna tus Boamundus, diem quintum aut
sextum oedamare itineri per civhatem j assit; et post hsec Antiochiam reversus
b est*. Quaerebat cornes corn episcopo civitatem retinere quomodo posset, et quos
et quantos viros pro custodia ibi dimittere possent. Interea mandayit cornes ad
»ducem Lotbaringiœ, et ad alios qui Marra non interfuerant, ut congregarentur in
unum locum, atque de bis qu* itineri utilia forent 1 pertractarent. Àtque sic coo-
venerunt apud Roiamb, quae m ter Antiochiam et Marram quasi média est. Ibique
c habito colloquio, omnes principes in détenus vertebantur. Etenim principes se ab
itinere excusabant, et causa eorum multi alii. Volebat tam en 2 cornes duci donare
decem milHa solidos3; et Rotberto Normanniae4 totidem, et eomiti Flandrensi
sex millia, et Tancredo quinque millia ; et aliis principibus prout erant. Inter hœc,
quum ad pauperes qui apud Marram remanserant perventum esset quod cornes
d in civitate Marrae multos milites et pedites de exercitu, pro custodia, dimittere
vellet, dixerunt adinvicem : « Eho ! et propter Antiochiam lites, et propter Mar-
«ram lites; et in omni loco quem Deus dederit nobis principum certaraina, et
■ imminutio exercitus Dei erit? Certe, propter hanc civitatem ulterius lites non
«dabuntur*. Sed venite, et di rua m us muros ejus*, et fiet pax inter principes, et
s * comiti securitas, ne perdat eam. » Surgentes itaque débiles et infirmi de cubi-
libus suis, innixi baculis, ad muros usque perveniebant; et illos lapides, quos vix
tria vel quatuor paria boum trahere possent, facile quidam famelicus revolutos a
muro longe projiciebat. Episcopus vero Albariensis, causando et interdicendo ne
hoc7 ullo modo fieret, circuibat civitatem, et pariter comitis familiares. Quum au-
p tem pertransissent custodes isti, statim revertebantur ad ibeeptum opus qui se
occulta verant, et qui déclina verant ad adventum episcopi et sociorum ejus. Et qui
non audebant per diem diruere, vel non poterant alias8 intenti, per noctem insta-
bant Vix erat aliquis de populo debilis vel infirmus, ad confringendum muni m.
Interea tanta famés in exercitu fuit, ut multa corpora Sarracenorum jam fœten-
G tiuro, quae in paludibus civitatis ejusdem per duas hebdomadas et amplius* ja«
cuerant, populos avidissime comederet0. Terrebant ista multos tam nostrae gentis
hommes quam extraneos. Revertebantur ob ea nostri quam plures, desperantes
de itinere, sine succursu de gente Francorum. Sarraceni vero et Turci econtra
dicebant : « Et quis poterit sustinere hanc gentem, qu» tam obstinata atque cru-
h « delis est, ut per annum non potuerit revocari ab obsidione Antiochiae famé vel
• gladio vel aliquibus periculis, et nunc carnibus humanis vescitur ? • Haec et aHa
crudelissima sibi in nobis dicebant esse pagani. Etenim dederat Deus timorem
nostrum cunctis gentibus, sed nos nesciebamus.
Interea cornes, a colloquio principum reversus Marram, graviter irascebatur a. 1099.
j de destructione mûri contra populum. Quumque expositum esset ei quod neque
1 Forent et populo Dei. b. b. — 2 Tune. b. b. — 3 Solidorum. b. e. — 4 Normanniœ comitL B. b. —
5 Habebuntmr. b. b. — * CivUatù. f. — 7 Om. koe a. cf. — 8 Aliis. b. e. — 9 Ejusdem duas et amplius
hebdomadas. a. c f.
' Cf. Tudebov. XIII, vi , p. 94. * Conf. Tudebovem, XIII, v, p. 94, 1 55, 1 56 et 200;
b tRuaiam» (Tudebov. I c); tRugiam» (Tudebov. vide quoque WiQelmum Tyrensem, lib. VU, cap. xi,
abbrev. p. i56); «Russam» (Tudebov. imit. n° XCUI, p. 293.
p. 209).
Digitized by
Google
272 RAIMUNDf DE AGUILERS
a. 1099. episcopus, neque alii principes sui possent amovere minis vel verberibus popu- a
luni a murorum destructionc, intellexit illico divinum esse; et ut funditus mu-
rum diruerent praecepit. Intérim ingravescebat quotidie famés. Quumque jam 1
dies proposita itineri instaret, praedicabamus eleemosynas et orationes in popu-
lum2 ad Deum pro itinere. Quum vero vidisset cornes quod nulli de principi-
bus majoribus ad se venirent, et omnem populum fere contabescere cerneret, b
in interiora Hispaniae pro victualibus populum ire praecepit'; et ipse cum mili-
tibus praecederet 3 eu m. Sed hoc non erat gratum quibusdam de suis privatis.
Dicebant enim : «In exercitu vix sunt trecenti* milites, et aliorum armatorum
«non est grandis numerus, et alii ibunt in expeditioncm, atque alii hic erunt
«infra civitatem destructam, quae sine munimine est?» Et intendebant comiti c
nimiam levitatem. Ad ultimum tamen pro causa cornes profectus pauperum
castella5 multa obtinuit et captivos, et maximam praedam cepit. Quumque re-
verteretur cum grandi exsultatione et victoria, pluribus Sarracenorum interfectis,
sex vel septem de nostris pauperibus a paganis capti et6 interfecti sunt : hi
autem omnes defuncti cruces in dextris habuerunt humeris. Haec autem quum d
cornes et qui cum eo erant vidissent, omnipotenti Deo gratias quantas poterant
faciebant7, qui pauperum suorum memor erat : et ob hoc maxime conforta-
bantur. Itaque ut omnibus qui ad sarcinas apud Marram remanserant satisfa-
cerent, unum de interfectis qui adhuc spirabat detulerunt; et mirum certe in
homine illo vidiraus : qui, quum vix haberct integrum ubi latere posset anima, e
per septem aut octo dies sine victu permansit, testificans Jesum, ad cujus judi-
cium venturus erat sine dubio, crucis illius Deum fuisse auctorem.
Igitur proventu rerum et crucis conforta ti, in Castro quodam quod vocabatur
Cafarta8b, et erat itinere9 longe a Marra quatuor leugis, spolia sua dimiserunt;
atque illi qui socios habebant Marrae, cum comité eo reversi sunt. Constituta f
itaque die, et incensa civitate, proficiscebantur. Sed cornes, cum clericis suis, et
episcopo Albariensi, discalciatus incedebat, invocantes Dei misericordiam et sanc-
torum praesidia. Et consecutus est nos Tancredus cum quadraginta militibus, et
peditibus multis10. Quumque hoc audissent reges de terra illa, Arabum nobiles
cum supplicationibus et multis donariis ad comités mittebant, nunc11 et dein- g
ceps tributarii eorum futuri,et allaturi victualia gratis, et pro commercio. Itaque
acceptis securitatibus ab eis per jusjurandum, et vadibus pro conductu, ulterius
tendebamus. Habuimus autem a rege Caesareae0 duces, qui nos in prima die, ut
nobis videbatur, maie duxerunt. Fuimus enim in hospitio illo, in penuria totius
boni, praeter aquae. Secundavero die, iidem12 duces imprudenter induxerunt nos h
in quamdam vallem, ubi armenta régis et totius regionis propter timorem nos-
trum confugerant. Et tune13 rex longe ante nos venturos ibi sciebat; et ut fuge-
rent ante nos omnibus Sarracenis suis14 mandaverat. Sed si jussisset ut omnes de
regione illa obviam nobis venirent, non ita factum esset. Raimundus de Insula
et socii ejus unum Sarracenum ea die ceperunt cum litteris régis, quas deferebat J
1 Om. jam F. — 2 Orationes fieri in populo, b. e. — 3 Prœcessit. b. e. — 4 Trescentum. a. c. — 5 Pro-
fectus est pauperum. Castella. e. — 6 Om. et f. — 7 lieddebant. b. e. — 8 Capharca. b. e. Cafarda, f. — 9 In
itinere. b. e. — 10 Hic addit f. : et Rotbertus Normanniœ cornes cum lx militibus et peditibus multis. — 11 Di-
centes se nunc e. — 12 Idem. a. c. f. — 13 Etenim e. — 14 Om. suis. e.
1 Cf. Willelm. Tyr. 1. VII, c. xn, p. 39^. c Al emir Aboussalama. (Conf. supra, pag. 209, an-
k Hoc castrum a Tudebove XIII , vu, p. 95 (cf. p. i56 no». / et Willelmum Tyrensem, /. c. p. 295, et Order.
el 200) etabOrd.Vital.(/.c.p.584)nominaturCapharda. Vital. /. c.)
Digitized by Google
HISTORÏA FRANCORUM. 273
a ad omnes de regione illa, ut fugerent ante nos. Quumque haec régi cognita fuis- a 1099.
sent, dixit : «Ego quidem jusseram hominibus meis ut ante faciem Francorum,
a quantum possent, fugerent, et1 ipsi ad eos venerunt. Video quia Deus hanc
«gentem elegit: propterea quodlibet faciant, non eis nocebo. » Tune Deum ipse
rex benedicebat, qui sufficienter providet necessaria timentibus se. Videntes au-
b tem tam subitam ac talem plenitudinem nostri milites et multi de plèbe viri
fortes, assumptis omnibus pecuniis suis, Caesaream et Camelam* adibant, ut
equos farios ibi mercarentur, dicentes : « Quoniam de victu nostro Deus curam
« agit , nos de pauperibus et de militia ejus curemus. » Sicque factum est ut
usque mille optimos dextrarios baberemus. Convalescebant quotidie pauperes;
c confortabantur quotidie milites ; et sic quotidie exercitus multiplicari videbatur ;
et quanto ulterius progrediebamur, tanto ampliora bénéficia nobis Deus provi-
debat. Et licet omnia sufficienter nobis provenirent, tamen quidam comitem ad
hoc inclina verunt, ut quasi causa Gibelli2b, quae est civitas in maritimis, deviare
paulisper vellet. Sed Tancredus atque multi alii viri boni et fortes, ne hoc ullo
d modo fieret effecerunt, dicentes : « Deus visitavit plebem pauperum et nos, et de-
• clinare3 ab itinere debemus? SufBciant nobis praeteriti labores apud Ântiochiam,
« belli et firigoris, et inediae denique et totius miseriae. Numquid nos soli totum
« mundum expugnabimus ? et habitatores mundi omnes interficiemus? Ecce de
«centum raillibus equitum, vix milites mille habemus; et de ducentis millibus
e «peditum armatorum et amplius, modo non sunt in exercitu nostro quinque
« miliia armati : et exspectabimus donec omnes consumamur ? Numquid ideo ve-
« nient 4 de terra nostra, quia audient captam esse Antiochiam et Gibellum,
«atque reliquas civitates Sarracenorum ? Sed eamusin Iherusalem pro qua veni-
« mus : et rêvera Deus donabit nobis eam. Et tune, solo timoré eorum qui venient
f «de terra nostra, et de aliis terris, hae civitates, Gibellum5 et Tripolis6, et Sur,
« et Accaron, quae sunt in itinere nostro, ab incolis relinquentur. »
Sic itaque quum anterius progrederemur, quidam Turci et Arabes exercitum
sequebantur; et pauperes qui pro debilitate sua longe post exercitum remanebant,
interficiebant et spoliabant. Quumque hoc semel et secundo fecissent, alia die re-
g mansit cornes in occultis, donec omnis exercitus pertransiret. Hostes vero, impu-
nitate caedis et spe rapinae, exercitum nostrum more solito insequebantur. Sed
quum jam praeterissent insidias, egressi milites nostri de occultis cum comité
agmina hostium invâdunt, conturbant et confundunt; atque ipsos interficiunt, et
equos eorum optimos cum grandi exsultatione ad exercitum deduxerunt. Et post
h haec nulli hostes exercitum nostrum assequebantur, quoniam cornes cum armata
multitudine militum post omnes débiles ibat. Alii autem milites armati cum co-
mité Normanniae et Tancredo et episcopo Albariensi praecedébant fréquenter exer-
citum , ne vel a lergo vel a fronte improvisi hostes nos conturbarent. Etenim cornes,
quia paucos milites secum habebat quum a Marra proficisceretur, rogavit episco-
j pum ut, posito praesidioBarrae, ipse veniret secum. Quod episcopus audiens quem-
dam militem suum, nomine Guillelmum Pétri de Cuniliaco7c, ibi dimisit cum
militibus septem et peditibus triginta , virum fidelem ac Deo devotum ; qui res
1 Om. et f. — 2 Zibelli. b. e. hic et infra. — 5 Pauperum, et nos declinare. e. — 4 Venient alii. b. e. —
5 Zimel. b. e. — 6 Tripolim. a. c. — 7 Guillelmum Pétri nomine de Cimiliaco. b. e. f.
" Alias Emesa, vulgo la Chamèle. (Vid. Tudebov. c « Willelmum de Cumliaco. • (Willelm. Tyr. 1. VII ,
XIII, x, p. 97 et annot. b, et p. 167 el 210; cf. quoque c xn, p. 295.) Gallice : «Guillaumes de Coilli avoit
Willehn. Tyr. I c. et Ord. Vit. I. c. p. 586.) - non. » {Ibid.)
b Cf. supra, p. 99, annot. a.
m. 35
Digitized by
Google
274 RAIMUNDI DE AGUILERS
episcopi auxit, adjutore Deo, in decuplum, brevi tempore : et homines1 habuit, a
pro triginta, septuaginta; et équités sexagin ta , et amplius.
Consultum est eo tempore de itinere nostro, ut dimitteremus viam quae duce-
bat Damascum, et diverteremus ad maritimam : quoniam, si nostrae naves quas in
portu Antiochiae reliqueramus ad nos venirent, haberemus commercia cura his de
insula Cypri, etreliquarum insularum. Quumque consultum iter* ageremus, re- b
linquebant civitates et castra et villas plenas omnibus bonis habitatores3 terrae. Ita-
que, circinatis magnis montanis, quum in vallem quamdama opulentissimam ve-
nissemus, rustici quidam, multitudine sua et castri sui munitione superbi, neque
ad nos mittere pro pace, neque relinquere castrum suum voluerunt; sed insuper
armigeris nostris et peditibus, qui inermes erant et per villas discurrebant pro c
victualibus, incurrerunt, et, quibusdam interfectis, spolia intra castellum suum
miseront. Indignati igitur nostri ad castellum usque perveniunt. Rustici autem
obviam nobis usque ad pedem montis, in quo castellum eratb, venire4 dubitave-
runt. Tune nostri, accepte consilio, ordines peditum et militum constitueront; et
sic a tribus partibus per altitudinem montis ascendetites agmina rusticorum fugere' d
compulerunt. Erant enim circiter triginta millia Sarraceni, et castellum ipsorum
erat in descensu cujusdam maximi montis; et propterea quum volebant refugie-
bant ad castellum , et alii in superiorem montem 6, et sic aliquantulum nobis
resistebant. Tandem exclamavimus signum solitum in necessitatibus nostris, Deus
adjuva, Deus adjuva. Et inimici nostri ita turbati sunt, ut usque ad centum, solo e
timoré et impetu sociorum suorum, sine vulneribus, in ingressu castelli mortui
remanerent. Erat autem maxima praeda boum et equorum et ovium extra castel-
lum, ubi populus noster occupabatur. Dumque cornes cum quibusdam militibus
bello intenderet, pauperes nostri, accepta praeda, unus post alium redire cœpe-
runt; deinde pedites pauperes6 viam tenebant, post eos7 milites plebei. Erant f
autem tentoria nostra longe a castello, quasi decem milliaribus. Interea cornes,
milites et populum bospitari jubebat. Videntes autem Sarraceni, qui ad superio-
rem montem conscenderant, et hi qui in castello erant, quod maxima pars nos-
trorum discesserat, ventilare adinvicem cœperunt ut conjungerentur; cornes vero
dum haec negligit, pene se derelictum a militibus suis reperit. Erat enim collis in g
quo castellum erat raultum arduus et lapideus; et ardua semita, per quam unus
equus post alium vix ire poterat. Hac itaque difficultate comprehensus cornes,
quasi versus illos qui de superiori monte descendebant8 pergere cum sociis cœpit,
quasi pugnaturus. Sarraceni primo paululum ad adventum comitis dubitaverunt9 :
tune nostri, verso itinere, in vallem quasi securi tendebant. Videntes Sarraceni se h
frustrâtes, et nostros secure descendere, et hi de castello, et hi de montibus pa-
riter nostris incurrunt10. Coacti itaque nostri, alii ab equis suis descenderant,
alii se prœcipites per abrupta dederunt; et sic cum maximo periculo mortem
évaseront; quidam vero viriliter pugnando mortui sunt. Hoc unum certum didi-
cimus u, quod nunquam fuit in majori periculo vitae suae cornes. Itaque iratus sibi j
et suis, rêver us ad exercitum consilium convocat, et questus multum12 quod sine
licentia milites redissent, et se in periculo mortis reliquissent. Promiserunt omnes
1 Homines pedites. b. e. — 2 Quumque, ut consultum est, iter. b. b. — 3 Et habitatores. F. — 4 Venire non. b. b. —
5 In superioris montis partem. b. e. — 0 Om. pauperes b. b. — 7 Postea. b. e. — 8 Descenderant. b. e. —
9 Non dubitaverunt. b. e. — 10 Incurrerunt. f. — 11 Scimus. b. e. — 12 Et conquestus est multum. b. b.
' «In vallem Dessein» (Tudebov. XIII, ix, p. 96); b Cf. Tudebov. f. c. et Willelm. Tyr. 1. VII, c. xm,
«In vallem de Sem» (Tudeb. abbrev. p. i56). p. 296; Baldric. 1. IV, et Order. Vital. /. c. p. 586.
Digitized by
HIST0R1A FRANCORUM. 275
a se nunquam a castelli oppugnatione discessuros donec funditus, per Dei gratiam, a. 1099.
eversum sit. Sed Deus, qui eos conducebat, ne in quibuslibet vilibus impedi-
rentur, ita terruit castellanos per noctem, ut nec interfectos suos sepulturae
tradidissent, dum praecipites in fugam ferebantur. Mane autem facto quum venis-
semus ibi, spolia tantum et castrum vacuum ab hominibus invenimus.
b Erant eo tempore nobiscum legati et de amirato* Camelaelb, et a regec Tripolis.
Hi, quum vidissent2 audaciam et fortitudinem nostram, licentiam3 a comité de-
precabantur, dicentes se quam citissime4 reversuros. Dimissi itaque legati illi
cura nostris, brevi tempore cum magnis muneribus et multis equis reversi sunt.
Terruerat enim totara illam regionem castelli expugnatio5, quoniam nunquam
c an te ab aliquibus potuit expugnari. Propterea illius incolaB regionis, cum multis
supplicationibus et muneribus, ad comitem rnittebant, precantes ut, dum civi-
tates et castella eorum recipi faceret, intérim signa et sigilla sua eis dirigeret.
Etenim mos erat in exercitu ut, si signum alicujus Franci in civitate aut cas-
tello6 reperiretur, a nullo postea expugnabatur7. Quare rex Tripolisd signa co-
d mitis in castellis suis posuit.
CAPITULUM XV.
Ubi voniunt ad oppidum Archados.
Erat eo tempore tantum nomen comitis, ut nullius unquam nomini priorum
impar esse videretur. Quumque milites nostri qui allegati Tripolim fuerant regias
opes, et ditissima régna, et populosam civitatem vidissent, comitem8 persuase-
mnt ut castellum* Archados, munitissimum et inexpugnabile viribus humanis,
e obsideret, habiturus post quartum vel quintum diem a rege Tripolis quantum
auri et argenti desideraret. Itaque obsedimus pro voluntate eorum castellum, ubi
tantos labores passi sunt viri fortes, ut nusquam amplius. Propterea9 tantos ac
taies milites perdidimus, quod relatu gravissimum est. Interfectus estibi Pontius10
de Baladunof, cum lapide de petraria : cujus ago precibus ad omnes orthodoxos,
F et maxime ad transalpinos, et ad te, révérende praesul Vivariensis, hoc opus cui11
scribere curavi*.
Nunc autem quod reliquum est, Deo inspirante, qui haec omnia fecit, eadem
cantate 12 qua incepi perficere curabo. Oro igitur et obsecro omnes qui haec au-
dituri*sunt, ut credant haec ita fuisse. Quod si quicquam ego praeter crédita et
g visa studio13 vel odio alicujus apposui, apponat mihi Deus omnes plagas inférai,
1 Legati ab ammirato Camelœ, rege Babylonis. b. e. — 2 Aadissent. F. — 3 Licentia. à. c. — 4 Certissime.
b. e. — 5 Oppugnatio. b. e. — 6 ln castello. f. — 7 Oppugnabatur. b. Oppugnaretar. e. Expugnaretur. f. —
8 Comiti. b. e. F. — 9 Prœterea. b. e. — 10 Dominas Pontias. e. — 11 Cui hoc opus. b. e. — 12 Hilaritate. b. e.
— 13 Studeo referre, b. e.
* Genah Eddaule. (Cf. p. 97, annot. c.) "De hac obsidione cf. Willelm. Tyr. 1. VII, c. xiv,
b Perperam ammiratum camelae regem Babylonis di- p. 297 et seq.; Tudebov. XIII, x et seq. p. 97 et seq. et
cunt cod. b et e. (Cf. Tudebov. XIII, x, p. 97; et p. 157 p. 167 et aïo; Order. Vital. /. c. etc.
et a 1 o. ) 'Cf. Tudebov. XIII , xii , p. 1 00 et annot. a.
e Abu Ali Ibn Ammar. (Cf. supra, p. 97, annol. d.) K Conf. supra, p. a35 et annotât, a. Fortasse legen-
A Cf. Tudebov. XIII , x , p. 97 ; Ord. Vital. I. c. p. 587, dum est : • Cujus ego precibus hoc opus scribere
et Willelm. Tyr. 1. VII , c. xxi , p. 309. « curavi. »
35.
Digitized by
Google
27Ô . RAIMUNW DE AGUILERS
a. 1099. et deleat me de libro vitae. Etenim, iieet ut pin ri ma1 ignorein, hoc uxtum acio, a
quia cptum promotus ad saccrdotium in itinere Dei sim, magis debeo obedixe
Deo testificdndo veritatem, quam in texendo mendacia elieujus muneris captare
dispendia*. Sed quia, secundum Àprotolnm, caritas nunquam exàdit*y eadem cari-
tate3 agere voJo : anxilietur mihi Deus.
Quumque in hac obsidione aliqnam moram fecissemus, venerunt ad no& naves b
nostrae ab Antiochia et Laodicia, et multae aiiae naves Veneticorum etGraeçorum,
cnm frumentQ, vino et hordeo, et carne porcina, et aliis venalibus. Sed quia hoc
castrum a mari aberat per milliarium, nec in portu poterant esse naves, reverte-
bantqr nautae Laodicîae ad portum, et ad portum Tortosae. Hanc Tortosam enim,
civitatem vaide firmiseimam, maris et antemuralibw exstructam, et refertam plu- c
ribus bonis, ejus cives Sanracenî\ pro solo timoré nostri exercitus, reliquerunt.
Etenim tantum effecerat Deus timorem nostrnm in Sarracenos et Arabes iliius
regionis, ut nos omnia crederent posse*; et quae poteramus, velle exterminare. Sed
hoc ante obsidionem Archados. Hanc autem obsidionem quia maxime pro aliis
contra justitiam quam pro Deo posuimus, noluit promovere eam Deus; sed omnia d
adversa nobis ibi tribuit. Et erat mirum quia, quum ad alia bella et assultus omnes
prompti et parati essent, ad hoc segnes et inutiles inveniebantur. Si qui vero
ferventes spiritu agere vellent aliquid, vel ipsi vulnerabantur, vel quod inceperant
frustra eveniebat.
CAPITULUM XVI.
Ubi Anselmus de Riberi Monte obiit.
Migmvit ibi gloriose Anselmus c de Riberi Monte5. Etenim quum mane surrexis- £
set, vocayit ad se sacerdotes, et de negligentiis et peccatis suis confessus, miseri-
cordiam a Deo et ab ipsis depreoabatur ; denuntians eis imminere sibi vitae suœ
finem. Quumque admirarentur de hoc, quod sanum et incolumem eum videbant,
dixit eis 2 «Nolite mirarii sed audite me potius. Hac nocte vidid domnum Engel-
«randum6 de Sancto Paulo, qui apud Marram interfectus est; non insomnis f
« quidem, sed vigilanter. Et dixi ad eum : Quid est hoc? quia vos mortuus eratis, et
*ecce nunc vivitis! Et ille respondit : Equidem non moriuntur Mi qui in Christi
*servitio vitam Jiniunt. Quum vero rursus quaererem ab eodem de pulchritudine
«ejus, quae nimia erat, unde accidisset ei, respondit mihi : Non debes mirari
« super puîchritudine mea, quum in tam pnlchram domnm habitent. Et continuo osten- g
«dit mihi domum quamdam in ccelo ita pulchram, ut nihil pulchrius ego cre-
«derem. Quumque ego obstupescerem ad splendorem domus illius, dixit mihi:
1 Alia plurima. b. e. — 2 Dispendia. Obiit karissimus meus in Domino Pontius de Baladu.no, sicutjam dictum
est, apud castrum Archados. b. e. — 3 Charitate hoc opus. b. e. Cariiate qua. f. — 4 Credere possent. a. c. f.
— 5 Ripamundi. B. Ripampndi. E. Riberi Mondi. f. — 0 Engalrandum. c. Egelrandum. b. b.
" I. Cobihth. xni , 8. I VII , c. xvii , p. 3o3. (Cf. Ord. Vit. /. c. p. 59a.) Scripsit
b Cf. Tudebov. XIII , x,p. 98. Anselmus ille ad Manassem , Remensem arcbiepisco-
* Tudebovis (XIII, m, p. 100) militem illum An- pum, de Antiochia capta : quam epistolam ad calcem
sehnum de Riboamundi nominal; qui «de Riburgis hujus voluminis ederaiis.
monte (gallice Ribemont)* dicitur apud Willelm. Tyr. a Cf. supra, Tudeb. imitât, n* C1V, p. ai 5.
Digitized by
Google
>
HISTORIÀ FRANCORUM. 277
a a Multo tibi pukhriôr prœparatar, usque in crastinum. Et his dictis, sublatus est » Go«- a. 1099.
tigit autem eodem die, <juum haec pluribus eoarrasset An sel mus, ut ad pugoara
progrederetur contra Sarraceooa : qui de castello latenter egressi, usque ad ten-
toria nostra venire voiebant1, ut aliquid inde subriperent, vel alicui nocerent. Sed
quum hœcpugna invaluisset ex utraque parte, et Ànselmus viriliter resisteret, de
b lapide tormenti in capite percussus esta; atque sic ad locum sibi a Deo paratum2
migravit ab hoc s»cuk>.
Venit hic ad nos legatus quidam a rege Babylonisb; et remisera t ad nos legatos
nostros eu m ipso, qnos tenuerat captos per annum. Dubitaverat enim an faceret
nobiscum amicitiam, an cum Turcis. Volebamus nos in hoc convenire cum eo :
c • Si faceret nobis anxilium a Iherusalem, vel si redderet nobis Iherusalom cum per-
« tfnentiis suis, redderemus nos ei omnes civitates suas quas Turci ei abstulerânt,
« quum caperemus eas : alias autem civitates Turcorum quœ de regno ejus non
« fuerunt, si cum auxilio ejus caperentur, inter nos partiremur. » Turci vero ut
nobis relatum est, volebant hoc facere illi : t Si veniret cum ipsis3 contra nos in
d «prœlium, colerent4 Alim, quem ipse oolit, qui est de génère Mahumet5, et acci-
«perent monetam ejus; et remitterent tributa quaedam;» et multa alia facerent
ei6 quœ nos non satis novimus7. Sciebat de nobis quia pauci eramus, sciebat
quod imperator Alexius usque ad mortem nobis inimicabatur : unde nos Htteras
imperatoris Alexii de nobis factas invenimus, confecto bello cum rege Baby-
e loniorum apud Ascalonam, in tentoriis ejusdem régis. His itaque aliisque de
causis ammiraius8c detinuit legatos nostros per annum captos, infra Babyloniam.
Modo vero quum audisset quod, terram suam in gressi, villas et agros et universa
vastaremus, mandavit nobis ut : « Sine armis ducenti vel trecenti iremus Ihero-
«solymam, et adorato Domino reverteremur. » Sed nos irrisimus h«c, sperantes
p de Dei misericordia, nuntiantesque quod9, nisi gratis redderet Iherusalem nobis,
Babyloniam calumniaremur 10 ei. Habebat enim ammiraius eo tempore Iheru-
salem. Etenim quum audisset quod Turci essent a nobis superati apud Antio- •
chiam, venit ad oppugnandum Iherusalem, sciens quod Turci a nobis totiens
fusi atque fugati non occurrerent sibi in prœlium. Tandem datis maximis mu-'
g neribus his qui eam defendebant, recepit civitatem Iherusalem; et obtulit can- t%
delas, et incensa ad Sepulcrum Domini, et in Calvario monte. Sed jam ad obsi-
dionem redeamus.
Dum enim, ut diximus, exercitus noster multum laboraret in oppugnatione
Archados, nuntiatum est nobis quod papa Turcorum d veniret contra nos in
h praelium ; et quia erat de génère Mahumet, sequebantur11 eum gentes sine numéro.
Igitur mandatum est per exercitum, ut omnes se praepararent ad pugnam. Et
episcopum Albarae12c miserunt ad ducem et ad Flandrensem comitem, qui Gibel-
lum obsederant : quod 19 est castrum supra mare, quasi loco medio inter Àntio-
chiam et castrum Archados, longe ab utroque duobus diebus. lUi vero accepto
j nnntio de bello, relicta obsidione, ad nos celeriter venerunt. Intérim inventum
1 SolebanU b. e. — 2 Prœparatum. e. — 3 Om. corn ipsis b. b. — » 4 Et colerent b. e. — 6 Bahumetk. b. e.
— 6 In margine codicis ms. b. hic legitur : « De bello apud Ascaloniam in fine libfi invenies. 7 Ego non
satis novi. b. — 8 Ammiratas. b. — 9 Minantes quod. b. e. f. — 10 Calumpniarentar. A. c. — 11 Bêhmfieth,
sequerentur. b. b. — 12 Albariœ. f. — 13 Quœ, a. c. f.
' Cf. supra, Tudebov. imitât. /. c. p. ai 5. e Afdhal. (Cf. p. m, annot. d.)
b Cf. supra, Tudebov. imitât. n° XCIX, p. ai a. Vide * Id est calipha.
quoque Willelm. Tyr. 1. VII, c. xix, p. 3o5 et seq. * Petrum. (Cf. p. 99, annot. b.)
Digitized by
Google
278 RAIMUND1 DE AGUILERS
1099. est falsum; et quod Sarraceni illud composuerant, ut, nobis taliter deterritis, ali- a
quantulum respirare possent obsessi. Conjunctis itaque exercitibus nostris, cœpe-
runt ostendere illi de parte comitis equos farios et divitias suas, quas dederat illis
Deus in regionibus Sarracenorum , eo quod pro Deo se morti exposuissent; at
alii paupertatem suam praetendebant. Praedicatum est vero eo tempore ut daret
populus décimas de omnibus quae cepisset, quoniam multi pauperes erant in b
exercitu, et multi infirmi : et mandatum est ut quartam partem redderent sacer-
dotibus suis ad quorum missas veniebant, et quartam episcopis. Reliquas vero
duas Petro Heremitae, quem praefecerant pauperibus de clero et populo. Ideoque
duas partes accipiebat, videlicet unam pro bis qui de clero erant, et alteram pro
his de populo. Multiplicabat itaque1 Deus exercitum nostrum adeo in equis et c
mulis, et camelis, et aliis vitœ necessariis, ut nobis ipsis in mirum ac in stuporem
fieret. Orta est itaque ex rerum opulentia contentio atque superbia inter prin-
cipes : adeo ut illi qui Deum intime2 diligebant rerum inopiam atque bella
formidolosa nobis imminere praeoptarent. Volebat nobis dare rex Tripolis * quin-
decim millia aureos3 Sarracenae monetae; praeterea equos et mulas, et vestes mul- d
tas, et tributa deinceps singulisannis, multo his ampliora4. Valebat quippe unus
aureus eo tempore octo vel novem solidos monetae nostri exercitus. Erat haec
nostra moneta : Pictavinib, Cartensesc, Manses5d, Luccenses6, Valanzanif, Melgo-
rienses6g, et duo Pogesi7h pro uno istorum. IUe vero dominus Gibelli , metuens ne
rursus oppugnaretur, misit ad nostros principes quinque millia aureos, et equos, e
et mulas, et multum vinum; tune annonam suflicienter habebamus, et non solum
isti, sed de multis civitatibus et castellis munera nobis mittebant8. Baptizabantur
etiam aliqui Sarracenorum, timoré et zelo nostrae legis, anathematizantes Mahu-
met et progeniem ejus omnem. Ob hoc itaque mittebant quisque de principibus
nostris ad civitates Sarracenorum legatos cum litteris , denuntians se dominum f
totius exercitus. Sic itaque agebant eo tempore nostri principes. Et maxime Tan-
credus rem conturbabat : qui, quum accepisset a comité Raimundo quinque millia
solidorum et duos farios9 optimos, eo pacto ut in servi tio ejus esset usque in
Iherusalem, volebat modo discedere, et esse cum duce Lotharingie: et ob hoc
multae lites habitae sunt. Tandem satis maie discessit a comité. g
Multae revelationes eo tempore nobis denunciatae sunt1, quae nobis a Deo man-
dabantur. Quarum una haec est, quae sub nomine ipsius scripta est qui eam
vidit.
1 Ideo. A. cf. — * Minime, f. — 3 Aureorum. e. — 4 Ampliora, si non expagnaretar a nobis. h. e. —
5 M anse i. b." — 6 Lucenses, Valentinenses , Mergaresi. b. e. — 7 Pogesii. b. e. — 8 Om. et non solum isti, etc.
usque ad munera nobis mittebant b. e. — 9 Equos farios. b. e.
' CL Tudebov. XIII, x, p. 97, et Willelm. Tyr. I VII ,
c. xxi, p. 309 et seq. et Ord. Vit. IX, xiv, p. 592-693.
b • Pictavensium comitum denarii. » (Cang. Gloss.
med. et inf. Latinitat. v° Moneta, t. IV, p. 627, Paris,
i84o-i846.)
' « Carnotensis comitis deoarii. « (Cang. op. cit. p. 5a 1 .)
* * Cenomanenses denarii, quos Mansois vocabant. •
(Cang. op. cit. p. 5a 1.)
* Fortasse Lochienses, Andegavensium comitum mo-
neta. (Cf. Cang. p. 5a4 )
f « Valentinensium moneta comitum vel episcopo-
«rum, in Delphinatu, provincia Francise. » (Cang. op.
cit. p. 53o.)
8 t Melgoriensium comitum moneta in Occitania,
« deinde episcoporum M agaloncnsium seu Montispessu-
clani. > (Cang. op. cit. p. 5a5-5a6.)
b Fortasse Podiensium episcoporum moneta. (Conf.
Cang. op. cit. p. 537.)
1 Omittunt haec omnia visa ceteri scriptores.
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM. 279
CAPITULUM XVII.
De visione quam vidit Petrus Bartholomeus.
a • An no ab inca rnatione Domini millesimo nonagesimo nono , indictione septima , a. i o99.
epacta vicesima sexta, concurrente quinto, nonis Àprilis*, in nocte, quum ego
Petrus Bartholomeus 1 jacerem in capella comitis Sancti yEgidii ad obsidionem
Archados, cogitare mecum cœpi de sacerdote illo cui Dominus cum cruce appa-
raît, quum a Turcis obsessi in Antiochia teneremur; atque quum multum mi-
b rarer quod nunquam cum cruce mihi apparuerat, vidi illico Dominum ingre-
dicntem, et apostolos ejus Petrum et Andream, et alium quemdam magnum et
spissum, bruno colore et subcalvo, et magnis oculis. Et dixit mihi Dominus :
« Quid agis? » Et respondi : « Domine, ego sto. ■ Et ait iterum Dominus : « Tu pene
« cum aliis submersus esses. Sed quid modo cogitabas? » Et respondi : « Domine
c «Pater, ego de sacerdote cui cum cruce apparuisti cogitabam.t Et Dominus :
«Ego scio istud. » Et deinceps : «Grede quia ego sum Dominus, pro quo omnes
«hue venistis, et qui pro peccatoribus Iherusalem in cruce passus sum, sicut
« modo videbis. ■ Et in ipsa hora vidi ibi quamdam crucem de duobus lignis ni-
gris atque rotundis factam, non politam neque adaptatam, nisi quod in medio
d trabes incisœ seinvicem complectebantur. Et ait mihi Dominus: «Ecce crucem,
«quia crucem2 quaerebas. • Et fuit in cruce illa Dominus sic distentus et cruci-
fixus, sicut in tempore Passionis : Petrus autem capite suo a dextris3 sustinebat,
Andréas vero a sinistris, in collo sustentabat; tertius4 ille a tergo, manibus sus-
tentabat. Et dixit Dominus ad me : « Hœc dices populo meo, quia sic me vidisti.
e «Vides has quinque plagas meas? Sic vos quinque ordinibus consistitis. Primus
« ordo est non formidantium tela vel gladios, nec aliquid genus tormenti. Ordo
« iste mihi similis est : ego enim veni in Iherusalem, gladios et lanceas, fustes et
«baculos, demum et crucem non dubitavi. Moriuntur pro me; egoque5 pro eis
« mortuus sum : et ego sum in eis, et ipsi sunt in me. Quum vero hi taies obeunt,
f « a dextris Dei collocantur, ubi, post resurrectionem, in cœlum ascendens consedi.
«• Secundus ordo est eorum qui in subsidio prioribus sunt; atque eos a tergo custo-
« diunt, ad quos etiam illi refugere possunt : hi vero apostolis sunt similes, qui me
« sequebantur, mecumque manducabant. Tertius 6 ordo est illorum qui lapides
«et tela prioribus ministrant : hi vero similes illis sunt qui, quum vidèrent me
g « in cruce positum, de passione mea dolentes pectora sua percutiebant, injuriam
«mihi fieri proclamantes. Quartus quidem ordo est eorum qui, videntes bellum
• surgere, se domibus intrudunt atque ad negotia sua convertuntur, non credentes
« in virtute mea victoriam consistere, sed in hominum probitate. Hi taies similes
• illis sunt qui dixerunt: Reus est mortis; crucifigatur; quia se regem fecit, et Deijilium
h « se dixith. Quintus autem ordo est eorum qui, quum belli clamorem audiunt, de
« longe spéculantes clamoris causas requirunt et ignaviae non virtutis exempla
«aliis tribuunt, et non solum periculapro me, verum etiam pro fratribus subire
1 Om. Bartholomeus b. e. — 2 Ecce crucem quam. b. b. f. — 3 Petrus autem in capite suo illam dextris. b. b.
— 4 Tertius ergo. f. — . 5 Ego quoque. b. r. — 6 Tertius autem. F.
a Id est die v* mensis Aprilis A. D. 109g. 64, et xv, i3; Luc. xxiii, ai-a3; Joann. xix, 6
b Conf. Matth. xxvi, 66, et xxvu, a3 ; Marc, xiv, et 7.
Digitized by
Google
280
RA1MUNDI DE AGUILERS
di
a. 1099. « nolunt; sed sub specie cavendi, alios volentes pugnare, vel pugnatoribus arma a
« ministrare , secum ad speculandum invitant : hique Judae proditori, et Pontio1
« Pilato judici similes sunt. » Erat autem nudus in cruce Dominus; tantum linteôlo
praecinctus, a genibus usque ad lumbos; et erat linteolum medio colore inter ni-
grum et rubeum. Et circa oram* habebat vittas albas et rubeas atque virides.
Post, sublata cruce, remansit in habitu in quoprius venerat Dominus. Et dixi ego b
ad eum : ■ Domine Deus, si haec dixero, non mibi credent. » Et respondit mihi Do-
minus : « Vis cognoscere eos qui bis non credent3 ?» Et dixi : • Etiam, Domine. »
Et Dominus4 : «Congreget cornes principes et populum, disponantque de bello,
vel de castri oppugnatione aliquid, quum tempus fuerit; proclametque notissi-
mus praeco, Deus adjuva, ter, atque dispositum complere tendat. Tune, sicut dixi c
tibi, ordines videbis, et tu, et alii qui bis creditis, incredulos distinguetis. » Et
: t Quid de incredulis faciemus ?» Et respondit mihi Dominus : « Non par-
catis eis; sed occidite, quia proditores mei sunt, fratres Judae Scarioth6. Res
vero illorum his qui de priori ordine sunt concedite, prout necessariae fuerint7.
Si sic agitis, invenistis viam rectam quam hactenus circuistis. Et sicut cetera d
quae dixisti incommutata eis provenerunt, et haec quoque evenient. Scis tu quam
gentem praecipue dilexerim8? » Et respondi : « Judaeorum gentem. » Et Dominus :
Hi quoniam increduli fuerunt, odio eos habui, et inferiores omnibus gentibus
stabilivi. Videte itaque ne increduli sitis. Àlioquin, vobis remanentibus cum
Judaeis, alios populos assumam, et per ipsos complebo quae vobis promiseram. e
Haec quoque dices ad eos : Cur timent facere justitiam ? Et quid melius justitia ?
Hanc justitiam volo ut teneant. Per familias et cognationes ponant judices.
Quum autem quilibet offenderit alium, dicat qui injuriam patitur : Frater vel-
lesne sic tibi fieri ? Post haec nisi malefactor desierit, ex nomine suae potestatis
ei contradicat : deinde judex licenter a malefactore omnia bona sua auferat; et f
medietas omnium sublatorum sit ei qui injuriam patiebatur; reliqua vero pars,
potestatis. Si autem judex aliqua de causa haec distulerit, tu vade ad eum , et
die ei quod, nisi ille se9 correxerit, non exsolvetur usque ad ultimum saeculi
tdiem , nisi remiseris illi. Scisne quam gravis res sit prohibitum 10 ? Etenim ego
prohibui Adae, de arbore scientiae boni et mali ne tangeret; transgressus est g
meum prohibitum, et ipse et posteri sui in captivitate misera fuerunt, donec
ego veniens in carne eos morte crucis moriendo redemi. De decimis vero qui-
dam bene fecerunt, quod eas sicut praecepi dederunt. Multiplicabo itaque eos,
atque inter alios cognoscibiles faciam. » Quum àutem haec dixisset Dominus,
cœpi ab eo quaerere, ut pro sua cari ta te litterarum scientiam, quam nuper mihi h
abstulerat, redderet. Et dixit mibi Dominus : a Non sufficiunt tibi ad enarran-
«dum ea quae nosti? et tamen vis scire plurima11.» Et continuo ita mibi visus
sum sapiens, ut nihil sapere ultra rogarem. Et ait Dominus : « Sufficiunt tibi
«adhuc quae nosti?» Et respondi : « Sufficiunt. » Et Dominus rursum : uQuid
« dixi tibi ? responde. » Et ego nihil sciebam. Quumque mihi instaret ut aliquid j
eorum quae dixerat responderem sibi, respondi : «Domine, nihil novi. » Et ait
Dominus : « Vade et annuntia quae nosti , et sufficiant tibi quae scis. *
« Quum autem haec fratribus ostendissemus, cœperunt quidam dicere quod nun-
quam crederent quod hujuscemodi homini loquerelur Deus, et dimitteret prin-
1 Om. Pontio b. e. f. — 2 Horam. a. b. c. e. f. — 3 Credunt. f. — 4 Om. Et Dominus a. c. f. —
5 Dixi : Domine, b. E. — 6 Iscarioth. b. Iscariothœ. e. — 7 Necessarium fuerit b. e. — 8 Elegerim. F.
9 Om. se A. c. — 10 Prohibita. F. Grave sit prohibitum. b. e. — 11 Pïura. b. e.
Digitized by
Google
H1ST0RIA FRANCORUM. 281
a cipes episcopos, et ostenderet se rustico homini : unde etiam de lancea Domini a. io99.
dubitabant. Quapropter convocavimus fratres illos quibus de lancea aliquando re-
velatum fuerat, et post haec Arnulfum *, capellanum comitis Normanniae, qui quasi
caput omnium increduiorum erat1; et quia litteratus erat, credebant ei multi : et
quaesivimus ab eo quare ipse dubitaret. Quumque diceret quia episcopus Podiensis
b inde dubitavit2, respondit quidam sacerdos, nomine Pétri Desiderii : « Ego vidi
«post obitum ejus episcopum Podiensein, et beatum Nicolaum cum eo : et post
« multa alia, dixit mihi episcopus haec : « Ego sum in uno choro cum beato Nico-
«lao; sed quia de lancea Domini dubitavi, qui maxime credere debuissem, de-
«ductus sum in infernum, ubi3 capilli mei, ex hac parte capitis dextera, et me-
c « dietas barbae combusta est : et licet in pœna non sim, tamen clare Deum videre
« non potero, donec capilli et barba sicut ante fuerunt4, mihi succreverint. » Haec
et multa alia ex parte. Dei praedixit nobis sacerdos iste, quae postea evenerunt ;
sed haec suo loco dici poterunt.
Accessit et alius quidam sacerdos , Ebrardus nomine , et dixit : « Eo tempore
d « quo Turci obsidebant exercitum nostrum infra Antiochiam, ego eram Tripolim.
« Veneram enim illuc ante captam Antiochiam5, pro vitae meae necessariis. Quum
« vero audissem quod Antiochia esset capta, et nostri intus ita tenerentur obsessi
«ut nullus ingredi vel egredi de nostris auderet nisi furtim6, et multa alia mala
« quae obsessis imminebant, et plurima falsa quae Sarraceni et Turci veris malis
E «addebant : de vita mea sœculari7 dubius, ad ecclesiam quamdam confugi, ubi8
« ante majestatem quamdam Matris Domini procubui. Lacrymis et precibus ap-
«pellare per eam Dei misericordiam coepi; quumque per aliquot dies id fecissem,
« permanens impransus, et dicens ei: « 0 carissima Domina, isti peregrini sunt qui,
« dimissis omnibus parvulis et mulieribus, et omnibus caris suis, pro nomine filii
F «tui, et pro te, hue de longinquis partibus venerunt, et pro filio tuo pugnant:
« eorum miserere. Et, o Domina, quid dicetur de filio tuo, et de te, in terris ipso-
« rum, si in manus Turcorum eos tradideris? » Haec et alia multa his similia quum
« iratus et gemens saepius iterassem, venit ad me quidam Surianus, qui Christia-
« nus erat, et dixit mihi : « Bono animo esto, et vide ne amplius fleveris. • Et dixit:
G «Modo eram ante fores ecclesiae9 Beatae Mariae, Matris Domini, et venit quidam
«clericus ante me10, albis vestibus indutus; et quum quaesissem ab eo quis esset,
« aut unde veniret, respondit : Ego sum Marcus evangelista, venioque ab Àlexandria;
« et diverti hue propter ecclesiam Beatœ Mariœ. Et quum rursus quaererem quo iret,
«dixit : Dominas noster11 est apud Antiochiam, et mandavit omnibus discipulis suis ut
h « venirent eo : quoniam Franci debent pugnare cum Turcis, et nos erimus eis prœsidio.
« Et hoc dicto abiit. Quumque ego his parum crederem, nec12 a dolore neque13 a
«lacrymis cessarem, dixit mihi isdem Surianus : «Intellige : in Evangelio beati
« Pétri b est scriptum, quod14 gens Christianorum quae capiet Iherusaiem, infra An-
« tiochiam clausa erit; nec inde exire poterit, nisi priuslanceam Domini repererit. »
j Et dixit sacerdos15: « Si aliquid horum dubitatis, fiât ignis; et in Dei nomine, et
« horum testimonio, transibo per médium. »
1 Arnolfum. b. — 2 Dubitaverit. b. e. — 3 Ibique. e. — 4 Fuerant. b. — 5 Antequam capta esset Antiochia. F.
— ft Om. nisi furtim. b. e. — 7 Om. sœculari b. e. — 8 Ibi. e. — 9 Om. ecclesiœ f. — 10 Ad me. e. —
11 Dominas noster Jésus Christus. e. — 12 Om. nec a. c. f. — 13 Atque. f. — 14 Scrippim, quod nos habemus,
quod. b. e. f. — 15 Om. Et dixit sacerdos a. c. f.
" Cf. Fulch. Carnot. et Willehn. Tyr. 1. VII, c. xvm, b De libro illo subdititio cf. Tischendorf, Acta apo-
p. 3o4 et seq. stolorum apocrypha, Lipsiae, i85i, p. xiv-xxi et 1-39.
m. 36
Digitized by
Google
282 RAIMUNDI DE AGUILERS
«099. Accessit et alius sacerdos, nomine Stephanus1, cognomine Valanti, vir magni a
testimonii et bonae vite; et dixit : « Ipse Dominus Jésus mihi locutus est in ipso
* fervore tribulationis quae fuit apud Antiochiam ; et promisit mihi coram beatis-
« sima matre sua, Virgine Maria, quod, in qliinta die quae futura erat, misericor-
« diam populo suo faceret et labores ejus quamplurimos complerfet, si ad eum
« reverterentur ex toto corde; et in die iila lancea Domini reperta est: ubi ego b
tprortiissa Domini compléta esse crfedo. Si1 quid inde dubitatis, episcopo Po-
«diensi, statim ut haec vidi, obtuli pro testimonio horum, coram2 multitudine
« omni, quod, si ipde vellet, ego transirem per ignés, vel de altissima turre praeci-
« pitarer : et adhuc hoc ipsum vobis offero.
• Accessit autem et episcopus Attensisb, dicens : Insomnis ego, an non, vide- c
>«rim ista3, certum nescio; Deus scit. Vir quidam venit, indu tus albis, et stetit
«ante me; et tenebat dominicain lanceam, lanceam dico jstam in manibus suis,
« et dixit mihi : Credis hanc lanceam esse Domini? Et respondi : Credo, Domine. Du-
« bitaveram ego aliquando de ea. Quumque secundo id et tertio giraviter exegisset
« a me, dixi ad eum : Credo, Domine, hanc esse lanceam Domini mei Jbsu Christi. Et d
« post haec dimisit me. »
Et ego4, qui haec scripsi, coram fratribus et episcopiis haec ibi dixi : «Interfui
«ego dum effoderetur5 ; èt antequam tota super terram apparaisse^ mucronem
« osculatus sumc. Et sunt in exercitu plures qui mecum ista videront. » Et addidi :
«Et6 est7 alius quidam sacerdos, Bertrannus8 nomine, Podiensis, qui familiaris e
« episcopo Podiensi erat iil vita ipsius. Hic aiitem sacerdos infirmatus est usque ad
« mortem apud Ahtiochiam ; quumque jam de vita sua desperaret, venit ante eum
« episfcopus Podiensis cum Heraclio vexillifero suo; qui in bello maximo facto apud
«Antiochiam9, in facie percussus sagitta quum ititrepidus agmina Turcorum
« J>rosterneret, et inde vitam finierat. Et dixit ei episcopus : Bertrande, quid agis? r
« Et dixit Heraclius : Domine, infirmas est. Et respondi t episcopus : Propter incrédu-
le litatem îhfirmatûr. Ët sacerdos ad haec : Domine, nonne ego de lancea Domini credo,
« sicut et de passhne Domini? Et dixit ei episcopus : Et adhuc alia multa te oportet cre-
« dere. Et licet ad hoc ncgotium nota pertineat, tamen quia egregium est, gratia
« bdttorum hominum aliquid adjungam. Quùm resedisset sacerdos ad praesen- g
«tiam episcopi, et Heraclii domini sui (infirmus enim erat, nec stare poterat) ;
« vidit in facie domini sui vulnus unde ipse vite mortalis labores finierat. Et dixit
«ei presbiter : Domine, nos jam credebamus quod vûlnus hoc vestrum sanatum esset10.
« Quid est hoc? Et rèspondit Heraclius : Bette hoc qnœsisti? Quum ego veniu ante Do-
• minum meum, deprecatus sum eum quatenus1* nunqnam hœc plaga clauderetur : que- h
« niam propter eàm vitam jinieram. Et hoc mihi concessit Dominus. Haec et muttâ alia
«episcopus et Heraclius sacerdoti dixerunt, quae modo non sunt necessaria 13. *
His atque pluribtis aliis auditis, credidit Arnulfus, et confessus est; promisit-
que episcopo Albariensi quod, coram omni populo, pro incredulitate sua veniam
faceret14. Die autem constituta, quum venisset vocatus ad consilium Arnulfus, J
cœpit dicere quod bene crederet; sed cum domino suo volebat loqui, antequam
veniam faceret.
1 Sed. a. c. — 2 Quorum, f. — 3 An vigilant, ista viderim. b. e. — 4 Ego Raimundus. b. e. — 5 Effode-
retar lancea Domini. b. e. — 6 Om. et f. — 7 Om. est a. c. — 8 Bertramus. e. hic et infra. — 9 Om. apud
Antiochiam b. e. — 10 Domini sui vulnus non esse sanatum. Et ait sacerdos. b. e. — 11 Heraclius : Quum ego
venissem. b. e. — 12 Vt. b. b. — 15 Om. Hœc et multa alia, etc. usque ad modo non sunt necessaria b. e. —
14 Veniam peteret. b. e. hic et infra.
■ Vide supra, p. a 55 g. — b Cf. supra, p. a65 c el annot. a. — c Vide supra, p. a 57 d.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM.
283
CAPITULUM XVIII.
Ubi Petrus Bartholomeus intravit in ignem, tenens lanceam in manibus, et vivus exivit.
k Quuma vero1 haec audisset Petrus Bartholomeus, iratus minium, sicut homo a. 1099.
simplex, et qui veritatem optiine noverat, dixit: «Volo ac deprecor ut fiât ignis
« maximus; et cum lancea Domini transibo per médium : et, si est lancea Domini,
«incolumis transeam; sin autem, comburar in igne. Video enim quia nec signis
« nec testibus creditur. » Placuerunt haec omnia nobis; et indicto ei jejunio, dixi-
b mus quod eo die fieret ignis, quoDominus, pro nostra salute plagatus cum ea in
cruce fuit. Et post quartum* diem3 erat parasceve. Itaque illucescente die consti-
tuta, ignis prœparatus est post meridiem. Convenerunt eo principes et populus,
usque ad sexaginta* millia virorum; fuerunt ibi sacerdotes nudis pedibus, et in-
du ti sacerdotalibus indumentis5. Factus est ignis 6 de oleis siccis, et habuit in Ion-
c gitudine tredecim7 pedes : et erant duo aggeres, et inter utrosque spatium quasi
unius pedis; et in altitudine aggerum erant quatuor pedes. Quum vero ignis vehe-
menter accensus esset, dixi ego Raimundus coram omni multitudine : « Si Deus
«omnipotens huic homini locutus est facie ad faciem, et beatus Andréas lan-
« ceam dominicain ostendit ei, quum iste vigilaret, transeat iste illaesus per ignem.
d « Sin autcm est mendacium, comburatur iste cum lancea quam portabit in manu
« sua. » Et omnes flexis genibus responderunt : « Amen. » Exaestuabat ita incendium ,
ut usque ad triginta cubitos aera occuparet; accedere vero prope nullus poterat.
Tune Petrus Bartholomeus, indutus solummodo tunica, et flexis genibus ante
episcopum Albariensem, Deum testem invocavit, • quod facie ad faciem ipsum
£ « in cruce viderit, et haec quae supra scripta sunt ab eo audivit8, et a beato Petro
«et Andréa; neque quicquam eorum, quae9 sub nomine sancti Pétri vel sancti
« Andreae, vel ipsius Domini dixit, se composuisse; et si quicquam mentitus erat,
« praesens incendium nunquam transisset. Cetera quae ipse commisisset et in Deum
«et in proximum, dimitteret ei Deus, et pro his oraret episcopus, atque omnes
F « alii sacerdotes, et populus qui ad hoc spectandum 10 convenerat. » Post haec quum
episcopus posuisset ei lanceam in manu, flexis genibus, et facto signo crucis sibi,
cum lancea viriliter et imperterritus incendium ingressus est; atque per spacium
quoddam in medio ignis demoratus est; et sic per Dei gratiam transivitb. Sunt
autem nonnulli adhuc, qui hoc signum ibi viderunt : quod antequam egrederetur
G rogum11, quaedam avis desuper volans, lustrato igne, se intus immisit. Hoc vidit
Ebrardus sacerdos, ille cujus mentionem superius fecimus, qui Iherosolymis pro
Deo post ea remansit; et Guillelmus Bono12 filius, optimus miles, et boni testi-
monii, patria Arelatensi 13, hoc ipsum se vidisse testatur. Alius quidam miles
honestus, génère Biterensis 14, nomine Guillelmtis Malus Puer, quod15 antequam
1 Om. vero f. — 2 Om. quarium b. e. — 3 Quatuor dies. f. — 4 Quadraginta ce. — s Vestimentis. b. e. f.
— 6 Om. ignis a. c. f. — 7 Quatuordecim. b. b. — 8 AudivL a. c. — 9 Quœ ipse. f. — 10 Spectaculum. F.
— 11 Antequam ingrederetur in ignem. b. e. — 12 Wiïhelmus Boni. b. e. — 13 Relatensis. a. c. f. — 14 Miles
est optimus, génère Niterensis, nomine Wiïhelmus (Niterensis Wiïhelmus b.). b. e. — 15 Qui. b. e.
" Cf. WiHelm. Tyr. /. c. p. 3o5. 3o5, et Fulch. Carnotensem , qui Arnulfi partes seque-
k Conf. Willelmum Tyrensem, loco citato, pag. 3o4- batur.
36.
Digitized by
Google
284 RAIMUNDI DE AG13ILERS
'099. Petrus ingrederetur in Hammam!, quemdam hominem, indutum veste sacerdo- \
tali, nisi quod casulam habebat replicatam super caput, ingredi in ignem vidit ;
et quum videret quod non egrederetur, existimans Pelrum Bartholomeum esse,
lacrymari cœpit, credens eum esse exstinctum in igne. Erat ibi multitudo homi-
num, nec poterant omnes videre omnia. Et alia multa nobis revelata* sunt et facta,
quae nos, metuentes legentibus fastidium, scribere noluimus, quum ad omnem b
causam très idonei testes sufficiunt. Hoc unum non praetermittamus. Postquam
Petrus Bartholomeus per ignem transivit, Hcet3 multum aestuaret incendium,
tamen populus ita avide titiones collegit et carbones cum cinere, ut in brevi spatio
nibil inde appareret. In fide etenim illorum multas per haec virtutes operatus est
postea Dominus. Ut vero4 Petrus5 de igne egressus est, ita ut nec tunica ejus c
combusta fuerit, nec etiam pannus ille subtilissimus de quo lancea Domini invo-
luta erat sigiium alicujus laesionis habuisset, accepit eum omnis6 populus, quum
signasset eos tenens manu lanceam, et clamasset alta voce, Deus adjuva, accepit
eum, inquam, et traxit eum per terram, et conculcavit eum omnis pene illa mul-
titudo populi, dum quisque volebat eum tangere, vel accipere de vestimento ejus d
aliquid, et dum credebat eum esse quisquam apud alium. Itaque tria7 vel quatuor
vulnera fecerunt in ejus cruribus, abscidentes de carne ejus; et spinam dorsi ejus
contingentes, crepuerunt eum. Exspirasset ibi animam PetrUs, sicut noscreditnus,
nisi Raimundus Pelet8, miles nobilissimus et fortis, fultus agmine sociorum , irru-
pisset in agmen9 turbae turbatae, et10 usque ad mortem pugnando liberasset eum. e
Sed nos in sollicitudine et in angustia modo positi, amplius de bis scribere non
possumus.
Quum vero detulisset Raimundus Pelet Petrum ad domum nostram, colligatis
ejus vulneribus, cœpimus quaerere ab eo quare moram fecisset in igne11. Ad haec
ipse respondit : «Dominus mibi occurrit in medio igne, et apprehendens me per f
« manum, dixit mibi : Quia dubitasti de inventione lanceœ, quum beatus Andréas osten-
«disset tibi eam, non sic transibis illœsus, sed infernum non videbis. Et hoc dicto, me
h dimisit. Videte itaque, si vultis, adustionem meam. » Et erat aliquantula12 adustio
in cruribus, verum non multa : sed plagae erant magnae. Post haec convocavimus
omnes qui de lancea Domini dubitaverant, ut venirent et vidèrent faciem ejus, et g
caput atque capillos, et reliqua membra; et intelligerent quod verum est quicquid
ipse de lancea dixerat et de aliis : quum pro testimonio eorum non extimuisset in-
trare taie incendium. Viderunt itaque multi, et videntes faciem ejus atque totum
corpus, glorificabant Dominum, dicentes : « Bene potest nos Dominus custodire
ttinter gladios inimicorum nostrorum, qui hominem istum liberavit de tanto in- H
« cendio flammarum. Certe non credebamus quod sagitta aliqua sic transire possit
« illaesa per ignem , quomodo iste transivit. » Post haec convocavit ad se capellanum
comitis, Raimundum nomine, et dixit ei Petrus : «Quare voluisti ut ego ob testi-
«monium dominicae lanceœ, et ceterorum quae ex parte Dei dixeram, per incen-
«dium transirem? Scio satis quia hoc modo et hoc modo cogitasti. * Et dixit ei J
quae ipse cogitaverat. Quum vero ille se taliter cogitasse negaret, respondit Petrus
Bartholomeus : «Mihi quidem negare non potes, quia certum hochabeo: etenim
1 In jlamma. a. c. — 2 Relata, b. e. — 3 Licet adhuc. e. — 4 Operalas est Dominus. Et alia multa nobis
revelata suntetfacta, quœ nos, metuentes fastidium, scribere non curavimus, quum ad omnem causam très idonei
testes sufficiunt. Ut vero. b. — 5 Petrus Bartholomeus. e. — 6 Oni. omnis F. — 7 Multitudo populi, dum quisque
apud se illum distraheret. Itaque tria. b. — 8 Pelez, b. b. hic et infra. — 9 Agmine. A. c. — 10 Et in agmen
turbœ ingressus, et. b. — 11 Ignem. a. c. f. — 12 Aliqua. b. e.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 285
a « alia1 nocte fuit hic beatissima Virgo Maria et episcopus Podiensis, per quos ego a
« ea quae tu negas didîci. Miror satis, quuin de verbis Domini et apostolorum îpsîus
« non dubitaveris, quare experimentum cum periculo meo de bis solis habere
«volueris. • Tune depreliensam cogitationem suam, et se culpabilem ante Deum
Raimundus videns, amarissime in lacrymas prorupit. Et Petrus ad base : «Nott
b • desperare, quia piissima Virgo Maria et sanctus Andréas tibi apud Deum veniam
« obtinebunt. Tu vero enixius* eos deprecare. »
Intérim tantœ ac taies lites inter principes nostri exercitus obortœ sunt, ut
pene totus exercitus dividereturV Sed Deus, qui conductor ac dominuserat noster,
ne taiia fièrent beneficiis suis probibebat. Erat civitas Tripolis3 non multum
c longe a nostris castris. Hujus igitur dominusb civitatis, quum discordiam princi-
pum nostrorum didicisset, respondit hœc nostris, qui de reddendo tributo eum
appellabant: «Et qui sunt Franci? Et quales milites? Et quanta est eorum po-
« tentia ? Ecce tertius mensis modo agitur, ex quo exercitus Francorum obsedit
«castrum Arcbados, et neque eorum assultum babui, neque armatum aliquem
d «de ipsis vidi; et tamen sunt prope* per quatuor leugas. Sed bue veniant, et
«videamus eos, et comprobemus militiam eorum. Quare ego eorum hominum
«tributarius fierem, quorum faciès non vidi, et fortitudinem eorum ignoro?» Ut
vero haec relata sunt ad exercitum nostrum , quique dixerunt adinvicem : « Ecce
«quod5 acquisivimus pro contentionibus et discordiis nostris : blaspbematur
e «Deus, et nos contemnimur. » Ob hoc itaque convenientes principes nostri in
unum, statuerunt ut episcopus Albariensis, cum parte exercitus i castra servaret;
et principes cum ordinibus peditum et militum, sicut pugnandi mos est, usque
ad muros civitatis assultarent. Constituta autem die, quum nostri proficiscerentur
taliter, egressi Tripolitani obviam illis, in multitudine tumultus sui6 confisi, pug-
f nare cum nostris parabant. Est quidam murus firmissimus aquaeducti in civitatem
et altus, inter quem et mare non multum ampla via est : a tribus enim partibus
Tripolim mare cingit. Hune igitur murum aquaeducti, quem diximus, Sarraceni
munierunt, ut quasi de castello et7 ad castellum exire et regredi possent, si quid
adversi contigisset. Videntes itaque nostri hanc multitudinem loco et armis confi-
g dentem, invocando Deum, eterectis hastis conglobatim8 pediteset milites, more
processionis, usque ad eos venerunt, ut si nostros vidisses, amicos non hostes
eos crederes vel dixisses0. Fœdatur enim terra sanguine Maurorum; et completur
aquaeductus cadaveribus eorum. Tantum namque timorem hostibus immisit Do-
minus, ut vix fugere post primos ictus aliqui eorum possent. Erat quidem ad
h videndum satis delectabile, quum aquaeducti rivulus raptim truncata cadavera
nobilium et vulgi in civitatem inferret. Ceciderunt ibi de nostris unus vel duo :
de hostibus vero, usque septingentos cecidisse audivimusc. Reversi itaque cum
grandi victoria et multis spoliis, dixerunt nostri principes ad popuhim : <Hodie
« vidit nos rex Tripolitanus10; et nos vidimus vias civitatis, et consideravimua ac-
J «cessus. Et nunc, si laudatis, justum esse decernimus ut cras sapiat rex quales
1 Ma. b. b. — * Anxias. f. — 3 Nomine Tripolis, cujas saperias mentio facta est. b. e. — 4 Prope me. b. b.
— 5 Qaid. A. cf. — 6 In multitudine et tamultu tuo. b. b. — 7 Oui. et b. b. — 8 Conglobati. f — 9 Non hostes
esse eos dixisses : ut autem permùcti sunt, hostes esse et non amicos crederes. b. e. — 10 Tripolis. b. e. f.
* De contentionibus illis inter Christianos principes tionera d, itemque, p. ai i, annotationem i, et, p. 275,
cf. Tudebov. XIII, xi, p. 98-99, et WiHeJm. Tyr. I c. annotationem c.
p. 3o8. e Cf. Tudebov. XIII, x, p. 97 98 et 210; cf. quoque
h Abu Ali Ibn Ammar. Cf. supra, p. 97, annota- WiJIelni. Tyr. /. c. p. 3o8-3og.
Digitized by
Google
286 RAIMUNDI DE AGUILERS
^ »o99. «nos milites sumus. » Reversi itaque altéra die extra civitatem nullum invene- a
runt. Post haec autem rex Tripolis mandavit ad nostros principes, si désistèrent
ab oppugnatione Archados, donaret eis quindecim millia aureos, et equos et
inulas, et vestes, et victualia, atque mercatum de omnibus rébus faceret omni
populo ; praeterea redderet omnes captivos quos habebat de gente nostra. Vene-
runt nobis eo tempore legati ab Alexio imperatore, cum maximis querimoniis b
de Boamundo\ eo quod retineret civitatem Antiocbiae contra juramenta quae im-
peratori fecerat. Habebat enim Boamundus Antiochiam1 eo tempore, Namque
quum audisset Boamundus de comité, quod profectus esset a Marra in interiora
Syriae, expulit homines comitis violenter de turribus Antiocbiae, quas servabant.
Propterea mandavit Alexius ad nostros principes, quod donaret aurum et argen- c
tum multum eis, et veniret cum eis in Iherusalem, et exspectarent eum usque* ad
festivitatem sancti Johannis; et tune instabat dominicumPaschab. Dicebantob ea
multi, in quibus cornes erat : « Exspectemus imperatorem, et babebimus donativa
« ejus, et ipsum qui faciel nobis venire mercatum per mare et per terram ; et sub
« ipso domino3 concordabimus. Omnes civitates se dabunt ei, et ille vestiet quas d
« voluerit, et quas voluerit destruet. Praeterea populus iste noster, longis ac diu-
«turnis defatigationibus conquassatus, si venerit in Iherusalem, volet fortassis re-
averti, ut deforis viderit eam. Quae vero et quanta pericula maneant illos qui
«perficere iter4 desiderant, perpendatis. Ad haec autem obsidemus5 castellum
« Archados, et6 usque ad mensem se dabunt, vel vi capientur; et quum longe no- e
«tum sit de obsidione ista, si dimittamus eam ut inexplicabilem , multum con-
* temnetur noster exercitus, qui nibil incepit hactenus quod inexpletum dimi-
« serit. » At vero alii dicebant econtra : « Semper nocuit nobis imperator, semper
« mentitus est, semper adversum nos cogitavit. Et nunc quia videt se nihU posse,
« et nos valere per Dei gratiam, ex studio agit quatinus a proposito itineris nos f
«retrahat, ne hi qui audierint, exemplo nostri venire disponant. Sed jam quos
« ipse multotiens laesit verbis et opère, fidem ei frustra7 adbibere caveant. Fidentes
« igitur Cbristo duce, qui nos de tam multis, praeter spem, liberavit periculis, et
« contra omnia molimina imperatoris et fraudes ejus nos contutatus est, viam pro
«qua venimus ingrediamur; et facile, ex Dei promissions quod volumus conse- g
«quemur. Et quum haec audierit imperator captam esse Iherusalem et iter
«tliberum, quod verbis simulabat opère8 complebit. Similiter de donativis erit. »
Laudavit populus maxime hanc9 sententiam. Sed, quia comitis familiares erant
multi, quippe cum populo10 se cornes, sine aliis principibus, morti11 exposuis-
set, et pluribus magna et privata bénéficia contulisset, propterea consilia prin- h
cipum et populi vota impediebant12.
Praedicavimus eo tempore jejunium et orationes et eleemosynas in populo, ut
Deus omnipotens, qui eum duxerat de tam multis regionibus illuc, inspirare di-
gnaretur quod de his gratum erat13 in conspectu suo. Itaque fidelium vota quod
quaerebant facile apud Deum promeruerunt. Apparuit enim episcopus Podiensis j
Stephano Valantino, de quo superius menti onem fecimusc, qui cum cruce Domi-
1 Civitatem Antiochiam. v. — 2 Si exspectarent usque. b. e. — 3 Sub ipsius dominio. b. e. — 4 Ita. a. c. —
5 Ad hœc autem obdimus. a. c. Obsideamus.h. — 6 Quod a. c. — 7 Fidei ejus frustra animos.n. e. — 8 Simulabat
de itinere. a. c. F. — 0 De ejus donativis erit laus. Populus hanc maxime laudabat. b. e. — 10 Pro populo. B. e. —
11 Om. morti a. c. f. — 12 Impediebantur. b. e. e. — 15 Quid erat gratum de hoc itinere. b. e.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. VU, c. xx, p. 307. e Vide supra, p. a8i a et annot a.
h Pascha,an. 1099, x° die mens. April. celebralum fuit.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCOR13M. 287
a nùm vidit; et percussit eum cum virga regredientem ad domùirt suam per rioc- a. 1099.
tem , et dixit éi : « Stéphane! » Et iiie rcspondit : « Domine l » Et respiciens agnovit
eum. Et ait episcopus : « Quare neglexisti semeï et secundo quod dixi tibide cruce
«Domini et matris nostrae Virginis Mariae; de cruce dîco, quam ego praeferri fa-
« cièbam, ut àpportaretur in exercitum? Et quod signum est meliùs crufee? Asn1
b « iion est satis illa cruxpro vobis* lapidata? An non illa bene vos conduxit usque
« ad lanceam Domini ? Et nunc ait Domina et beatà Virgo Maria quod, nisi iUam
« crucem habeatis, non potestis habere consilium. » Et continuo ait sacerdos : «0
acarissime3 Domine, et ubi est beata Maria ?* Et statira episcopus eam mons-
travit ei. Erat autem beata Virgo longe ab eo quasi novem vel decem cubitis,
c specie et ornatu valde admirabilis; et assistebant ei beata Agatha, et quaedam
altéra virgo cum duobus cereis. Et tune sacerdos ait ad episcopum qui assistebat
ei : « Domine, quart ta dicuntur de vobis in exercitu, quod in inferno vobis barba
« et capilli combusti sunt1, et alia multa quibus non creditur ? Et nunc oro ut
« unam de candelis illis, in testimonium horum quae dicitis, mihidonetis, ut de-
d « feram ad comitem. » Tune ait episcopus illi : « Videns vide faciem meam, hum-
• quid perusta est ? » Post haec accessit episcopus ad beatam Mariam Virginem , et
cognita ejus voluntate regressus est ad sacerdotem, et dixit ei : « Qtiod tu quaeris,
«impetrare non potes; sed hic annulus, quem habes in digito tuo, nec tîbi pro-
«dest, nec portare debes eum. Sed vade, et dabis eum comiti, dicens : Virgo
e • Mater sanctissima mittit tibi hune annulum; et quotienscumque defeceris in
«aiiquibus4, recordare illius Domina quœ tibi mittit hune, et appellabis eam,
« et Dominus auxiliabitur tibi. » Rursus, quum quaereret sacerdos ab eo quid vellet
ut faceret frater suus, respondit ei episcopus : « Oret bene electum episcopum, ut
«pro animabus parentum nostrorum très missas celebret ad Dominum5. Praece-
f § pit Mater nostra ut deinceps lancea non monstretur nisi a sacerdote induto6
« sacris vestibus ; et crux ei praeferatur sic. » Et tenuit episcopus crucem in has-
tile positam, et quidam indutus sacerdotali veste7 sequebatur eum, habens lan-
ceam in ter manus. Et episcopus incepit responsorium hoc : Gaade, Maria Virgo,
cunctas hœreses sola interemisti. Inceperunt8 sine numéro9 centena millia viro-
g rum; atque sic coliegium sanctorum10 abiit. Mane autem facto, venit sacerdos
et primum quaesivit si haberemus lanceam; et quum vidisset eam, cum multis
lacrymis cœpit enarrare visa ab eo et audita ea quae superius diximus. Misit fta-
que cornes Guillelmum Ugonem de Montiliob, fratrem episcopi Podiensis, Lâodi-
ciam, ubi crux dimissa fuerat cum capella ipsius episcopi.
h Intérim Petrus Bartholomeus, morbo defatigatus ex conquassatione11 et vulne-
ribus, convocavit comitem et principes ejus, et dixit ei 12 : « Finis vitae raeae appro-
«pinquavit; et scio satis quia de omnibus quae maie feci , vel dixi , vel etiam cogi-
«tavi, ante Deum judicabor : in cujus conspectu, hodie testificor ipsum, coram
« vobis, me nihil composuisse de 13 his omnibus quœ ex parte Dei, et apostolorum
J «ipsius vobis annuntiavi, et adhuc vobis dicam. Et sicut vidistis ea quae vobis
«nuntiavi1*, sic sine dubio videbitis ea quae adhuc vobis dicam, siquidem Deo
1 Au a. cf. — 2 Nobis. b. e. — 3 Beverendissime. b. e. — 4 Aiiquibus rébus, e. — 5 Ad Dominum. Et
ail iteram. B. E. — 6 Et induto. A. cf. — 7 Sacerdotalibus vestimentis. f. — 8 Et ilico inceperunt. b. e. —
9 Dubio. B. — 10 Illud sanctum (sanctorum. F.) coliegium. B. e. f. — 11 Concassatione. a. c — ]i Eis. b. e. —
13 Ex. b. e. — 14 Ooj. et adhuc vobis dicam, etc. usque ad nuntiavi a. c. f.
" Vide supra, p. 281 c — h Vide supra, p. a38, annot. b.
Digitized by
Google
288 RAIMUNDI DE AGUILERS
«fideliter serviatis1. »'Post haec Petrus securus2 in pace, Kora sibi a Deo consti- a
tuta, migravit ad Dominum : sepultusque est in loco iilo, ubi cum lancea Domini
per ignem transierat.
Interea cornes et alii principes de itinere in Iherusalem, qua melius ac levius
fieret, ab incolis regionis illius perquirebant. Tune accesserunt ad nos quidam
Suriani*. Sunt enim ibi montana Libani, in quibus usque ad sexaginta millia b
hominum Christianorum habitant. Et terram illam, et montana multo tempore
Christiani possédera nt, qui propter civitatem Tyri sunt3, quae vulgariter nunc
Sur dicitur, unde Suriani vocantur. Sed insurgentibus, per Dei judicium, Sar-
racenis atque Turcis, in tanta oppressione servitutis isti Suriani fuerunt per
quadringentos et eo amplius annos, ut multi eorum compellerentur patriam et c
Christianam deserere legem. Si4 qui autem, per gratiam Dei, contempsissent,
cogebantur5 tradere pulchros parvulos suos ad circumeidendum vel ad turcan-
dum; sive rapiebantur a sinibus matrum, interfecto pâtre et illusa parente.
Quippein tantam malitiam exarserant illa hominum gênera, ut ecclesias Dei ever-
terent et sanctorum ejus, vel imagines6 delerent, et quas non poterant delere d
per moram , oculos eorum eruebant, et sagittabant ; altaria vero omnia suffodiebant.
In ecclesiis autem magnis, mahumarias faciebant. Quod si aliquis de illis angus-
tiatis Christianis imaginem Dei vel alicujus sancti domi suae habere volebat,
vel redimebat eam per singulos menses vel annos, aut conculcata in stercore
coram oculis ipsius comminuebatur. Quodque adhuc relatu nions durum est, po- e
nebant juvenes in prostibulis, commutantes sorores eorum pro vino7, ut8 ne-
quius agerent. Et neque his neque aliis tristibus illacrymari palam etiam matres
audebant. Et quid de his multa narramus? Conjuravêrat certe gens illa contra
sanctum sanctorum et ejus hsereditatem. Quod nisi jussu et instinctu Dei Fran-
corum gentes his malis occurrissent, profecto bruta animalia contra illos Deus f
armasset ; quod aliquando nobis praesentibus fecit. Et de his hactenus.
Mi, inquam, Suriani, de quibus superius diximus quod9 ad comitem vene-
runt, requisiti de meliori itinere, responderunt : «Est via per Damascum plana
«isatis, et plena victualium; sed non invenietis10 aquam per duos dies. Est alia
« via per montana Libani tuta satis et copiosa ; sed gravis multum sagmariis g
« atque camelis. Est et alia via secus mare ; ubi tam multae ac taies angustiae sunt,
«ut si quinquaginta aut centum Sarraceni retinere eas voluerint, prohibere pos-
« sint omne hominum genus. Et tamen in Evangelio beati Petrib, quod apud nos
« est, continetur, quod si vos estis gens illa quae Iherusalem débet capere, per ma-
«ritima transibitis11, licet propter difficultatem nobis impossibile videatur. Non h
« solum autem hoc de itinere, sed et alia multa, quomodo vos egistis, et qualiter
« agere debeatis, in Evangelio illo apud nos scripta continentur. »
1 Serviatis. Tu vero cornes, quum veneris in Ierusalem , fac ut exercitm postulet Deum, ut vitam tuam prolonget
atque continuet; et Deus prolongabit eam tantumdem quantum vixistL Tu autem, quum revenus fueris prope
qainque leugas , in ecçlesiam Sancti Trophimi lanceam Domini pones; et ecclesiam ibi fabricare faciès : et Jiet
ibi moneta, quam tu jurabis ne falsa fiât. Sed neque aliud aliquid falsum ibi permittes* Vocabitur autem locus
Mons Gaudii : et fient hœc intra Provinciam. Etenim beatus Petrus apostolus Trophimo suo discipulo promisit
quod lanceam Domini ei mitteret. b. e. (Quae verba ex cod. a. c. f, supra, cap. xm, p. a64 inserta sunt.) —
2 Petrus Bartholomeus securus et b. e. — 3 Om. sunt b. e. f. — 4 Sed. a. cf. — 5 Cogitabantur. f. —
* Sanctorum imagines, b. Subverterent, et ejus vel sanctorum ejus imagines, e. — 7 Viro. b. — 8 Et. a. c.
— 9 Qui. b. e. — 10 Inveneritis. a. c. — 11 Per maritima transire debetis. b. e.
' « Accitis quibusdam tidelibus Syris, roontis Libani L Vide supra, p. 281, not. b.
«habitatoribus, etc.» (Willelm. Tyr. I c. p. 3io.)
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM.
289
a His atque aliis modis persuadentibus, et contradicentibus aliis, reversus est a. io99.
Guillelmus Ugo de Montilio cum cruce de qua superius diximus\ Hanc autem
crucem quum vidissent etiam comitis familiares, in tantam itineris commotionem
devenerunt, ut praeter comitis et aliorum principum consilium, incensis taber-
naculis suisf et primum comitis familiares, obsidionem Archados dimitterent.
b Conturbabatur itaque cornes usque ad lacrymas, et usquc ad sui atque suorum
odium; neque tamen ob hoc voluntatem suae plebis Deus imminuebat. Sed dux
Lotbaringiae maxime volebat hoc iter, et plebem ad hoc commonefaciebat1. Ita-
que profecti ab illa invisa et odiosa obsidione Archados, venimus ante Tripolimb.
Nitebatur etiam tune cornes Raimundus precibus atque muneribus apud omnes
c nobiles ut civitatem Trîpolis obsiderent; sed omnes ei contradicebant.
Apparuit eo tempore sanctus Andréas Petro Desiderio2, de quo superius men-
tionem habuimusc, et dixit ei : • Vade et loquere comiti, dicens : Noli esse molestus
« tibimet, neque aliis : quia nisi prius capta fuerit Iherusalem, nullum succursum
a habebitis. Non te molestet inexpleta obsidio3 Archados; non te gravet quod haec
d « civitas vel aliae quae in itinere sunt ad praesens non capientur; quod imminet
« vobis in proximo bellum, ubi hae et aliae multae civitates conquisitae erunt. Prop-
«terea tu noli molestus esse tibi neque tuis; sed Deus quicquiid tibi concesserit,
«in ejus nomine libenter distribue; atque tuis hominibus socius et fidelis esto
« amicus. Si sic egeris, dabit tibi Dominus Iherusalem, et Alexandriam, atque Ba-
e «byloniam. Quod si haec neglexeris, nec promissa tibi a Deo consequeris, nec
«legatum deinceps4 habebis, donec in angustia illa positussis, ut quodeclinare
« possis ignores. » Accepit itaque cornes verba sacerdotis; accepit vere5 verbis, sed
operibus negavit. Etenim quum accepisset multam pecuniam a.rege Tripolisd,
nulli unquam inde6 largiri voluit; sed etiam verberibus atque contumeliis quo-
f tidie suos lacessebat. Non solum autem haec sacerdos iste nobis dixit; verum multa
alia7, de quibus quaedam huic operi apponimus.
Aliquando namque, quum proficisci ab Antiochia velleinus, venit sacerdos iste
ad me Raimundum, et dixit mihi quod quidam sibi in visione apparuerat, qui
dixit ei : «Vade in ecclesiam beati Leontiic; et invenies ibi de reliquiis quatuor
g « sanctorum, et toiles eas tecum, atque portabis in Iherusalem. » Et ostendit ei in
ipsa visione reliquias, et reliquiarum loculos, et docuit nomina sanctorum. Quum
vero evigilasset sacerdos, et non satis visioni suae crederet, cœpit agere precibus
et obsecrationibus adDeura, ut, si haec revelatio ab ipso erat, secundo saltem sibi
innotesceret. Adstitit ei idem sanctus in visione post aliquot dies, atque multum
h comminatus est quod mandatum a Domino neglexisset, et nisi usque ad quintam
feriam sustulisset illas reliquias, esset sibi in8 grave damnum et domino suo
Ysoardo9 comiti f. Erat enim Ysoardus cornes Diensis, vir in quantum noverat
Deo fidelis, et omnibus nobis sapientia et probitate utilis.
Quumque haec mihi Raimundo sacerdos narrasset, retuli ego ad Aurasicensem
j episcopum, et ad comitem Sancti iEgidii, et ad alios quosdam. Qui, acceptis can-
delis, venimus ad ecclesiam sancti Leontii. Obtulimus candelas et vota Deo, et
1 Commonere faciebat. F. — 2 Desiderii. b. e. Disderio. F. — 3 Obsidione. a. c. — 4 Legatum ejus. b. e. f.
— — 5 Inquam. b. e. — 6 Inde aliquid. e. — 7 Sacerdos dixit; verametiam multa alia quœ rétro acta sunt b. e.
— 8 Om. in b. e. — 9 hoardo. F.
a Vide supra, p. 287, g.
b Cf. Tudebov. XIII, xn, p. 99-100.
c Vide supra, p. 281, b.
m.
d Cf. Tudebov. XIII, x, p. 97.
• Antiochena erat ecclesia illa.
f Isoardus, cornes Diensis I; cf. Moreri, t. IV, p. i5a.
37
Digitized by
Google
290 RA1MUNDI DE AGUILERS
1099. sanctis ejusdem ecclesiae, ut Deus omnipotens, qui eos sanctificaverat, nobis eos a
consortes et coadjutores donaret; et illi sancti peregrinoram et exsulum pro Deo
non spernerent consortium, sed magis ex caritate nobis conjungerentur, et nos
Deo conjungerent. Mane autem facto, venimus cum sacerdote ad sanctarum reli-
quiarum loculos, et sicut nobis praedictum fuerat omnia invenimus. Sunt autem
nomina sanctorum : Cyprianus, Omechios1, Leoncios2, Joannes Cbrysostomus. b
Inter ipsos autem loculos, capsulam quamdam reperimus cum reliquiis; de qui-
bus quum qùaereremus a sacerdote, cujus sancti essent reliquiae, se nescire res-
pondit. Quum vero ab incolis qùaereremus si scirent cujus sancti essent illae reli-
quiae, dicebant alii sancti Mercurii; alii autem aliorum sanctorum. Sacerdos vero
levare et colligere cum reliquiis aliis eas3 volebat. Cui ego Raimundus, coram c
omnibus qui aderant, fortiter dixi : « Si venire voluerit iste sanctus nobiscum k
« Iherusalem, nomen suum et voluntatem manifestet; alioquin remaneat hic. Num-
« quid de ignotis ossibus onerabimur5 ac ea deferemus? » Itaque die illo dimissœ
sunt reliquiae illae. Quum vero sacerdos alias reliquias collegisset, et pannis atque
pallio eas involvisset6, in nocte quae sequuta est, astitit ei vigilanti quidam juvenis, d
quasi quindecim annorum, pulcherrimus valde, qui dixit ei : «Quare hodie non
« accepisti reliquias meas cum ceteris ?» Et presbyter ad haec : « Et quis es tu ? »
Et ille : « An ignoras quis sit vexillifer hujus exercitus? » Et respondit presbyter :
* Nescio, Domine. » Quumque secundo idem quaerenti eadem sacerdos respon-
disset, terribiliter est comminatus sacerdoti, dicens : • Tu rêvera mihi dices. » Et e
«tune Sacerdos ait : «Domine, dicitur de sancto Georgio, quod sit vexillifer
« exercitus hujus. » Et ille : « Bene dixisti. Ego sum ille. Accipe igitur reliquias
«meas, atque seorsum cum aliis pones. 1 Quum autem sacerdos per aliquot7
dies id facere distulisset, advenit idem Georgius8, et praecepit presbytère gra-
viter, dicens : aNullatenus dimittas quod mane reliquias meas non tollas; atque f
« juxta in ampullulam9 invenies de sanguine sanctae virginis et martyris Teclae,
« quem pariter toiles; et post haec missam cantabis. » Atque omnia reperit10 haec
sacerdos11, et fecit.
Sed antequam ad reliqua perveniamus, de his praetermittere non debemus
qui, pro amore sanctissimae expeditionis, per ignota et longissima aequora Medi- g
terranei et Oceani navigare non dubitaverunt. Etenim Anglia, .audito nomine
ultionis Domini in eos qui terram Nativitatis Jesu Christi et apostolorum ejus
indigne occupaverant, ingressi mare Anglicum, et circinata Hispania12, transfre-
tantes per mare Oceanum, atque sic Mediterraneum mare sulcantes, portum An-
tiochiae atque civitatem Laodiciae, antequam exercitus noster per terram illuc h
veniret, laboriose obtinuerunt. Profuerunt nobis eo tempore tam istorum naves,
quam et Genuensium. Habebamus enim ad obsidionem, per istas naves et per
securitatem eorum 13, commercia a Cypro insula et a reliquis insulis. Quippe hae
naves quotidie discurrebant per mare, et ob ea 14 Graecorum naves securae erant,
quia Sarraceni eis incurrere formidabant. Quum vero Angli illi vidissent exercitum J
proficisci in Iherusalem, et robursuarum navium a longinquitate temporis iinmi-
1 Omezios. b. e. Omethios. F. — 2 Leontius. F. — 3 Eos. a. cf. — 4 Om. nobiscum b. e. — 5 Honorabimur.
k. c. e. Onerabimus. F. — 6 Palliolis involvisset. f. — 7 Aliquos. a. cf. — 8 Idem sanctus Georgius. b. e. —
9 In ampullulas. b. e. — 10 Ita omnia reperit F. — 11 Hœc atque omnia quœ ei dixerat reperit sacerdos. b. e.
— 12 Ispania. a. c — 13 Earum. b. e. — 14 Ob eas. b. e.
• Cf. Willelm. Tyr. L-VII, c. xxi, p. 3io
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 291
a nutum, quippe quum usquead triginta in principio naves habuissent, modo vix a. io99.
decem vel noyem habere poterant, alii dimissis navibus suis et expositis, alii
autem inceosis \ nobiscum iter acceleraverunt.
Quumque ante Tripolim principes nostri moras innecterent, tantum amorem
eundi Iherusalem misit Dominus2, quod nullus se necalium retinereibi poterat3;
b sed profecti vespere contra principum décréta et contra morem* nostri exer-
citus, tota illa nocte perambulantes, sequenti die Berittum5 devenimus*, atque
post haec, praeoccupatis ex improviso angustiis quae Bucca torta nominantur, infra
paucos dies et sine impedimento venimus Achon6b. Rex autem Achon, metuens
ne civitatem suam7 obsideremus, juravit comiti, propter boc ut discederemus,
c si8 caperemus Iherusalem, vel si essemus in regione Judeae per viginti dies et rex
Babyloniorum nobis in bello non occurreret, vel si possemus superare ipsum
regem , redderet nobis se et civitatem suam Achon ; intérim vero esset amicus
noster. Profecti itaque Achon9 iina die in vespere, juxta paludes quae sunt prope
Caesaream castra tetendimusc.
CAPITULUM XIX.
De columba quœ litteras deferebat ad nocumentum nos tram.
d Dumque, sicut moris est, alii pro necessitate infra castra discurrerent , alii
autem de sociis suis, ubi hospitati essent, a notissibi requirerent, columbamd
desuper exercitum volantem accipiter in medio discurrentium mortaliter pla-
gatam dejecit Quum autem sustulisset eam episcopus Attensis, reperit litteras,
quas illa deferebat. Et erat sententia litterarum quasi hujusmodi : « Rex Achon
e • duci Caesareœ 10. Generatio canina per me transivit, gens stulta atque contentiosa,
a sine regimine, quibus per te et per alios, quantum tuam legem diligis, nocere
«desidera; quod si vis, facile poteris. Hoc idem et ad alias civitates et castra
« mandabis. » In mane autem exercitum quum requiescere praeciperemus, expositae
sunt litterae ad principes et ad omnem populum, et quomodo Deus benignus
f esset erga eos , adeo ut nec etiam aves ad nocendum nobis transire per aera pos-
sent, et inimicorum nostrorum etiam arcana nobis reseraret11. Unde omnipotenti
Deo laudes et gratias referebamus. Atque inde profecti securi et alacres, et fré-
quenter in prima fronte 12 exercitus et in ultima procedebamus 13. Quum vero
audissent Sarraceni qui habitabant in Ramulise, quia transieramus fluvium qui
g prope erat, deseruerunt munitionem et arma, et frumentum multum in areis, et
messes quas collegerant. Quumque venissemus eo altéra die, cognovimus quia
1 Incensis tabernaculis. b. — 2 Dominas in populo, e. — 3 Potcrit. a. b. c. e. f. — 4 Contra amorem. e.
— 5 Berintum. b. e. Beratum. f. — 6 Accaron. b. e. f. hic et ubique. — 7 Rex autem Achon, metuens quod
civitatem ejus. a. cf. — 8 Quia si. F. — 9 Ab Accaron. b. e. f. — 10 Cœsariœ. a. c. — 11 Nobis arcana re-
serarent. e. — 12 Fréquentes cum prima parte, b. e. — 13 Prœcedebamus. b. e. Excedebamus. F.
' Cf. Tudebov. XIII, xm, p. 101 et p. i58; Willelm. d Tune Arabes frequenler columbis ad litteras per-
Tyr. 1. VII, c. xxn, p. 3n, et Ord. Vital, t. III, p. 5g5. ferendas utebantur. (Vid. LEsloire d'Eracles, 1. XXVIU ,
b Cf. Tudebov. /. c. et Willelm. Tyr. p. 3i2. c. x, Hist. occid. t. Il, p. 261.)
6 « Ibique Pentecosten celebraverun \. » (Tudebov. le. 9 Cf. Tudebov. XIII, xm, p. 102.
p. 102.) Die xxix0 uiensis Maii, A. B. 1099. ,
37.
Digitized by
Google
292 RAIMUND1 DE AGUILERS
>o99. Deus rêvera pro nobis pugnaret. Itaque obtulimus vota sancto Georgio*, et quia a
se ducem nostrum confessus fuerat1, visum est majoribus* et omni populo, ut
episcopum ibi eligeremus, quoniam ecclesiam illam in terra Israël primam in-
veneramus, et simul beatus Georgius pro nobis Deo supplicaret, et per terram
incolatus sui nos fideliter educeret. Sunt autem Ramulae a lherosolima quasi
quindecim milliaribus 3. Itaque habuimus ibi colloquium. Alii dicebant : «Non b
« eamus ad praesens in Iherusalem, sed versus iEgyptum et Babyloniam; et si, per
«Dei gratiam, supetare possumus regem iEgypti, non solum Iherusalem, verum
• etiam Alexandriam et Babyloniam et plurima régna obtinebimus. Quod si4 eamus
«in Iberusalem, et non invenientes sufficientem aquam deseramus obsidionem ,
« nec hoc nec illud postea perficiemus5. » At vero alii contra dicebant : « Vix sunt c
« in exercitu mille quingenti milites, et armatorum peditum grandis numerus non
«est; et laudatur modo utignotas et longissimas regiones adeamus6, ubi nec suc-
«cursum de nostra gente habere possimus, nec, si civitatem capiamus, praesi-
«dium7 ponere, nec etiam inde reverti, si nécessitas fuerit, valeamus. Sed nihil
«boç: viam nostram teneamus, et de obsidione, et de siti, de famé et de aliis d
« Deus provideat servis suis. »
CAPITULUM XX.
Ubi veniunt Iherusalem.
Dimisso itaque praesidio, cum episcopo novo\ in castro Ramulis, oneravimus
camelos et boves, denique et omniajumenta nostra etequos; ad Iherusalem iter
vertimus. Verbum autem quod praeceperat nobis Petrus Bartholomeus, ut8 nisi
discalciati ad Iherusalem per duas leugas non appropiemus9, et obliti sumus, e
et vile habuimus, dum quisque volebat alium praevenire, ex ambitione ad occu-
panda 10 castella, et villas. Erat enim consuetudo inter nos, ut si aliquis ad castel-
lum vel villam11 prior venisset, et posuisset signum cum custodia, a nullo alio
postea contingebaturc. Itaque hac ambitione de média nocte surgentes, non
exspectatis sociis, omnia ilia mon tan a obtinuerunt, et villas quae sunt in cam- F
pestribus Jordanis. Pauci autem, quibus manda tu m Dei carius erat, nudis pe-
dibus incedentes, pro contemptu divini verbi graviter suspirabant; et tamen
nullus socium vel amicum ab illô ambitioso cursu revocabat. Quum autem sic
superbe intedendo venissemus prope Iherusalem , egressi Iherosolimitae obviam
de prioribus tiostris12 homines et equos graviter plagaverunt, et de ipsis ea die g
ceciderunt très vel quatuor, et multi sunt plagatid.
1 Professas est. b. s. — 2 Est a majoribus. b. b. — 9 Sedecim milliaria. b. b. — 4 Quod si modo. b. b. —
5 Perficiamus. A. c. — 6 Eamus. à. cf. — 7 Nec sanctam civitatem capiamus nec prmsidium. b. b. — 8 Om.
ut a. c. — 9 Duos leugas appropinquaremus. b. b. Properaremus. F. — 10 Ambitione occupandi. b. b. Et occu-
panda. f. — 11 Si ad castellum vel villam quis. b. é. — 12 Egressi Sarraceni de civitate obviam prioribus de
nostris. fi. b.
* Cf. Tudebov. I c. et L'Estoire d'Eructé*, 1. XXXIV, rensem, /. c. p. 3i3, et Tudebov. /. c. p. îoa, annot. b.)
c. xi, p. 456. e Vide supra, p. 275 c.
k Episcopus ille, Roberlus nomme, Normannus ge- d Cf. Tudebov. XI V, 1, p. io3; Radulph. Cadomens.
nere, de diœcesi Rothomagensi erat. (Cf. Willelm. Ty- et WiHelm. Tyr. 1. VIT, c. xxm, p. 3i3 et seq.
Digitized by
Google
HISTORIÀ FRANCORUM. 293
a Obsederunt autem civitatem a septentrione dux Godefridus, et cornes Flan- a. io99.
drensis, et cornes Normannus; obsederunt vero eam ab ecclesia sancti Stephani,
quae est quasi ad médium civitatis, a septentrione usque ad angularem turrem,
quae prôxima est.turri David. Cornes autem et exercitus ejus sedit ab occidente,
et obsedit Iherusalem ab obsidione ducis usque ad ascensum1 montis Syon;
b sed quia non poterant homines ejus plane accedere ad oppugnandum murum
civitatis, quia vallis quaedam erat in medio, volebat mutare caçtra sua et locum\
Igitur dum die quadam circuisset civitatem cornes2, et venisset in montem Syon,
et vidisset ecclesiam, audissetque mira quae Deus ibi operatus est, dixitad prin-
cipes et ad eos qui ibi aderant : « Si dimittamus haec sacrâ quae nobis hic Deus
c « praesentavit, et deinceps Sarraceni occupent ea, quid erit de nobis? Quid si
«propter odium nostrum contaminent ea, atque confringant? Quis scit an in
atentationem dederit Deus haec, ut comprobaret quantum diligeremus eum?
«Certo hoc unum scio, quia, nisi diligenter conservemus haec sacra, non tradet
< nobis illa quae sunt infra civitatem. * Itaque cornes Raimundus, praeter suorum
d principum voluntatem, tentoria sua illuc transfërri jussit* unde tan ta m invidiam
suorum passus est, ut neque secum hospitari vellent, neque excubias per noctem
agere; sed permanebat3 unusquisque in loco suo, in quo prius hospitatus fuefat,
nisi pauci qui cum comité illuc transmigraverunt. Sed conducebat quotidie cornes
milites et pedites magna4 mercede, qui castra sua servarent. Sunt enim in
e ecclesia illa haec sacra: Sepulcrum David régis, et Salomonis, et sancti Stephani
protomartyris sepulcrum. Migravit ibi beata Maria de saeculo5; cœnavit ibi
Dominus; et resurgens a mortuis, discipulis suis apparaît et Thomae; ibidem
apostoli inflammati sunt adventu Spiritus Sancti. Itaque posita obsidione, una
dierum quum venissent principes ad reclusum b qui erat in montem Oliveti, dixit
f eis^: «Si cras oppugnaveritis civitatem usque ad nonam, tradet eam vobis Do-
« minus. » Cui quum respondissent : « Non habemus armamenta quibus oppugnari
« murus possit, » ad haec respondit ille Deus est omnipotens, qui in scala6 etiam
«una murum expugnabit7, si voluerit. Praesto est Dominus laborantibus pro
« veritate. » Itaque comparatis armamentis quae per noctem illam comparari po-
g tuerunt, ita fortiter a mane usque ad tertiam diei8 civitas oppugnata est, ut
compellerentur Sarraceni deserere interiorem murum, fracto a nostris antemu-
rali, et quibusdam de nostris ascendentibus usque ad altitudinem mûri interioris.
Quumque jâm civitas caperetur, subrepente desidia et timoré, oppugnatio inter-
missa est, et multos de nostris tune perdidimus. Altéra vero die, oppugnatio9
h incepta nulla fuit. Post haec omnes profecti sunt per regiones 10 ad congreganda
victualia : et non erat verbum de necessariis comparandis ad capiendam civita-
tem; sed quisque ventri et gulae serviebat11, et> quod multo deterius erat /non
invocabant Dominum ut liberarct eos de tantis ac de tam multiplicibus malis,
in quibus usque ad mortem gravabantur. Etenim ad adventum nostrum Sarraceni
j clauserant ora puteorum, et cisternas dissipaverant, et obstruxerant venas fon-
1 Descensum. b. e. — 2 Mutare castella sua et locum. Quadam autem die quum circuisset cornes civitatem. e. —
3 Manebat. b. e. — 4 Cum magna, b. e. — 5 Om. de sœculo a. cf. — 6 Scala juncea. b. b. — 7 Oppugna-
bit. e. — 8 Om. diei b. e. — 9 Om. intermissa est. ... . vero die, oppugnatio a. c. — 10 Regionem illam. b. e.
— 11 Necessariis serviebat a. c. f.
" De ordine quo Christiani cas trame ta ti sunt, conf. b Cf. supra Tudebov. imitât. n° CXI, p. 217, et infra
Tudebov. XIV, 1, p. ioa, et Willelm. Tyr. \. VIII, Radulph. Cadomens. cap. cxm.
c. v. p. 33o.
Digitized by
Google
294 RAIMUNDI DE AGUILERS
1099. tium. Et ipse Dominus posuerat Jlumina in deserlum, et cxitus aquarum in sitim, a \
malitia 1 eorum qui terras Mas incolebant \ Propterea cum maximo labore aqua ibi
conquirebatur. Est quidam fons in descensu montis Syon, qui natatoria Syloeb
appellatur; magnus quidem fons, sed non profluebat nisi tertia die. Dicebant
autem incolae de illo fonte, quod in sexta feria tantum solitus erat profluere; per
reliquos vero dies erat 2 quasi palus. Quid autem id fuerit, praeter Dei volunta- b
tem, ignoramus. Quum vero, ut dictum est nobis, in tertia die aqua decurrerct,
cum tanto impetu et oppressione aqua hauriebatur, ut mutuo se homines in
eam3 projicerent, et jumentaetpecora multa intus dépérirent. Itaque repleto fonte
collisione et cadaveribus animalium, ad exitum* ipsius aquae, quae per quamdam
rupis incisuram egrediebatur, fortiores se usque ad morteni opprimebant; débiles c
autem nibilominus illam aquam immundissimam sibi tollcbant. Jacebant autem
multi infirmi secus fontem, ex ariditate linguae non valentes emittere vocem; sed
tantum, ore aperto, manus praetendebant illis quos videbant aquam haberec. Per
campos vero stabant equi, muli, boves, et oves, plura animalia5 non valentia
mutare gressum; sed ubi ex ariditate confecta atque exsiccata fuerant, ubi diu d
steterant corruebant, unde in nostris castris fœtor gravissimus erat. Sic itaque
afflicti ad fontes longe per duas leugas et per très mittebant pariter, ut aqua
inde deferretur, et animalia adaquarentur. At ubi Sarraceni cognoverunt nostros
inermes discurrere ad fontes per montana quae sunt asperrima, insidias eis prae-
tendebant, et multos ex ipsis6 trucidabant et captivabant7, et jumenta eorum et e
pecora secum ducebant. Itaque si quis detulisset aquam venalem in plateis,
quantum volebat inde accipiebat; quippe quinque vel sex nummi non satis suf-
ficiebant alicui sitienti per diem, si aquam limpidam mercari vellet. De vino
autem nullus vel rarissimus sermo erat; praeterea calor et pulvis, et ventus, si
non satis per se sitis posset, eam instigabat8. Sed quid de bis multa dicimus? f
Nullus vel pauci memores etiam Dei erant, nec illorum quae vel ad oppugnandam
civitatem opus erant; nec ut9 misericordiam Dei appellarent, curam gerebant.
Sic neque inter verbera Deum cognoscebamus, neque ingratis ipse propitia-
batur10.
Inter haec venit nuntius nobis, quod sex11 naves de nostris applicuerantd Joppen , g
et mandabant nautae ut praesidium mitteretur illuc, quo turris Joppe custodi-
retur, et ipsi securi in portu essent. Est autem Joppe civitas destructa praeter
castellum, et illud etiam satis dissipatum praeter unam turrim. Sed est ibi
portus, et prope est Iherusalem diei itinere unius; ibi est enim proximum mare
Iherusalem 12. Audientes nostri de navibus omnes gavisi sunt, et misit illuc e h
cornes Gaudemarum , qui Garpinelie f cognominabatur I3, cum viginti militibus
et peditibus circiter quipquaginta; et post ipsum Raimundum Peiet14 cum quin-
quaginta militibus, et Guillelmum de Sabra15 cum sociis suis, Quum vero venisset
t
1 Mïlicia. A. c. — 2 Om. erat a. c. — 3 In aqua. a. cf. — 4 Exitas. a. — 5 Et plurima pecora. b. e.
Plurima animalia. f. — 6 Tendebant, et quantos ex eis volebant b. e. — 7 Om. et captivabant f. — 8 Insti-
gabani. b. e. — 9 Erant, vel quœ. e. — 10 Proficiebatur. a. c. — 11 Novem. b. e. — 12 Ibi est mare propias
Jérusalem, b. e. — 13 Galdemarum, qui Carpinellus dicitur. b. e. Galdemarum qui Carpinelli cognominabatur. F.
— 14 Raimundus Peleth. e. — 15 Willelmum de Sabrano. b. e.
' Cf. Psalm. cvi , 33-34.
k Cf. Tudebov. XIV, m, p. io4, et Willelm. Tyr.
1. VIII, c. iv, p. 3*8-.
e De illa aquae penuria cf. Tudebov. XIV, m , p. 10A ,
et Willelm. Tyr. 1. VIII, c vu, p. 333-33/».
d Cf. Tudebov. XIV, i, p. io3, et Willelm. Tyr.
1. VJII,c. ix, p. 336-337.
e Cf. Tudebov. et Willelm. Tyr. L c.
1 Hic Gaudemarus seu Galdeuiarus a Sarrncenis,
an. D. i ioi, occisus est. (Vide infra , p. 007-308.)
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM. 295
a Gaudemarus ad campestria quae sunt citra Ramulas, occurrerunt ei quadringenti a. io99.
electi Arabes, et Turci circiter ducenti. Ille vero, secundum paucitatem dispositis
militibus suis et sagittariis in prima fronte, versus hostes tendebat nihil dubitans,
auxilio Dei confisus. Hostes autem, credentes se eura posse absorbere cum suis
hominibus, et incurrebant et sagittabant et circumdabant. Cecidcrunt ibi de
b parte Gaudemari quatuor milites, et Acardus1 de Monte Merulo, nobilis juvenis,
miles inclytus, et plagati alii; sagittarii nostri omnes ceciderunt; de parte vero
inimicorum multi ceciderunt. Nequc tamen ob hoc imminentia hostium immi-
nuebatur2, neque fortitudo nostrorum militum, immo Dei militum, desperabat3;
sed ex vulneribus et ab ipsa morte incalescentes, tanto acriores instabant hosti-
c bus, quanto graviora se ab eis perpessos sentiebant. Sed dum nostri duces, jam
magis fatigati ex lassitudine quam ex timoré confecti, declinare* vellent, cognito
pulvere a longe Raimundus Pelet praeceps et festinus in5 pugnam intravit, atque
tantuin pulverem commovebat, ut crederent hostes cum eo plurimos esse milites.
Sicque etft per Dei gratiam, et nostri liberati sunt, et hostes fusi atque fugati, et
d circiter ducenti ex eis interfecti, et plurima spolia capta sunt. Etenim ista con-
suetudo est apud illas gentes, quod, si fugiant, et imminere sentianl7 hostes suos,
primo projiciunt arma, post haec vestimenta, deinde subsellia. Itaquc in hoc
bello contigit, ut nostri pauci milites, donec ad lassitudinem, ex illa multitudine
inimicorum occiderent, et reliquorum spolia retinerent. Collectis igitur et divisis
e spoliis, quum venissent nostri milites Joppen, cum tan ta laetitia et securitate nautae
eos susceperunt, ut navium etiam suarum obliviscerentur, ut vigilias per mare
non agerent, et panem et vinum et pisces quae secum detulerant eis communi-
carent. Sic itaque ex alacritate et securitate nautae négligentes8 effecti, dum vigi-
lias per noctem non agunt, de improviso per mare ab hostibus circumdati sunt.
f Quumque vidissent diluculo quia non possent9 pugnare contra tantam multitu-
dinem, expositis navibus suis spolia tan tu m secum detulerunt, atque sic victores
et victi pariter Iherosolymam reversi sunt. Sed una de navibus illis in portu non
est intercepta, quae praedatum abierat. Haec autem navis cum maxima praeda
regrediens, quum vidisset reliquas naves inclusas et tantam classem inimicorum,
g remis acta et velo Laodiciam reversa est, ibique sociis et amicis nostris, de no-
bis qui eramus Iherosolymis, sicuti erat, denuntiavit.
Sed haec omnia adhuc juste contigisse cognoscimus 10, quum et sermonibus
qui11 a Deo mandabantur nobis fidem abnegaremus, et desperantes de Dei iniseri-
cordia ad campestria Jordanis descendebant, et coliigebant ibi palmas, et bapti-
h zabantur in flumine Jordanis, et ob hoc maxime ut transferrent se Joppen , visa Ihe-
rusalem, et dimissa obsidione; atque sic, quomodocumque possent, reverterentur.
Sed de navibus providit Dominus suis incredulis. Habuimus eo tempore con-
ventus, quia principes maie inter se12 conveniebant. Et quaestio habita est de
Tancredo, eo quod Bethléem* occupasset, et super ecclesiam Dominicae Nativi-
j tatis, quasi super communem domum, vexillum suum posuisset. Quaesitum est
etiam ut aliquis de principibus in regem eligeretur, qui civitatem custodiret,
ne communis facta, si nobis eam traderet Deus, a nullo custodita communiter
1 Très vel quatuor milites et Achardus. b. e. Abacardus. f. — 2 lmminuebantur bella. b. e. — 5 Militum
de Dei misericordia desperabat. b. e. — 4 Declinare ab acie. b. e. — 5 Om. in a. c. — 0 Om. et b. e. f. —
7 Sentiunt. a. c. — 8 Négligeâtes a. cf. — 9 Possunt. a. c. — 10 Cognovimus. b. e. — 11 Quœ. a. c. —
12 Om. inter se a. c.
' Cf. Tudebov. imitât. n° CIX, p. 2117, el Radulph. Cadomcns. cap. cxi.
Digitized by
Google
296 RAIMUNDI DE AGUILERS
destrueretur; quibus ab episcopis et a clero responsum est: «Non debere ibi a
«eligcre1 regem ubi Dominus passus et coronatus est. Quod si in corde suo
« diceret : Sedeo super solium David et regnum ejus obtineo*, degener a fide et
« virtute David, fortassis dispefderet3 eum Dominus, et loco et genti irasceretur4.
«Praeterea5 clamât propheta, dicens6, Quum venerit Sanctus Sanctornm, cessabit
« unctio*, quod7 advenisse cunctis gentibus manifestum erat. Sed esset aliquisad- b
« vocatus, qui civitatem custodiret, et custodibus civitatis tributa regionis divi-
« deret et redditus. » Atque his et aliis multis de causis, dilatata est electio et
impedita , donec ad octavum diem post captam Iherusalem. Neque solum hoc, ve-
rumetiam aliud aliquid nobis non proveniebat; sed labor et tribulatio per sin-
gulos dies in populo conduplicabatur. c
Tandem misericors et propitius Dominus propter nomen suum, simul ne ad-
versarii nostri legi ejus insultarent, dicentes : Ubi estDeus eommh'? mandavit nobis
per episcopum Podiensem domnum Ademarum, qualiter iram ejus placare8 pos-
semus et impetrare misericordiam. Sed nos, de mandato Dei réticentes, faciendum
esse illud praedicabamus, ne si populus hoc mandatum Domini pneterisset, cul- d
pabilis magis, maxime affligeretur. Etenim tam benignus erga nos erat Dominus,
ut fréquenter legatos suos ad nos mitteret; sed quia fratres erant, non credebant0
eis. Locutus est10 episcopus Petro Desiderio0, dicens: «Loquere ad principes et
« ad omnem populum, dicens 11 : Vos qui venistis de tam longinquis regionibus,
« ut Deum et Dominum exercituum hic adoraretis, sanctificamini ab immunditiis e
« vestris et revertatur unusquisque ab operibus suis pravis. Et post haec, nudis
«pedibus circuite civitatem Iherusalem, invocantes Deum, et jejunabitis. Si sic
«egeritis/et oppugnaveritis civitatem viriliter usque ad novem dies, capietur.
a Alioquin, omnia mala quae passi estis, vobis a Domino multiplicabuntur. » Quum-
que haec dixisset sacerdos ad fratrem ipsius episcopi Guillelmum Ugonem, et ad f
Ysoardum comitem dominum suum, et ad quosdam de clero, coadunaverunt con-
cilium12 de principibus et de omni populo, et dixerunt : « Viri fratres, scitis quae
«causa itineris nostri sit ac tantae defatigationis; et negligenter agimus, adeo
« ut neque comparemus ea quae necessaria sunt ad oppugnandum civitatem; ne-
« que curam gerimus quomodo Deum nobis reconciliemus, quem tam multipli- g
« citer omnes in omnibus offendimus, quem a nobis expulimus, et longe multum
« per nostra opéra prava a nobis efiFugavimus. Et nunc, si vobis omnibus justum
« esse videtur, reconcilietur unusquisque fratri suo quem ofiFendit, et frater be-
« nigne fratri condonet. Et post haec humiliemur Domino, et circumeamus civi-
« tatem Iherusalem nudis pedibus; Dei misericordiam per sanctorum patrocinia h
« appellemus, ut iHe Deus omnipotens, qui pro nobis et de nobis servis suis
« carnem assumpsit, exinanita forma dominii sui, et qui humiliter super asinam
« sedens, passurus in cruce mortis supplicium pro nobis, hanc civitatem ingressus
« est, turbis ei occurrentibus et suscipientibus eum cum magno processionis ho-
« nore : ille nos ad honorem et gloriam nominis sui, et civitatem aperiat, etfacere j
«judicium de inimicis suis et nostris nobis concédât, qui locum passionis et
«sepulturae ejus indigne obtinentes contaminant, et qui nos a tanto beneficio
« humilitatis divinae et redemptionis nostrae excludere contendunt. »
1 Eligi. b. e. — 2 Teneo. F. — 3 Disperdet. a. cf. — 4 Irascetar. f. — 5 Propterea. a. c. — 6 Om.
dicens a. cf. — 7 Qui. a. cf. — 8 PlacarL a. c — 9 Credebantar a. c Credebatar. f. — 10 Locutus est
ergo. b. e. — 11 Et dicens. b. b. f. — 12 Consilium. e.
' Cf. Dan. ix, 24-27. — b Psalm. cxiii, 2 Us. — 6 Vide supra, p. 281, b, et 289, c.
Digitized by
HISTORIA FRANCORUM.
297
a Placuerunt haec verba principibus, et omni populo; et ideo publiée jussum est, a. io99.
ùt in sexta feria quae in proximo erat, clerici praepararent se ad processionema cum
crucibus et sanctorum reliquiis; et milites atque omnes viri fortes sequerentur eos
cum tubis et vexillis, atque armati nudis pedibus incederent. Quae omnia secundum
jussionem Dei et principum laetanter1 explevimus. Namque quum venissemus in
b montem Oliveti et essemus in loco 3 unde Dominus post resurrectionem ascendit
in cœlum, praedicavimus in populo, dicentes : « Quoniam secuti sumus Dominum
« usquc ad locum ascensionis ejus, et ulterius pergere nequimus, condonet unus-
«quisque fratri suo qui laesus est, ut Deus omnipotens nobis propitius fieri
«possit. » Quid multa? Condonaverunt omnes, et largissimis eleemosynis Dei
c miscricordiam appellabant, ut in fine populum suum3 non desereret, qucm
usque ad finem gloriose et mirabiliter adduxerat. Placatur itaque Dei miseri-
cordia\ quoniam omnia quae prius nobis adversa fuerant nunc commode pro-
veniebant.
Sed licet multa praetereamus, hoc unum praeterire non libuit. Quum circuire-
d mus civitatem deforis cum processionis tumultu, Sarraceni et Turci infra civita-
tem girabant, multimode nos deridentesb; multas cruces super muros ponebant
inpatibulis, afficientes eas cum verberibus atque contumeliis. Quibussignis nos
e vicino misericordiam Dei sperantes, operibus ad expughandam civitatem die
noctuque instabamus5. Praefecerant itaque dux et comités Normanniae et Flan-
e drcnsis Gastoncm de Beardo operariis qui machinas construebant; et crates
atque aggeres ad invadendum murum componebant. Hic autem Gasto, nobilis-
simus princeps, apud omnes honoratus erat, utilitatis suae et probitatis merito,
atque ideo opus sibi a principibus commissum sagaciter operariis dividens, sa-
pieuter accélerabat. Principes autem tantum gerebant curam de comportanda ligno-
f rum materie; simili ter et Gasto de construendis necessariis sôllicitudinem agebat6.
Similiter cornes Raimundus praefecerat Guillelmum Ricau7 operariis suis in
montem Syon; et episcopum Albariensem Sarracenis et aliis qui ligna deferebant.
Acceperant multa castella et villas Sarracenorum homines comitis; et Sarracenis,
quasi servis suis, opéra indicebant, qui quinquaginta vel sexaginta portabant
g suo collo trabem maximam, quam non déferrent quatuor paria boum, ad ma-
chinas construendas Iherusalem. Quid multa? omnes uno animo parilique con-
sensu opus agebant atque laborabant, et construebant, et adjuvabant; nullus
segnis, nullius manus retardabatur. Omnes spontanei operabantur, praeter arti-
fices. IUis vero dabatur merces de collectis quae factae in populo fuerant. Sed
h cornes Raimundus de censu suo suis operariis débita solvebat. Et ccrte manus
Domini operabatur, et opérantes adjuvabat. Quumque brevi intervallo omnia mo-
limina nostra et machinae comparatae essent, habuerunt nostri principes consi-
lium, et dixerunt ; « Omnis homo praeparet se ad pugnam in quinta feria. Intérim
«orationibus et vigiliis atque eleemosynis operam demus. Jumenta vestra cum
j « pucris artificibus nostris et lignariis praestate ut déférant trabes, et perticas et
«palos, atque virgas ad crates faciendas. Dictuni est8 duo et duo milites cratem
1 Lœtantes. v. — 2 In locum. A. cf. — 3 Suum Deus. b. e. — 4 Placutus itaque sua misericordia. F. —
5 Instabimur. F. — 6 Om. similiter et Gasto de construendis, etc. usque ad agebat a. c. — 7 Willelmum
Richau. b. e. — 8 Om. dictum est b. e.
' Cf. Tudebov. XIV, iv-v, p. io5-io6, et Willelm. b Cf.Tudebov. XIV, îv, p. io5.
Tyr. 1. VIII, c. xi, p. 34o-34i.
m. 38
Digitized by
Google
298 RÀIMUNDI DE AGUILERS
a. 1099. «unam curvam faciant, vel unam scalam, et ne dubitetis laborare pro Deo, a
f quia in proximo labores vestros terminabit. • Haec autem omnia libenter acta 1
sun t. Post haec mandatum est quis de principibus cum sua gente quam partem
urbis expugnaret, et quae machinae quibus locis applicarentur*.
Videntes autem Sarraceni qui infra civitatem erant multitudinem machinarum
quae construebantur, infirmiora murorum loca adeo adversura 2 munierunt, ut B
quibusdam desperabile videretur3. Instante autem jussae oppugnationis die, dux
et cornes Flandrensis atque Normanniae cornes, quum vidissent quod Sarraceni
tanta ac talia munimina argumentorum contra nostras machinas composassent,
tota nocte machinas suas et crates et aggeres transportaverunt contra urbis
partem quae est ab ecclesia Beati Stephani usque ad vallem Josaphat. Vos vero, c
qui haec legitis, non putetis parvum laborem atque industriam ibi fuisse. Etenim
fere milliarium ibi est a loco unde machinae, dissolutae per membra, comporta-
bantur usque ad eum locum ubi construebantur. Mane autem facto, quum vidis-
sent Sarraceni omnia instrumenta atque tentoria nocturno tempore illuc depor-
tata, obstupuerunt. Nec solum Sarracenis, verum etiam nobis in stuporem fiebat d
Manifeste etenim potuit cognoscere quisque fidelium quia manus Domini nobis-
cum erat. Haec autem transmigratio ob hoc facta est, quia locus planus erat, et
conveniens instrumentis ad murum conjungendis, quae non poterant nisi per
plana conduci; et etiam ob hoc, quia illa pars urbis infirmior esse videbatur, et*
quia longe steterat a castris, immunita5 pars illa remanserat. Haec autem pars e
civitatis est a septentrione. Nihil minus laborabat cornes et sui in monte Syon,
qui civitati est ad meridiem ; sed habebat modo multos adjutores, scilicet Guil-
lelmum Ebriacum6b et cum eo omnes nautas Januenses7, qui naves suas, sicut
superius narravimus, apud Joppen perdiderant; sed extraxerunt de navibus suis
cordas et malleos ferri, atque clavos et ascias, atque dolabra et secures, quae per- F
maxime nobis necessariae fuerunt. Sed quid moramur ?
Jamque dies pugnae constitutae advenerat, et oppugnatio incepta est. Sed hoc
unum imprimis dicere volumus, quod, pro opinione nostra et multorum, usque
ad sexaginta millia hominum belligeratorum erant infra civitatem, exceptis par-
vulis et mulieribus de quibus non erat numerus. Et qui de nostris ad arma vale- g
bant, in quantum nos existimabamus8, numerum duodecim millia non transcen-
debant; sed habebamus multos débiles atque pauperes. Et erant in exercitu
nostro mille ducenti milites vel trecenti, et, ut ego arbitrer, non amplius. Haec
autem ideo diximus, ut intelligatisquod, sive grande sive parum sit, nihil frustra
in nomine Domini incipitur, quod9 subsequens pagina continet. Ut autem nostri h
turres ad10 muros ducere11 cœperunt, ab omni parte volabant lapides excussi a
tormentis atque petrariis, et sagittae ut grando innumerabiles. Sed ista patienter
servi Dei sustinebant, habentes fidei propositum, vel quod12 occumberent, vel
quod ad praesens se de hostibus vindicarent. Fiebatque pugna nullo indicio victo-
riae ; sed quum jam proximarent cum macbinis ad muros13, non solum lapides et j
1 Accepta, b. e. — 2 Adversam nos. b. e. — 3 Videretur posse expugnari. b. e. — 4 Om. et b. e. —
5 Imminuta, a. c. — 6 Ebraicum. c. — 7 Genuenses. b. e. Jenuenses. f. — 8 Existimamus. F. — 9 Parum sit
quod in mmine Domini incipitur, nihil frustra evenire, quod. b. e. — 10 Ac. b. e. — 11 Minare. b. e. — 12 Quod
vel. e. — 13 Et ad muros. a. c.
" De hac obsidione cf. Tudebov. XIV, i , p. 102 et scq. quoque Willelm. Tyr. \. VIII, c. vm, p. 335 et seq.
et Tudebov. imit. n* CXII-CXXVII, p. 218 et scq. cf. b Cf. Willelm. Tyr. 1. VIII, c. x, p. 34o.
Digitized by Google
HISTORIA FRANCORUM. 299
a sagittae, verum etiam ligna et stipulée projiciebantur, et super haec ignis et mallei a. io99.
lignei involuti pice1 et cera et sulphure et stupa et panniculi igne succensi2*
projiciebantur in machinas. Mallei» inquam, çlavati ab omni parte, ut, quaqua
parte ferirent, haererent et haerendo inflammarent. Ligna vero et stipulam ideo
jaciebant, ut saltim incendia inde accensa retardarent quos neque gladius et alta
b mœnia et3 profundum vallum retinere poterant\ Acta est itaque pugna ab
ortu solis usque ad occasum die illa ita mirabiliter, ut nusquam mirabilius ali-
quid gestum esse credatur. Et adbuc Deum omnipotentem ducem ac conducto-
rem nostrum appellabamus, confidentes de ejus misericordia. Nox autera adve-
niens, utrumque timorein conduplicavit. Metuebant vero Sarraceni ne per noctem
c civitas a nostris corriperetur, vel sequenti die, jam fractis antemuralibus et com-
pleto vallo, citissime murus interior pervaderetur. At vero nostri hoc solum me-
tuebant, ne admotas machinas aliquo modo Sarraceni incenderent, et sic confor-
tarentur. Propterea ab utrisque custodiae, ab utrisque labor, ab utrisque insomnes
curae. Hinc, spes certissima; illinc, dubius timor. Operabantur isti pro Deo,
d spontanei, opéra ad capiendum; operabantur illi pro legibus Mahummet, inviti,
opéra ad resistendum. Quae vero et qualia molimina ab utrisque per noctem facta
fuerint, mirabile crédite. Mane autcm facto, tantus ardor nostris incubuit, ut
usque ad muros progrederentur, et machinas illuc deducerent. At Sarraceni tantas
machinas fecerant, ut unicuique de nostris novem vel decem opponerentur, atque
e sic multum nostra molimina impediebant. Et tamen haec dies erat nona de qua
sacerdos dixerat quod usque eam caperetur5. Sed quid nimiam moram agimus?
Jam machinée nostrae quassabantur ad tam crebros lapidum ictus, et viri deficie-
bant nostri, multimode defatigati. Sed restabat adhuc Dei misericordia, nusquam
expugnabilis, nusquam superata, in tribulationibus semper opportuna. Verum hoc
f praeterire non libuit, quod, quum duae mulieres petrariam unam de nostris fasci-
nare vellent, lapis de eodem tormento viriliter excussus mulieres carmin a rites
cum tribus puellis parvulis allisit6, atque animabus excussis incantationes aver-
tit. Quumque jam circa meridiem omnes nostri conturbarentur, tam ex lassitudine
quam desperatione, quippe quum unicuique de nostris plures adversarii resiste-
g rent, praeterea murus firmissimus7 et altus, et multa copia atque opportunitas,
quae hostibus ad munimen, nobis adversae8 : inter hujusmodi defectum nostrum,
et hostium exsultationem9, accessit mediatrix Dei misericordia, quae luctum nos-
trum in gaudium convertit, quod nulla dies nobis10 auferat. Etenim consilium
quorumdam jam agebatur, ut machinae nostrae reducerentur, quarum pars com-
h busta, altéra conquassata fuerat: quum miles quidam de monte Oliveti cum suo
clypeo ventilare cœpit ad eos qui erant de comitis parte, et ad alios, ut ingrede-
rentur. Quis autem iste miles fuerit cognoscere non potuimus. Hoc signo nostri
confortati qui jam languebant, cœperunt incurrere mûris, alii autem scalas et
funes sursum injiciebant. Praeterea quidam juvenis innexuerat sagittas11, et sa-
j gittaverat culcitras, quibus muniebatur propugnaculum quod Sarraceni fecerant
contra turrem ligneam ducis et duorum comitum; erant autem culcitrae12 de
gambasio. Ibi itaque ignis accensus effugavit eos qui defendebant munitionem.
1 Pisce. a. c. f. — 2 Succensis. b. b. f. — 3 Mœnia retardarentur, nec. b. e. — 4 Poterat. b. e. — 5 Usque
ad eam civitas caperetur. b. e. — 6 Tribas paeris allisit. b. e. — 7 Fortissimus. f. — 8 Nobis autem adversa.
(adversœ. f.) b. e. f. — 9 Exsultatione. a. c. — 10 A nobis. b. e. f. — 11 Juvenes ignierant sagittas. B. e. —
12 Culcitres. f.
* Cf. Tudebov. XV, m, p. 109, et Willelm. Tyr. 1. VIII, c. xvm, p. 35i.
38.
Digitized by
Google
300 RAIMUNDI DE AGUILERS
a. 1099. Tune velociter dux et qui cura co erant solverunt cratem desursum, qua munie- a
bantqr anteriora turris conductae a summo usque ad médium, atque sic facto
ponte, viriliter et imperterriti intrare Iherusalem cœperunt.
Inter primos vero ingressus est Tancredus, et dux Lotharingiae, qui quantum
sanguinis ea die fuderit1, vix credibile est. Post ilios autem ascendebant omnes,
et Sarraceni jam patiebantur. Sed mirum quod modo dicam. Quum jam civitas b
pene correpta esset a Francigenis, adhuc tamçn resistebant bis2 qui erant de
parte comitis, ac si nunquam capiendi essent. Sed quum jam nostri mœnibus
potirentur civitatis etturribus, tune videres mirabilia. Alii namque, quod levius
erat, obtruncabantur capitibus; alii autem sagittati de turribus saitare coge-
bantur; alii vero diutissime torti et ignibus adusti flammeriebantur. Videbantur c
per vicos et plateas civitatis aggeres capitum et manuum atque pedum. Per cada-
vera vero publiée, hominum et equitum discursus erat. Sed parva et pauca quœ
adhuc dicimus. Sed ad templum Salomonis veniamus, ubi suos ritus atque so-
lemnitates cantare solebant. Sed quid ibi factum est? Si verum dicimus, fidem
excedimus. Sed tantum sufficiat3, quod in templo et in*porticu Salomonis equi- d
tabatur in sanguine usque5 ad genua, et usque ad frenos equorum. Justo nimi-
rum6 judicio, ut locus idem eorum sanguinem exciperet, quorum blasphemias
in Deum tam longo tempore pertulerat. Repleta itaque cadaveribus et sanguine
civitate, confugerunt7 aliquanti ad turrem David, et poposcerunt a comité Rai-
^ mundo securitatis dexteram, et dederunt8 ei arcem. e
Capta autem urbea operae pretium erat videre devotionem peregrinorum ante
Sepulcrum Domini, quomodo plaudebant, exsultantes et cantantes canticum no-
vum Domino. Etenim mens eorum Deo victori et triumphanti vota laudum offe-
rebat, quae explicare verbis non poterat.
Nova dies, novum gaudium, nova et perpétua lœtitia, laboris atque devotionis f
consummatio, nova verba, nova cantica ab universis exigebat. Haec, inquam,
dies celebris in omni saeculo venturo, omnes dolores atque labores nostros gau-
dium et exsultationem fecit; dies haec, inquam, totius paganitatis* exinanitio,
Cbristianitatis confîrmatio, et fidei nostrae renovatio. Hœc dies quant fecit Dominas,
eœsaltemus et lœtemur in eah\ et merito quia in bac illuxit et benedixit Dominus g
populo suo. In hac die domnus Ademarus, Podiensis episcopus, a multis in ci-
vitate visus estc; etiam multi de eo testantur, quod ipse primus murum ascen-
dens, ad ascendendum socios atque populum invitabat. In hac autem die ejecti
apostoli ab Iherosolymis per universum mundum dispersi sunt. In hac eadem
die, apostolorum filii Deo et patribus urbem et patriam vindicaverunt. Haec h
celebrabitur dies10 idus Julii, ad laudem et gloriam nominis Dei11, qui dédit pre-
cibus Ecclesiae suae urbem et patriam quam juravit patribus, et reddidit in fide
et benedîctione filiis. In hac die cantavimus officium de Resurrectione, quia in
hac die ille qui sua virtute a mortuis resurrexit, per gratiam suam nos12 resusci-
tavit. Et de his hactenus dictum sit. j
Peractis igitur sex vel septem diebus, solemniter in octava die cœperunt agere
1 Faderint. b. e. — 2 His Sarracenis e. — 3 Hoc dixisse safficiat. b. e. — 4 Om. in a. cf. — 5 Om.
0190* a. c.r. — 6 Jasto miroqae Dei. b. e. — 7 Confug erant f. — 8 Reddiderunt. b. e. — 9 Paganimitatis. F.
— 10 Dies celebratnr. b. e. — 11 Nominis soi. f. — 12 Om. nos a. c. f.
• Die xv* mensis Julii , A. D. 1099. Cf- Tudebov. XV, b Psalm. cxvii , ai.
v, p. 1 1 1 . c Cf. Willdni. Tyr. 1. VIII , c. xxii , p. 358.
Digitized by
Google
\
HISTOÏUÀ FRANCORUM. 3Û1
a principes, ut aliquis eligeretur in regem*, qui omnium curam gerens et tributa a. 1099.
regionis colligeret, et ad quem plebs terrae reverteretur, ôt provideret ne ulterius
terra desolaretur. Quumque id ageretur, congregati sunt de clero quidam, et
principibus dixerunt : « Laudamus electionem vestram, verum si recte et ordine1
«faciatis, sicut sunt aeterna priora temporalibus, sic vicarium spiritualem prius
b «eligite2; post haec regem3 qui rébus agendis saeculariter praesit. Àlioquin invali-
«dum esse censemus quicquid eligitis*. » Principes5 vero quura haec audissent,
irati pernimium, electionem6 nihilominus accelerabant. Sed imminutus erat cle-
rus, ablato domno Ademaro7, Aniciensi8 pontîfice, qui in vita sua, Moyses alter,
exercitum nostrum rébus et colloquiis* divinis confovens, continebat. Post illum
c autem quum Guillelmus Aurasicensis, vir bonae mémorise et episcopus, pro viribus
nobis prodesse vellet, brevi in tempore apud Marram in pace quievit ,0, Sic itaque
bonis sublatis, humiliter se clerus agebat, prêter episcopum Albariensem et alios
quosdam11. Episcopus namque Martranensisb aliter quam recto itinere gradiens,
quum Bethlehemiticam 12 ecclesiam fraudulenter obtinuisset, tertio yel quarto
d die a Sarracenis captus, nusquam inter nostros comparait. Spreta itaque admo-
nitione et contradictione nostra, hortabantur comitem13 Sancti iEgidii ut acci-
perct regnum. At ille nomen regium se perborrescere fatebatur in illa civitate;
sed prabere se aliis consensum, si id acciperent ltk. Ob hoc pariter elegerunt
ducem, et obtulerunt eum ad Sepulcrum Domini. Post haec autem requirebat
e dux arcem David a comité. Et ille excusabat, dicens se velle moram agere in
regione illa donec in Pascha; et intérim se et suos honeste haberi velle. At dux po-
tius se aiebat dimissurum cetera quam turrem. Et ideo multiplicabantur15 litesc.
Flandrensis et Normanniae comités favebant duci , et omnes etiam pene de terra
comitis Raimundi, credentes, reddita turre, consequenter eum esse reversurum16.
f Non solum autem Provinciales in hoc domno suo comiti adversabantur, verum
multa de eo turpia composuerunt, ne in regem eligeretur, Vacuus17 itaque co-
rnes sociorum et amicorum auxilio18, pro judicio subeundo tradidit turrem in
manu Albariensis episcopi. Ille vero non exspectato judicio, tradidit duci tur-
rem. Quumque episcopus appellaretur de hoc facto proditor, dicebat se coactum
G fuisse, atque passum violentiam. Sed hoc ego in veritate comperi, plurima arma
esse illata in patriarchalem domum, ubi episcopus manebat prope10 ecclesiam
dominici Sepulcri. Sed de violentia sibi illata ille dicebat, et fréquenter clam
hujuscemodi rei20 comitis familiares insimulabat. Reddita itaque turre, in magnum
odium contra suos cornes exarsit, dicens se inhonoratum non posse manere in
h illa patria. Itaque profecti ab Iherosolymis Jéricho, acceptis palmis venimus ad
Jordanem; et sicut praeceperat Petrus Bartholomeus, facta rate de viminibus,
et imposito desuper21 comité, eum transveximus; quippe quum non haberemus
navem, sic nobis melius visum fuit. Post haec convocata multitudine, exegimus22
1 OriinaU. b. Oriinato. f. — 2 Om. prius eligite r. — 3 Om. regem b. b. f. — 4 Invalidant esse censemus
electionem vestram. b. b. — 5 Presbiteri. A. c. — 6 Electionem tamen. b. b. — 7 Om. Ademaro F. — 8 Po-
dium, b. B. — 9 Alloquiis. b. — 10 Conquievit. b. b. f. — 11 Et paucis quibusdam. A. c. F. — 12 Bethléem
Daviticam. a. c. f. — 15 Contradictione clericorum, hortabantur principes comitem, b. e. — 14 Se illis consen-
sum, si id alius acciperet. b. b. — 15 Multiplicantur. a. c. MultiplicabanU F. — 16 Turre, se consequenter cum
eo eue reversuros. b. e. — 17 Destituais, b. b. — 18 Consilio. b. e. — 19 Per. a. c. — 20 Hujusce rei. b. e.
21 Super, a. cf. — 22 Exigimus. a. c.
1 Cf. Tudebov. XV, v, p. 1 10-1 1 1, et Willelm. Tyr. b Arnulfus,episc.Martoronensis.(Cf.p. î îaetannoi.a.)
I. IX, c. p. 364 et »eq. c Cf. Willelm. Tyr. L IX, c. m, p. 367-368.
Digitized by
Google
302 RAÏMUNDI DE AGUILERS
quatinus rogarent Deum pro vila comitis et aliorum principum; dehînc indu- a
tum tantum camisia et braccis novis, sicut nobis praeceptum fuerat in eo de
baptismate, peregimus; sed quare taliter bomo Dei praeceperit adhuc ignora-
mus.
CAPITULUM XXI.
Bellum primum contra Ascalonitas.
Hisque peractis\ reversi sumus Iherosolymam. Eo temporea Àrnulfus, capel-
lanus Normanniae comitis, a quibusdam in patriarcbam eligitur, contradicentibus b
bonis, tum quia non erat subdiaconus, maxime etiam quia erat de génère sacer-
dotali, et in itinere nostro de incontinentia accusabatur, adeo ut vulgares cantus
de eo inboneste composassent. Sed ille nec canonum décréta reveritus, tanta
ambitione tentus, nec generis nec conscientiae infamiam, contra bonos populum
concitavit*, atque se cum bymnis et canticis in sede patriarcbali, magno popu- c
lorum plausu, elevari fecit. Sed de episcopo Martranensi, qui bujusce rei incentor
et administrator fuerat, vindicta divinitus sumpta non modo Arnulfum non ter-
rait; sed insuper clericos, qui babebant altaria in ecclesia Domini Sepulcri, vel
quibus erant pro custodia mercedes constitutae, privare beneficiis non desinebat.
Nactus itaque Arnulfus banc potestatem , cœpit requirere ab incolis civitatis ubi d
erat crux quam peregrini ante captam lberusalem adorare conspeverànt. Quibus
negantibus, et juramento et aliis signis se nescire probare volentibus, tandem
coacti sunt, et haec dixerunt : « Manifestum est quod Deus vos elegit, et omni-
«bus tribulationibus vos eripuit, et banc civitatem et alias multas vobis tribuit,
«non in virtutis vestrae robore, sed in furore suo excaecans impios; et civitates e
« munitissimas vobis aperuit, et bella formidolosa vobis, ductor et Dominus vester,
« pro vobis ipse peregit. Qua itaque pertinacia, quum Deum vobiscum videamus,
« ejus bénéficia vobis celabimus? » Post baec deduxerunt eos ad quoddam atrium
ecclesiae et ibi effodientes reddiderunt. Gavisi sunt itaque omnes nostri, et Deo
omnipotenti laudes et gratias referimus3, qui non solum urbem in qua passus F
est, sed etiam insignia passionis suae atque victoriae nobis reddidit, ut tanto eum
manibus fidei arctius amplecteremur, quanto ccrtiora nostrae salutis signa contue-
remur.
Dumque, sicut superius diximus, de duce Lotharingie ordinatum esset, quod
civitatem retinere deberet, et cornes dolore et injuria exacerbatus4, eo quod arcem g
David, scilicet totius regni Judaici caput, leviter perdiderat, et ob hoc regredi
cum maxima parte nostrae gentis disponeret; nunciatum est nobis quod rexBaby-
loniorum Ascalonam5 venissetb, cum innumerabili paganorum multitudine, et,
ut nobis relatum est quod lberusalem expugnare venerat, et occidere Francos
1 Sequentia omittit b ab : Hisque peractis reversi sumus, etc. usque ad Inierea nuntius venit Tancredo, etc.
(vid. p. 3o5). — 2 Conscitavit. a, c. — 5 Referebant. e. f. — 4 Exercebatur. e. Exarcerbaretur. F. — 5 As-
calona. e. Ascalonem. F.
' Cf. Tudebov. I c. p. n i , et WiHelm. Tyr 1. IX, b Cf. Tudebov. XVI, i et seq. p. 1 1 1 et seq- et Wil-
c. iv, p. 369 lelm. Tyr. I. IX, c. x, p. 377 et seq.
Digitized by
Google
HÏST0R1A FRANCORUM. 303
a omnes a viginti annis et supra, et captivare reliquos cuin mulieribus, daturus a. 1099.
viros mulieribus de sua gente, et juvenibus mulieres, ut Babyloniorum domini
deinceps bellicosas familias haberent de génère Francorum. Sed, non his adhuc
contentus, similiter Antiochiae et Boamundo facturum se aiebat1; Damasci etiam
et reliquarum civitatum diadema capiti suo impositurum se dicebat. Nihii Tur-
b cos, nihil Francos, Turcorum victores, esse dicebat, considerata multitudine pe-
ditum suorum et militum. Sed, nec etiam bis contentus, in Deum blasphemias
intorquebat, dicens: « Quod locum dominicœ Nativitatis, et prœsepe ubi Dominus
reclinatus est, et locum passionis et Golgotha, ubi dicitur quod sanguis Domini
pendentis in cruce defluxerit; et locum dominicae sepulturae et alia omnia loca
c sancta quae in civitate vel juxta a populo venerantur christiano, ita deleret, ut
etiam a stirpe, a terra abstraheret et comminueret; et post baec pulvcrem in mari
projiceret, ut non esset aliquod memoriale dominicum2, quod Francorum gen-
tes3 in regionibus illis ulterius requirerent. » Quum autem haec et alia multa, et
de multitudine gentis quae cum ipso tyranno erat, nobis nuntiarentur, et quod
d omnes isti congregati erant Ascalonae, quae proxima erat Iherusalem per diem et
dimidium : congregati sunt nostri principes et clerus, et nudis pedibus incedentes
an te Sepulcrum Domini cum multis orationibus et lacrymis, misericordiam a
Domino deprecabantur, ut populum suum modo liberaret, quem hactenus victo-
rem de omnibus fecerat; et qui locum sanctificationis suae modo mundaverat,
£ ulterius contaminari propter nomen suum non pateretur. Post baec similiter nudis
pedibus incedentes, in psalmis et hymnis, et sanctorum prœsidiis misericordiam
Dei appellantes, ad templum Domini venimus; ibique animo et corpore ante
Deum fusi\ ut benedictionis suae ibidem eflusae recordaretur : Si peccaverit in te
populus tuus et convenus egerit pœnitentiam, veniensque oraverit in loco isto, tu exaudies
¥ de cœlo, Domine, et libéra eum de manibus inimicorum suorum1". Post haec, percepta
benedictione ab episcopis, statuerunt principes de beili administra tione et de
custodia civitatis. Profectus est itaque dux et milites ejus, ut certissimum compro-
barent si de Amiraius5b ita res se haberet ut fama ferebatur; qui quum ad cam-
pestria Ramularum pervenisset, causam negotii per episcopum Martronensem
G Iherosolymis remisit ad comités. Illi autem, certificati de bello, communem pug-
nandi causam apud omnes fortes qui in civitate remanserant detulerunt. Itaque,
supplicantes Deo, et acceptis armis etdominica lancea, profecti sumus ab Ihero-
solymis et venimus ad campestria die illa. Altéra autem die, conjuncto exercitu
per turmas, dispositis praesidiis ab omni parte, procedebamus. In vespere vero,
h quum venissemus prope fluvium , qui est in itinere euntibus ab Iherusalem Asca-
lonam, pascebant ibi Arabes greges ovium et armenta boum innumerabilia et
sine numéro camelos. Quum vidissent autem nostri banc multitudinem et homi-
num et animalium, existimantes bellum esse, arreptis armis miserunt6 ad pro-
spiciendum milites usque ducentos; ceteri vero armati, ut diximus, in novem
j turmis incedebant. Erant autem très a tergo, très a fronte, très in medio, sic
ordinatae ut, undecumque bellum se emergerel, in tribus ordinibus illis occurre-
retur, turma média manente cunctis ad praesidium. Videntes autem pastores Ara-
bum nostros praemissos milites, animalia deseruerunt. Et tamen, si aequo modo
1 Agebat. f. — 2 Aliquod dominicum memorabile. e. f. — 3 Gens. e. — 4 Ante effusi. e. Ante Dominum
effusi. r. — 5 Admiravis. e. — 6 Om. miserunt e. f.
" Cf. III. Reg. viii , 46-5o ; II. Par. vi , 36-4o. — u « Afdhal. » (Vid. supra p. 1 1 1 , r.nnot. d.)
Digitized by
Google
304 RAIMUNDI DE AGUILERS
•099. ad illos at ad nos respiceret Deus, pugnam cum omnibus nobis inire debuissent. a
Erant in armis de pastoribus circiter tria millia : in exercitu vero nostro supra
mille ducentos milites1 dubitanter adscribimus; sed et peditum multitudinem
ultra novcm millia producere non audemus. Effugatis itaque pastoribus, cepimus
praedam, quantam ante diem illam non vidimus; et aliqui de pastoribus in-
terfecti sunt, et pauci capti. Post baec autem mansimus in eodem loco, quia b
vesper2 erat. Et tune coegimus captivos ad confitendum hostium voluntatem, et
habitudinem et numerum. Confessi sunt itaque quod voluntas eorum erat obsi-
dere Iherusalem, et expugnare omnes Francoè, et3 interficere et captivare, et
addunt quod Amiraius ibi prope quinque leugis erat in castris, postridie pro-
fecturus adversum nos. De numéro autem vix aliquis certus erat, quia quotidie c
multiplicabantur. De se vero et de sociis, qui essent; interrogati, dixerunt quod
pastores essent animalium, quae dividenda erant in stipendiis per exercitum Ba-
byloniorum. Certi itaque de bello nostri^ et alacres, sociis suis noxarum causas
atque controversiae remittebant. Post baec, confessi de peccatis et negligentiis
suis, adeo erecti sunt animis, ut vix credibile eis fieret hostes ad pugnam esse d
paratos. Innascebatur enim tanta securitas in cordibus singulorum, ut crederent
suos bostes cervis timidiores et ovibus innocentiores. Sed baec securitas ideo nobis
erat, quia predebamus Deum nobiscum esse, sicut et in reliquis negotiis; et
propter blaspbemias sibi illatas agere propter seipsum, si etiam causa nostra
invalida fuisset. Unde in nostra parte defensorem, et in sua adjutores5 illi esse e
voluimus. Deinde conclamatum est per exercitum ut mane oinnes ad pugnam
parati essent, et quisque principibus de sua gente conjungeretur, et nemo praedam
tangeret; et excommunicati sunt quicumque eam tangerent nisi prius bello con-
fecto. Mansimus ea nocte satis pauperrime : etenim tentoria non habebamus,
panem pauci, vinum nullus, annonam et salem paucissimi; sed copia carnis erat F
quasi arena; sed vescebamur carnibus, et pro pane ovium caro erat. Et jam au-
rora sequentis diei oriebatur, et pervigil turba tubis et cornibus in pugnam ani-
mabantur6. Itaque summo diluculo profecti, dispositis, ut jam diximus, ab omni
parte praesidiis, exercitum Dei in castra Mahummetb dirigebamus. At vero bostes
infra castra sua demorabantur, nunquam existimantes quod infra mœnia ad ad- g
ventum eorum vix contineremur. Etenim quum audissent de nece et fuga pasto-
rum, dicebant : «Propter praedam venerunt Franci, et cum ea revertuntur. »
Quippe edocebantur quotidie ab bis qui fugerant ab lherosolymis, et de paucitate
nostra, ac debilitate vulgi et equorum. Propterea7 numéro atque viribus suis
confisi, in solis sputis nos et castra nostra submergere se posse credebant. Con- n
stellatores8 etiam eorum et augures, ut fertur, dixerant ut non moverent castra
sua usque ad septimam feriam, neque pugnarent adversum nos; quod si maturius
aliquid de his agere vellent, in adversum converteretur. Nos autem, ut diximus,
ordinati in novem turmis, progrediebamur. Muîtiplicavit Deus exercitum suum,
adeo ut inferiores numéro hostibus non videbamur. Etenim conjunxerant se nobis j
animalia quae dimiseramus, et factis gregibus, nemine compellente, nos comita-
bantur9, adeo ut starent cum stantibus, cum currentibus currerent, cum proce-
dentibus procédèrent10.
Haec autem pretiosarum11 inaestimabilis multitudo erat. Armorum autem atque
1 Om. milites e. f. — 2 Vespere. a. c. f. — 3 Om. et a. c. — 'l Nostri de bello. e. Hic desinit codex c. —
5 Adjutorem. a. — 6 Animabatur. e. — 1 Prœterea. e. f. — 8 Cantellatores. e. — 9 Comitebantur. A. B. e. f.
— 10 Prœcedentibus procédèrent, e. — 11 Persarum. \.
Digitized by
Google
HISTORIA FRANCORUM. 305
a papilionum summam quis dinumerare sufficiat? Videntes igitur hostes nostri
et suorum caesam multitudinem, et nostros in castris suis pro victoria et spoliis
secure et alacriter agere, reversi ad se dixerunt : « Solum praesidium fuga est, et
«quid moramur? Si hodie, defatigati ex itinere, famé et siti pene semianimes1,
« omnem nostram multitudinem uno impetu prostraverunt, quid, rcpausati atque
b « refecti et victores, contra semineces et imminutos atque pavidos facient? * Itaque
hostes, conturbatis anirais, reversi sunt Ascalonam, quae per milliarium2 a castris
nostris aberat, sed non omnes. Tune placuit comiti Raimundo ut mitteret
Boamundum quemdam, Turcum génère, ad Amiraius, sub3 obtentu ineundae
amicitiae, accusando eum quod noluerit liberam reddere Iherusalem, et quod
c adversum nos arma detulerat; simul ut persentiret4 fugam an bellum in animo
pararet et quomodo victum se haberet. Erat autem hic Boamundus génère Tur-
cus, pluribus edoctus linguis , ingeniosus multum et callidus, et nobis fidelissimus.
Sed quia magnus Boamundus suscepit eum de fonte baptismatis (nam venerat ad
nos cum uxore sua et armis), Boamundus vocabatur5*.
«
EXPLICIT
LIBER RAIMUNDI DWGUILERS.
FELICITER.
D Intereab nuntius venit Tancredo et comiti Eustachio, ut praepararent se et pergerent ad reci-
piendam urbem Neapolim. At iUi exierunt, et duxerunt secum muitos milites et pedones, et
pervenerunt ad urbem. Habitatores vero illius reddiderunt se illico. Post haec mandavit illis dux
Godefridus, qui et rex Iherusalem, ut cito venirent ad bellum quod ammiratus Babyloniae prœ-
paraverat eis Ascalonae. Illi autem festinando intraverunt montanam, quaerentes Sarracenorum
E bella,.et venerunt Cœsaream. Venientes quoque juxta mare ad urbem Ramore, illic invenerunt
muitos Arabes, qui praecursores erant belli. Quos nostri persequentes , apprehenderunt plures ex eis,
qui dixerunt omnia belli nova : ubi essent, et quot, aut ubi bellare disponerent contra Christianos.
Quod audiens Tancredus , statim misit nuntium Iherusalem duci Godefrido, et patriarchae, omni-
busque principibus, dicens : uSciatis quod nobis paratum est bellum Ascaloniae ab ammirato. Igi-
F a tur venite festinanter cum omni virtute quam habere poteritis. »
Tunc'jussit dux commoneri omnes, ut fideliter irent praeparati Ascalonam obviam inimicis nostris.
Ipse vero, cum patriarcha et Roberto Flandrensi comité, exivit de urbe in feria tertia, et Martura-
nensis episcopus cum eis. Tum vero Sancti iEgidii cornes6, ac Robertus Normannus, dixerunt se
non exituros, nisi cerlum bellum scirent. Jusserunt ergo militibus suis ut pergerent videre si bel-
G lum vere esset, et reverterentur quantocius, quia ipsi mox essent parati venire. Iverunt illi, vide-
runtque bellum paratum, et cito renuntiaverunt se vidisse oculis suis. Continuo dux, apprehenso
Marturanensi episcopo , mandavit in Iherusalem quod7 milites qui ibi erant praepararent se , et veni-
1 Semimortai. b. f. — 2 Ascalona quœ miïiarium. b. Familiariâm. F. — 3 Om. sub b. — 4 Prœsentiret. b.
— 5Om. Erat autem hic Boamundus, etc. b. Hic desinit codex a. in quo legitur : *Explicit liber Raimundi
iAguilers. Féliciter, » — 6 Cornes vero Sancti jEgidiL b. — 7Qoo. b.
* Hic desinit noster Raimundus , sequeritiaque in co-
dicibus a , c , xn* aseculo exaratis, omittuntur, sed codi-
eibus lin1 saeculi adjuncta sunt.
h Qu» sequuntur, usque ad Gaademarus denique, etc.
omissa ab a, c, f, g, cum codice b coliala sunt, et ad
textum Bongarsianum recensila. Eadem apnd Tude-
bovem leguntur nec tamen u tique totidem verbis. (Cf.
tb. XVI, et seq. p. 1 1 1-117.)
c Sequitur»Tudebov. XVI, u, p. 11 a.
m. 39
Digitized
306
RAIMUNDI DE AGU1LERS
1099. ren* ad bellum. Episcopus vero Marturanensis rediit, reportans verba missa patriarchae et duci; a
exieruntque Sarraceni obviam ei, et apprehensum secum duxerunt. Petrus vero Heremita remansit
in Iherusalem, ordinando et pracipiendo Gratis et Latinis, ac clericis, ut fideliter Deo processionem
celebrarent, et eleemosynas orationesque facerent, ut Deus populo suo victoriam daret.
Clerici* et presbyteri, induti sacris vestibus, ad templum Domini conduxerunt processionem; ac
missas et orationes celebrabant, ut Deus suum deFenderet populum. Denique patriarcba et episcopi , b
aiiique seniores, congregati sunt ad fluvium quod est ex bac parte Ascaloniae1. lllicque multa ani-
maiia boum, camelorum, ovium, atque omnium bonorum depredati sunt. Venerunt autem Arabes
fere trecenti, irrueruntque nostri super illos; et appréhenderont duos ex eis, persequentes alios
usque ad eorum exercitum. Sero autem facto , patriarcba fecit praeconari per omnem exercitum ut
in summo mane omnes in crastino essent parati ad bellum , excommunicans ne ullus bomo inten- c
deret ad ulla spolia, donec bellum esset factum ; sed eo facto, reverterentur cum felici gaudio, ad
capiendum quicquid eis praedestinatum esset a Domino. Summo vero diluculo, intraverunt in
vallem nimis pulcbram, secus littus maris, in qua ordinaverunt suas acies.
Duxb instruxit suam, cornes Normannus suam, cornes Sancti yflgidii suam, cornes Flandrensis
suam, cornes Eustachius suam, Tancredus et Gaston suam. Ordinaverunt quoque pedites et sagit- D
tarios, qui procédèrent milites ; et sic ordinaverunt omnia. Statimque praeliari cœperunt in nomine
Domini nostri Jesu Cbristi. In sinistra parte fuit dux Godefridus cum sua acie, cornes Sancti yEgidii
juxta mare, in dextra parte; cornes Nermannus, cornes quoque Flandrensis et Tancredus, omnesque
alii, equitabant in medio. Tune nostri cœperunt paulatim ambulare; pagani vero stabant parati ad
bellum. Unusquisque suum habebat vasculum pendens collo, ex quibus potarent persequentes nos; E
sed illis non licuit, gratia Dei. Cornes autem Normannus, cernens ammirati stantarum habentem
quoddam pomum aureum in summitate hastae , quae erat cooperta argento , irruit vehementer super
illum , eumque vulneravit usque ad mortem.
Exe alia parte cornes Flandrensis nimis acriter eos invasit. Tancredus igitur impetum fecit per
médium tentorium eorum. Quod videntes pagani continuo arripuerunt fugam. Paganorum autem F
multitudo erat innumerabilis, numerumque eorum nemo scit, nisi solus Deus. Bella vero erant im-
mensa, sed virtus divina comitabatur nobiscum, tam magna, tam fortis, quod statim superavimus
illos. Stabant vero inimici Dei excœcati et stupefacti, ac videntes Cbristi milites » apertis oculis nihil
videbant; et contra Christianos erigere se non audebant, virtute Dei tremefacti. Pro nimio namque
timoré ascendebant in arbores, in quibus putabant se effugere, vel abscondere. Àt nostri sagittando, G
et cum lanceis et ensibus occidendo , eos ad terram precipitabant. Alii jactabant se in terrain , non au-
dentés se erigere contra nos. Nostri igitur illos detruncabant , sicut aliquis detruncat animalia ad
macellum. Cornes vero Sancti iEgidii juxta mare occidit ex eis sine numéro. Alii vero se precipitabant
in mare, alii fugiebant hue illucque.
Veniensd itaque ammiratus Baby Ionise ante Ascalon civitatem , dolens et mœrens , lacry mando dixit : H
« 0 Deorum spiritus , quis unquam vidit vel audivit talia? Tanta potestas , tanta virtus , tanta militia , quœ
« nunquam ab ullar gente fuit superata, modo a tantilla gente Christianorum est devicta. Heu mihil
atristis ac dolens quid amplius dicam? Superatus sum a gente mendica, inermi et pauperrima, quae
« non habet nisi saccum et peram. Ipsa modo persequitur et occidit gentem iEgyptiacam, quse illi
« plerumque suas largita est eleemosynas, dum olim per omnem nostram patriam mendicaret. Hue j
<t conduxi ad communitionem ducenta millia militum, et video illos Iaxis frenis fugientes per viam
«Babylonicam, et non audent reverti adversus gentem Francigenam. Juro per Mahumeth et per
«omnia Deorum numina, quod ultra non retinebo milites conventione aliqua, quia expulsus sum
a a gente aliéna et advena. Conduxi omnia armorum gênera, et omnia machinamenta, ut eos obsi-
« derem in Iherusalem, et ipsi praevenerunt me ad bellum itinere duorum dierum. Heu mihi! quid K
u amplius dicam? Inhonoratus ero semper in terra Babylonica. »
Nostrif autem acceperunt stantarum, quod comparavit cornes de Normannia viginti marchas
argenti, et dédit illud patriarchae in Dei honorem sanctique Sepulcri. Ensem vero émit quidam
sexaginta bisanteis. Superati sunt igitur inimici nostri a nobis, Deo annuente. Omnes naves paga-
1 Aschalonm. 6.
fc Sequilur Tudebov. XVI , ni , p. 1 1 3. 4 Sequitur Tudebov. XVI , vi , p. 1 1 5.
b Icfcm,XVl, iv, p. 114. • Idem, XVI, vu, p. 116.
* Idem, XVI, v, p. 114.
Digitized by
Google
HISTOBIA FRANCORUM.
307
A norum ibi aderant. Homines vero qui intus erant, videntes ammiratum fugientem cum suo exercitu,
statim suspenderunt vela , et impulerunt se in alta maria.
Reversi* sunt itaque nostri ad eoruni tentoria, acceperuntque innumera spolia, aurum argen-
tumque multum, omniumque animalium gênera, et omnium armorum instrumenta; quae voluerunt
asportaverunt, reliqua igni consumpserunt. Reversi sunt ergo nostri cum gaudio magno Iherusalem,
B déférentes secum omnia bona quae illis erant necessaria. Hoc bellum actum est pridie idus Au-
gustin largiente Domino nostro Jesu Christo fidelibus suis victoriam, qui cum Pâtre et Spiritu
Sancto vivit et régnât Deus per infinita sae.cula sœculorum. Amen.
A. 1099.
Qaœ sequuntar ex cod. f. (vulgo de 1* Arsenal) desumpta $anth.
Gaudemarus denique Carpinelli, de quo supra mentio facta est\ ut pluribus notum est, génère
nobilis, armis exercitatus bonisque moribus ornatus, causa obedientiae domni Hugonisd Lugdunensis
C archiepiscopi , et vindicta Sancti Sepulcri , cum primis dominici exercitus et conlaborator et socius et
consiliarius fuit; derelictaque terra et cdgnatione sua, non solum mente, sed et corpore, cum aliis
principibus et Turcos strenue vicit, et Anthiocenae captionis, obsessionis victoriaeque particeps fuit.
Quodque magisest laudabile, capta sancta urbe Iherusalem, adoratoque Sancto Sepulcro, non re-
venus ulterius ad propria ut multi alii , verum captis opportunis et famosis aliquibus castris* ad Chris-
D ticolarum auxilium et infidelium detrimentum, quasi quidam christianae militiae insignissimus
signifer, totius perfidiae machinamenta et audaciam , quum consilio et prudentia , tum militari exercita-
tione assidua, nitebatur destruere. Christianorum vero euntium et redeuntium, ubicumque poterat
et maxime ad sacrum flumen , tutor et propugnator erat. Hic itaque in tam utili exercitio tamque
fructuosa militia per aliquod tempus desudans, tandem, Deo permittente, in ea pugna quam
E Ascalonitae et Babilonii infidèles, in Nativitate sanctae Mariae in Septembrir contra1 nostros machi-
nati sunt, non, veluti segnis aut ignavus, cum sociis suis pene omnibus occubuit, sed occisus occi-
sores superavit, et quasi victus victorum victoriam in miseriam et mortem duplicem transmuta vit :
nam, postquam prophani illi hune perimendo, corpore vicerunt, atque ideo victi sunt et dupliciter
perierunt, eam quam victoriam appellent quae victoribus ipsis plus calamitatis quam boni dederit?
F Qualiter autem id actum sit, praesentium tune et veracium relatione didicimus. Ascalonitae, inquiunt,
et Babilonici adversarii, multitudine et diversitate nimia confidentes, ante quindecim praefatae solem-
nitatis dies, publico denuntiato bello, Iherosolymitanum regem et Gbristianos omnes expugnare, et
Joppe civitatem, communem nostrorum portum peregrinorum sanctaeque urbis filiam et adjutri-
cem, obsidere minabantur. Convocato itaque rex omni Iherosolymitano populo cum peregrinis, in
G commune Dominum deprecari et ad bellum viriliter istud omnes praeparare hortabatur, quia hoc
bellum aut grandem futuri temporis pacem , aut praesens omnium Christicolarum excidium et ipsius
sanctae urbis etiam captionem parère videbatur. Missis ergo ubique regiis nuntiis, convocatisque
paucis Christianis qui per diversa loca erant, quoniam et maxima pars nostri exercitus ad propria
redierat, et Pictavensis cornes et alii proceres needum advenerant8 ; statuit rex cum tam parva manu
H innumerabiles hostium phalanges circa quoddam flumen praestolari. Gaudemarus autem, dominici
exercitus signifer et ductor, divino amore et bona fide armatus, nec multitudinem nimiam hostium
timere, nec ipsam imminentem mortem declinare voluit; sed in fortissimos hostes cum suis irruens,
1 In Septembre r#m contra, r.
• Sequitur Tudebov. XVI, vm, p. 117.
b Solus inter omnes codex ille r (qui omittit Interea
nuntias venit Tancredo et comiti Eustachio, etc. usque ad
Deus per infinita sœcala sœculorum. Amen) addit post
verba cum uxore sua et armis, Boamundus vocabatar
(p. 3o5 b.) capita duo sequentia de Gaudemari Carpi-
nelli morte et apparitione, et de quodam matris Gode-
fridi ducis somnio.
* Vide supra, p. 294» h.
d Hugo, ex Burgundiae ducum stirpe ortus, rexit Ec-
clesiam Lugdunensem ab anno circiter io85, usque
ad an. 1 106 , non. Octob. Affuit concilio Arvernensi , an.
1095, et iter tardius aggressus, Hierusalem an. 1101
petiit. (Cf. Gallia christ t. IV, col. 97-109.)
• Gaudemarus castrorum Cayphas et Sancti Abraham
dominus fuit.
' Id est die viii° menais Septembris , an.D. 1 101 . (Cf.
Fulch. Carnot. 1. II, c. xi-xiu.)
g De hoc crucesignatorum itinere cf. WiUelm. Tyr.
1. X, c. xii , p. 4 16.
39.
Digitized by
Google
308 RAJMUNDI DE AGUILERS
A. 1099. inrtumerabilem illorum multitudinem nrco transmittens cum labore nimio , cum Valida initnicorum A
impressione interfectus est. Rex vero prophani eiercitus partem mediam vaiidiori robore dividens
ac în fugara vertens, pasaim per vias, per campos , insatiabiliter eos cecidit , nisi quos fugientes et mo-
ribundos Aacalon civitas recepit. Quumque silperiores iUi Gaudemari occisores victoriam plenà-
ciamse fedsae, et cunctos Ghristianos interfecisse, civitatemque Joppe capere festinàntes, occiso-
rum véstes nostrorum ostentaiïtea, divinum nomen de terrâ illa deinceps delevisse arbitrarentur, B
repente rediens rex ab hostili insecutione adversariorum castra varia supellectili piena invadit,
fessisque militibus ad corporum curara inventam permittit , ibique aliquandiu petmanens, advenientes
et quasi ad propria castra redeuntes paganos vicenos , quadragenos , quinquagenos , centenos , millenos
perimebat. Tendens deinde versus Joppem, f§x cum suis obviavit iliis inimicis interfectoribus Gau-
demari, a frustrata obsidione redeuntibus, quos usque ad unum, ut dicitur, occidit, nisi quos autem C
nimia equorum velocitas aut turpis fuga a bello, immo a morte, asportavit. Sicque adversariis pe-
tentibus infera, Gaudemarus victoriae ductor et signifer fiiit, petiit supera. Huic enim viro Dei timor
humilitatem , humilitas obedientiam , obedientia fortitudinem , fortitudo gloriam comparavit. Cujus
corpus familiares ejus extractis intestinis , .ad solem siccantes, cum planctu et cantu, cum laerymis
et gaudiis, Iherusalem deferunt; quibus domnus Hugo, Lugdunensis archiepiscopus, patriarcha et D
lherosolymitœ et peregrini obviantes, introductum in sanctam urbem, et pètente praefato archiepi-
scopo , contra morem illius loci ante sanctum Sepuicrum positum , subsequenti nocte , commun i voto
omnium, dignis excubiis honorabant, psalmis hinc letania, hinc Grseca, hinc Syra lingtiâ resottan-
tibus. Quumque jam nocte profunda, lassi et psalmis et obsequiis, dormitare ctepissent, àtehiépi-
scopus eos cessare et quiescere paululum jubens, ipse super allato sibi pulvinari ibidem fessum caput E
reclinavit. Et ecce videt in visione quemdam in similitudinem diaconi ornatum , de sancto Sepulcro
egredi, qui, ejus apprehensa veste : «Quid moraris, inquit?» — « Egredere, et vide quid tibi osten-
- «detur?» Evigilans statim et de hoc secum tractans egredi cœpit, clericosque sequentes se redire
jussit, stansque ad ex tenus ostium, invenit Gaudemarum in albo equo sedentem, cum armis vi-
brantem hastam cum signo rubei coloris contra Babyloniam. Gui archiepiscopus : a Quid, inquit, és F
«tu?» Cui ille : «Non nosti, ait, me?» Archiepiscopus : «Es tu, inquit, Gaudemarus?» Respondit:
« Sum in veritate. » Archiepiscopus : « Quomodo es? » Gaudemarus : « Bene. » Archiepiscopus : « Die
« totum mihi s ubi et quomodo es? » Gaudemarus : « Non licet mihi dicere quod volo. » Archiepiscopus :
«Quare in parte alia et non contra me versus stas?» Gaudemarus : «Babyloniam, inquit, minor. »
Quo dicto : «Recedam, » ait; et abibat. Archiepiscopus vero, stupefactus et mœstus quod plufa non G
interrogavit : «Per fidelitatem quam mihi fecisti, inquit (erat enim os ejus), redi ad me. » Reversus
ad eum, ait Gaudemarus : « Quid vis? Die quod dicturus es?» Archiepiscopus : «Die mihi ubi es, et
« quomodo te habes? » Gaudemarus ; « Vis bene scire? Scias quia in illis locis sum dé quibus ait apo-
«stolus quae non licet homini loqui. » Archiepiscopus : «Quomodo est illis qui sunt in hoc itinere
«mortui?» Gaudemarus : «Scripti sunt, inquit, in Libro Vite. » Archiepiscopus : «Die, inquit, mihi H
« de me quomodo est? » Gaudemarus : « Bene. Preparavit enim tibi bonum Dominus locum. » Ar-
chiepiscopus : «Tu scis, ait, quia multum dilexi te, ora pro me. » Gaudemarus : «Oratio, inquit,
« tua praefinita est. » Sicque discessit. Hanc autem visionem archiepiscopus ntdli unquam voluit
aperire, donec ex hac luce cognovit se exire« Descripta itaque visione hac ante ejus conspectum, ac
deinde hora ferme dimidia transacta, migravit ad Ghristum. j
Divins igitur majestati quam grati et acceptabiles habeantur qui in Iherosolymitana via, captione ,
defensione, persevei»averunt, multis indiciis dignata est superna demonstrare clementia. Mater nam-
que Godefridi , Lotharingiae ducis , eodem gravida , videbatur sibi visione quadam videre quod ante
Sepuicrum Domini esset, atque Dominum, qui in cacumine ejusdem Sepulcri in cruce sibi appare- K
bat, adorare vellet; Dominusque cum eadem cruce ante eam se inclinaret. Ob hoc tremefacta, a
somno excitata est. Quam visionem quum sapîenti cuidam et religioso viro aperuisset , ab eo audi-
vit quod eventus rei postea verum esse comprobavit. «Filius, inquit, qui ex te nasciturus est, ur-
«bem sanctam et Sepuicrum Domini ab oppressione paganorum, quanunc detinetur, liberaturus
«est.» Genuit itaque Godefridum, et post Balduinum atque Eustachium. Sequenti vero tempore, L
quum via inciperetur Iherosolymitana, dux Godefridus ad matrem suam quam sapientem et reli-
giosam noverat, et ut decebat non mediocriter diligebat, secretius accessit et quod diu mente trac-
taverat ei primum clam fratribus suis insinuare disposuit. « Volo, inquit, domina mea, cum consilio
« et voluntate vestra Iherusalem ire ; et , si aliquis fratrum meorum eamdem voluntatem forte habuerit ,
Digitized by
\
HISTORIA FRANCORUM. 309
A «oportet vos eum prohibere, ne terra nostra remaneat absque rectore. » Eodem quoque modo A. 1099.
deinde fecit et dixit ad eam secundus et tertius. Ma autem singulis consensit et voluntatem unius-
cujusque laudibus extulit. Proindequum quisque alterius voluntatem agnovisset, genitricem incusare
cœperunt quoniam omnibus consensisset, et nullum ad terram regendam retinuisset. IHa vero ad
haec : «Ego, inquit, vos Deo genui et ideo malo omnes ad Deum ire, ut scmper possim habendo
B «gaudcre quam bic remanendo, et in brevi perdens vos semper deflere. » Euntibus igitur illis , quid
probitatis et gloriœ in exercitu suo eis contulerit Dominus, refert itineris Domini historiographus.
Obsessam quoque Iherusalem a parte quam idtom dux Godefridus obsederat, eques albus a Monte
Oiiveti discurrens ingreditur, quem ipse et Tancredus primi insequuntur : capta itaque, Deo volente,
urbe , ipsi duci , dispositione divina , ab omni clero et populo ducatus urbis et totius terrae tradita fuit
G CDfltodÛL Illo denique ad Christum migrante, germanus ejus Balduinus rex eflectus est Iherosolymi-
tanus. Qui quam miris probitatibus claruerit , Fulcherius , ejusdem régis Balduini notarius , veraci stylo
digessit. Eo denique ex hac luce exempto, item Balduinus, ejusdem régis consanguineus, inregem
ab omni clero et populo est electus. Hic quum processu temporis, divina dispositione , utrumque
regnum Iherosolymitanum scilicet et Anthiocenum sortitus esset, cum filia sua Boamundo, filio
D magni Boamundi, principatum Anthiocenum reddidit. Ipse vero, postquam de captione Balach
exivit, non multotempore transacto finem vita* adeptus, Fulconi, Andegavensicomiti, regnum cum
filia sua dereliquit. Boamundus quoque junior a paganis in brevi tcmpore interemptus est, cujus
liliam Raimundus, fraterWillelmi, ducis Aquitanorum , cum principatu accepit Anthiocenorum. Qui
quanta devotione erga Terram sanctam et Dei cultores habeatur, quam terribilis paganis, quam
E clarus crebris hostium triumphis, quam munificus subditis, toto orbe fama celebratur, nec paucis
potest adnotari verbis. Willelmus denique , fraterejus, dux Aquitanorum , anno ab Incarnatione
Domini millcsimo centesimo tricesimo septimo, quum die Parasceve, nona hora diei, in ecclesia
sancti Jacobi Galliciae peregrinus obisset, totius ducatus cum filia sua Ludovicum Juniorem,
filium Ludovici, régis Francorum, heredem instituit.
Digitized by Google
Digitized by
Googl
HISTORIA IHEROSOLYMITANA
GESTA
FRANCORUM IHERUSALEM PEREGRINANTIUM
AB ANNO DOMINI MXCV USQUE AD ANNOM MCXXVII
AUCTORE DOMNO FULGHERIO CARNOTENSI
INDEX CODICUM
MANUSCRIPTORUM ET LIBRORUM TYPIS MANDATORUM
QUIBUS USI SUNT EDITORES.
A. Codex ms. olim abbat. S. Victor. n° ao5, Parisiensis, xn1 saeculi.
B. Cod. ms. n° 5 1 3 1 . Regius Parisiensis, olim Colbertinus, xri* saeculi.
C. Cod. ms. Duacensis H. n° 838, olim Marchianensis, xn* saeculi.
D. Cod. ms. olim abbat. S. Germani a Pratis , n° 1080, Parisiensis, xirf saeculi.
E. Cod. ms. ecclesiae B. Mariae, Parisiensis, n° ioa, xirf saeculi.
F. Cod. ms. Paris. Et. n° io3 (Bibl. Arsenal), xm* saeculi.
G. Cod. ms. Claromontanus, H. n° 199, xiv* saeculi.
I. Cod. ms. Londinensis, n° 5, B. xv, xm' saeculi.
K. Cod. ms. Cantabrigensis Universitat. n° 1786, xirf saeculi.
L. Cod. ms. Cantabrigensis Universitat. ^2079, xin* saeculi.
M. Codex ms. olim in cœnobio Sanfcti Quintini de Monte, prope Peronam, asservatus, quem
edidit A. Duchesne inter Hist. Fr. scriptores, t. IV, p. 816-889.
N. Editio Bongarsiana.
Digitized by
Google
I
INDEX CAPITULORUMa LIBRI PRIMI.
i.
ii.
m. •
IV.
v.
VI.
vn.
vra.
IX.
x.
XI.
XII.
xra.
XIV.
xv.
XVI.
XVII.
XVIII.
XIX.
xx.
XXI.
xxn.
XXIII.
XXIV.
xxv.
xxvi.
XXVII.
xxvm.
XXIX.
xxx.
xxxi.
XXXII.
XXXIII
XXXIV.
XXXV.
XXXVI
De eoncilio apud Ciarum Montem constituto.
Decretum Urbani papae in eodem eoncilio.
Item exhortatio ipsius de itinere Iherosolymitano.
De episcopo Podiensi, et de his quae postea gesta sunt.
De dissensione Urbani papae atque Guidberti.
Quo tempore Cbristiani iter arripuerunt, simui et nomina principum peregrinantium.
De itinere Normanni comitis , et de his quae Romae tune gerebantur.
De submersione peregrinorum , et de miraculo divinitus ostenso.
De urbe Constantinopolitana, et itinere peregrinorum usque ad Nicaeam.
De his quae in obsidione Nicaena gesta fuerunt, et redditione ejusdem urbis.
De belio exitiali Christianorum cum Turcis.
De fiiga Turcorum et Victoria Christianorum.
De indigentia Christianorum.
De actibus et probitate comitis Balduini, fratris Godefridi, et de redditione urbis Edes-
senae, quae Rohais dicitur.
De adventu Francorum ad Antiochiam, et de his quae in obsidione Antiochena, sorte
varia, gesta sunt.
De egestate miserabili Christianorum, et fuga comitis Blesensis.
De traditione urbis Antiochenae.
De lancea inventa.
De obsidione Christianorum in urbe Antiochena a Turcis.
De visionibus infra urbem apparentibus.
De bello a Francis Turcis mandato.
De belli apparatu.
De bello et Victoria Christianorum, et fuga Turcorum.
De invasione aliarum urbium.
De castri Archas inacta obsidione, et de itinere et adventu Francorum ad Iherusalem.
De situ Iherusalem.
De obsidione urbis Iherusalem.
De spoliis quae Christiani ceperunt.
De mansione Christianorum in urbe.
De rege et patriarcha in urbe procreatis, et de inventione dominicae Crucis.
De adventu et expugnatione paganorum, et Victoria Christianorum.
De reversione principum ad patriam.
De Boamundo et Balduino, et eorum peregrinatione.
De reversione ducis Boamundi et comitis Balduini ad propria.
De captione ducis Boamundi.
De morte régis Godefridi.
' Titulos singulorum capitum libri cujusque ex codi-
cibus in unum indicem collegimus et suum unicuique
libro, in lectoris commodum, prefiximus, tametoi eos
non sic conjunctos praebent nobis codices.
m.
4o
Digitized by
Google
I
Digitized by
Google
VIRI CL. D. BONGARSII
AD
FULCHERII CARNOTENSIS HISTORIAM
PRjEFATIO.
Sexto loco Fulcherium posuimus Camotensem qui, «cum ceteris peregrinis iens, postea quœ
u oculis vidit, diligenter et sollicite in memoriam posteris collegit , » fine cap. i et cap* xx, xxn, xxui,
xxxii \ etc. Iter ingressus est cum Normanniae comité sive duce (utrumque enim tum promiscue
dicebatur, res quam verba curantibus principibus) Roberto, et Blesensi Stephano, cap. h, m, iv.
Erat autem Blesensis etiam Garnotensis cornes, Tyr. lib. I, cap. xvn. Quum prope abesset Antiochia
Syriae, Balduinum secutus est, Godefiridi ducis fratrem, cujus tum erat capellanus , cap. vi.
Citatur et reprehenditur a Guiberto, cap. xxix et xxx et xxxi et xxxii et xxxvin. Laudatur Or-
drico Vitali, lib. IX Hist. ecclesiasticœ : «Fulcherius, inquit, Carnotensis, Godefridi Lotharingiœ dacis
«(fratris dicere voluit, certe debuit) capellanus , qui laboribus et periculis predicabilis expeditionis
« interfuit , certum et verax volumen de laudabili militia exercitus Christi edidit. »
Guilielmo Malmesburiensi , scriptori probo , lib. IV : « Balduini actus intégra et brevi veritate ap-
uponentur, fidei soliditate accommodata dictis Fulcherii Carnotensis, qui capellanus ipsius aliquanta
« de ipso scripsit, stilo non quidem agresti, sed, ut dici solet, sine ni tore et palaestra, et. qui alios
« admonere potuit ut accuratius scriberent. »
Et auctori Chronici Belgici Pistoriani : « Cujus (Balduini régis) actus scripsit ex parte Fulcherius
Carnotensis, capellanus ejusdem. »
Auctori etiam Dialogorum de Hierarchia subcœlesti, lib. I, cap. -x, quos vidimus mss. apud Fr.
Pithœeum. Sunt autem scripti in Italia an. 1 38 1 ; exstant et Cantabrigise. Ejus verba sunt : « Ecclesiae
« tamen Hierosolymitanae honorificentia quaedam a dicta Nicœna synodo reservatur : quœ etiam
« notificatur a Justino Augusto , Hormistœ scribente Romano pontifici , et a Paschali papa confirmatur,
«tempore Balduini régis, fratris Godefridi, in historia Fulcherii eardinalis.» Ex Carnotensi cardi-
nalem fecit. Est autem locus quem citât in fine operis. Idem ille Hiérarchise auctor, lib. IV,
cap. ix : « Lege , si lubet , ut ceteros sileam , saltem Romanorum pontificum historias ad Hierony-
« mum, etc. , Chronicas Ptolomaei de Luca, Tripartitam Sicardi de Cremona, Johannis de Columna,
«qui fiierunt Italici. Si velles exprimere historiographos notabiles Galliarum, Richardum Clunia-
«censem, Vincentium Belvacensem, Gregorium Turonensem, Turpinum Remensem , Fulcherium
« Camotensem , Martinum Pœnitentiarium , Albertum Sancti Remigii , Guillelmum S. Dionysii, etc. »
Citatur et libro Bellorum Domini.
Papyrus Massonus, in Urbano papa II : «Balduinus Carnotensis, belli sacri, cui interfuit, primus
«scriptor. » Error viro de historia bene merito natus currente calamo, ut Balduinum dixerit Bal-
duini capellanum.
Ex Fulcherii Carnotensis narratione prolixa suam desumpsisse fatetur, qui scripsit Gesta Franco-
ram expugnantiam Hierusalem. Fulcherium alterum, Camotensem militem, commémorât Robertus
Monachus, fine lib/V, et Albertus Aquensis, lib. I, cap. xxn, lib. III, cap. xxxv, et lib. V, cap. xv
et xxn.
Sed hune dam us de exemplari ipsius Pap. Massoni vitiosissimo , et nostro vetere, nec ipso satis
emendato : illud exscriptum erat de libro Claromontensis ecclesiae Arvernorum; hoc dono habemus
" Capita paginasque editionis Bongarsii inter annotationes nostras accurate indicavimus.
4o.
Digitized by
Google
316
VIRI CL. D. BONGARSII PRjEFATIO.
ab Jo. Russato. Usui ctiam fuit fragmentum olim editum cum Roberto Monacho, de quo accepimus
quae p. A07 , A08, hog, ducta linea, ab aliis separata sunt. Exstant eadem in veteri manuscripto ,
quem ad Robertum supra diximus respondere , olim impresso. In utroque , quae bic fine cap. xxxii,
p. lx 18, lin. uit. et p. 419, usque adlih. i 1, hàfcentur, rèféruntur àd cap. xxxiv, p. lx 20, 2, auctiora
boc modo :
« Talionem sibi duplicaverant. Nec in impetibuè, nec in utrorumque percussionibus, quae in bello
« fieri soient, ulterius immorabor; volo enim artare paginam limite parciori. Sed ne vel scriptorum
« negligentia Vel iitipêrïtia, sivè quod rM éteint, luit suis Inlpediti fcûril iristiflabaôt, héc gesta, etc.
« mendaciter confundat. »
Quae verba finem operis redoient, ut appareat repetitum opus a Fulcherio; et certe hic Epito-
mam Fulcberii finit qui scripsit Gesta frfahcoriûn eùpatjndntiafn Hierusalem.
Memini autem videre me codicem(a quo, non memini) in quo hoc ipsum opus distinctum
erat in libros très : quorum incipiebat secundus a Balduino I rege, tertius a Balduino II. Is erat et
nonnullis locis melior nostris, ut de pauculis cognovi quae tum obiter excerpsi. Etenim, p. 44o,
quae in nostris vitiose, in eo leguntur emendate : « Nam quae apud Ethnicos civitas habuerat in ma-
a gisterio Primiflaminem vel Archiflaminem , secundum Patrum institutionem habebat Primatem. »
Et paulo post , lin. 1 1 : « Anacletus. » Et lin. : t Asianarunl siquidem Ecclesiariuru » Quae conjec-
tura emendare aliis haud fuissét difficile , nos illi lubentes libro accèptutn ferimus : oui praéterea
erant addita cdpita :
De navigatione adolescentis Bôamundi.
De periculis mari evenientibus.
De pestilentia murorum.
Et hoà quidem ultimum incipit :
« Anno MCXXVII , ab ortu Doniini, » etc.
Tandem :
« Explicit Historia lherosolymitana Demni Fulcherii Carnotensis. Incipit praefatio sequentis ope-
«ris : Reverentisëimo patri et domino H** Dei gratia GHomacefcsium antistiti, R. Fretellus : Stola
«jocunditatis indui\ ètc.»
Neque.enim pluta exscripsi. Et haec ipsa irtdicare visum, ne quid te, lectot*, eorum lateat, quae
nobis vel leviter notata sunt. Fretellum archidiaconum Antiochenum, qui terram sanctam descrip-
serit, iilter scriptores suos ponit Christianus Adrichomius, Theatro Terrm sanotœ. Sed Fuloherius
illud intra quod superiores, excepto Alberto, se tenuerant, quinquennium egre4sus, historiam de-
ducit ab anno MXGV ad MCXXIV.
4 Sic ccd. Duacènsis (c.) olitn Marchianensis , fol. 35 verso, col. 1, quem Bongarsius habuisse videtur. Legendum
est : Stolam jocunditatù indui.
Digitized by
MONITUM"
WILLELMI GRASSEGALS MILITtS
AD HISTORIAS BELLI SACRI
(FULGHER11 CÀRNOTENSIS,
GALTER11 CANCELLARn ET RAIMUNDI DE ÀGUILERS),
QUAS REGI FRANCORUM, LUDOVICO VII, OFFBRBBAT.
Quum neminem fere lateat innumera nostrorum antecessorum illustria
tam facta quam dicta, virtutis privilegio memoriae stilo commendanda, scrip-
torum inopia vel eorumdem negligentia quasi ad non fuisse prorsus redacta,
auctoris praesentis voluminis accuratissima fuit intentio tam insigne miracu-
lum Domini ac Redemptoris nostri Jesu Christi nullatenus praeterire s^lentio,
Gontigit enim divinae dispositionis gratia ad Christian» fidei augmentum, nec
non ad prius inde dubitantium certissimum documentum, ut multitudinem
paucitas, ut superbiam humilitas, ut dolositatem simplicitas, ut superstitio-
nem religionis veritas bellico superaret certamine. Quod nuHarum virium
incursu, seu instantium multitudinum conflictu, aut humanae discretionis in-
tuitu, sed cœlestis tamen examinis prospectu constitisse manifestum est.
Summa igitur sapientia, gloriosi nominis sui, quo Christiani censemur, ampli-
ficationi consulens, ne in tam dispositissima domo, velut tanti patris familias,
temeritati quicquam liceret, improboram incredulitatem ferrea virga judicio-
que patenti retundere decernens, coheredibus suis crucis signo munitis 1 forti-
tudinis brachium extendere dignatus est; sicqùe ipso assistente, eodemque
protegente, memorabilem adepti sunt victoriam, unde superveniente gratia
immarcescibilem promererentur coronamb. Hoc opus itaque tam egregium,
tam excellentis materiei descriptione praeditum, Ego Willelmus Grassegals
nomine. Vallavensis patria, miles officio, ecclesiae Beatae Mariae Aniciensis
devotus aedificio, et supradictae victoriae in Domino glorians adfuisse béné-
ficie Domine Lodovice, rex Francorum gloriosissime , nep non Aquitaniae
dux victoriosissime, tibi praesentare proposui : quatenus in eo, velut in spe-
culo, tuorum majorum imagines, Ugonis videlicet Magni atque Rotberti Flan-
drensis comitis et aliorum, rationis oculis intuearis; eorumque vestigia passibus
virtutum sequaris. Immo si necesse cognoveris corporis exercitio actualique
1 Muniti. a.
* Solus inter omnes codices cod. a. hanc praefationem Fulcherii historiae praeponit. — * Cf. I. Petr. v, 4*
Digitized by
Google
318 MONITUM WILLELMI GRASSEGALS MILITIS.
gladio ut in nullo ab illis degenerare velle videaris; délibères quoque ad hoc
regnantis te promeruisse soïium, ut inDomini, cujus permissione ad tantum
honoris culmen promoveris, semper vigiles obsequium. Inter cetera humili
prece deposco, ne quavis alienatione a tua sive a tuis successoribus dimovea-
tur praesentia*, ut unde animemini semper habeatis ad consimilis probitatis
formam indicia.
' Sic cod. a. Roctius : a tua sive a tuorum successorum dimoveatur prœsentia.
Digitized by
Google
INCIPIT PROLOGUSa
DOMNI FULCHERII IN SEQDENTI OPERE1
Placet equidem vivis, prodest etiam mortuis, quum gesta virorum forlium^
praesertim Deo militantium, vel scripta leguntur, vel in mentis armariolo3
memoriter retenta inter fidèles sobrie 3 recitantur. Nam qui vivunt in mundo ,
audita intentione pia praedecessorum fidelium \ quomodo mundi flore spreto
Deo adhaeserunt, et parentes uxoresque suas, possessiones quoque quantaslibet
relinquentes, juxta praeceptum evangelicum Deum secuti sunt, ad diligendum
eum ardentius conjuncti5 ipso aspirante animantur. Mortuis siquidem in Do-
mino valde* prodest quum, auditis operibus eorum bonis et devotis, fidèles
animas eorum proinde benedicunt; et eleemosynas cum orationibus tam
cogniti quam ignoti pro eis caritative impendunt. Unde comparium meorum
quorumdam pulsatibus aliquotiens motus, Francorum gesta in Domino claris-
sima qui Dei ordinatione cum armis Iherusalem peregrinati7 sunt, stilo rusti-
cano, tamen veraci, dignum ducens memoriae commendandum8, prout valui
et oculis meis in ipso itinere perspexi, diligenter digessi. Licet autem nec
Israeliticae plebis nec Machabaeorum aut aliorum plurium praerogatiyae , quos
Deus tam crebris et magnificis miracuiis illustravit, hoc opus praelibatum
aequiparare non audeam, tamen haut longe ab illis gestis inferius aestimatum,
quoniam Dei miracula in eo noscuntur multipliciter perpetrata, scriptis com-
mendare curavi; (juin immo in quo disparantur hi postremi ab illis primis9,
vel Israeliticis, vel Machabaeis, quos quidem vidimus in regionibus eorum saepe
apud nos, aut audivimus longe10 a nobis positos, pro amore Christi emembrari,
crucifigi, excoriari, sagittari, secari et diverso martyrii génère consummari 11 ,
nec minis nec blanditiis aliquibus posse superari ; quin potius, si non deesset
percussoris gladius 12, multi nostrûm pro Christi amore perimi non récusas-
sent. 0! quot millia martyrum in hac expeditione beata morte finierunt! Sed
quis tam saxei est cordis, qui haec Dei facta audiat, et pietatis visceribus13
commotus, in laudes Dei14 non erumpat? Quis potest non mirari quomodo
1 Incipit prologus in Gestis Francorum Iherusalem peregrinantium. d. lncipit prologus Gestorum. h. lncipit
prologus Fulcheri, Carnotensis clerici, in Itinerarium Christianorum cum exercitu magno in Jérusalem et paga-
nos euntium. i. Incipit prologus Fulcheri de captione Jérusalem, k. — 2 Armaris. i. *. — 3 Diligenter. h. —
4 Om. fidelium i. — 5 CompunctL d. h. — 6 Valde etiam. d. Om. in Domino valde h. i. k. — 7 Iherusalem
cum armis peregre profecti. h. i. k. — 8 Commendanda. i. — 9 Illis primis cessoribus. c. Illis antecessoribus. i. k.
— 10 Non longe, h. i. k. — 11 Consumi. d. h. i. k. — *12 Gladius occisoris. h. — 13 Pietatis suspiriis. d. h. i.
— 14 In laudes devotas. h. i.
* Hic prologus, qui in codicibus g. d. h. i et k legitur, desideratur in codd. a. b. e. f. g. l. m et n. Cf.
Martène, Thésaurus anecdot. I, p. 364.
Digitized by
Google
320 PROLOGUS DOMNI FULCHERII.
nos, exiguus populus inter tôt hostium nostrorum régna, non solum 1 resislere,
sed etiam vivere poteramus? Quis audivit unquam talia? Hinc iEgyptus et
iEthiopia, hinc Àrabia et Chaldea atque Syria, hinc Assiria et Media, hinc
Parthia et Mesopotamia, hinc Persida et Scithia. Mare etiam Magnum a
Christianismo nos excludebat, et inter manus nos laniantium, sicut permitte-
bat2 Deus, conchidebat3. Ipse autem in brachio forti nos pie protegebat,
Beata enim gens cujus est Dominus Deus ejus*\ Modum autem hujus operis et
inceptum, et quomodo ad tantum iter agendum omnis populus occidentalis
concussus, et mentes et manus in id extenderit voluntarius, verba historica
quae sequuntur declarabunt.
EXPLICIT PROLOGUS4.
1 Om. solum c. d. — 2 Si permitteret. d. h. i. k. — 3 Excludebat h. i. k. — 4 Om. Explicii prologus. d.
" PSALM. XXXII, 13.
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER PRIMUS
IN
GESTIS FRANCORUM IHERUSALEM PEREGRINANTIUM1.
CAPITULUM Ia.
De concilie) apud Clarum Montem constitutob.
à Annoc igitur ab Incarnatione Domini millesimo nonagesimo quinto, régnante a. 1095.
in Àlemannia Henrico2 imperatore dicto, in Francia rege Philippo, quum in
universis Europiae3 partibus mala multimoda vacillante fide inolescerent, praeerat
urbi Romae papa secundus Urbanus, vir egregius vita et moribus, qui Ecciesiae
sanctae statum semper sublimius provehendum , super omnia consulte ac strenue
b moderari sategit . Videns autem Christianitatis fidem enormiter ab omnibus, tam
clero quam populo, pessundari, et terrarum principibus incessanter certamine
bellico, nunc istis nunc illis inter. se dissidentibus, pacem omnino postponi;
bona terrae alternat tim diripi; multos injuriose vinctos captivari, et in carceres
teterrimos truculentissime subrui, supra modum redimi, velintus trifariam anga-
c riatos, scilicet inedia, siti> algore, obitu clandestino exstingui; loca sancta violari,
monasteria viliasque igne cremari, nulli mortalium parci, divina et humana lu-
dibriis haberi; audiens etiam interiores Romaniae partes, a Turcis super Chris-
tianos occupatas, impetu feroci perniciose subdi, pietate compatienti4, dilectio-
nisque Dei nutu permotus, montes5 transmeando in Gallias descendit, atque in
d Alvernia 6 concilium legationibus competenter undique praemonitum, apud
Clarum Montem7, quae civitas sic vocatur, coadunari fecit, trecentis decem tam
episcoporum quam abbatum assistentium cambutis8 deputatis. His itaque, die ad
haec praenominato, ad se convocatis, allocutione dulciflua diligenter conventus
causam innotuit Nam sub Ecciesiae lugentis voce querula planctum non minimum
e expressit, et de mundi fluctuantis tempestatibus tantimodis, ut superius praefatum
est, fide subruta, sermonem prolixum cum eis tenuit. Deinceps, rogitatu sup-
plici cunctos exhortatus est, ut resumptis fidei viribus, cum ingenti sollicitatione
ad expugnandas Diaboli machinationes viriliter se animarent, et Ecciesiae sanctae
statum, crudelissime a nefandis debilitatum, in honorem pristinum competenter
f erigere conarentur.
1 Gesta Francorum Iherusalem cum armis peregrinantium. a. Incipit Liber Francorum prologut. d. Gesia
peregrinantium Francorum cum armis Iherusalem pergentium. g. Incipiunt Gesta Francorum Hierusalem cum
armis peregrinantium. h. Incipit Itinerarium. i. Incipit liber Fulcheri presbiteri de captione Jérusalem, m —
2 Hainrico. b. f. h. k. — 3 Europœ. a. b. f. g. n. — 4 Compatiens. n. — 5 Alpes, k. b. l. n. — 6 Aver-
nia. a. Arvernia. b. f. g. h. n. — 7 Çlaromontem. n. — 8 Baculis vel cambutis. a. b. n. Baculis. f. g. Com-
battis. L.
* Bongars. c. i, p. 38i. bri primi, et m usque ad capit. xxvm libri ejusdem.
b Desideranlur omnia illa lemmala in d. e. h. i. Omit- c Cf. supra Tudebov. I, i, p. g, et p. îai et 173; cf.
tunt initium hujus historiae e, usque ad cap. xxiv li- quoque Willelm. Tyr. L I, c. xiv, p. 38.
m- kl
Digitized by
Google
FULGHER1I CARNOTENSIS
CAPITULUM IL
Decretum Urbani papae in eodem concilie
a. 1095. « Dilectissimi fratres\ inquit, apostolatus apice, Dei permissu, orbi terra prae- a
latus, occasione necessaria supereminente, tanquam monitionis divinae legatus,
ad vos Dei servos bas in partes condescendi Urbanus. Et quos dispensatores mi-
nisteriorum Dei esse aestimavi, taies et fidèles, simulationis explosa1 luvione,
reperiri optavi. Quod si aliquid gibbosum vel tortuosum, modestia rationis jus-
titiae semota, contra legem Dei obsistit, présente suffragamine divino,diligenter b
expolire satagam. Dominus enim supra famiiiam suam, ut ei pro tempore pabula
modesto sapore condita ministretis, vos dispensatores 2 constituit. Beati autem
t eritis, si fidèles tandem dispensationis exactor vos invenerit. Pastores etiam nun-
cupamini; videte autem ne mercenarii more fungamini. Veri ergo pastores, et
baculos semper in manibus habentes estote; nec dormitantes, gregem vobis c
t commissum undique conservate. Nam si per incuriam vestram aut negligentiam
ovem quivis3 lupus abripuerit, mercedem nimirum vobis paratam apud Do-
minum nostrum amittetis; sed et lictorum flagris primitus asperrime cœsi, post-
modum vero in custodiam funeste conversationis truculenter subruemini. Vos
quidem juxta sermonem evangelicum, sal estis terrœh. Quod si^defeceritis, ambi- d
gitur quomodo salliatur. 0 quanta sallitio ! vere necesse est vos plebem idiotam
et mundi lasciviae supra modum inhiantem sapientiae sale corrigendo sallire, ne
delictis putrefacta, dum eam alloqui voluerit quandoque Dominus, insulsa* pu-
teat. Nam si vermes, hoc est peccata, causa desidiœ procu rationis vestrae, in ea
repèrent, illico vilipensam in praecipitium spurcitiarum eam subigi praecipiet. Et e
quia tantum perditum ei restaurare nequiveritis, vos in judicio damnatos a
familiaritate dilectionis suae prorsus exterminabit. Sed hujusmodi sallitorem
oportet esseprudentem, provisorem, modestum, edoctum, pacificum, scrutato-
rem, pium, justum, aequum, mundumc. Nam quomodo indoctus doctos, immo
destus modestos, immundus mundos, efficere valebit. Quod si pacem oderit, f
quomodo pacificabit? Aut si quis babuerit manus sordidatas, quomodo sordes
alterius coinquinationia tergere poterit? Lectum est etiam , quia si caecus caecum
duxerit, ambobus cavea5 patebitd. Ceterum vos ipsos prius corrigite, ut irrepre-
hensibiliter subditos vestros queatis emendare. Si quidem amici Dei esse vultis,
libenter exercete quae ei placere sentitis. Res ecclesiasticas praecipue in suo jure g
constare facite, ut et simoniaca haeresis nullatenus apud vos radicet; cavete ne
vendentes ac ementes6 flagris flagella ti dominicis, per angiportus in exterminium
confusionis miserabiliter propellantur. Ecclesiam cum 6 suis7 ordinibusomnimode
iiberam ab omni saeculari potestatesustentate, décimas Deo8 de omnibus terrae cul-
tibus fideliter dari facite, ne vendantur aut retineantur. Qui igitur episcopum9 h
1 Expulsa k. — 2 Om. vos dispensatores c. — 5 Quamvis. a. b. n. — 4 Domino insulsa. a. b. d. h. i. k. n.
— * Fovea. a. h. i. k. n. — 6 Om. cum c. — 7 Soi. d. — 8 Deo proprias, a. b. f. h. n. — 9 Quod qui epi-
scopos. A. B. D. N.
* Cf. Tudebov. I c. p. i o el p. 1 69 ; et Willelm. Tyr. * Cf. I, Timoth. m , a ; Tit. 1,7.
1. 1, c. xv, p. 39. d Matth. xv, 1 à; Luc. vi, 39.
h Matth. v, i3; Marc, ix, 49; Luc, xivt 34. e Cf. Joan. ii, i4. i5.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 323
a « ceperit, omnino exlex habeatur. Qui monachos vel clericos, aut sanctimoniales, a. io95.
«et eorum famulos ceperit aut exspoliaverit, vel peregrinos vel mercatores,
a anatheraa sit. Rap tores, et domorum combustores, et eorum conseil tien tes,
« ab Ecclesia extorres, anathemate feriantur. Summopere igitur considerandum
«est, ut dicit Gregorius1, qua m ul tan dus sit pœna qui aliéna diripit, si inferni
b < damnatione perçu titur qui propria non largitur. Sic enim diviti in Evangelio
a memorato contigit, qui non idcirco punitus est quod aliéna abstulisset, sed
«quia rébus acceptis2 seipsum maie dereliquit*. His itaque iniquitatibus, ut
«dictum est, carissimi, mundum vidistis diu3 coniusum fuisse, adeo ut nullus4
« in aliquibus provinciarum vestrarum locis5, ut nobis a referentibus intimatum6
c « est, per imbecillitatem forsitan justification is vestrae, vix tute per viam quis gradi
«audeat7, quin vel die a praedonibus, vel nocte a latronibus, aut vi aut ingenio
«maiigno, in domo vel extra, subripiatur. Quapropter treviamb, sic vulgariter
«dictam, jamdudum a sanctis patribus8 determinatam, reformari oportet, quod
« ut9 firmissime in episcopatu suo unusquisque vestrum teneri faciat, monendo
d « flagito. Quod si aliquis sive aviditate, sive superbia lactus 10, eam sponte infregerit,
« Dei auctoritate et hujus sancti concilii decretorum sanctione anathematizetur. »
CAPITULUM III.
Item exhortatio ipsius de itinere Iherosolymitano 11 .
His et aliis pluribus competenter dispositis, cuncti assistentes, tam clerus qua m
populus, Deo gratias agendo, dictis domni Urbani papae12 voluntarie aspirave-
runt; et fideli pollicitatione décréta illius 13 bene tenenda confirmaverunt. Sed et
e aliud illico, non minus tribulationis jam dictœ, sed et majus, aut pessimum, ex
altero mundi climate, Christianitati obesse adjecit, inquiens : «Quoniam, o filii
« Dei, si pacem apud vos tenendam et Ecclesiae jura conservanda fideliter susten-
« tare virilius solito polliciti Deo estis, exstat operae pretium ut insuper ad quod-
«dam aliud Dei negotium et vestrum14, emendatione deifica15 nuper vegetati,
F «probitatis vestrae valitudinem versetis. Necesse est enim, quatinus confratribus
« vestris in Orientali plaga conversantibus16, auxilio vestro jam saepe acclamato
«indigis, accelerato itinere succurratis. Invaserunt enim eos, sicuti plerisque
«vestrum17 jam dictum est, usque mare Mediterraneum , ad illud scilicet quod
« dicunt Brachium Sancti Georgii, Turci, gens Persica18, qui, apud Romaniae fines,
1 Om. ut dicit Gregorius a. b. f. g. n. — 2 Om. quod aliéna abstulisset, sed quia rébus acceptis d. — 3 Gra-
vissime diu. a. b. n. — 4 Om. nullus c. — 5 Om. locis a. b. f. h. n. — 6 Patefactum. a. b. f. n. — 7 Om.
adeo ut. . . quis gradi audeat c. — 8 Patribus nostris. a. b. n. — 9 Oportet, quam. A. b. f. h. n. — 10 Sedac-
tus. a. b. f. n. — 11 Hic jl inserit hoc lemma : Quomodo Urbanus papa in concilio apud Clarum Montent Aor-
tatar Christianos ad iter Jerosolimitanum. — 12 Urbani summi pontificis. a. b. d. f. h. i. k. n. — 13 Illa. a. b.
f. n. — 14 Nostrum. h. — 15 Deica. a. b. — 16 Orientali parte habitantibus. a. b. f. n. — 17 Nostrum. h. —
18 Quod Brachium Sancti Georgii vocant, Turci et Arabes, a. b. n.
* Cf. Luc , xvi , i g-3 1 . mediœ Latinitat. v° Treva. Cf. quoque magnam Conciliorum
h Id est Treuga Dei, quam primum Urbanus papa II in omnium Collectionem, quam edidit P. Labbeus A . D. 1 67 1 ,
Concilio Claromontano firmavit. (Cf. Order. Vital. 1. IX , Paris, t. X, p. 5o6-5o7-)
p. 465; Willelm. Tyr. 1. 1, c xv, p. 4a ; et Gang. G/ow.
4i.
Digitized by
Google
324 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1095. « terras Christianorum magis magisque occupando, lite bellica jam 1 septupli- a
«cata victos superaverunt, multos occidendo vel captivando, ecclesias subver-
«tendo, regnum Dei vastando. Quos quidem si sic aliquandiu in quiete sive-
« ritis2, multo latius fidèles Dei supergredientur. Qua de re supplici prece hortor,
«non ego, sed Dominus, ut cunctis cujuslibet ordinis tam equitibus quam pedi-
«tibus, tam divitibus quam pauperibus, edicto frequenti vos, Christi praecones, b
* «suadeatis, ut ad id genus nequam de regionibus nostrorum3 exterminandum ,
« tempestive Christicolis opitulari satagant. Praesentibus dico, absentibus mando,
«Christus autem imperat. Cunctis autem illuc euntibus, si aut gradiendo aut
« transfretando, sive contra paganos dimicando, vitam morte praepeditam* finie-
«rint^ remissio peccatorum praesens aderit. Quod ituris annuo, dono isto5 inves- c
«titus a Deo. 0 quantum dedecus si gens tam spreta, degener, et daemonum
«ancilla, gentem omnipotentis Dei fide praeditam, et Cbristi nomine fulgidam6,
«sic superaverit! 0 quanta improperia vobis ab ipso Domino imputabuntur, si
«eos non juveritis qui professione Ghristiana censentur, sicut et vos! Procédant,
«inquit, contra infidèles ad pugnam jam incipi dignam, et trophaeo explendam, d
«qui abusive privatum certamen contra fidèles etiam consuescebant distendere
«quondam. Nunc fiant Christi7 milites, qui dudum exstiterunt raptores. Nunc
«jure8 contra barbaros pugnent, qui olim adversus fratres et consanguineos
« dimicabant. Nunc aeterna praemia nanciscantur, qui dudum pro solidis paucis
« mercenarii fuerunt. Pro honore duplici laborent, qui ad detrimentum corporis e
« et animae se fatigabant. Quin imo hic tristes, hic pauperes, illic autem laeti et9
« locupletes10; hic inimici Domini, illic autem amici ejus erunt. Ituris autem mora
« non différât iter; sed propriis locatis, sumptibusque collectis, cessante bruma
« vernoque sequente, Domino praevio tramitem acriter intrent. »
CAPITULUM IV.
De episcopo Podiensi, et de his quae postea gesta sunt.
Hisa dictis, et audientibus gratanter ad hoc animatis, nihil tali actu dignius f
aestimantes, statim plures audientium11 se ituros, et alios absentes inde diligente r
exhortaturos se spoponderunt. De quibus fuit unus episcopus Podiensis, nomine
Aymarus12, qui postea vice fungens apostolica, cunctum Dei exercitum pru-
denter et consulte rexit, et ad negotia peragenda vivaciter animavit. Taliter in
concilio quae diximus stabilitis, et ab omnibus bene confirmais, absolutionis be- G
nedictione data, discesserunt; et hoc nescientibus, postmodum ad mansiones
suas regressi, prout gestum fuerat divulgaverunt13. Quod ut passim per provin-
cias edictum est, jurisjurandi firmitudine pacem, quam dicunt treviam, invicem
1 Jam vice. a. b. d. f. h. n. — 2 Aliquandia quiete permiseritis. a. b. n. — 3 E regionibus nostratibus. a.
b. m. — 4 Om. morte prœpeditam a. b. n. — 5 Dono tanto. a. b. n. — 0 Splendidam, a. b. n. — 7 Om. Christi
A. b. d. f. h. k. n. — 8 Rite. n. — 9 Om. autem lœti et a. b. n. — 10 Hic inopes, illic locupletes. l. —
11 Astantium. a. b. d. f. h. r. — 12 Ademarus. a. b. n. Adimarus. d. h. i. k. l. — 13 Dilue ide divulgaverunt.
A. B. D. F. N.
• Cf. Tudebov. /. c. p. 10 et 170; et Wiilelm. Tyr. 1. I, c. xvi, p. 43.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 325
a tenendam constitueront. Deinceps vero multi cujuslibet artis officio fungentes, a. 1095.
comperta remissione peccatorum, se profecturos, defaecatae mentis intentione, de-
voverunt, quorsum ire jussum fuerat. 0 quam dignum erat et amœnum nobis
omnibus cruces illas cernentibus, vel sericas vel auro textas1, aut quolibet génère
pallii décoras, quas in chlamydibus suis, aut birris, aut tunicis,jussupr&dictipapœ,
b post votum eundi, super humeros suos peregrini2 consuebant! Sane pugnatores
Dei merito victoriae signo insigniri et muniri debebant, qui ob honorem ejus ad
praeliandum se praeparabant. Et quoniam3 significans sub agnitione fidei circa
se sic pinxerunt, denique significatum derivativum verius adepti sunt. Speciem
insignierunt, ut rem speciei consequerentur. Patet equidem, quia meditatio J)ona
c bonum opus agendum machinatur, opus vero bonum sa lu te tu animae lucratur\
Quod si bonum est bene meditari, melius autem post cogitatum opus justum
patrari. Optimum ergo est compendium salutare, quod per dignam actionem
animae salus5 adquiritur*. Unusquisque ergo bonum cogitet, quod opère digno
meliorando compleat, ut optimum, quod non deficiet in sternum, emeritus tan-
d dem accipiat7.
Taliter Urbanus, vir prudens et venerandus,
Est médita tus opus, quo postea floruit orbis.
Nam pacem renova vit, Ecclesiaeque jura in modos pristinos restituit ; sed et pa-
ganos de terris Gbristianorum instinctu vivaci effugare conatus est. Et quoniam
e cuncta quae Dei sunt exaltare omnimode studebat, omnes fere paternitati suae
obediendo libenter8 se dederunt9.
CAPITULUM V-
De dissensione Urbani papœ atque Guidberti.
Sed Diabolus, qui ad detrimentum hominum10 semper insistere nititur, et
veluti leo quaerit circinando quem devoret1, huic adversarium quemdam nomine
Guidbertumllb, superbiae stimulis irritatum, ad confusionem populi concitavit :
f quidudum imperatoris praefati Bajoariorum12c protervitate suffultus, dum praede-
cessor Gregorius, qui et Hildebrandus13d, in sede jure habebatur, apostolatus offi-
cium usurpare" cœpit, ipso Gregorio a liminibus basilicae sancti Pétri excluso.
Et quia sic perverse egit, populus melior eum cognoscere noluit; Urbano autem
1 lntertextas. a. b. d. h. Amœnissimum omnibus fidelibus erat spectare cruces vel sericas, vel intertextas. l.
— 8 Om. peregrini a. b. f. n. — 3 Qui. a. b. f. n. — 4 Lucretar. c. — 6 Victui. d. h. k. l. — 6 Animée
viciai nactum est a. b. f. n. — 7 Tandem miles percipiat a. b. f. n. — 8 Sub obedientia libenter. a. b. f. n. —
9 Dediderunt. a. b. h. — 10 Om. hominum a. b. n. — 11 Guitbertum. a. b. f. Guibertum. h. n. Widbertum. 1.
hic et infra. — 1S Bauhariomm. k. — 13 Hildebrannus. a. b. d. l. n. Hilderannus. k. — 14 Impetu nrfario
usurpare. l.
• I, Petr. v, 8.
b Gibertos seu Wibertus, archiepiscopus Ravenna-
tensis, ab adversariis Gregorii papœ VII electus fuit anti-
papa sub nomine Clementis III , an. 1 080- 1 1 00. (Cf. Ital.
sacr. t. II, p. 363-364.)
c Henricum IV indicat, Alemannorum imperatorem.
4 Hildebrandus , arcbidiaconus Ecclesie Romanae , sub
nomine Gregorii VII papa creatus est die uni9 menais
Aprilis A. D. 1073. Obiit autem xxv* die menais Maii
A. D. io85.
Digitized by
326 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1095. jure1 électo, et ab episcopis cardinalibus consecratoa, major et sanctior pars po- a
puli, post Hildebrandi2 excessum, obediendo aspiravit. Guidbertus vero susten-
tamine imperatoris praedicti, et plerorumque civium Romanorum irritamento
animatus, Urbanum quamdiu potuit a monasterio Beati Pétri alienum fecit. Sed
dum ab Ecclesia sic eliminatus erat, per regiones incedens, populum in aliquantis
devium Deo conciliabat. Guidbertus autem ob Ecclesiae principatum turgidus, b
papam proclivem oberrantibus se ostentabat, et apostolatus officium, licet in-
juste, inter consentientes exercebat, et Urbani facta tanquam irrita vilîpendebat.
Urbanus autem3, eo anno quo Franci primitus Iherusalem euntes4 per Romam
transierunt, totam omnino potestatem apostolicam adeptus est, auxilio cujusdam
nobilissimae matronae, Malthildis5b nomine, quae in Romana patria potestate c
multa tune vigebat. Guidbertus vero tune in Alemannia erat. Itaque dlio papœ
Romae praeerant; sed cui6 obediretur a quamplurimis ignorabatur, vel a quo
consilium posceretur, vel quis aegrotis mederetur. Alii huic, alii alteri favebant.
Prout intellectibus7 hominum patebat, Urbanus8 justior erat : putandus est9
recte melior10 qui cupiditates tanquam hostes subjicit. Ravennae urbis archiepi- d*
scopus Guidbertus erat, honore et divitiis opulentus valde splen débat. Mirandum
quare sibi tam locupleti tantum non sufficiebat. Qui etiam justae actionis exein-
plar omnibus considerari debebat, cur temere philopompus invadere praesumpsit
sceptrum11 imperii Dei? Sane non est vi rapiendum, verum cum timoré12 et de-
votione13 suscipiendum 14. Nec mirum si mundus inquietabatur totus, et contur- e
babatur, quoniam si Romana Ecclesia, in qua principalitas correctionis univers»
Christianitatis obtinetur, quolibet turbine confunditur, confestim accidit membra
sibi subdita, a capitaneis fibris dolore dérivante15, compassibiliter debilitari. Ea
enimvero Ecclesia, mater nostra scilicet, lacté cujus educabamur, documento in-
strui valebamus16, consilio muniebamur, ab ilio Guidberto superbo17 vehementer f
percussa erat. Quumque caput sic tritum est, continuo membra laesa sunt.
Si caput aegrotet, cetera membra dolent.
Capite autem sic laeso, etiam membris marcescentibus dolore concepto18, quia
in partibus omnibus Europiae, pax, bonitas, fides in ecclesiis et extra, tam a majo-
ribus quam minoribus viriliter 19 subigebantur, necesse erat ut, malis tantimodis g
dimissis, monitione a papa Urbano sic exorsa, contra paganos saltem certamina
1 Recte. A. b. f. g. n. — 2 Ildebranni. a. Hildebranni. b. d. h. i. l. n. — 3 Tamen. a. b. n. — 4 Ituri. a. b.
d. f. h. n. — 5 Matildis. f. n. — c Cui horum. a. b. h. n. — 7 Aspectibus. a. b. f. n. — 8 Urbanus prospe-
rior et. a. b. n. — 9 Vel quis œgrotis mederetur. Uterque bonum se fatebatur. Sed quis justior esset ambigebatur.
Alii huic, alii alteri favebant. Nos extra, Deus autem intus prospicit. Novit Dominus qui sui sunt. Prout aspec-
tibus hominum patebat, Urbanus justior erat. Alter alterius zelum ingerebat; alter alterum odio habebat, sper-
nebat, detinebat; alter alterius mortem exspectabat, sum incertus. Voluntate occidit, qui opère nequit. Plerique
metu, vel quia nequeunt, peccare cessant , non innocentia. Sifinem Guiberti gliscit Urbanus, eo quod Ecclesiœ
esset contrarius, non eum forsan nocebit. Si quid autem avaritiœ inerat, délinquebat. Putandus est. l. —
10 Fortior. a. b. n. — 11 Regendum sceptrum. a. b. n. Invadendo prœsumpsit regere sceptrum. l. — 12 Ratione.
A. b. n. — 13 Timoré et simplicitate. L. — 14 Suscipiendum. Débet susceptor non pro honore tumere, sed com-
missum sibi fideliter procurare, et qum dignitati honoris tanti pertinent, si dispersa fuerint, opportune regregare.
A. b. f. l. n. — 15 Derivato. a. — J6 Instruebatur. c. Instruimur. i. — 17 Ab illo Guiberto, vel fortassis ab
ambobus. l. — 18 Dolore dirivato. a. b. Derivato. n. — 19 Viliter. a. b.
' Otho, episcopus Ostiensis, sub nomine Urbani II b Mathildis, Tusciae comitissa, a. io5A-ua5. (Cf. Vi-
papa electus fuit post Vicions II papœ mortem die tam Mathildis, scriptam a Donizone , ap. Murator. Rer.
xu* mensis Martii A. D. 1088. Obiit autem Romae, die Italie, script, t. Vf p. 363, 366, etc.)
xxix° mensis Julii , A. D. \ 099. ( Cf. Ital. sacr. 1. 1 , p. 60. )
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 327
a inter se dudum 1 consueta distenderent Nunc igitur ad historiam styius est ver- a. 1095.
tendus : ut de2 iter agentibus Iherosolymam3, et quid eis* accidit, et quantum
res et labor ipse paulatim, Deo adjuvante, proficiendo claruit, gesta hase ignorant
tibus enucleatim ignotescat5. Quod ego Fulcherus* Carnotensis, cum ceteris
iens peregrinis, postea, sicut oculis meis perspexi, diligenter et sollicite in me-
b mon a m posteris collegi.
CAPITULUM VI\
Quo tempore Christiani iter arripuerunt, simul et nomina principum peregrinantium 7.
Annbb ab Incarnatione dominica millesimo nonagesimo sexto, mense in Mar- a. 1096.
tio, post coocilium, de quo dictum est, Alvernicum8, quod mense Novembri papa
Urbanus tenuit, alii aliis paratu promptiores, iter sanctum carpere cœperunt;
alii quidem mense Aprili, vel Maio, aut Junio, sive Julio, necnon Augusto seu
c Septembri atque Octobri, prout sumptuum opportunitas occurrit, subsecuti
sunt. Quo anno pax et ingens abundantia frumenti et vini per cuncta terrarum
climata exuberavit, disponente Deo, ne panis inopia in via deficerent qui cum
crucibus suis juxta ejusdem praecepta sequi euro elegerant. Et quia competens
est nomina principum tune peregrinantium in memoria teneri, Hugonem Mag-
d num, Philippi régis Francorum fratrem, nomino, qui primus heroum mare trans-
iens, apud Duratium* urbem in Bulgaria cum suis applicavît10, sed imprudenter
cum raro agmine vadens, ab ipsis civibus ibi captus est, et usque ad imperatorem
Constantinopolitanum perductus, ubi per al i quantum temporis non omnino liber 11
moratus estc. Postque eum12 Boamundus13 Apulus, Roberti14 Guischardi15 filius,
e natione tamen Normannus, per eumdem tramitem cum exercitu suo meavitd.
Porro Godefridus regni Lothariensis16 dux, per Hungarorum17 patriam cum multa
gente ivit*. Raimundus18 vero cornes Provincialium 19, cum Gothis et Guasconibus20,
episcopus quoque Podiensis Aymarus21, per Dalmatiam22 transieruntf. Petrus He-
remita23 quidam multis sibi adjunctis peditibus, sed paucis militibus, per
1 Et contra se dadum, a. b. f. h. n. — 8 Nunc igitar ad incœptam reverti congruam est. Nam de. a. b. f. g. n.
— 3 Om. Iherosolymam d. h. i. x. — 4 Et quid euntibus. \. b. f. g. n. — 5 Proficiendo clorait, decet amplius
nescientibus enucleari. a. b. f. g. n. — 6 Fulcherius. a. b. f. g. n. Fulgerius. h. hic et ubique. — 7 Descri-
buntar qui et quando iter agere cœperunt k. Hic incipit exercitas ire Iherusalem. a. b. — - 8 Arvernicum. a. b.
f. h. n. — 9 Duratam. n. — 10 Allitavit. a. b. d. f. g. h. n. — 11 Om. non omnino liber h. — 12 Om. eum c.
— 13 Buamundus. a. b. f. g. h. i. k. Buiamundus. n. hic et ubique. — 14 Rotberti. a. b. hic et infra. —
15 Witcardi. i. — 16 Lohorensis. a. Loiariensis. b. g. n. — 17 Ungarorum. b. f. g. n. hic et ubique. — 18 Ray-
mondas n. hic et infra. — 19 Provincialis. a. b. n. — 20 Wasconibus. f. i. — 21 Om. Aymarus a. b. f. g. h. n.
— 22 Dalmatiam vel Sclavoniam. a. b. Sclavoniam. f. g. n. — 23 Om. Heremita l.
• Bongars. c. n, p. 384. * Cf.Tudebov. I, vi, p. i4, ia3, 170, 174, et 176;
b Cf. Tudebov. I, 11, p. 10, 121, 170 et 173; Wil- Willelm. Tyr. 1. II, c. 1 etseq. p. 71 et seq.
lelm. Tyr. 1. I, c. xvu et seq. p. 45 et seq. f Cf. supra Tudebov. I, v, p. i3-i4, iait 170 et 175;
e Cf. Tudebov. I , v, p. 1 4 , et Willelm. Tyr. 1 . II , c. v Raimund. de Aguilers , c. 1 , p. a35 ; Willelm. Tyr. 1. II ,
et seq. p. 79-106. c. xvu, p. 96 et seq.
4 Cf. Tudebov. I, vu, p. i5 et p. ia3, 171 et 176; * Cf. supra Tudebov. I, 11, p. 10-11, îai, iaa, 169
cf. quoque Willelm. Tyr. 1. 1, c. xvu, p. 46, et 1. II, c. et 174.
xiii, p. 90 et seq.
Digitized by
Google
*
328 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1096. Hungariam1 primitus perrexit; cujus gentis postea fuit satrapa Walterus2, Sine k
Pecunia cognomine dictus, miles quidem peroptimus, qui postea intra Nicome-
diam etNicaeam urbes, cum sodalibus3 suis multis, a Turcis est occisus*. Mense
quidem Octobri\ Robertus, Normannorum cornes, filius Guillelmi5, Anglorum
régis, iter arripuit, collecto sibi exercitu magno de Normannis et Anglis atque
Britannis; cum quo etiam ivit Stephanus, cornes nobilis* Blesensis, levir illius7, b
et Robertus, Flandrensium cornes, adjectis multis aliis nobilibusb. Itaque tanto
collegio ab occidentalibus partibus procedente, paulatim per viam, diatim, de
innumera gente concrevit exercitus exercituum undique convenientium, ut de
linguis quamplurimis et regionibus multis videretis8 multitudinem infinitam.
Qui tamen in unum9 exercitum non sunt congregati, donec ad Nicaeam 10 urbem c
pervenimusc. Quid ergo dicam? Insulae marium, et omnia régna terrarum a Deo
concussa sunt, ut sit credendum adimpletam11 prophetiam Davidis, qui dixit
in psalmo : Omnes gentes quascnmque fecisti venient, et adorabunt coram te, Do-
mine*, et illud quod postea illuc usque pervenientes, merito dixerunt12 : Ado-
rabimus in loco ubi steterunt pedes ejus*. De hoc itinere13 plurima etiam in pro- d
phetiis legimus quae revolvendi1* taedium est15. 0 quantus erat dolor! quanta
suspiria ! quot ploratus! quot lamenta in ter amicos! quum maritus uxorem suam
delinqueret sibi valde dilectam, pueros quoque suos, possessiones quantaslibet,
patrem et matrem 16, fratres aut parentes. Sed quamvis tôt lacrymae pro amicis ituris
sic ante eosdem ab oculis remanentium 17 funderentur, nequaquam proinde mul- e
cebantur, quin propter amorem Dei cuncta quœ possidebant relinquerent : indubi-
tanter credentes illud centuplumpercipere, quodpromisitDominusdiligentibus18
sef. Tune conjux conjugi terminum ponebat revertendi, quod si vita cornes fuerit,
annuente Deo, ad eam 19 repatriabit. Commendabat eam Domino, osculum ei por-
rigens, et flendo se rediturum pollicens. IUa autem timens20 nunquam illum se F
videre amplius, non valebat21 se sustentare, quin ad terram exanimis rueret; lugens
pro amico suo, quem perdidit vivum, quasi jam mortuum. Ille vero tanquam nil
habens pietatis, et tamen habens, nec fletui uxoris suae, nec amicorum quorum-
cumque mœrori condolens, et tamen clam condolens, duro sic animo constans
abibat. Tristitia remanentibus, gaudium autem erat abeuntibus. Quid ergo possi- g
mus inde dicere? A Domino faclum est istud, et est mirabile in oculis nostris*.
1 Ungariam. g. n. hic et infra. — 2 Gualteras. a. b. Galterius. f. g. n. Walterius. i. Gauterias. l. — 3 Con-
sociis. a. b. n. Sociis. f. — 4 Merise vero Septembri. a. b. f. g. n. — 5 Willelmi. i. l. — 6 Om. nobilis a. b.
f. G. n. — 7 Levir illins, Theobaldi filius. l. Blesensis, Theobaldi (Teobaldi. A. h.) filins, a. b. f. g. n. — 8 Ut
de longinquis quamplurimis regionibus videres. i. — 9 Exercituum undique convenientium, ut œstimaretur com-
pote sexagies centum millia bellantium, exceptis clericis ac monachis et parvulis. Sed non omnes in unum. l.
— 10 Nicheam. c. hic et ubique. — 11 Adimpleri. a. b. f. n. — 12 Om. merito dixerunt a. b. f. g. i. n. —
13 Coram te, Domine. Et ut juxta dicta prophetarum exaltetur Jérusalem sancta. Quod futurum est ante finem
sœculi. De hoc itinere. l. — 14 Revolvere. h. — 15 Om. quœ revolvendi tœdium est a. b. f. g. n. — 16 Vel
patrem, vel matrem. a. b. f. g. n. — 17 Ituris ante eosdem rémanentes sic. c. — 18 Sequentibus. a. b. d. f. g.
h. n. — ld Quod si vixerit, infra très annos ad eam. a. b. f. g. n. — 20 llla autem tanquam sperans. l. —
21 Non amplius videre eum, non valebat prœ dolore. a. b. f. g. n.
* Cf. Tndebov. I, i?, p. i3t îaa et 176; Willelm. Tyr. ). ffl, a, 11, p. u3; Raimund. de Àguilers, c m,
Tyr. h I, c. kviii, p. 47, 49; c. xxv, p. 61 . p. 339.
h Cf. Tudebor. I, v, p. i4, ia3, 170 et 176; cf. d Psalm. lxxxv, 9.
quoque Willelm. Tyr. 1. I, c. xvn, p. 45; 1. II, c. xvi, * Psalm. cxxxi, 7.
p. 95, et c. xxii, p. 106. f Matth. xix, 39; Marc, x, 29, 3o; Luc. xvm, 29.
c Cf. Tudebov. H, ix, p. 22, 126 et 180 ; Willelm. * Psalm. cxvii, 23; Cf. Matth. xxi, 42, etc.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
329
CAPITULUM VII.
De itinere Normanni comitis, et de his quae Romae tune gerebantur.
a Igitur nos Franci occidentales per Italiam excursa Gallia transeuntes, quum a. 1096.
usque Lucam, urbem Domina tissimam, pervenissemus, invenimus prope illam1
Urbanum apostolicum, cum quo locuti sunt Robertus Normannus et Stephanus
Blesensis comités, nos quoque ceteri qui voluimus; et ab eo benedictione suscepta,
Romam gaudenter ivimus. Et quum in basilica beati Pétri introissemus, inveni-
b mus an te altare homines Guidberti2, papae stolidi, qui oblationes altari superpo-
sitas, gladiossuos in manibus tenentes, inique arripiebant; alii vero super trabes
ipsius monasterii cursitabant, et inde deorsum ubi prostrati orabamus lapides
jaciebant. Nam quum vidèrent aliquem Urbano fidelem , illico eum trucidare vole-
bant. In arce autem una basilicae3 inerant homines domni Urbani, qui eam sol-
c licite custodiebant in ejusdem4 fidelitatem, et adversantibus sibi, prout poterant,
obsistebant. Proinde satis doluimus, quum tantam atrocitatem5 ibi fieri vidimus.
Sed nihil aliud fieri nisi6 a Domino7 vindictam exoptavimus8. Nec mora deindc
facta, multi qui nobiscum illuc usque pervenerant ad domos suas ignavia
marcidi redierunt9. Nos autem per mediam Campaniam10' euntes, venimus Ba-
n rum11, quae civitas optima in maris margine sita est. Ibi in ecclcsia beati Nicolai
fusis ad Deum precibus oravimus; deinde, portum adeuntes12, transfretare tune
putavimus. Sed obsistentibus nautis, et praevaricante fortuna, tempore tune etiam
hiemali imminente, quod nobis nocuum objecerunt, oportuit Robertum comi-
tem Normanniae in Calabriam secedere, et toto tempore brumali illic hiemare.
e Tune tamen Robertus, cornes Flandriae, cum cohorte sua transfretavitb. Tune
vero plurimi de plèbe desolati13, inopiam etiam futuram metuentes, arcubus
suis ibi venditis, et baculis peregrinationis resumptis, ad domos suas ignavi re-
gressi14 sunt. Qua de re tam Deo quam hominibus viles effecti sunt, et versum
est eis in opprobrium.
CAPITULUM VIIIe.
De submersione peregrinorum, et de miraculo divinitus oslenso15.
f Ànno igitur16 Domini millesimo nonagesimo septimo, reducente verno17 tem- a. 1097.
1 Om. illam c. — 2 Wiberti. k. — 3 Monasterii. a. b. f. n. — 4 In ipsius Urbani a. b. n . — 5 Neqaitiam.
A. b. F. N. — 6 Sed nil aliud facere potuimas, nisi quod. A. b. f. n. — 7 Aliud facere non quivimus, sed a
Domino, l. — 8 Inde fieri optavimus. a. b. f. n. — 9 Ignavi redierunt. a. b. f. n. — 10 Campaniam et Apuliam.
a. b. f. n. — 11 Barrum. f. n. — 12 Fusis ad Deum precibus nostris, portum tune adeuntes, sine mora. a. b. f. n.
— 13 Tune plurimi de pauperibus vel ignavis. a. b. f. n. — 14 Futuram metuentes, ad mansiones suas regressi. l.
— 15 De nave quœ periit, et quale miraculum evenit, et de Victoria Christianorum ultra Nicœam. k. — 16 Anno
ab Incarnatione. a. b. — 17 Tam Deo et hominibus effecti sunU Reducente autem verno. l.
'Cf. Willelm. Tyr. \. II, c. xxu, p. 106. — fc Idem, ibid. c. xvi, p. 95. — e Bongars. c. m, p. 385.
m. 42
Digitized by
Google
330 FULCHERII CARNOTENSIS
♦
a. 1097. pore mensem Martium, cornes statim Normannus et cornes Stephanus Blesensis, a
cum suis omnibus, qui similiter1 tempus exspectaverant opportunum, mare re-
petierunt. Et classe para ta, nonas Àprilis, quod tune die sancti Paschae* accidit,
apud portum Brandusinum2 rates3 conscenderuntb. 0 quant incognita et investiga-
bïlia Dei sunt judicia* ! Vidimus enim unam navim inter ceteras, quae4 quasi non
impediente aliqua occasione, per médium eventu subito prope littus suberepuit. b
Unde quadringenti utriusque sexus demersi perierunt, de quibus laus Deo statim
jocunda insonuit. Nam quum corpora jam mortua qui circumstabant pro posse
collegissent, repertae sunt in carnibus quorumdam super spatulas scilicet cruces
insignite5. Nam quod in pannis suis vivi gestaverant, competebat, Domino vo-
lente, in ipsis 6 servitio suo sic praeoccupatis idem signum victoriosum sub pignore c
fidei permanere; simul etiam tali miraculo patefieri considerantibus merito dig-
num erat, ipsos defunctos sub misericordia Dei jam quietem vitae perennis adep-
tos fuisse, ut verissimum pateret id compleri quod scriptùm est : Justus (jua morte
prœoccapatus fuerit, in refrigerio erità. De reliquis autem jam cum morte luctan-
tibus, vix pauci vitam sibi retinuerunt. Equi vero et muli sub undis exstincti sunt, d
pecunia quoque multa perdita est. Quod infortunium quum videremus, pavore
grandi confusi sumus in tantum ut plerique corde débiles, nondum naves in-
gressi, ad domos suas repedarent, peregrinatione dimissa, dicentes nunquam
amplius in aquam sic deceptricem se infigere. Nos autem in omnipotente Deo
spem nostram penitus ponentes, artemonibus7 sursum levatis tubaque sonante e
multa8, in pelagus nos impegimus, vento fiante aliquantulum. Quumque per très
dies fluctibus in altis, jam vento déficiente, detineremur, quarto die prope urbem
Duratium, decem milliariis, ut aestimo, interstantibus, terram adepti sumus9.
Duo tamen portus classem nostram susceperunt. Tune quidem iter siccum laeta-
bundi resumpsimus, et ante urbem praefatam transivimus. Itaque Bulgarorum10 f
regiones, per montium praerupta, et loca satis déserta perreximus. Demonis
ad flumen6 rapidum tune venimus omnes, quod ab incolis loci sic vocitatur, et
merito. Vidimus enim in illo 1 1 quamplures de plèbe, dum vadare pedetentim
sperabant, torrentis impetu forti, quos nullus cernentium12 juvare poterat, mersu
perire repentino. Qua de re lacrymas multas ibi pie13 dimisimus, et nisi équités g
cum equis dextrariis opem1* peditibus ferrent15, multi simili modo vitam illic
perderent. Tune juxta ripam castra nostra metati sunt16, ubi nocte una pausa-
vimus. Montes vasti nobis undique praeerant, in quibus nemo incola parebat.
, Mane autem aurora clarescente, classicis sonantibus, iter nostrum arripuimus
conscendendo montem, quem Bagulatumf nuncupant. Postea, montanis postpo- h
sitis urbibusque Lucretia, Botella, Bofinat, Stella 17 g, pervenimus ad flumen,
1 Qui juxta eum similiter. a. b. f. n. — 2 Brundisium. i. Brondusianum. n. — 3 Rates cum suis. a. b. f. n.
Om. rates h. — 4 Unam navim de majoribus quœ. l. — 5 Saper spatulas crucis in modum notas insignitas.
k. b. F. n. In spatulis crucis Jiguram insignitam invenerunl. l. — 6 Om. ipsis a. b. d. f. n. — 7 Antennis. i.
— 8 Sonante multa, Deum proclamando et gubernante ipso. a. b. f. n. — y Decem milliariis interstantibus,
portai sane applicuimus. a. b. f. n. — 10 Hungarorum. c. — 11 In illo Jlumine diabolico. a. b. f. n. —
12 Certantiunu i. — 15 Pietate. a. b. h. f. n. — 14 Opère, c. — 15 Dextrariis in vado illo auxilium ferrent.
.a. b. f. n. — 10 Metati sumus. a. b. d. h. f. n. — 17 Oni. urbibusque Lucreiia, Botella, Bofinat, Stella a. b.
F. H. I. R. L. M. N.
' Id est die v° menais Aprilis, A. D. 1097. f Bagularius mons ap. Willelm. Tyr. 1. II , c. iv, p. 78.
1 Cf. Tudebov. I, v, p. i4 et p. ia3, 175-176. — Forlasse Mons Bora; cf. annot. sequent.
Cf. Rom. xi, 33. k De his nominibus misère corruplis retulimus ad
4 Sap. iv, 7. collegam conjunctissimum , quum )itterisf lum rébus
Forlasse Drilo, hodie Drin. Cf. annot. g. Byzantini imperii eruditissimum : qui interroganlibus
Digitized by
Goog
flISTORIA IHEROSOLYMITANA. 331
a quod vocatur Bardarium1. Et quod non nisi navigio transiri solitum erat, opi- a. io97.
tulante Deo2, laetanter vadando transmeavimus. Quo transi to, sequenti die ante
urbem Thessalonicam, bonis omnibus abundantera, tentoria tetendimus nostra.
Moraa autem per quatuor dies ibi facta, deinde Macedoniam transeuntes, per
vallem Philippensium, et per Crisopolim3, atque Christopolim, Praetoriam,
b Messinopolim, Macram, Trajanopolim \ Neapolim et Panadox, Rodosto et Era-
cleam, Salumbriam5 et Naturam, Constantinopolim 6 pervenimus7*. Ante quam
urbem8 tentoriis nostris extensis, per quatuordecim dies lassitudinem nostram
alleviavimus0. Et quia civitatem illam ingredi non quivimus, quoniam impera-
tori non placuit (timebat enim ne forte aliquod damnum ei machinaremur) , sti-
c pendium nostrum quotidianum extra muros10 nos emere oportuit11, quod prae-
cepto imperatoris nobis cives afferebant. Nec permittebatur nobis introire in
civitatem nisi quinque tantum insimul, aut sex horatim; aliis sic egredicntibus,
aliis vero ingredientibus, orandi causa in ecclesiis12.
CAPITULUW IX.
De urbe Constantinopolitana , et itinere peregrinorum usque ad Nicrcam.
0 quanta civitas nobilis et décora! quot monasteria, quot palatia13 sunt in ea,
d opère miro fabrefacta! quot etiam in plateis vel vicis opéra ad spectandum
mirabilia! Taedium est magnum recitare quanta sit ibi bonorum omnium opu-
lentia, auri scilicet, argenti, palliorum multiformium, sanctorumque reliquiarum.
Omni etiam tempore navigio frequenti cuncta hominum necessaria illuc afferunt
negotiatores. Habentur ibi, ut arbitrer14, fere viginti millia spadones in habita-
1 Baldarius. g. m. n. — 2 Deo, qui suis semper ubique prœsens subvenit. a. b. f. n. — 3 Et (postque. a. b.
f. n.) per Lucretiam et Crisopolim. a. b. f. h. k. n. — 4 Trainopolim. d. — 5 Solumbriam. d. — 6 Christopolim
ceterasque arbes quœ in Grœcia sunt, Constantinopolim. a. b. f. h. k. l. n. — 7 Phîlippensium, et post per
Lucretiam, Crisopolim atque Christopolim pervenimus. i. — 8 Pervenimus. Ibi quidem ante urbem. a. b. f. n. —
9 Relevavimus. k. b. f. n. — 10 Muros aïlatum. a. b. f. n. — 11 Extra muros allatum emimus. l. — 12 Nec per-
mittebat imperator introire in civitatem multos intimai; sed horatim (honoraiim. F. g. n.) vel quinque (sei ali-
quando quinque. L.) vel de potentioribus , ad horam (divitioribus ad orandum. l.) in ecclesiis ingredi sinebat. a. b.
f. g. l. n. — 19 0 quanta civitas ! quot monasteria vel palatia. l. — 14 Afferuntar. Ibi insuper, ut tpero. a. b. p. n.
nobis communicarit illa : « Démon is flumen vide tu r esse
« vel Drilo Plinii (III, xxvi, 3), vel Eordaîcus amnis, e
« Lynci jugis prscipitans in Apaum; ad hujus Eordaïci
« capita Kiepertus, vir in geographia summus, collocat
« Deboliam oppidum (Atlas von Héllas, Berolini i85i,
« lab. xv ) : id oppidum imperantibus Coronenis ne fan*
« dum nomen subisse video ex Klteris Theophylacti , ar-
«chiepiscopi Bulgarie, iisdem illis temporibus clari
« (Epist. suppl. xv, t. VIII, col. 963 , 1. 55, ed. Lamii) :
« Upéirav ( leg. Upéavav) âfia xal bii€oXiv dvaipûÇaç • inde
« nomen Diaboli vel ad Eordaicum amnem potuit trans-
« ferri vel ad Drilonem. — Bagulatum montem rectius
« scribi opinor ab eodem Tbeophylaclo (Epist. xlv, col.
« 816, 1. 35) : 6 àè bayopà, Ôpos àè atirq 'aâfipeya, xal
■ rots toovXyapixoïs xal bvppaxixoïs Ôpeai fisatrevov. —
' « In Botella latel fartasse vox Bodena ; quod nomen apud
« Byzantinos traxerat Edessa , sedes olim regni Macedo-
« ni», hodie quoque appellata Vodina, imminens Lydiœ
« amni , secundum quem , nisi me fallo , descendebat exer-
« citus. — Bardarium sive Vardar, Axium esse veterum
« lesta tu m est atque omnibus notum. — De reliquis no-
« minibus, Lucretia, Bofinat, Stella, satius esse duco
« omnino abslinere; necdum enim affatim loca illa nostris
« viatoribus litterisque sunt patefacta. » — Stella fartasse
pro Pella quœ non longe abest a Bodena sive Vodina.
• Bongars. c. iv, p. 386.
b Ut Egnatiam viam a Dyrrachio ad Thessalonicam ,
sic viam quœ /Egœi maris stringit littus , a Thessafanica
ad Constantinopolim, secuti esse videntur. Hic Macrara
(Makri) , Trajanopolim ( Trajanopoli) , Rodosto , Eraclcam
(Erekli), Salubriam (Silivri) vix mutatis nomioibus fa-
cile dignoscas. De ceteris minus liquet.
42.
Digitized by
Google
332 FULCHERII CARN0TENSI8
à! 1097. tione1 assidu*. Quura autem nos satis fatigatos* rêcreassemtis, tune optimates a
nostri accepta consilio pepigerunt fcedus cum imperatore % sub jurejurando, an*
gariante ipso, qtiod jam fecerant etiam qui ante nos praeiverant, domnus Boa*
mundus3 et dul Godefridus. Cornes autem Raimandus id facere tune recusavit\
Gomee vero Flandriafe, sicut alii, jusjurandum illud fecit. Erat enim omnibus hoc
aecésie ut4 sic cum imperatore amicitiam consolidarent; sine cujus consilio et b
aœilio, nostrum iter nequivimus expedire, neque illi qui nos erant subsecuturi
eodem tramite5* Quibus ideo prebuit tpse imperator de numismatibus suis et de
panois sericis6 quantum plaçait; et de equis et pecunia7, qua nimis indigebant*
ad tantum iter expdendum. Qoo peracto, mare quod dicunt Brachium Sancti
Georgii transfrettvimus. Ad9 Nicœam urbem tune properavimus0, qua m domnus c
Boamundus, et dux Godefridus, et comes Raimandus , atque comes Flandriae
jam a medio Maii obsidione cingebântd. Quam urbem Turci Orientales tune10
possidebant, acres nimis11, et arcubus sagittarii. Hi quidém de Perside1* jam a
quinquaginta annis, Eufrate fluvio transite , terram Romaniae totam usque Nico-
mediam urbem sibi subjugarant. 0 quot capita caesa, et ossa occisorum ultra d
Nicomediam, prope mare illud13 in campis jacentium tune invenimus! quos ipso
anno, ignaros, et usui sagittario modernos Turci peremerant: unde moti pietate,
lacrymas multas ibi perfudimus.
CAPITULUM X,
De his quae in obsidione Nicœna gesta fuerunt, et redditione ejusdem urbis.
Quumque audissent qui Nicœam obsidebant, ut dictum est, venire1* principes
nostros, comitem scilicet 15 Normannorum Stephanumque Blesensem , gaudenter eis e
et nobis obviam venerunt; et usque ad locum in quo tentoria16 nostra extendimus,
ante urbem, in partem australem, deduxerunt. Jam semel Turci aggregati se prœ-
paraverant, yolentes vel obsidionem ab urbe si possent excutere, vel de militi-
1 Spùdones assidua hàbitatione (more tolito* l<) conversantur. a. »« f» l. n. — 2 Quum autem per lot dieé, ut
dixi,faiigatos> u Fatigatos, requie. a. b. f, n. 3 Accepte consilio , facii sunt komines imperatoris> et pepi-
gerunt fadas cum ipso, êicutjam ipse postalaverat ab eu; quod similiter jam fecerant, sub jurejurando , qui nos in
itinere ipso antecesserant, Buamandus scilicet. a. b. f. n. Boamundus. i. x. hic et infra. — 4 Nam erat eis
necesse ut taliter. a. b. f. n. — 5 Amicitiam solidarènt; ut tutius quœrerent et acciperent ab eo consilium et auxi-
Uum, pressens et fàturum, tam sibi quam omnibus qui nos secmturi erant pêr eumdem tramitêm. a» b. f. n. Ac-
cepta consilio effecti sunt homines imperatoris, siout ab eis jam postnlaverat, sub jurejurando, quod similiter
fecerant eeteri qui nos antecesserant, Boamundus scilicet, et dwt Godefridus. Sed cornes Raimandus non iunc
consensit; et comes Flandriœ acceptant ab eo consiliam prœsens et foturuth sibi et omnibus qui post eos venturi
erûnt eodem tramite. l. 0 Om. et de panhis sericis a. to. f. n. — 7 Equis, et dé patliis et de pecunia sua.
a. b. f, n. — fl Vigebant. d. — 9 In margine legitur in h : De obsidione Niceœ. — 10 Quam urbem pagani
tune. d. i. k. — 11 Pagani acres animi. \. b. f. h. — 12 Qui de Perside et orientalibus plagis. l. — 13 Om.
prope mare illud a. b. f. n. — 14 Qui Nicœam urbem jam obsidebant, venire. a. b. f. n. — 15 Rotbertum
scilicet. a. b. f. n. — 10 Ubi tabernacula. a. b. f. n.
* Cf. Tudebov* U, vi, p. ao, el Willelm, Tyr. 1. III, c Cf. Tudebov. II « xtii, p. a3 et p. 127 et 181.
c. xû ; jjj 127-128. d Cf. supra, p. 3a8. Dehujus civitatia obsidione vide
b Cfi Tudebov* II , vu , p. a 1 , et p< 1 a5, 1 79 ; et Rai- Tudebov. II , ix-xiv, p. aa-a4 ; Wilielm. Tyr. 1. II , c. xxi,
mund. de Aguilers* c. 11, p. a38fc. p. io5, et 1. III, c. xn* p. 137.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 333
a bus suis urbem melius munire1. Sed .a nostris ferociter répulsif occîsi sant fere a. 1097,
ex eis ducenti. Quum àutem vidèrent Francos tam animosos, et probitate validissi-
mos, secesserunt refugi in Romaniam interiorem , quoadusque tempus opportunum
eos aggrediendi sentirent2. Nos quippe in hebdomada Junii prima, postremi ad
obsidionem venimus. Tune de exercitibus plurimis unus illic exercitus effectus
b est, quem qui de numéro callebant3, sexies centum millia ad bellum valentium
sestimabant, quorum centum millia loricis et galeis muniti erant : exceptis
inermibus, videlicet clericis, monachis, mulieribus et parvulis. Quid autem
insuper? si o m ries qui de domibus suis egressi sunt, devotum iter incipientes\
illic simul adessent, proculdubio sexagies centum millia bellatorum adessent.
c Sed alii de fioma, alii de Àpulia, vel de Hungaria, sive Dalmatia5, labore recu-
sato, domos suas redierant : vel in iocis multis, millibus multotiens oecisis0, sed
et nobiscum7 euntes infirmati, finierant defuncti8. Multa videretis cymiteria in
callibus, in campts, in lucis, de peregrinis nostris sic sepultis. Sciendum quia,
quamdiu Nicaeam urbem circumsedimus9, navigio marino, concessu imperato-
d ris, alla tus est nobis victus ad emendum. Tune heroes nostri fecerunt machinas
fieri, arietes, scrofas, turres ligneas, petrarias. Distendebantur arcubus sagittae; tor-
mentis jacuiabantur 10 lapides; hostes nostri nobis nosque illis vicem certaminis
pro prosse reddebamus. Saepe armati cum machinis nostris urbem assiliebamus;
sed muro forti nobis ob s tan te, cassabatur assultus. Saepe de Turcis, saepe de
e Francis, vel sagittis vel lapidibus percussi interibant. Vere doleretis, et pietate
suspiraretis, quum aliquem de nostris prope murum quoquomodo trucidassent,
et summissis uncis ferreis, quos funibus deorsum demittebant, corpus perempti11
sursum ad se rapiebant, quos nullus nostrum audebat nec poterat ab eis extor-
quere. Corpore sic 13 exspoliato, cadaver foris jacuiabantur. Tune naviculas aliquan-
f tas de Givetot usque Nicaeam cum bobus et funibus per terram attraximus quasi in
lacum\ juxta urbem imposuimus ad custodiendum urbis introitum, ne alimentis
civitas muniretur là. Sed quum per quinque septimanas obsidione urbem fatigasse-
mus *\ et multotiens Turcos assultibus pavidos fecissemus, facto intérim prolocutu
per internuntios 15 apud imperatorem, callide reddiderunt ei urbem, quum jam vi
g et ingenio ]6 valde esset coercita. Tune Tjirci intromiserunt in eam TurcopoloS 17
ab imperatore illuc missos, qui urbem cum pecunia interna imperatori18, sicut eis
prœceperat , servaverunt Quapropter pecunia illa tota 19 retenta , jussit imperator de
auro suo et argento atque palliis proceribus nostris dari ; peditibus quoque distri-
1 Mundare. d. — 2 Aggrediendi nostros didicissent. l. — 3 Sapiebant. a. b. f. n. Sapere callebant. h. — * De-
votam inceperant d. h. k. Egressi, votam iter jam inceperant. a. b. f. n. — 5 Sclavonia. f. n. — 6 Occisi. t. —
7 Millibus multis oecisis et mnlti nobiscûtn. K. b. f. n. — 8 Fuerunt defaneti. i. — 0 Unus illic effectus est exercitus.
Quod si omnes qui viam Jerosolymitanam voverant faciendam, et de domibus suis exeuntes ire inceperant, rêvera
quum apud Nicœam coadanatijuimus , exercitus Me quum videretur esse superlativus omnium ceterorum exercituum,
compatatione mstimatus persexaginta vicies, ut superius jam dixi, millia bellantium, exceptis inermibus tunctis.
Sed alii de Roma vel Apulia, alii vero de Hungaria vel Dalmalia, labore recusato, domos suas redierant; vel in
multis locis, multis millibus oecisis, vel alii eundo nobiscum, infirmati mortui erant O quot cymiteria in caïlibus
vel in catnpù videretis de peregrinis nostris defunctisl Eos tamen qui remanserant apud Niceeam œstimabamus
septies centum millia esse. Quamdiu autem ibi circumsedimus. l. — 10 Sagittœ, jaciebantur. a. b. f. h. n. —
11 Corpus interempti, aliquando loricaiL a. b. f. n. — 12 Tune. a. b. d. f. h. n. — 13 Om. Tune naviculas
aliquantas alimentis civitas muniretur a. b. f. g. h. i. k. l. n. — 14 Quum quinque septimanis urbem
* circumsedissemus. a. b. f. n. — 15 Intérim placito per legationes. a. b. f. n. — lft Ipsa vi et ingeniis. a. b. f. n.
— 17 Turcopulos. a. b. d. f. n. — 18 Interna domino suo. a. b. f. n. — 19 Om. tota a. b. f. n.
" Cf. Tudebov. abbreviat. p. 1 27 et p. 181 ; Ord. Vital. 1. îx , p. 5o4 ; et Willelm. Tyr. 1. m, c. vu, p. 1 19-120.
Digitized by
334 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1097. bui fecit de nummis suis aeneis, quos vocant tartaronesu. Die siquidem illob, quo a
Nicaea sic est comprehensa, sive reddita, Junius mensis solstitio repercussus est.
CAPITULUM XL
De bello exitiali Christianorum cum Turcis.
Quum2 igitur barones nostri ab imperatore concessum abeundi accepisscnt,
in° kal. Juliic, a Nicaea3 discessimus, interiores Romaniœ partes adituri. Sed quum
per duos dies iter egissemus nostrum, nuntiatum nobis est quod Turci, praetensis
uobis insidiis, in planis, per quae transituros nos putabant, praliaturi exspecta- b
bant. Hoc autem quum audissemus, nihil audacitatis ob id amisimus. Sed quum
vespere' illo speculatores nostri plures ex illis a longe aspexissent, statim nos
inde munierunt : proptcrea5 nostra tentoria nocte illa conservari undique vigi-
libus fecimus. Mane6d autem, quod accidit kal. Juliie, sumptis armis, monente
cornu, adversus eos per alas constituti7, tribunis et centurionibus cobortes et cen- c
turias decenter ducentibus, vexillis levatis, ordinate ire cœpimus. Hora itaque
diei secunda, ecce praecursores eorum speculatoribus nostris appropiaverunt.
Quod quum audireraus, tentoria8 nostra juxta quoddam harundinetum inetari
fecimus, ut expeditius, clitellis9 depositis, promptiores ad bellandum essemus.
Quo facto, en Turci, quorum et admira tus et princeps erat Soliman 10 f, qui d
Nicaeam urbem et Romaniam in potestate sua tenebat, congregatis sibi Turcis,
scilicet paganis Persicis, qui 11 triginta dierum itine e, et eo amplius, in auxilium
ejus mandati vénérant; aderantque cum eo quamplures admirati vel principes,
videlicet Admircaradigum , Miriathos12 multique alii : qui oranes insimul erant
deputati numéro trecenta sexaginta millia pugnatorum, scilicet sagittariorum. e
Mos enim eorum est, talibus uti armis. Equités erant omnes. Nos autem utrinque
pedites et équités. Nobis vero tune deerant dux Godefridus, et cornes Raimundus,
atque Hugo Magnus : qui per duos dies, nescio qua de causa, se13 a nobis sub-
traxerant* cum gente magna nostrorum, tramite14 bifurco. Unde nobis instaura-
bile15 damnum accidit, tam de nostris interfectis, quam de Turcis non occisis vel F
retentis16. Et quia tarde legatos nostros inde habuerunt, ideo nobis tarde succurre-
1 Trartarones. t. — 8 Tertioque (quoque. d. h.) kal. Julii, quam. a. b. d. f. h. n. — 3 Accepissent, a Nicœa.
a. b. k. n. — 4 Sero. a. b. F. n. — 5 Propter quod. a. b. f. h. n. — 6 Hîc in codicibus a. b. initium capitis, sub
eo titulo : Bellam quod fuit factum incampo Florido. — 7 Consecuti. a. b. n. — 8 Protinus tentoria. a. b. f. n. —
9 Clitellis, id est sarcinis. a. b. f. n. — 10 Solimam. a. b. — 11 Turcis, ab orientalibus partibus, qui. a. b. f. n.
— 18 Amir Caradigum (Amudaradigium. n.) , Miriator (Miriathos. i. x. l.) , Comardigum, Amircai (Amirchai.
x. n.), Lachin (Jachim. a. b. Lachim. i. x. l.) Bordagis (Boldagis. i x. l.), Caradigum. a. b. f. h. i. x. l. n.
— 15 Dies insipienter se. a. b. f. n. — 14 Gente maxima, tramite. a. b. f. n. — 15 Inrestaurabile. d. — 16 Non
retentis vel interfectis. a. b. d. f. h. i. n. Nobis evenit : nom qui de nostris mortui fuerant vivi remarièrent,
atque de Turcis multos retineremus. l.
• De moneta illa œnea Grœcanica, qua* a Nicephoro
Phoca imperatore primum conflata est, cf. Cang. Gloss.
mediœ latinitat. y9 Tartaron.
h Id est die xx' mensis Junii, A. D. 1097 ; cf. supra,
p. il\ annot, a, et p. 18a, annot. b.
e Id est die xxix9 mensis Junii, A. D. 1097; cf. Wil-
lelm. Tyr.l. III, c.xm, p. 129, etTudebov.III, 1, p. a4.
4 Bongars. c. v, p. 387.
e «Tertia autem die. » (Tudeboy. /. c.)
r Kilidj Arslan. (Cf. supra, p. a^o, annot. b.)
' 0^^6^10,1,^3/1-25,12861182^^16^^7^
1. III , c. xiii , p. 1 29, et Raimund. de Aguilers , c. iv, p. 2^0.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 335
a runt Turci autem ululatibus concrepantes, et pluviam sagittarum vehementer a. »o97,
emittentes; nos illico stupefacti1 raortique proximi, etiam multi laesi, mox dorsa
fugae dedimus. Nec* hoc mirandum, quia nobis3 omnibus taie bellum erat in-
cognitum. Jamjamque ex altéra parte harundineti, agmina densa ex eis usque pa-
piliones nostros vehementer irruerant, qui res nostras introgressi arripiebant\
b et de gente nostra occidebant : quum forte , Deo disponente, Hugonis Magni
et comitis Raimundi, et ducis Godefridi praecursores , taie ad infortunium a pos-
trema parte accurrerunt. Et quum usque ad tabernacula nostra jam fugati*
essemus, statim qui ingressi fuerant a papilionibus nostris6 se removerunt :
putantes propter eos Turcos7 nos tam cito regredi. Sed quod audaciam vel
c probitatem suspicati sunt, pavorem grandem sperare possent. Quid ergo dicam?
Nos quidem omnes in unum conglobati, tanquam oves clausae ovili, trepidi et
pavefacti ab hostibus undique circumvallabamur, ut nullatenus aliquorsum pro-
cédera valeremus. Quod nobis visum est propter peccata nostra sic contigisse.
Nam quosdam luxuria polluebat, quosdam vero avaritia vel quaelibet aliqua
d iniquitas corrumpebat8. Clamor erat ingens aethera feriens, virorum atque mulie-
rum ac infantum, neenon et paganorum qui super nos irruebant. Jamque nobis
nulla spes vitœ. Tune reos nos et peccatores esse fatebamur, misericordiam a Deo
dévote postulantes. Aderat ibi episcopus Podiensis9, patronus noster, et quatuor
alii; aderantque sacerdotes quamplurimi, albis induti vestimentis, qui Dominum
e humillime deposcebant, ut virtutem hostium nostrorum prosterneret, et dona
misericordiae suae nobis infunderet Plorando cantabant, cantando plorabant10.
Tune multi ad eos currebant, qui confestim mori timentes confitebantur eis
peccata sua. Tune proceres nostri, Robertus Normanniae cornes, et Stephanus
cornes Blesensis, et Robertus11 cornes Flandriae, Boamundus quoque pro posse12
f illis resistebant 13, et eos saepe invadere nitebantur. Ipsi quidem a Turcis fortiter
impetebantur ltl.
CAPITULUM XII.
De fuga Turcorum et victoria Christianorum.
Sed forsitan supplicatione nostra Dominus placatus (quia nec nobilitatis pompae,
nec armis lucidis triumphare favet, sed menti purae15 et virtutibus divinis mu-
nitae in necessitate pie subvenit) , paulatim vigorem nobis tune praestitit, et Turcos
g magis magisque débilita vit. Nam visis consociis nostris, qui postremi ad adjuvan-
dum nos properabant, laudando Dcum, audaciam resumpsimus; et per turbas et
cohortes eis resistere nisi sumus. Heu! quot de nostris die illo post nos lente
venientes in via occiderunt! A prima siquidem hora diei usque ad sextam, nos ut
1 Vehementer nobis jactare cœperunt. Sed ictibus tam crebris nos stupefacti. a. b. f. g. h. n. Vehementer nobis
jactare. i. — 2 Latsi, mox timidi versi sumus in fugam. Nec erat. a. b. f. n. — 3 Francis, l. — 4 Qui de rébus
nostris intas arripiebant. a. b. f. n. — 5 Fatigaii. c. — 6 Om. nostris a. b. f. n. — 7 Om. Turcos a. b. f. n.
— 8 Avaritia vel superbia vitiabat. a. b. f. n. — 9 Aimarus, Podiensis episcopus. h. — 10 Gantantes orabant.
a. b. f. n. — 11 Om. Robertus a. b. f. n. — 12 Posse suo. h. — 13 Posse, eis resistere. a. b. f. n. — 14 Om.
Ipsi quidem a Turcis fortiter impetebantur. h. — 15 Piœ. a. b. f. n.
^Digitized by
Google
336 FULCHERII CÀRNOTENSIS
a. 1097. dixi, angnstiae coercuerunt : sed tune paulatim nobis animatis et de sociis nostris a
concretis, affuit mirabiliter divina gratia; et quasi momento subitaneo, Turci
omnes visibus nostris dorsa fugitivi dederunt. Nos autem post eos vehementer
vociférantes, per montes et valles persecuti eos sumus : quos fugare non cessa-
vimus, donec anteriores nostri cursores ad tentoria eorum pervenerunt. Ubi alii
de rébus eorum, et de tentoriis ipsis eorumdem camelos et equos plures onera- b
verunt, quos pro timoré illic reliquerant; alii vero Turcos fugientes usque ad
noctem persecuti sunt Sed quia famelici erant equi nostri et fatigati, paucos ex
eis retinuimus*. Grande autem miraculum Dei fuit, quod die crastino et tertio
non cessaverunt fugere; quamvis eos nullus, nisi Deus, amplius fugaret. De tan ta
autem victoria nos laetissimi facti,Deo gratias omnes exsolvimus, quia noluit iter c
nostrum omnino adnihilari; sed ad honorem sui Christianismi 1 honorabilius
solito prosperari : unde ab Oriente in Occidentem fama personabit perennis.
Tune quidem iter nostrum modeste calcavimus : die uno sitim gravissimam tolé-
rantes, qua viri aliquanti et mulieres valde vexati exstincti sunt2! Turci vero an te
nos fugientes catervatim mansiones per Romaniam sibi quaesieruntb. d
CAPÏTULUM XIII.
De indigentia Christianorum.
Tune venimus Antiocbiam, quam parvam praenominant, in provincia Per-
sidae3c, deinde Ycbonium4d; in quibus regionibus saepissime pane cibariisque
satis indiguimus. Nam Romaniam, quae terra est optima et valde fertilis bonorum
omnium, invenimus ni mis a Turcis vastatam et depopulatam. Multotiens tamen
videretis tantam gentis multitudinem de raris culturis quas interdum per loca e
inveniebamus, bene refocillari , supplemento illius Dei qui de quinque panibus et
duobus piscibus quinque millia bominum pavit5. Inde satis laetabamur; et eon-
gaudentes dona misericordiae Dei baec esse profitebamur. Tune vere vel ridere-
tis, vel forsitan pietate lacrymaremini, quum multi nostrum jumentis egentes,
quia multa de suis jam perdiderant, verveces, capras, sues, canes, de rébus f
suis, scilicet pannis, panibus, seu qualibet peregrinorum sarcina, usui neces-
saria, onerabant. Quarum bestiolarum tergora videbamus mole fascis esse cor-
rupta. Equités etiam boves6 cum armis suis interdum scandebant7e. Sed quis
unquam audivit tôt tribus linguae in uno exercitu, quum ibi adessent Franci,
Flandri, Frisi, Galli8, Allobroges, Lotharingi, Alemanni, Baioarii0, Normanni, G
1 Christianitatis. a. b. f. n. — 2 Om. Die uno sitim, etc. usque ad vexati exstincti sunt a. b. h. f. n. —
3 Presidiœ. a. b. Psidiœ. f. n. — 4 Yconium. f. n. — 5 Cibavit. a. b. d. f. h. n. — 6 Supra boves. a. b. f. n.
Equités etiam die uno sitim gravissimam tolérantes, qua viri aliquanti et mulieres valde vexati exstincti sunt;
supra boves. h. — 7 Scandebant. Nec prœtereundum est quod tune temporis, die quadam sitim toleravimus
talem, unde plures utriusque sexus, non eam sufferre valentes, in illius diei articulo exstincti sunt. Si quis. k.
— 8 Britoni. a. b. f. n. — 9 Bavarii. i.
* De bac victoria qua Christiani prope Dorylaeum po- e Rectius : Pisidiae. Hodie, Jalobatsch, inter Philome-
titi sunt, vide Tudeb. III, i-iv, p. 26-28, et p. 128*129, lium (Ahschehr) et Pasgusam lacum (Egirdir ghieul).
18a; cf. quoque Wiilelm. Tyr. 1. III, c. xm-xv, p. 129- d Konieh. (Cf. Tudebov. IV, 11 , p. 29, 3o, et p. i3o
i33, etRaimund. de Aguilers, c. iv, p. 240-24 1. et i8£.)
b Cf. Tudebov. IV, 1, p. 28-29, et p. i3o et i83. • Idem, l c. p. 29, et p. i3o et 184.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. . 337
a Angli, Scothi, Aquitain, Itali, Daci\ Apuli, Iberi, Britones, Graeci, Armeni? à. io97.
Quod si vellet me aliquis Britannus vel Teutonicus interrogare2, neutro res-
pondere sapere possem3. Sed qui lin guis diversi eramus, taoquam fratres, sub
dilectione Dei, et proximi, unanimes esse videbamur. Nam si de rébus suis ali-
quis aliquid perdidisset, per plurimos dies id diligenter qui invenisset conser-
b vabat, donec inquirendo perditorem inveniret4, et inventum ei redderet5. Hoc
enim competit his qui recte peregrinantur.
CAPITULDM XIV6.
De actibus et probitate comitis Balduini, fratris Godefridi, et de redditione urbis Edessenae,
quae Rohais dicitur7.
Quuma autem ad Eracleam 8 urbem ventum est9, vidimus in cœlosignum quod-
dam, quod alburno'splendore fulgens apparuit in modum ensis figuratum, cus-
pide versus Orientem protento. Sed quod futurum promittebat nesciebamus , sed
c praesentia et futura Domino committebamus. Ad oppidum quoddam optimum tune
venimus, quod Mariscum nominatur, ubi per très dies, quiete habita, morati su-
mus10. Sed quum exhinc viam unius diei proculcassemus, et jam non longe ab
Antiochia Syriae, nisi tribus dietis11 essemus, ab exercitu ego Fulcherius12 dis-
cessi : et cum domno Balduino comité, Godefridi ducis fratre, in sinistré partem
d provinciae diverti l3. Erat quippe miles quam optimusu, qui antea relicto exercitu,
cum illis quos secum duxit, urbem, quam dicunt Tharsum Ciliciae, ausu magno
ceperat: quam tamen Tancredo abstulit15b, quum jam hominessuosintromisisset,
Turcis ei consentientibus. Relictisque in ea custodibus, ad16 exercitum rediit.
Itaque confidens in Domino et in valore suo, collegit secum milites paucos, pro-
e fectusque est versus Eufraten fluvium; et comprehendit ibi plurima castra tam vi
quam ingenio. Inter quae cepit unum, quod vocatur Turbezel17c, peroptimum.
Quod pacifice reddiderunt ei qui in eo habitabant Armeni; et aliaplura huiesunt
subdita. Quum autem fama de eo longe lateque jam circumvolasset, misit ad eum
legationem princepsd civitatis Edessae18, quae civitas est nominatissima19, et de
f bonis terrae uberrima. Est illa in Mesopotomia Syriae, trans (lumen praedictum
1 Dagi. d. — 2 Alloqui. a. b. f. h. n. — 3 Saperem. a. b. d. r. h. n. — 4 Invenisset, deferret secum, donec
inquirendo illum qui perdidisset, reperiret. a. b. f. h. — 5 Libenter redderet. A. b. f. n. — 6 Capitulum nu, h.
— 7 De signo viso apud Heracleam et de Baldewino, quomodo Roes Edessam oltinuit; et quis iste Fulcherus
hisloriographus fuerit. k. — 8 Aracleam. H. Heracleam. k. ■ — 0 Pervenissemus. A. b. f. n. — 10 Nominatur,
tune profeciisumus, ubi per très dies qaievimus. a. b, f. n. — 11 Syriœ, sed quasi tribus diebus. a. b. f. n. —
1S Om. ego Fulcherius a. b. d. f. i. n. — 13 Divertimus. a. b. f. n. — 14 Optimus, probitate et audacia valde
famosus. a. b. f. n. — 15 Violenter abslulit. a. b. f. n. — 16 Balduinus ad. a. b. f. n. — 17 Turbexel. a. b.
f. H. Turberes. n. — 18 Edessœ vel Roais. a. b. f. Roes Edesse. k. Roais, id est Edessœ. n. — 19 Qaœ satis est
nominata. a. b. f. n.
1 Cf. Tudebov. /. c. et Willelm. Tyr. I. III , c. xvm, • Arabice Tellbdscher, Armenice Thil avediats. (Cf.
p. i3g. Matth. Edessenum, Hist. armen. t. I, p. 35.)
b De Balduini ac Tancredi dissidio egeruut Tude- d Dux hujus ci vîtatis tune erat Graecus, Domine Tho-
bov.1V, m, p. 3i, 1 3i et 1 85; Willelm. Tyr. 1. III, c.xx, ros. (Cf. Matth. Edessen. Hist. armen. I, p. 35-36 ;Wil-
p. et infra Radulph. Cadomens. cap. xxxviii-xlii. lein. Tyr. 1. IV, c. u, p. i54, i55.)
m. 43
Digitized by
Google
338 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1097. Eufraten viginti fere1 milliariis, et ab Antiochia distans quasi centum vel paulo a
plus. Manda tus est itaque Balduinus ut2 illuc iret, et efficerentur invicem amici,
quamdiu ambo ipsi viverent \ tauquam pater et films. Quod si dux ipse Edesse-
nus forte obiret, statim Balduinus, ac si fiKus esset illius, urbem et terrain suam *
totam in hereditatem perpetuo possideret5. Non enim habebat filium aut filiam.
Et quoniam a Turcis se defendere nequibat, volebat Graecus ille et se et terram b
suam ab ipso Balduino defendi, quem et milites suos bellatores fortissimos esse
audierat. Hoc audito, postquam legati sub6 jurejurando fecerunt eum inde cre-
dulum, cum minimo exercitulo suo, scilicet octoginta militibus, pergens transiit
Eufraten. Quo transito, nocte tota perpropere prope Sarracenorum castra, hinc
et inde linquentes ea, valde pavidi perreximus7. Quod quum audissent qui8 in c
Samosate* oppido forti habitabant, insidias nobis in via, per quam nos ituros opi-
nabantur9, praetenderunt. Sed quum nocte alia quidam Armenusb in castello suo
diligenter nos hospitatus esset, intimatum nobis est quod ab hostibus illis insidian-
tibus praecavere nobis oportebat. Quapropter duobus diebus illic delituimus. Sed
quum tantam moram illi fastidirent10, die tertio subitaneo insultu de loco insidia- d
torio prosilierunt, et antc castellum in quo eramus, signis levatis, accurrerunt; et
pradam, quam in pascuis ibi reppererunt, in conspectu nostro arripuerunt11. Nos
autem contra eos egressi, quia pauci eramus, bellare cum eis non quivimus : qui
quum sagittas in nos jacerent12, nullum ex nostris tamen sauciaverunt13. Ipsi
autem unum de suis occisum lancea, in campo reliquerunt, cujusequum, qui e
eum subvertit, retinuit. Tune abierunt; nos autem ibi remansimus. Sequenti vero
die, iter nostrum resumpsimus. Miraremini, quum ante castra Armenorum trans-
iremus, et nobis obviam cum crucibus et vexillis pro amore Dei 14 humillime
procedentes, et pedes nostros et pannos deosculabantur, eo quod audierant nos
a Turcis eos defçnsuros, sub quorum jugo tamdiu depressi fuerant. Pervenimus f
tandem Edessam15, ubi princeps urbis praedictus et uxor ejus, una cum civibus
suis, gaudenter nos susceperunt : et quod Balduino polliciti fuerant, indilate ei
compleverunt 16. Quumque per dies quindecim illic moram fecissemus, machinati
sunt cives urbis principem suum17 sceleste occidere, et Balduinum ad dominan-
dum terra in palatio sublimare. Odio enim eum habebant. Dictum est et factum g
estc. Unde Balduinus et sui contrislali sunt valde, quum pro eo indulgentiam
impetrare nequissent 18. Quum autem principatum illius nequiter perempti dono
1 Dux erat urbis Edessœ, id est Rochasiœ, quœ nominaiissima et uberrima constat, quam Grœco vocabulo
dicunt Edessam, Armeni autem et Syri qui in ea et in patria habitant, Rochasiam. Est Ma in Mesopoiamia
Syriœ, distans ab Eufrate jlumine xi milliariis. l. — 2 Mandavitque dux ille ut ad eum. l. — 3 Om. invicem
amici, quamdiu ambo ipsi viverent H. — 4 Terram suam, quantameumque possidebat. a. b. f. n. — 5 In hère-
ditate obtineret. a. b. f. — 6 Om. sub a. b. f. n. — 7 Nocte tota per Mesopotamiam inter castra Sarracenorum
non bene securi meavimus. l. — 8 Tard, qui. a. b. f. n. — 9 Arbitrantur. c. — 10 Insidiantibus nobis prœca-
vere nos oportebat. Per duos dies ibi latuimas; sed quum tanta mora fastidiret eos. l. — 11 De loco prosilientes
decurrerunt ante castellum ubi eramus, et prœdam quam ibi in campis invenerunt, ante oculos nostros arripue-
runt. l. — 12 Quum nobis sagittas jacere cœperunt. A. b. f. n. — 13 Juvanle Deo, sauciaverunt. a. b f. n. —
14 Christi. a. B. F. m. n. — 15 Rochasiam. L. Roais. n. — ,ft Quod Balduino pepigerant, indilate dux ei corn-
plevit. L. — 17 Illum. A. b. d. f. h. n. — 18 Balduinum in palatio principem factum locare. Quod ita fecerunt.
Morte turpissima dilaniaverunt eum; unde Balduinus et sui contristati sunt valde. Qui quum pro eo indulgentiam
precarentur, a scelesiis eam non impetraverunt. l.
* Cf. Mattli. Edessen. /. c. p. 36 et WiMelm. Tyr. 1. IV, e Cf. Matth. Edessen. L c. p. 37, 38 el WiHelra. Tyr.
c. nr, p. 1^7, i58. I. IV, c. v, p. i58f 15g. Hoc evenit mense Martio in-
* «Àccito ConsUntino, nobili et potente Tiro. » (Wil- eunte, A. D. 1098.
lelin. Tyr. I. IV, c. iv, p. 1 58 et Malth. Edessen. /. c.)
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 339
a civium Balduinus suscepisset, protinus adversus Turcos1 qui in patria eranl, litem a. 1097.
beilicam movit, quos multotiens vel victos vel occisos superavit. Contigit tamen
de nostris plures a Turcis interemptos fuisse. Ego vero Fulcherus Carnotensis,
capellanus ipsius Balduini eram. Volo autem nunc2 de exercitu Dei sermonem
quem desivi resumere.
■ 'Pl. ■
CAPITULUM XV3a.
De adventu Francorum ad Antiochiam , et de his quae in obsidione Antiochena , sorte
varia, gesta sunt4.
b Mense quidem Octobri , pervenerunt Franci Antiochiam b Syriae , quam urbem
condidit Seleucus, Antiochi filius, caput Syriae illam constituens, quae prius Ke-
blata5 dicta est6, flumine7 autem transito quod Fernum sive Orontem8 nomi-
nant. An te urbem jussa sunt tabernacula extendi, intra primum ab urbe lapidera ;
ubi posthaec certamen pessimum utrobique persaepe factum est. Nam quum de civi-
c tate illa Turci9 prosilirent10, multos de nostris occidebant. Vice tamen reddita, se
quoque superatos lugebant. Est nempe Antiochia civitasc magna ambitu, muro
forti, situ valida; quae etiam ab hostibus ex ternis nunquam poterit comprehendi,
si tantum inhabitantes pane muniti eam defendere voluerint. Estquc in ea basilica
una satis veneranda, in honore Pétri apostoli dedicata, ubi in episcopum subli-
d matus sedit in cathedra, postquam a Domino Jesu principatum Ecclesiae, clavibus
acceptis regni cœlestis , suscepit. Est et altéra in honore beatae Mariae fabricata ,
forma rotunda, et aliae plures11 decenter compositae. Quae quamvis sub potestate
Turcorum diu12 exstiterant, Deus tamen, cuncta13 praesciens, nobis eas intégras
reservavit, ut quandoque a nobis in eis honorificaretur. Tredecim fere milliariis,
e ut aestimo, distat mare ab Antiochia. Et quia Fernus fluvius inibi mare incidit,
per ejusdem alveum fluvii usque prope Antiochiam naves de longinquis partibus
bonis refertae omnibus deducuntur. Itaque tam per mare quam per terram munita
bonis, abundat civitas divitiis multimodis. Principes tune nostri, quum tam
difficilem ad capiendum eam prospexissent , jurejurando adinvicem confirma-
f verunt obsidione cohibere, donec, Deo suffragante, aut vi aut iogenio eam
comprehendant l\ Tune invenerunt in flumine praedicto naves aliquantas, quas
capientes15, coaptaverunt sibi ex eis pontem unum, per quem 16 transierunt ad
1 Om. Turcos c. Advenus eos. h. — 2 Om. nunc a. b. f. n. — 3 Capitulum v. h. — * De eo quod exercitus
Dei Antiochiam obsedit, et descriptio urbis, et qualiter Dominus cuidam apparuit, etquomodo urbs capta est k. —
5 Reblata. b. — 6 Om. quam urbem condidit, etc. usque ad quœ prius Keblata dicta est h. i. k. — 7 Antio-
chiam mense Octobri Franci pervenerunt, quam obsidione circumdederunt. Flumine. l. — 8 Om. sive Oron-
tem l. Id est Farfar, sive Orontem. k. — 9 Om. Turci c. — 10 Certamen pessimum a Turcis smpissime Franci
susceperunt : qui quum ab urbe prosilirent. l. — 11 Plures ecclesiœ. a. b. r. n. Suntque quamplures in honorem
sanctorum plurimorum. L. — 12 Semper. l. — 13 Cuncta futura. l. — 14 Jurejurando conjirmaverunt obsidione
obtinendam, donec, misericordia Dei prœveniente, aut vi aut ingenio eam capere queant. l. — 15 Naves, quum
juxta illud deambularent, quas capientes. a. b. f. n. Accipientes. l. — 16 Per quem postea. a. b. f. h. n.
" Cf. Bongars. c. vu, p. 390. e De situ urbi» cf. Tudebov. XUI, 1, p. 88, 89 et
b Cf. Tudebov. V, 1, p. 34 et seq. et p. i3a itemque i54; Wiiielm. Tyr. 1. IV, c. ix, p. i65,et Raimund. de
p. 186. Cf. quoque Will. Tyr. \. IV, c. vin, p. i63 et Aguilers,c. v, p. a4i-a4a.
seq. et Raimund. de Aguil. c. v, p. 2A1 cum annot. d.
43.
Digitized by
340 FULCHERII CARNOTENSIS
,o97- ncgotia sua facienda, quum antea pedetentim vadare per illud1 non valerent. a
Sed quum Turci a tanta multitudine Christiana se obsideri circumspexissent,
tiraentes nullomodoab eis excuti posse, inito invicem consilio2, misit Aoxianus3\
Antiochiae princeps et admiratus, filium suum, nomine Sanxadonem 4 b ad Solta-
num, scilicet imperatorem Persidisc, ut5 eis citissime succurreret; quia in nullo
alio spem6 auxiliandi eis habebant, praeter Mahumet7, advocatum eorum. Me au- b
tem illuc sic destinatus legationem hanc perpropcre gessit. Qui vero remanserunt,
urbem intérim custodierunt, auxilium praestolantes mandatum, contra Francos
multimoda fréquenter damna machinando8. Franci nihilominus calliditati eorum
pro posse resistebant9. Contigit enim die quadam septingentos Turcos ab eis
interemptos esse; et qui Francis insidias paraverant, ab insidiantibus similiter c
superati sunt : virtus enim Dei praesens ibi affuit. Nam nostri omnes sani regressi
sunt, excepto tantum uno ab eis sauciato. Heu ! quam multos de Christianis,
Graecis, Syris, Armenis, qui in urbe conversabantur, Turci rabie permoti occi-
debant10; et cum petrariis et fundibulis suis capita occisorum, Francis cernenti-
bus, extra muros ejiciebant; qua de re gens nostra valde tristabatur. Odio quidem d
Christianos .illos habentes, timebant ne forte Francos quoquomodo de damno
suo prémunirent11. Quum autem aliquamdiu Franci urbem circumsedissent, et
provinciam affinem pro victualibus sibi necessariis 12 rapinantes undique dévas-
tassent, et panem ad emendum nusquam invenire possent, contigit eos famem
maximam sustinere13d. Unde valde desolati sunt omnes, et multi latenter cogita- e
verunt ab obsidione fugiendo se subtrahere14, sive per terrain, sive per marec.
Non enim habebant quicquam stipendii, unde vivere possent : quos etiam opor-
tebat victum suum longe quaerere cum ingenti timoré, elongando se ab obsidione
aut quadraginta aut quinquaginta 15 milliariis; ubi, in montanis videlicet, a Tur-
cis insidiantibus persaepe occidebantur. Haec autem incommoda putabamus sic f
Francis propter peccata sua contingere 16, et quod urbem tam longo tempore non
poterant capere : quos quidem tam luxuria quam avaritia sive superbia vel rapina
vitiabat. Tune facto deinde consilio17, ejecerunt feminas de exereitu, tam marita-
tas quam immaritatas, ne forte luxuriae sordibus inquinati Domino displicerent.
Illae vero in castris affinibus tune hospitia sibi assumpserunt. Desolati 18 tam famé g
quam quotidiana occisione, tam divites quam pauperes, erant. Et nisi eos Deus,
tanquam bonus pastor oves suas, gregatim constringeret, proculdubio prorsus
inde omnes aufugerent, Hcet obsidionem obtinendam jurassent f. Multi tamen,
1 Per fiwrnen [illico, n.) illud. a. b. f. — 2 Ad negotia sua facienda. Et quam vidèrent Turci a tanta multitu-
dine gentis Francoram se obsidi, et limèrent quod nullatenus ab eis possent excuti, accepto invicem consilio. l.
— 3 Agrianus. i. Gracianus. n. — 4 Sanxadolem. i. Sansadolem. F. n. Xanxadolem. a. b. — 5 Precantes ut. A.
b. f. n. — 6 Spem et fiduciam. l. — 7 Pro Màhummet. l. — 8 Machinati sunt. a. b. f. n. — 9 Obsistebant. a.
b. d. f. n. — 10 Uno qui sauciatas fuit. Ea rabie permoti, multos occidebant Turci. l. — 11 Quoquomodo
munirent, a. b. f. n. Occidebant Turci, et fundibulis et petrariis capita trucidatorum extra murum ejiciebant, ut
gens nostra inde desolata dolerel. Invidebant enim Turci Christianis illis, timentes ne quoquomodo auxilium Francis
impenderent l. — 12 Pro victu quotidiano. l. — 13 Magnam Francos sustinere. l. — 14 De obsidione aufugere.
a. b. f. n. — 15 Sexaginta. a. b. f. n. — 16 Contingere propter peccata sua quibus multi constringebantur. a. b.
f. n. — 17 Capere non poterant. Nam plurimi tam saperbiœ quam laxuriœ atque rapinœ immodeslia debilita-
bantar. Tum proinde facto consilio. a. b. f. n. — 18 Desolati enim omnes. a. b. f. n. Quoniam desolati. l.
" Bagi Seian sive Bagui-Sian. (Vide supra, p. a48,
annol. c.)
k Chems Eddaulah. (Vide supra, p. 197, annot. e, et
Wilken. op. cit. p. 25.)
* Conf. Wilken, op. cit. pag. 26. Soltanus Bagda-
densis tune erat Borkiaruc Seldschukida. (Conf. Wilken,
op. et loc. cit.)
d Cf. Tudebov. VI, 111, p. 3g, 4o, et p. i35 et 188.
• Cf. eumdem, VI, iv, p. 4o, &i, et p. i35 et 188.
f Cf. Rairound. de Àguilers, c. xi, p. 256, n.
Digitized by
HISTORJA IHEROSOLYMITANA. 341
a propter panis penuriam, per plures dies quaerebant in castellis propinquioribus a. io97.
quae victui suo necessaria erant; nec postea revertentes ad exercitum, obsidianem
penitus deserebant. Tune temporis vidimus in cœlo unum ruborem mirabilëm :
insuper sensimus terrae motum magnum1, qui nos pavidos reddidit omnesV
Multi etiam tune viderunt quoddam signum in modum crùcis figuratum , colore
b alburnum, versus Orientem recto incedens tramite.
CAPITULUM XVI2.
De egestate miserabili Christianorum et fuga comitis Blesensis.
Annob autem Domini millesimo nonagesimo octavo, postquam regio illa3 Antio- a. 1098.
chena circumquaque a multitudine gentis nostrae prorsus devastata fuisset, magis
magisque tam majores quam minores famé nimia vexati sunt. Tune famelici
comedebant surculos4 fabarum in agris adhuc crescentium, herbasque multi-
c modas et sale inconditas; carduos etiam, qui, propter lignorum deficientiam non
bene cocti, linguas manducantium depungebant; equos, asinos, camelosque,
canes etiam, et mures5. Pauperiores etiam bestiarum coria, et annonae grana in
stercoribus reperta comedebant6. Frigora7, calores, pluvias densas8 propter
Deum perpessi sunt. Tentoria eorum illic inveterata sunt et dirupta et imbrium
d continua tione putrefacta9. Qua de re, multi eorum nonnisi cœlo tegebantur.
Itaque illi, quasi aurum ter probatum igni, septiesque purgatum, jamdudum a
Domino praeelecti, ut opinor, et in tanta calamité examina ti, a peccatis suis mun-
dati sunt. Diu enim agonizarites, si etiam gladius percussoris non deesset10, mar-
tyrii cursum multi voluntarie complessent. Forsitan a sancto11 Job gratiam tanti
e exempli sumpserunt, qui, in tormentis corporis sui animam purgans, Deum sem-
per in mente tenuit. Cum paganis bellant, propter Deum laborant12. Licet Deus
qui cuncta créât, creata modérât, modéra ta sustentât, virtute guberaat, possit
quaecumque vult vel destruere vel reparare, sentio13 quod verbere Christianorum
annuit paganos ita subrui, qui tôt temporibus cuncta quae Dei sunt, permittente
f ipso et promerente populo14, viliter pessumdederunt. Christianos qùidem ah ipsis
Turcis permittit occidi ad salvationis augmentum , Turcos autem ad animarum
suarum detrimentum, quorum quosdam jam saluti praedestinatos placuit Deo
tune a sacerdotibus 15 baptizari 16. Quos enim prœdestinavit, hos et vocavit, neenon et
magnificavit0. Quid igitur? Fuerunt de nostris nonnulli, ut superius audistis,
1 Ruborem in cœlo fulgorantem. Insaper evenit terrœ iremor, l. — 2 Capitalam vi. h. — 3 Sciendum est
autem quia, postquam regio illa. l. — 4 Sarculos. c. — 5 Om. canes etiam et mures L. — 6 Om. comede-
bant c. — 7 Bestiarum coria comedebant; et quod nefas est dicere mures et grana in stercoribus reperta. Fri-
gora, flabra. a. b. f. n. — 8 Pluvias densas et multa hujusmodi. L. — 9 Imbrium inundationibus putrefacta et
disrupta. A. b. f. n. — 10 Purgati fuerunt. Diu agonizantes, si adesset eiiam percussoris gladius. L. —
11 Justo. A. b. f. n. — 12 Cum paganis certant, propter Deum pugnant. l. — 13 Vult momenlo uno destruere,
sentio. a. B. F. n. — 14 Om. et promerente populo a. b. t. n. — 15 Sacerdotibus nostris. a. b. f. n. — 10 Tune
esse baptizatos. l.
" Cf. supra Raimund. de Aguilers, c. vi, p. 2^5, d, b Cf. Bongars. c. vm, p. 391.
et annot, c c Rom. viii, 3o.
Digitized by
Google
342 FULCHERII CARNOTENSIS
a jo98. qui ab obsidione tam anxia se removerunt *\ alii propter egestatem, alii propter a
ignaviam, aiii propter mortis timorem, primum pauperes, deinde locupletes.
Tune Stephanus, cornes Blesensis, ab obsidione discessit, et per mare in Fran-
ciam repatriavitb. Unde doluimus omnes, quia vir erat nobilissimus et armis
validus2. Quo discedente, sequenti die urbs Antiocbia Francis est tradita3. Si4
perse verasset, multum inde cum ceteris gauderet. Quod factum fuit ei ad oppro- b
brium. Nam non prodest alicui bonum initium, nisi fuerit bene consummatum 5.
In rébus quidem Domini ne in aliquantis deviem, quia in eis mentiri6 valde
cavendum est, multa breviabo. Ab ipso mense Octobri , ut dictum est, hieme trans-
cursa subséquente, deinde verno tempore, usque dum subintraret Junius mensis,
urbis obsidio perduravit. Multotiens7 invasiones et praelia invicem8 Turci et c
Franci egerunt. Vincebant et vincebantur. Nostri tamen saepius quam illi trium-
phabant. Semel contîgit plerosque de Turcis in flumen Fernum fugiendo cadere,
et in eo mersos infeliciter interire9. Cis flumen et citra flumen10, utraque gens
saepe invicem beUabant. Castella quidem ante urbem optimates nostri compo-
suerunt, quibus postea Turcos, frequenti exitu prosilientes, vehementer cohibue- d
runt11. Unde bestiis eorum pascua saepe abstulerunt. Nec ab externis provinciae
Armenis quicquam allatum est. Saepe tamen ipsi ad laedendum nostros procede-
bant,a.
CAPITULUM XVII13.
De traditione urbis Antiochenœ.
Quum autem placuit Domino laborem populi sui consummari, forsitan preci-
bus eorum14 placatus, qui quotidie preces inde supplices ei fundebant, concessit e
pietate sua, per eorumdem Turcorum fraudem, traditione clandestina urbem
Cbristianis reddi. Audite ergo fraudem, et non fraudega. Apparuitc enim Dominus
noster cuidam Turcod, gratiae suae praeelecto , et dixit ei : « Expergiscere , qui 15
• dormis. Impero tibi ut reddas civitatem 16 Christianis. » Miratus autem ille, visio-
nem illam silentio texit. Iterum autem apparuit ei Dominus : « Redde urbem f
« Christianis17, inquit. Sum etenim Christus, qui hoc tibi impero. » Meditans ergo
1 Ab exercitu se removerunt. A. b. f. n. — 2 Quoniam vir erat probissimus , et valde nobilis. à. b. f. n. —
9 Die discessus ejus, urbs Antiochena Francis est tradita. d. h. — 4 Doluimus omnes, quoniam vir probus erat
et nobilis. Insequente vero die discessionis suœ, civitas reddita Francis fuit per traditionem. Quod si. l. — 5 Si
bene non JinieriL A. B. F. n. — 6 Multum inde gauderet. Quod postea in opprobrium versum est ei. Igitur quia
in rébus quœ Domini sunt mentiri valde cavendum est, ne in aliquantis deviem. l. — 7 Multotiens intérim, a.
b. d. F. n. — 8 Prœlia, insidiasque. a. b. f. n. — 0 In ipso mersos morte finire. l. — 10 Cis Fernum et citra
Fernum. a. b. f. l. n. — 11 Castella quidem nostri composuerunt, quibus postea Turcos prosilientes vehementer
coercaerunt. l. — 12 Quicquam eis allatum fait. Sœpe tamen ipsi protervi foras procède banl ad lœdendam
nostros. L. — 13 CapHulum vu. h. — 14 Precibus forsan justorum. l. — 15 Quid dormis? b. — 16 Impero tibi,
redde urbem. u — 17 Francis, a. b. d. f. n.
• Cf. Tudebov. I. c. Cf. quoque Willelm. Tyr. 1. IV, Tudebov. IX, m el seq. p. 54 et seq. et p. i4o et 196;
c. xxi , p. 1 86. cf. quoque Willelm. Tyr. L V, c. xi et seq. p. a 1 1 et seq.
¥ Cf. Tudebov. XI, i, p. 74 et p. i48. Adde Willelm. Raimund. de Aguilers, c. vin, p. s5i B; et Reinaud,
Tyr. 1. V, c. x, p. aïo. Extr. des Hist. Arabes, p. 6. Turca ille a Willelmo
Cf. Bongars. c. ix, p. 391. Emir Feirus et a doctissimo viro J. Reinaud Zerrad seu
* De hoc Pyro, qui urbem Boemundo tradidit, vide loricarum opifex vocatur.
Digitized by
Google
HISTORIÀ IHEROSO-LYMITÀKA. 341
a ille quid faceret, abiit ad dominum suum , Antiochiae principem , et visionem illam a.
innotuit ei1. Cui respondit ilie : aNumquid non fantasmati, brute, vis obedire?»
Reversus autem ille, postmodum sflwit. Cui Dojxuaps rursum apparuit, inquiens :
« Cur non explesli quod tibi jussi? Non est tibi haesitandum, nam qui hoc impero
« Dominus omnium sum. » Ille autem non dubitans amplius, prudenter cum viris
b nostris ncgotium istud tractavit, ut sub machinationis suae studio urbem accipe-
rent. Quo proloeuto, et filio suo obside dato domno Boamundo^ad quem sermo
iste primitus exiit, quem et ipse primus movit2: noctequadam perscalas decordis
compactas viginti de clientibus nostris per mûri summum intromisit8. «Et non
mora facta, statim porta est aperta. Franci quidem praeparati civitatem sunt
c ingressi. Per cordas quoque jam introierant quadraginta milites oostri qui sexa-
ginta3 Turcos, custodes turrium, inventos illico peremerunt*. Twno alta voce
omnes simul Franci exclamaveruot : Deus hoc mit, Deas hoc unit. Hoc eaira erat
signum exclatnationis nostrae, quum5 aliquid boni negotii nostri acturi eramus6.
Quo audito, vehementer Turci omnes exterriti sunt. Aurora tune albesceate,
d urbem Franci prorsus impetere cœperunt. Quumque Turci primitus vexilluni
Boamundi vidissent rubicundum jam in sublime displicari, et tumultum noaguura
undique jam concitatum et cornua Francorum in mûri apice insonare7, et per
vicos8 nudis ensibus late discurrere, et gentem9 ferociter occidere : obstupe-
facti10 cœperunt hac et illac fugere, unde plures qui potuerunt fugiendo11 iu
e castrum, quod in rupe celsa est situm, se intromiserunt. Plebs vero aostra cuncta,
quae in vicis autdomibus invenerunt, immoderate arripuerunt12. At militas pro-
bitatis militiam tenucrunt, Turcos persequendo et occidendo. Tune admiratus
Antiochiae13, Aoxianus scilicet, a rusticano quodam Armeno fugiens decollalus est :
Qui caput abscissnm Francis mox attulit ipseb.
1 Meditans ergo ille quid inde faceret, domino suo Antiochim principi visionem illam innotait L. — 2 Om.-
ad quem sermo primus movit a. b. f. l. n. — 3 xl. h. — 4 Ibi Turcos invenerunt quos castodes trium
turrium illico peremerunt. d. Milites, qui quadraginta illico invenerunt ibi Turcos, trium turrium custodes; quos
occiderunt. a. b. f. n. — 5 Hœc enim exclamatio rite more omnium toto tempore erat, quum. l. — 6 De negolio
nostro agere volebamus. a. b. f. m. — 7 Et tumultum tantam, atque tôt cornibusân mûri apice Francos sonare.
A. b. f. l. n. — 8 Vicos et maros. a. b. f. h. Vicos et per muros. l. — 9 Gentem suam. a. b. f. n. — 10 Obstu-
pefacti valde. a. b. f. n. Stapefacti vehementer. l. — 11 Fagere cceperunt. De quibus multi mox occisi fuerunt;
pluresque fugiendo. a. b. f. n. De quibus mox multi occisi fuerunt; plurimi autem mortem evaserunt, pluresque
fugiendo. l. — 12 Sibi arripuerunt. l. Assumpserunt. n. — 15 Urbis. l.
' Cf. Tudebov. IX , v-vi , p. 56-58, et p. îAi et 196, quoque Baimundum de Aguiiero, c îx, p. a&a; Wtt-
et Raimund. de Àguilers, c. ix, p. a5i, 25a. leUnum Tyr. 1. V, c. xxm, p. a3a, el Reinaud, E&tr.
k Cf. Tudebov. IX, vu, p. 58, i4i et 197; conf. p. 6.
Digitized by
Google
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM XVIII".
De lancea inventa2.
a. 1098. Acciditb autem, postquam civitas capta est, a quodam homine lanceam unam a
inveniri0, quam in ecclesia beati Pétri apostoli fossa humo repertam, asseverabat
esse ilkm de qua LoDginasd in latere dextro Christum secundum Scripturas
pupugit3. Aiebat enim hoc a sancto Andréa apostolo revelatum fuisse. Et quum
sic inventa fuisset, et episcopo Podiensi atque Raimundo comiti hoc ipse intimas-
set, id episcopus falsum esse putavit, cornes vero verum speravit. Sed quum b
omnis populus, hoc audito exsultans, Deum proinde glorificasset, et per centum
fere dies ab omnibus in veneratione magna haberetur, et a comité Raimundo, qui
eam custodiebat, gloriose tractaretur, contigit multos de clero ac populo haesitare
quod non esset illa dominica lancea4, sed ab homine illo stolido altéra erat
fallaciter inventa. Quapropter concilio inito, et jejunio triduano a cunctis statu to c
et facto, cum supplicatione precum5 ad Deum, quum lignorum struem in medio
campo ante oppidum Archas succendissent , octavo mense post Antiochiam captam ,
benedictione judiciali super ipsum ignem ab episcopis facta, inventor lanceae
per médium rogi flammantis, sicut ipse pro affîrmanda veritate sua fieri poposce-
rat, ultro céleri ter transmeavit. Quo transito, illum hominem de flammis exeun- d
1 vin. h. — 2 De lancea Domini, ut patabatar, inventa, cujus inventor reas probatus est. vu. x. — 3 Lon-
qinus lotus perforavit Domini. I. — 4 Lancea quœ sperabatur. d. h. — 5 Facta supplicatione principum. x.
■ Caput illud xviii ex codicibus a. b. p. n minusculis
litteris*, itemque ex cod. l litteris italicis", in infima
harum paginarum parle exhibemus.
k Cf. Bongars. c. x, p. 393.
■ De lanceae inventions, cf. supra Tudebov. X, x,
p. 70, 7 1, XI, îv, p. 76 , 77, et p. 1 A7, et Raimund. de
Aguilers, c. x, p. a53-a55. Cf. quoque Willelm. Tyr.
1. VI, c. xiv, p. a56.
d Cf. Baron, ad ann. 34» $ 127 et Henschen. Act.
Sanctor. xv. Mart. p. 384-
Firidice et m«iiu
* Ubi lancea fuit inventa,
loqnitor liber Raimnndi qvam Falchnii. (cod. A, B. )
Contigit autem , postquam civitas capta est , a quodam ho-
mine lanceam unam inveniri, quam in ecclesia beati Pétri
apostoli , fossa humo repertam , asseverabat esse illam de qua
Longinus latus perforavit Domini. Aiebat enim a sancto Andréa
apostolo revelatum hoc esse sibi visione; et monitione ab ipso
apostolo ter illi facta , fodit subter pavimentum ubi per visio-
nem ei monstratum fuerat. Et invenit ibi lanceam , fallaciter
forsitan occulta tam. Hanc visionem propalavit primitus epi-
scopo Podiensi et Raimundo comiti. Quod tamen episcopus
falsum esse putavit. Cornes vero Raimundus verum esse spe-
ravit Sed quum sic reperta fuisset, et omnis populus Deum
** Contigit autem, postquam civitas capta est, a quodam homine
lanceam unam inveniri, ab #0 in terra fissions facta in ecclesia
beati Pétri, quam cunctis affirmabat illam esse de qua Longinus
latus perforavit Domini; cui sanctus Andréas apostolus hoc in
visione revelaret, prout homo ipse fingebat, et ter homini facta.
Fodit subter pavimentum, ubi monstratum ei per visionem fuerat,
et invenit ibi lanceam fallaciter forsitan occultatam. Visionem
atque inventionem primitus propalavit episcopo Podiensi et Rai-
mundo comiti. Quod tamen episcopus falsum esse credidit; cornes
vero Raimundus nihU inde dubitavit. Sed quum sic reperta fuis-
ut, omnis populus inde exsultans, Dominam Deum glorificave-
exsultans gloriûcasset , et per centum jam fere dies ab omnibus
in veneratione magna haberetur, et a comité Raimundo glo-
riose tractaretur; qui etiam oblationem a populo ad lanceam
dévote factam , egenis sacpc distribuerai, quia lanceam illam in
custodia habebat : forte contigit episcopum Banc et alios quam-
plurimos, tam clericos quam laicos, hsesitarc quod non esset
illa dominica lancea, quae sperabatur; sed altéra erat ab ho-
mine illo stolido fraudulenter reperta. Quapropter concilio
inito , post supplication cm jejunii triduani , quum struem lig-
norum in medio campi igni accendissent , juxta castrum Ar-
charum , quod tune obsidione coercebant , octavo mense post
Antiochiam captam , benedictione judiciali super ipsum ignem
ab episcopis facta , inventor lancea? per médium rogi flamman-
tis ultro celeriter transmeavit. Quo transacto\ illum hominem
runt, qui famulis suis tantum contulerat donum. Igitur omnes
eam in veneratione magna habuerunt per centum dies. Quam sem-
per cornes Raimundus decenter et honorif.ee custodiens, oblatio-
nem latam, quam ad eam dévote populus offerebat, accipiebat et
egenis postea distribuebat. Sed quum forte fortuita episcopus Barm
et alii quamplurimi clerici et laid hmsitare cœpissent quod non esset
illa dominica lancea de qua sperabatur, sed machinaùone fallaci
altéra lancea ab homine brutissimo et mendaci reperta; per lauda-
tionemconcilii perinde factam, post sapplicationem jejunii triduani,
atque precaminum, quum struem lignorum in medio campo igne
accendissent ante castrum Accharum (quod tune obsidione coerce-
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITÀNA.
a tem tanquam reum in eu te crematum conspexerunt, et in interioris corporis a. 1098.
parte lœsum morte intellexerunt. Quod etiam rei exitus declaravit, quura die
duodecimo ipso angore cauteriatus obiit \ Et quia ob honorem et amorem Dei
omnes lanceam illam venerati fuerant, hoc judicio sic peracto, contristati valde
remanserunt increduli, qui prius exstiterant hujus rei creduli. Cornes tamen
b Raimundus diu eam postea servavit b.
CAPITULUM XIX1.
De obsidione Christianorum in urbe Antiochena a Turcis2.
Et3 quum c Antiochia , ut dictum est, capta fuisset, die sequentid multitudo innu-
mera Turcorum circa eamdem urbem* obsidionem apposuerunt. Nam soltanus,
rex scilicet Persarum5, habita legatione quod Franci Antiochiam obsidebant,
statim gente multa6 congregata, contra Francos exercitum suum misit. Cujus
c gentis Corbagath7* dux fuit et satrapaf. Hic quidem an te urbem Edessam, quam
tune domnus Balduinus possidebat8, per9 très hebdomadas stationem fecerat*; sed
nihil ibi proficiens, Antiochiam properavit, ad succurrendum Aoxiano10 prin-
cipi. Quibus visis, non minus solito iterum Franci sunt desolati, quia, propter
peccata11 sua pœna est eis duplicata. Nam quum civitatem ingressi fuissent12,
d confestim cum feminis exlegibus commiscuerunt se ex eis plures13. Tune insuper
ingressi sunt urbem sexaginta fere millia Turcorum per castrum sublime, a parte
rupis excelsœ, qui nostros veheraentissime crebris invasionibus coarctaverunt.
1 vnu. h, — 2 De gloriosa Victoria Christianorum, et descriptione belli contra principes, x. — 3 Om. et a. b.
f. m. — 4 Sequenti aatem die qua faisset civitas capta, Tarci multi a regionibus orientalibus congregati circa
urbem. l. — 5 Persarum (om. l.) unie jam parum prœfatus sum. a. b. f. l. n. — 6 Génie multa Persi-
dum. l. — 7 Corbagauth. d. Corbaguath vel Corborannus. h. Corbaguath. x. — s Cujus erat Corbaguath admi-
ratus quidam satrapa. Rochasiam ubi tune Balduinus erat. l. — 9 Edessam in qua erat... quum per. i. — 10 Postea
Antiochiam succurrendum Aoxiano festinaverunt. l. Legitur in h, inter lineas : vel Cassiano. « — 11 Merito
enim propter peccata. l. — 12 Quum primitus ingressi essent civitatem. l. — 13 Concubuerunt plures. a. b. f.
h. n. Exlegibus feminabus se commiserunt, fornicationi adhœrentes. l.
' Cf. Raimund. de Aguilers, c. xvm, p. 287, 288.
b Lanceam illam imperatori Alexio cornes Raimun-
dus dono dédit. (Cf. Matth. Edessen. Hist. Armen. t. I,
p. 80.)
e Bongars. c. xi, p. 3ga.
4 Id est die iv° menais Junii A. D. 1098. Urbs An-
liochia a Francis, die ni0 mensis Junii* capta est. (Cf.
Tudebov.lX.vu, p. 58, et Raimund. de Aguilers.c. ix,
p. a5a, b.)
* Vide supra, p. 2 5a, annot./.
r Cf. Tudeb. X , 1 et seq. p. 59 et seq. et p. 1 A8 et aoi.
e Cf. Matth. Edessen. HisU Armen. t. I, p. 39.
quasi reum in cute flammis crematum viderunt; et in interiori
corporis parte lassum morti intellexerunt. Quod rei exitus mons-
travit, quum die duodecimo ipso angore obiit. Et quia ob ho-
norem Dei et amorem omnes lanceam venerati fuerant, hoc
judicio peracto , facti increduli , contristati sunt valde. Cornes
tamen Raimundus tandiu eam servavit , donec eam , nescio quo
eventu, perdidit. Nunc autem ad cetera dimissa revertar.
hant,octavo mense sequenti postquam Antiochia capta fuisset) be-
nedictione judiciali saper ignem ipsum ab episcopis facta, inventer
lanceœ per médium rogi Jîammantis céleris transmeavit.
Quo judicio transcurso, hominem illum quasi reum in cute
jlammis crematum viderunt, et in interiori parte corporis morti /«-
sum intellexerunt. Quod verum probatum fuit, quum die duodecimo
III.
taU angore obiit. Quapropter nef as nobis postea fuit ad credéndum
lanceam illam juste fuisse inventam, et quia propter amorem Dei
omnes eam primitus venerati faeiant, hoc judicio peracto, facti
increduli, satis inde contristati sunt Nunc autem ad cetera dimissa
revertar.
Digitized by
Google
346 FULCHERII CARNOTENSIS
A- «<>98- Sed non fuit mora; pavore perfusi1 magno, foras ad obsidionem2, rèlicta urbe, a
exierunt. Franci autem inclusi, ultra quam credi potest remanserunt anxii
CAPITULUM XX.
De visionibus infra urbem apparentibus.
Interea tamen non immemor Dominus eorum3, pluribus, quod saepe dictis
afïïrmabant, apparaît, qui confortando eos promittebat populum4 ad praesens
victoria gaudendum. Tunca cuidam clericopro timoré mortis aufugienti apparuitb
Dominus, inquiens5 : « Quo, frater, protendis iter? » — « Fûgio, respondit, ne infor- b
« tunatus peream. Sic fugiunt plurimi, pereant ne morte maligna. » Cui Dominus
ait : « Ne fugias ; sed vade rétro, et die ceteris quod in praelio cum illis adero. Nam ma-
« tris meœ preôibus plaça tus, propitiabor eis. Sed quia peccaverunt , fere perierunt.
« Sit autem spes eorum in me firma, et faciam eos in Turcos triumphare. Pœni-
« teant et salvi fient. Dominus sum, qui loquor tecum. » Mox ille reversus, quod c
audivit narravit. Interea, dum plures noctu per cordas de muro descendere vel-
lent6 et fugere, quoniam hoc multi7 fecerunt qui formidabant8 vel inedia vel
gladio perirec, astititd cuidam descendenti frater9 ejusdem jam mortuus, aiens
illi : «Quo frater, fugis? Resta, ne timeas; Dominus10 enim in praelio vestro
« vobiscum erit, et consocii vestri, qui in hoc itinere jam morte vos antecesserunt, d
«contra Turcos vobiscum praeliabuntur. » Miratus11 ille verba defuncti, ire de-
siit 12, et quod audivit ceteris recita vit. Sedc, quum placeret 13 Domino labori famu-
lorum suorum finem dare, qui etiam angorem14 tantimodum amplius tolerare non
poterant, nec jam quicquam haberent quod manducarent, qua de re tam ipsi 15
quam eorum equi debiiitati16 nimis erant17, constituerunt invicem jejunium tri- e
duanum fieri cum precibus et eleemosynis, ut illis pœnitentibus et Deo suppli-
cantibus, eis propitiaretur ,8.
1 Perterriti. h. et inter Hneas Icgitur : vel perfusi. Pcrcassi. n. — 2 Perfasi, foras ad ceteros. l. — 3 Exie-
runt De as eos, ac si eorum immemor criminum, auxiliari permisit. Interea ipse Deus. l. — 4 Confortando popn-
lum, promittebat eum. l. — 5 Obvius, inquiens. l. — 6 Volebant. a. b. d. f. h. n. — 7 Contigit multis hoc ficri.
a. b. F. n. — 8 Hoc contigit multis, qui metuebant. l. — 9 Super, d. — 10 Quoniam Dominus. a. b. f. n. —
11 Miratus autem. a. b. d. f. h. k. n. — 12 Discessit. i. — 13 Placuît. a. b. f. n. — 14 Quoniam angorem. l. —
15 Quicquam habentes quod comederent, unde tam ipsi. a. b. f. n. — 16 Débiles, a. b. f. n. — 17 Quicquam jam
habentes quod comederent, et victu déficiente, tam ipsi quam equi eorum débiles nimis erant, et foras exire nec
intus vivere volebant. l. — 18 Domino dévote supplicantibus propitiaretur. a. b. f. n.
" Bongars. c. xuf p. 392. 0 Cf. Tudebov. X, vin, p. 67-68 et i£6, 200-201,
k De his omnibus cf. Tudebov. X, ix, p. 68 69, et et Raimund. de Aguilers, c. xi, p. ?56, h, j.
p. 1 46, 201, itemque Raimund. de Aguilers, c. xi, d Bongars. c. xm, p. 3g3.
p. 255 etseq. * Bongars. c. xiv, p. 3Q3.
Digitized by
Goog
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 347
CAPITULUM XXI.
De beilo a Francis Turcis mandato.
a Intérim statuto1 consilio, mandaverunt Turcis per Petrum2 Heremitama quem- a. 1098.
dam, quod nisi terram quae Christianis ab olim pertinebat quietam eis dimitte-
rent, die sequenli procul dubio3 bellum contra eos inirent. Quod si aliter fieri
vellent, aut per quinque4 autper decem, aut perviginti seu per centum milites
ab utraque parte electos fieret bellum, ne cunctis simul bellantibus, tan ta gen-
b tium multitudo moreretur, et quorum pars alteram superaret, urbem et regnum
sine controversia libère acciperet5. Hoc mandatum est, sed a Turcis concessum
non est, et quia in multitudine gentis suae et in virtute confidebant vincere, et
destruere se posse5 nostros putabant7. iEstimabantur quidem numéro simul esse
trecenta millia8, tam équités quam pedites. Nostros vero milites sciebant eflBci
c pedites, débiles, inopes. Regresso autem Petro legato, redditur responsum. Quo
audito, paraverunt se Franci ad praeliandum °, nihil hsesitantes, sed in Deo spem
suam penitus ponenles. Principes Turcorum multi erant, quos admiratos prae-
nominabant. Hi sunt10 : Corbagath, Maleducat n, Amisoliman, et multi alii !t
quos nominare perlongum est ,3.
1 Intérim vero capto. k. b. f. n. — 2 Petrum olim. l. — 3 Sine dubio. a. b. f. n. Dimitlerent, quia non
terras paganorum, sed Christianorum appetebant, die sequenti absque dubio. l. — 4 Sex. l. — 5 Regnum merito
acciperet. a. b. f. n. — 6 Om. se posse d. h. k. — 7 Et quia multi erant, et equis muniti, propterea vincere
putabant a. b. F. n. Acciperet. Sed quum hoc mandatum est, a paganis concessum non est. Vincere nempe puta-
bant, quia gens eorum multa erat, et equis bene munita. L. — 8 Numéro simul sexcenta sexaginta millia. k. b.
f. n. — 9 Responsum. Mane autem facto, quod accidit iv kal. Julii, paraverunt se Franci ad prœliandum. l.
— 10 Suam ponentes. Hœc sunt nomina eorum. x. — 11 Meleducat. d. — 13 Corbagath, Melednchac, Amir
Soliman, Amir Solendais, AmirBegibbe, Amir Maroane, Amir Mahummeth, Carajath, Coteloseniar, Mergals-
cotelou, Baldus, Boessach, Amir Bajac, Aoxian, Sanxadole, Amir Goian, Ginahadole, Amir Todigum, Amir
Vathap, Soqueman, Boliagis, Amir Ilias, Gelisaslan, Gigremis, Amir Gogos, Artubech, Amir Dalis, Amir
Molxe, Amir Charaor, et multi alii. k. b. f. g. m. Corbagauth [Corbaguath. k.), Meleducac, Amir Soliman,
Amir Solendais, Amir Hegibbe, Amir Maranie, Amir Mahummet, Carajath, Coteloseniar, Megalcotelou (Me-
malgotelon. x.), Balduls, Boessac, Amir Bajach (Amir Batack. x.)t Aoxian, Sanxadole, Amir Goian, Gena-
hadole, Amir Codigum, Amir Wathap, Soqueman, Boldagis, Amir Ilias, Gelis Aslan, Gigremis, AmirGogus,
Artubech, Amir Dalis, Amir Cordor (Amir Karaon. x.), Amir Molxe, multique alii. H. x. Meleduchoc, Amir
Solendais, Megalgotelon, Balthulins, Boessach, Amir Bajach, Sansadole, Amir Goian, Ginahadole, Amir
Codigum, Amir Vathap, Soqueman, Amir Ilias, GeUsoslan, Gigremis, Amir Gogus, Amir Dalis, Amir Ca-
non, Amir Moïse, i. Hiscilicet Corbaguath, Amir Sodiman, Amir Solendais, Amir Hegilpbe, Amir Marzone,
Amir Mahummeth, Cotelosenias , Megalcotelon, BaUalfis, Bohessac, Amir Bajach, Sanxadole, Amir Goian,
Ginahadole, Amir Todigum, Amir Twataph, Soqueman, Boldagis, Gelisaslan, Gigremis, AmirGogus, Amir
Dalis, Amir Caraor, Amir Molxe, et multi alii. l. — 13 Om. quos nominare perlongum est k. b. f. g. h. i.
k. L. N.
* De hac Pétri Heremitœ legalione cf. Tudebov. XI, de Aguilers, c. xi , p. 259, c, et Willelm. Tyr. 1. VI,
iv, p. 77, 78, et p. i5o et ao4; cf. quoque Raimund. c. xv, xvi, p. a56, a6o.
44.
Digitized by
Google
348
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM XXII.
De belli a p para tu.
a. 1098. Francorum* vero principes1 isti erant : Hugo Magnus, Robertus Normanno- a
rum cornes, Robertus cornes2 Flandriae3, dux Godefridus, Raimuudus cornes4,
Boamundus5, et multi alii minores tamen horum. Benedicat6 Deus7 animam
Aymari 8 Podiensis episcopi, qui, vir apostolicus, bénigne semper populum con-
fortabat, et in Domino roborabat! 0 pia res! Vespere praecedente jusserat ipse
cunctae militiae Dei exercitus, sub edicto praeconario, ut unusquisque pro posse b
suo quasi caritative9 de annona praebendam equo suo impenderet, ne in crastino
subter equi tantes , hora bellica, débiles famé deficerent. Jussura est, et factum est.
Igitur ad bellum omnibus sic praeparatis ,0, exierunt de civitate summo mane ,
quod iv. kal. Juliib evenit, vexillis prœcedentibus scararum11 et acierum, sepa-
ratim per catervas et phalanges convenienter divisarum. Inter quos erant sacer- c
dotes albis induti 12 vestimentis, qui pro cuncto populo fientes Domino psallebant,
et preces multipliées mentibus devotis fundebant. Tuncc quidam Turcusvnomine
Àmirdalis, miles probissimus, quum vidisset gentem nostram contra eos signis le-
vatis sic egredientem, miratusestvalde 13. Et quum signa procerum nostrorum conr
siderasset, quœ singillatim cognoscebat1*, ordinate procedere, mox forepraelium d
ratus est. In Antiochia enim conversatus fuerat, in qua esse Francorum sic didi-
cerat, qui confestim ad Corbagath 15 properans, quod viderat intimavit16 ei dicens :
« Quid scaccis ludis ? En Franci veniunt. » Cui respondit ille : « Veniuntne ad bel-
« lum ? » Respondit Amirdalis : « Adhuc ignoro, sed parumper exspecta. » Quumque
item prospiceret vexilla principum nostrorum altrinsecus ordinate praeferri, et acies e
divisas decenter subsequi, mox regressus Corbagath dixit : «Ecce Franci.» —
«Quid pu tas?» respondit «Bellum reor, inquit17; sed adhuc pauiisper operire.
« Signa quae cerno quorum sunt non ignoro. » Iterum attentius intuens, cognovit
signum 18 episcopi Podiensis cum tertia turma procedens.
Longius haud restans, Corbagan intulit ipse 19 : p
«En Franci veniunt, vel mine fuge, vel bene pugna20 ;
«Nam signum video inagni procedere Papae.
« Et quos aestimabas omnino supplantari , hodie timeas ab eis superari. » Corbagat
1 Optimates. a. 6. F. n. — 2 Duce. h. — 3 Flandrensis. l. — 4 Cornes Baimundus Provinciale, l. —
5 Boamundus Apulus. l. — 6 Mnlti nobiles alii. Benedicat. a. b. f. n. — 7 Alii nobiles. Benedicat Dominas. L.
— 8 Ademari. a. b. f. n. Adimari. d. i. k. Episcopi Adimari. l. — 9 Om. quasi caritative a. b. f. m. — ï0 Sub
edicto prœconis, ut pro posse suo niteretur unusquisque quasi caritative prœbere suo equo de annona prasben-
dam quantocius, ne in die crastina, hora bellica, famé débiles deficerent subter equitantes. Quod quum jussisset,
lïbenter ab omnibus factum est. Igitur Francis ad bellum sic prœparatis. l. — 11 Scalarum. h. — 12 Amicti. a.
b. d. f. h. h. — 13 Vehementer. a. b. d. f. h. n. — 14 Qum cognoscebat magis quam alii socii sui. l. — 15 Hic
addit h inter lineas : vel Corborandum. — 16 Cognoscebat quia in Antiochia conversari solebat, prœlium mox
fore ratus est. Quod statim Corbagath admirato majori intimavit. a. b. f. n. — 17 Opinor, dixit Amirdalis. l.
— 18 Vexillum. A. b. f. n. ■ 51911a 9a» video, bene nosco quorum sunt. » Iterum prospiciens, vidit vexillum. l. —
19 Corbagath tune ait ille (istud. l.). a. b. f. n. — 20 En Franci veniunt, fuge nunc aat accipe bellum. l.
' Cf. Tudebov. XI, vi, p. 79, 80, et p. i5o et ao5f (Conf. Tudebov. XI, ix, p. 83, et p. i5a et 206.)
ac Raimund. de Aguilers, c. xu, p. a5<). * Cf. supra Rairound. de Aguilers, c. su, p. 260, b,
k Id est die xxviu* menais Junii, annoDomini 1098. et Tudebov. XI, vu, p. 80, et p. 1 5 1 et 2o5.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 349
a dixit : « Mittam ad Francos, ut quod hesterna die mihi mandaverunt, hodie con* a. 1098.
- cedam. » Amirdalis dixit : • Tarde locutus es, » Attaroen id mandavit, sed quod
quaesivit, non impetravit. Amirdalis autem mox ab eo secedens, equum calcari-
bus ursit.
Cogitât an fugiat, socios tamen 1 admonet ipse
B Fortiter ut pugnent omnes jaciantque sagittas.
CAPITULUM XXIII.
De bello et Victoria Christianorum , et fuga Turcorum.
Ecce* autem Hugo Magnus, et Robertus cornes * Normannus, cornes quoque
Flandriae Robertus in acie prima constituti sunt invasores. In secunda vero dux
Godefridus cum Alemannis et Lotaringis3 subsecutus est. Post bos episcopus Po
diensis, et gens Raimundi comitis, Guascones4 et Provinciales incesserunt. Ipse
c vero in urbe remanserat custoditurus5 eamb. Postremam quippe6 catervam Boa-
mundus solerter minavit. Turci autem, quum considerarent se ab omni Fran-
corum exercitu impetu ferocissimo pervadi, sparsim, ut mos eorum est, prosilire 7,
et sagittas cœperunt jacere. Sed immisso timoré cœlitus in eos, ac si8 totus mun-
dus super eos rueret, fugam omnes immoderatam egerunt9; et a Francis, pro
d posse suo fugientes, fugati sunt, Sed quia paucos et débiles famé habebant equos,
non quantum oporteret de paganisretinuerunt; sed tentoria eorum cuncta in cam-
pis 10 remanseruQt. De rébus quoque eorum multiformibus in eisdem tentoriis
reppererunt, aurum scilicet, argentum, pallia, indumenta, utensilia, et cetera
multa, quae valde tiraidi per campos sparsim fugientes vel reliquerant11, vel ja-
e ciebant, videlicet equos, mulos, canielos, asinos, galeros optimos, arcus et sagit-
tas cum pharetris1*. Fugit Corbagat13 cervo velocius, qui tam feris dictis et minis14
Francos jam persaepe occiderat c. Sed cur fugit qui habebat tantam gentem 15 et
equis bene munitam ? Quoniam contra Deum bellare nitebatur, cujus pompam 16
Dominus a longe prospiciens omnino cassavit et virtutem 17. Et 18 quia equos ha-
F bebant bonos et veloces, ideo efFugerunt 19 ; lentiores vero20 Francis remanserunt 21 .
Multi siquidem2* ex eis et de peditibus Sarracenis perempti23 sunt. De nostris au-
tem pauci laesi sunt. Mulieribus in tentoriis eorum inventis , nihil aliud mali eis
1 Tantam. i. — 2 Om. cornes a. b. f. n. — 3 Lotharingensibas. a. b. f. n. Lotharingisï h. Lothariensibus. l.
— 4 Gaaschones. A. b. Gaasconibus. d. Wascones. i. x. — 5 Vero cornes in urbe remansit ad castodiendam. a.
b. f. n. — 6 Vero. h. — 7 Invadi, sparsim prosilire. a. b. f. n, — 8 Timoré Domini saper eos, ac si repente.
a. b. f. m. Bepente ac si. l. — 9 Assumpserant. l. — 10 Om. in campis a. b. f. n. — 11 Dimittebant. a. b. f. n.
Relinquebant. h. — 12 Om. cum pharetris u — 13 Corbagautk. d. — 14 Tôt minis. l. — 15 Tantam habebat
militiam. l. — 16 Pompam et arbitrium. A. b. f. n. — 17 Cassavit. Nec tamen eum permisit in manus Francorum
incidere, neque milites suos, quia quotidie non se ulciscitur de inimicis suis. A. b. F. n. Non permisit eum tamen
Dominas nec milUes suos in manu Francorum tune incidere, quia quotidie non se ulciscitur de inimicis suis. l.
— 18 Sed. h. — 19 Et quoniam equos habebant veloces, effugerunt. a. b. f. n. — 20 Vero nostris. A. b. f. n. —
21 Autem Franci retinuerunt. l. — 22 Si qui. n. — 23 Gladiis detruncati. a. b. f.
* Cf. Tudebov. XI, vi, p. 79, et p. i5i et ao5; item- e De hac Christianorum Victoria cf. Tudebov. XI,
que Raimund. de Aguilers, c. xu, p. 269. vii-ix, p. 8o-83, et p. i5i, i5a, ao5 et 106 ; cf. quoque
k Cf. Tudebov. I. c. et p. i5o el 2o5, et Raimund. Raimundi de Aguilers, c. xu,p. 259-961, WiQelm.Tyr.
de Aguilers, c. xi, p. 269, d. I. VI, c. xx, xxi, p. 267*270, et Reinaud, Estr. p. 7*9.
Digitized by
Google
350 FULCHERII CARNOTENSIS
a. io98. Franci fecerunt, excepto quod lanceas suas in ventres earum infixerunt1. Tune a
omnes voce exsultationis Deum benedixerunt et glorificaverunt, qui in necessitate
tanta etangustia2 positos, dextera pietatis suae, sperantes in se, ab hostibustam
trucibus liberavit. Sed et ipsos devictos, Christianis fere jam devictis, potenter
dispersit. De quorum3 substantia locupletes facti, ad urbem regressi sunt jo-
cundi. b
Quum fait urbs capta venerabilis4 Antiochena,
Undecies centum , si subtrahis inde bis unum ,
Tune tôt erant anni Domini de Virgine nati ,
Bis novies orto Gemino sub sidere Phœbo5'.
Tune temporis obiit Aymarus episcopus, kalend. Augusti 6 b, cujus7 anima quiete c
fruatur seterna. Amen! Et tune Hugo Magnus Constantinopolim favore procerum8
abiit, deindec Franciam.
Hisd gestis omnibus, incfyta principam tarma totius exercitas epistolam9
hanc Romano pontifici direxit :
Domino saneto ac9 venerabili papae Urbano Boamundus et Raimundus Sancti ^Egidii cornes, D
Godefridus dux Lothariensis et Rotbertus cornes Normanniae, Rotbertus Fiandrensium cornes et
Eustacbius Boloniae cornes, salutem10 et fidelia servitia, et ut filii suo patri spirituaii veram in
Christo subjectionem. Volumus omnes et desideramus notum vobis fîeri quam magna Dei mise-
ricordia quamque evidentissimo ipsius amminiculo a nobis capta est Antiochia, et Turci, qui
multa Domino nostro Jesu11 intulerant opprobria, capti et interfecti sunt; et nos Iherôsolymitani E
Jesu Christi injuria m summi Dei vindicavimus, et nos, qui Turcos prius obsederamus, qualiter
postea a Turcis de Corrozana12, et Iherusalem, et Damasco, multisque aliis terris venientibus,
obsessi fuimus; et quomodo Jesu Christi misericordia liberati sumus. Quum igitur capta Nicaea,
iiiam maximam multitudinem Turcorum, sicut audistis, in kalendas Julii nobis obviam in valie
Dorotillae13 devicissemus, etiilum magnum Sullimannum fugavissemus, suisque omnibus et terra F
et rébus exspoliassemus, acquisita et pacificata tota Romania, ad obsidendam Antiochiam venimus.
Cujus in obsidione multa mala perpessi sumus, tum de bellis finitimorum Turcorum et pagano-
rum in nos tam fréquenter et copiose irruentium, ut verius diceremur obsessi ab iliis quos in
Antiochia obsederamus. Tandem superatis omnibus bellis , ex eorum prospéra eventu fides Chris-
tiana exaltata est hoc modo. Ego Boamundus, conventione facla cum quodam Turco, qui ipsam G
mihi tradidit civitatem, scalas, ante diem parum, muro applicui, et sic civitatem antea Christo
resistentem rnnonas Julii accepimus; et Cassianum u, ipsius civitatis tyrannum, cum raultis suorum
1 Feminas vero in tentoriis eorum inventas (gladio. p. n.) interfecerunt. A. b. f. n. — 2 Anxietate. a. b. d.
f. n. — 3 Liberaverat. Sed et ipsis devictis, triumphatores inde facti gloriabantur. De quorum. A. b. f. n. —
4 Capta tam nobilis. a. b. f. n. — 5 Bis novies orto Gemini sub sidere Phœbo. 1. Sub Geminis Phœbus quum
bis novies fait ortus. a. b. f. n. — 6 K al. scilicet Augusti. a. b. f. m. — 7 Regressi sunt jocundati. Capta est
autem Antiochia civitas anno ab Incarnatione Domini millesimo nonagesimo octavo, pridie nonas Junii. Et epi-
scopus Adimarus obiit kal. Augusti, cujus. l. — 8 Concessu heroum. a. b. f. n. — 9 Om. sancto ac a. —
10 Salas, a. — 11 Jesu Christo. f. — 12 Corozana. f. n. — 15 In campo Florido. f. n. — 14 Gratianum. F. h.
' Constat Antiochiam captam esse 111* die mensis
Junii 1098. «Hœc omnia gesta sunt tertia die intrante
«mense Junii, in die Jovis. » (Tudeb. IX, vu, p. 58;
cf. Tudeb. abbrev. p. i4a ; Raim. de Aguilers, c. ix,
p. a 5a, et Chanson cTAntioche, VII, 1 :
Antiocbe fa prise un merquedi au soir ( 9 juin)
El demain au jeudi fut eus tout lor avoir.)
Hase Fulcherii ab introitu solis in Geminos compu-
tatio in iv*" mensis Junii diem ducit, si, ut tune moris
erat , atque utipsi placet (1. III , c. xlii , p. £72 ) , xv kal.
Jun. (xviu° die Maii) sol in Geminos ingressus esse
censeatur. (Vide infra, 1. II, c. xxxvi, p. 370, annot. b.)
b Id est die i° mensis Augusti. (Cf. Tudebov. XII , îv,
p. 85, 86, et p. i53 et 207; et Raimund. de Aguilers,
c. xiii, p. 26a, D.)
• Cf. Willelm. Tyr. 1. VII, c. 1. p. 277.
4 Bongars. c. xv, p. 3g5.
* Hase sequens epistola, quam e codicibus a, b, f,
g et n, deprompsimus , in codicibus c, d, b, k, l et m
omnino deest. (Cf. Balurii Miscellanea, edit. Manzi,
t. III, p. 60.)
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
A militibus interfeciraus , eorumque uxores et filios ac familias, cum auro et argento, et omnibus A. 1098.
eorum possessionibus, retinuimus. Asilum1 autera Antiochenum a Turcis praemunitum habere
non potuimus. Sed quum in crastinum asilum ipsuip aggredi voluissemus, infinitam Turco-
rum multitudinem, quam multis diebus ad debellandum nobiscum venturam extra civitatem
exspectaveramus, per campos omnes discurrentem vidimus. Qui tertia die nos obséderont, et prae-
B dictum asilum plusquam centum eorum millia intraverunt , ac per portam ejusdem asili ad civi-
tatem sub asilo constitutam , nobis illisque communem , irrumpere voluerunt. Nos autem in alio
monte existantes ipsi asilo opposite, viam inler utrumque exercitum ad oivitatem descendentem ,
ne ipsi nobis multo p]ures irrumperent, custodientes, et in tus et extra nocte et die bellantes,
portas asili ad civitatem descendentes intrare , et ad castra compulimus remeare. Quum ergo vidissent
C quod ex illa parte nihil nocere potuissent, ita nos ex omni parte circuierunt, quod nulli ex nostris
ire, vel ad nos venire potuerunt. Qua de re ita desolati et afllicti omnes fuimus, quod famé et multis
aliis angustiis morientes, equos et asinos nostros famelicos interficientes, multi nostrum come-
derunt. Sed intérim, clementissima Dei omnipotentis misericordia nobis subveniente, et pro nobis
vigilante, ianceam dominicain, qua Salvatoris nostri latus Longini manibus perforatum fuit 9
D sancto Andréa apostolo cuidam famulo Dei ter révélante, locum etiam ubi lancea jacebat de-
monstrante, in ecclesia Beati Pétri apostolorum principis invenimus. Cujus inventione aliisque
multis divinis revelationibus ita confortati et corroborati fuimus, ut qui antea afllicti et timidi*
fueramus, tune ad praeiiandum audacissimi promptissimique alii alios hortabamur. Tribus igitur
hebdomadis et quatuor diebus obsessi , in vigilia apostolorum Pétri et Pauli , in Deo confidentes ,
E de omnibus iniquitatibus nostris confessi, portas civitatis cum omni nostro bellico apparatu exivi-
mus, et tam pauci eramus, quod ipsi nos non contra eos pugnare sed fugere affirmabant. Nobis
autem omnibus paratis , et tam peditum quam mil i tu on certis ordinibus dispositis , ubi major eorum
virtus et fortitudo erat audacter requisivimus, cum lancea dominica, et a prima belli statione
fugere eos coegimus. Ipsi autem, ut mos eorum est, undiquese dispergere cœperunt, occupando
F colles et vias , ubicunque poterant nos girare voluerunt. Sic enim nos omnes interiieere putave-
runt. Sed nobis multis bellis contra eorum calliditates et ingénia edoctis, gratia Dei et misericor-
dia ita subvenit, ut qui paucissimi ad eorum comparationem eramus, omnes illos in unum coegi-
mus, et coactos, dextera Dei nobiscum dimicante, fugere et castra cum omnibus quœ in castris
erant relinquere compulimus. Quibus devictis totaque die fugatis, et multis eorum millibus inter-
G fectis , ad civitatem lœti et hilares remeavimus. Asilum autem supradictum admiratus quidam ,
qui in eo erat cum mille hominibus, Boemundo reddidit; et per ipsius manum Christian® se
fidei unanimiter subjugavit. Itaque Dominus noster Jésus Christus totam Antiochiam Romanae re-
ligioni ac fidei mancipavit. Verum, quia solet semper aliquod mœstum intervenire lœtis rébus, ille
Podiensis episcopus quem tuum vicarium nobis commiseras, peracto bello in quo honeste fuit,
H et pacificata civitate, kalendis Augusti mortuus est. Nunc igitur, filii tui commisso pâtre orbati, tibi
spirituali patri nostro mandamus, ut qui hanc viam incepisti, et sermonibus tuis nos omnes, et
terras nostras, et quicquid in terris erat, relinquere fecisti, et cruces bajulando Christum sequi
praecepisti, et Christian um nomen exaltare commonuisti, complendo quœ hortatus es ad nos, et
quoscumque poteris ut tecum veniant submoneas. Hinc enim Christianum nomen sumpsit exor-
j dium. Nam postquam beatus Petrus in cathedra quam quotidie cernimus inthronizatusfuit, illi qui
prius vocabantur Galilaei primum hinc et principaliter vocati sunt Christiani. Quid igitur in orbe
rectius esse videtur, quam ut tu, qui pater et caput Christian» religionis existis, ad urbem prin-
cipalem et capitalem Christiani nominis venias, et bellum quod tuum est ex tua parte conficias?
Nos enim Turcos et paganos expugnavimus , haereticos autem, Graecos et Armenos, Syros, Jaco-
K bitasque expugnare nequivimus. Mandamus igitur et remandamus tibi, carissimo patri nostro, ut
tu pater et caput ad tuae paternitatis locum venias, et qui beati Pétri es vicarius, in cathedra ejus
sedeas, et nos filios tuos in omnibus recte agendis obedientes habeas, et omnes haereses cujus-
cumque generis sint, tua auctoritate et nostra virtute eradices et destruas. Et sic nobiscum viam
Jesu Christi a nobis inceptam , et a te praedicatam , portas etiam utriusque Iherusalem nobis ape-
L rias, et Sepulcrum Domini liberum, atque Christianum nomen super omne nomen exaltatum
facias. Si enim ad nos veneris, et viam per te inceptam nobiscum perfeceris, totus mundus tibi
obediens erit. Quod ipse te facere faciat qui Deus vivit et régnât in saecula saeculorum. Amen.
1 Inter lineas legitur in A : vel domus refugii. Castrant, f. n. hic et infra. — 2 Pavidi. n.
Digitized by
Google
352
FULCHERII CARN0TE7NSIS
CAPITULUM XXIV.
De invasione aliarum urbium1.
a. 1098. Quumque* apud Antiochiam per quatuor menses viri nostri et equi eorum, a
requie et edulio refecti, vires pristinas resumpsissent, qui multis diebus, multo la-
bore2 fatigati fuerant, pars una exercitus, sumpto consilio, Syriam adierunt inte-
riorem 3, desiderantes tramitem Iherosolymitanum* dilatareb. In quo5 Boamundus
et cornes Raimundus, majores exstiterunt 6. Alii enim principes in partibus An-
tiochenis adhuc morabantur. Sed hi duo cum gente sua duas urbes, Haram7c vi- b
delicet et Maram d, magnae probitatis invasione comprehenderunt. Priore quarum
citissime capta, etcaede civium prorsus depopulata, raptisque omnibus quae in ea
reppererunt, festini8 alteram adierunt. Ubi obsidione perviginti dies acta,famem
nimiam gens nostra pertulit. Dicere perhorreo quod plerique nostrum famis
rabie nimis9 vexati10, abscidebant de natibus Sarracenorum jam ibi mortuorum c
trusta quae coquebant et mandebant, et parum ad ignem assata ore truci devo-
rabant11. Itaque plus obsessores quam obsessi angebantur. Interea machinis quas
potuerunt12 factis et muro admotis, magnae audacitatis assultu, suffragante Deo,
per mûri fastigium Franci se intromiserunt; qui die illo et sequenti cunctos Sar-
racenos a majori usque ad minimum occiderunt, totamque substantiam eorum d
diripuerunt l3. Qua urbe sic detrita, Boamundus Antiochiam remeavit, de qua
tune homines Raimundi comitis, quos ibi pro portionis suae custodes posuerat,
eliminavit6. Quam urbem postea cum tota provincia possedit. Aiebat enim, per
prolocutionem suam et machinamentum eam adquisitam fuisse. Cornes vero Rai-
mundus, juncto sibi Tancredo, cœptum1* iter tenuit. Robertus etiam cornes Nor- e
mannus, die secundo discessionis 15 a Mara urbe, quam ceperant, eidem exercitui
aggregatus est.
CAPITULUM XXV.
De castri Archas inacta obsidione , et de itinere et adventu Francorum ad Iherusalem lc.
a. 1099. Annof autem millesimo nonagesimo nono ab Incarnatione Domini, profecti
1 Quomodo Christiani Baram et Maram comprehenderunt. k. — 2 Qui tôt diebus, labore. a. b. f. m. Tarn
famé quam labore. l. — 5 Syriam interiorem appetierant. l. — 4 ln cod. c, spatium intervacans. Amplius.
a. b. Non amplius. d. — 5 In quo exercitu. a. b. f. n. — 6 Potentiores tunefuerunt. l. — 7 Baram. a. b. f.
h. n. Boxam. l. — 8 Confestim. £. — 9 Multum. h. k. Multi. d. — 10 Exasperati famis rabie. a. b. f. n. —
11 Sarraceni jam mortui frustum unum vel duo; quo parum assato devorabant ore diro. a. b. f. n. — 12 Om.
quas potuerunt a. b. f. k. — 13 Sibi arripuerunU a. b. — 14 Inceptum. a. b. f. n. — 15 Qui die secundo disces-
serat a. b. f. n. — 16 Quomodo Christiani castrum Archas obsederunt. k.
' Bongars. c. xvi , p. 3g5. d Cf. Tudebov. XIII , n , p. 90 el seq. et p. 1 54 et 208,
h Cf. Tudebov. XII, 1 el seq., p. 83 et seq., p. i5a Raimund. de Aguilers, c. xiv, p. 268, c, et Reînaud,
et 206 ; cf. quoque Raimund . de Aguil. c. xiii , p. 262 , c. /. c.
e Id est Albara. (Cf. Tudebov. XII, v, p. 86, et p. i53 • Cf. Tudebov. XIII, vi, p. g5, et p. i56 et 209, et
et 207, Raimund. de Aguilers, c. xiv,p. 266, et Rei- Raimund. de Aguilers, c. xm, p. 262, a.
naud, Extr. p. 10.) f Bongars. c. xvu, p. 396.
Digitized by
I
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 353
a sunt ad castrum Archasa dictum, ad radicem montis Libani situm, quod con- a. 1099.
didit Aracaeus, ut legitur b, Chanaan filius, nepos Noe. Sed quia difficiilimum est
ad capiendum, per quinque fere septimanas ante illud in obsidione laborantes
astiterunt nihil proficientes. Dux equidem Godefridus et Robertus, cornes Flan-
drensis1, non multo post exercitum illum subsecuti sunt. Qui Gibellum2 cas-
b trum obsidione vexabant, quando habita legatione istis succurrendi0 habuerunt:
unde confestim Gibellum dimiserunt, et ad exercitum, causa bellandi manda ti,
festini perrexerunt; cum quibus postea circa oppidum sederunt, nam bellum pro
quo illuc iverant, non habuerunt. In illa tune obsidione, Anselmus de Riboti
Monte3, miles strenuus, ictu lapidis interiitd. Tune autem facto invicem consilio,
c decreverunt pariter quod si aliquandiu ibi morati fuerint\ et castrum illud ca-
pere non potuerint, detrimentum inrestaurabile cunctis inde continget. Dixerunt
esseoperaepretium, ut dimissa obsidione vadant per viam illam quam commercii
sciunt esse expertem, dum adhuc tempus messionis eos Iherosolymam ituros ex-
spectat; et dum sic iverint, de messibus undique jam adultis vivere poterunt
d et tali stipendio a Deo praeparato, ad locum desideratissimum , ipso ducente, per-
venient. Sic laudatum est, et sic factum est. Tentoriis5 igitur collectis, abeuntes
transierunt urbem Tripolim6. Qua 6 transita, juxta Gibellulumf castellum meave-
runt7. Aprilis erat mensis, et jam de messibus vivebant. Ultra deinde progressi,
prope urbem Beritum 8 transigentes, invenerunt urbem aliam, quam legimus
e Sydonem vocabulo dictam, in terra Fenice, quam condidit Sydon filius Cha-
naan, a quo Sydonii*. Exin Sarepta9h Sydoniae. Dehinc invenerunt Tyrum civi-
tatem peroptimam, unde fuit Apollonius10*, de quo legimus. De his duabus
1 Flandrensium. d. — * Gebbellam. h. — 3 Castrum Archas dictam ad radicem Libani situm , quod, propter
situm loci forte, ad capiendum est difficiilimum ab hostibus externis; ante quod, in tabernaculis hospitati, per
quinque fere septimanas astiterunt Illud oppidum antiquissimum condidit Aracœus, Chanaan filius, ut legitur.
Dux autem Godefridus et Rotbertas, Flandriœ cornes, non multo post exercitum subsecuti sunt Qui, antequam illuc
pervenissent, Gibellum, castrum quoddam nominatissimum , obsidione vallaverunt Sed legatione ab exercitu
habita, ut eisfestine succurrerent contra Turcos, quos ad bellum exspectabant , confestim Gibellum dimiserunt, et
ad negotium mandatam profecti sunt Ad quos quum pervenissent, cum eis sederunt, sed bellum quod fore puta-
bant, non habuerunt In illa tune obsidione Ansellus de Ridboti Monte (Riboti Monte, f. n.). a. b. f. n. Tune
quidem progressi sunt usque ad castrum Archarum, quod, propter situm loci forte, difficiilimum est ad capiendum.
Ante quod, in tabernaculis hospitati, per decem fere septimanas astiterunt Dux autem Godefridus et Robertus,
Flandriœ cornes, non multo post exercitum illum antecedentem subsecuti sunt Qui, antequam illuc pervenissent,
Gibellum, castrum quoddam nominatissimum, obsidione vallaverunt Sed, quum per legationem ab exercitu ante-
riori sibi missam mandatam fuisset ut ad eum festinarent et contra Turcos, quos ad bellum exspectabant, con-
festim dimiserunt obsidionem, et ad socios id mandantes profecti sunt Et quum ad eos pervenissent, cum eis
sederunt, sed bellum quod habere putabant non habuerunt In illa obsidione, Ansellus de Riboti Monte, l. —
4 Moram fecerint a. b. f. n. — 5 Hoc lemraa in x hic legitur : Descriptio itineris a Monte Libano usque ad
Emaus, scilicet Modin prope Jérusalem. — 6 Deinde factum est Obsidionem dimiserunt Postmodum usque Tri-
polim urbem iverunt. Quaque urbe tam optima. l. — 7 Incesserunt. l. — 8 Beritto. a. b. Berinto. i. Baruth. l.
— 9 Exin Sareptam. a. b. f. n. Et in Sareptam. h. — 10 Dehinc alteram, Tyrum nuncupatam, unde fait Tyrius
Apollonius, l.
* Cf. Tudebov. XIII, x, p. 97, et p. 167 et 2 10; f «Djebali. » (Cf. Tudebov. XIII, xi, p. 99, 157 et
Rairound. de Aguilers, c. xv, p. 375 et seq. Willelm. 211.)
Tyr. 1. VII, c. xiv, p. 297. * Gènes, x, i5.
b Gènes, x, 17. h Hodie Saifend.
e Verbum quoddam deest, ut puta « mandatant. » i Apollonius quidam Tyrius, natione Grœcus, qui
d Cf. supra Tudebov. XIII, xii, p. 100, p. an etai5; de Zenone philosopbo scripsit, an. lx° ante Chrisltim
Raimund. de Aguilers, c. xvi, p. 276-277; Willelm. florebat. Sed fortasse hic agitur de quodam alio Apol-
Tyr. 1. VII, c. xvii, p. 3o3. lonio, Samariœ prafecto, qui in prœlio cum Juda Ma-
• Cf. Tudebov. XIII, xu, p. 99-100, et p. 258 et chabœo inito occidit (Cf. Flav. Joseph. De antiq. Jud.
211; Raimund. de Aguilers, c. xvin, p. 291, a. 1. XII, c. vu, 1, t. I, p. 461-/162, ed. Dindorf.)
m. 45
Digitized by
Google
354
FULCHERII CABNOTENSIS
1099.
urbibus Evangelista sonat1 : In partes Tyri et Sydonis*. Nunc auteni regionis in- a
colae priorero Sagittam, alteram vero Sur* nominant. Nam hebraice Soor dici-
tur3. Deinde castellum Ziph*b noniinatum, in sexto milliario a Ptholomaida5. Post
has transierunt ante Ptholomaidaro , prius Accpn dictam, quam quidam nostrorum
errantes Acharon0c esse putabant. Sed Acharon urbs est Pbilistea, prope Asoa-
lonem, inter Jamniamd et Azotura*. Accon vero, id est Ptholomaida, ab Austro b
habet Garmeli montem. Juxta quam transeuntes, ad dexteram reliquerunt oppi*-
dqm Caypham7 dictum, post haec juxta8 Doram9f, exin juxta Caesaream Palestine*
incessimus, qu» quidem antiquitus dicta est10 altero nomine Turris Stratonis,
in qua Herodes, Agrippa dictus, nepos illius Herodis, in cujus tempore natus
est Christus11, consumptus a vermibus, exspirayit infeliciterh. Tum quidem ad c
dexteram partem12 reliquerunt maritimam 13, et Arsuth14 oppidum, et15 per ur-
bem nomine Ramatha sive Arimathia16i perrexerunt n, de qua Sarraceni incolae
aufugerant pridie 18 quam illuc pervenissent Franci. Illic annonam multam in-
venerunt, de qua jumenta sua oneraverunt, et usque Iherusalem portaverunt.
Moraj quippe ibi per quatuor dies facta, quum basilicae sancti Georgii episco- d
pum19k praefecissent, et in arcibus urbis homines ad custodiendum locassent, Ihe-
rusalem iter suum protenderunt. Ipso die usque castellum quod Emaûs1 dicitur
ambulaverunt, quod juxta se habet Modin, civitatem Machabaeorum20m. Nocte vero
sequenti, centum milites de probioribus conscenderuntequos21, quiaurora clares-
cente prope Iherusalem transeuntes, usque Bethléem properaverunt : de quibus erat e
Tancredus unus", al ter vero Balduinus22. Quod quum Ghristiani, qui inibi oon-
versabantur, comperirent, Graeci videlicet et Syri, Francos illuc advenisse, gavisi
sunt gaudio magno valde. Ignorabant tamen primitus quae gens essent, putantes23
eos vel Turcos vel Arabes esse. Sed quum aperte propius eos intuerentur, et eos
non dubitarent esse Francos, statim gaudentes crucibus assumptfs2* et textis, f
1 De his duabas etiam dictant est. l. — 2 Sosor. i. — 5 Dicitur, et est in sorte Neptalim. a. b. f. n. Om. Nam
hebraice Soor dicitur. l. — 4 Zip. d. — - 5 Om. deinde castellum Ptholomaida a. b. r. h. k. n. — >
6 Quam quidam errantes Accaron légère soldant, quod nos etiam faciebamas quum primitus terram PalesUaorum
introivimus. a. b. f. n. — 7 Caipha. a. b. f. — 8 Exhinc juxta. h. — 9 Doram vel PirguL F. w. — 10 Dice-
batur et. a. b. f. n. Dor antiquitus dicta est, sed et. *. — 11 Christus natus est, percussus ab angeh. a. b. f. n. — r
12 Post has transierunt ante urbem Accharum dictam; deinde ante castrnm Caiphe, deinde vero juxta Cœsaream
Palestinœ. Tum quidem ex dextera parte, l. — 13 A dextera parie reliquerunt maritima. h. Marinam. l. —
14 Arsur. d. — 15 Om. Arsuth oppidum et h. k. — 16 Nomine Ramulam sive Ramaiham, h. k. — 17 Mari-
tima, et per urbem nomine Ramulam perrexerunt. a. b. f. n. Ramulam, ubi sanctus Georgms fiût decollatus,
perrexerunt. L. — 18 Aufugerant per timorem Francorum, pridie. l. — 19 Basiliom in honorem almi Georgii
antiquitus decenti opère /acte, nunc autem deformiter a Turcis dissipatœ, sed non omnino destruc tœ, episco-
pum. l. — 20 Om. quod juxta Machabœorum a. b. f. n. — 21 Nocte vero illa centum de miUtihus nostris
calUditate moti, probitate prompti, conscendunt in equos. a. b. f. n. — 22 Alterque de Burgo Balduinus. a. b. f.
h. n. — 23 Ignorantes rati sunt a. b. f. n. — 24 Om. assumptis, c.
* Matth. xv, ai.
b Achûb, quam Greci Ecdippam vocabant; hodie
vicus Zib.
* Hodie Ekro*.
— * Apud Graecos Jarania; hodie viculus, cui nomen
Yabne.
* Hebraice Aachdod vel Asdod; hodie Esdoud.
f Dor, arabice Ras-el-hedjil ; id est planitiei caput.
Hodie Tortoura, viculus. (Cf. Munk, Palestine, p. 5p,.)
1 Hodie Kaisarieh.
k Act. xu, iQ-a3.
1 Hodie Ramla. (Cf Tudebov. XIII, xm, p. ioa, et
p. 1 58 et a i a ; cf. quoque Raimund. de Aguilers, c. xix ,
p. agi-aga.)
j Bongars. c. xviii, p. 3p,6.
k Nomine Robertum, cf. Tudebov. /. c. p. îoa, an-
not. b, et p. 1 58 et ai a, aanot. i, et Raimund. de
Aguilers, c. xx, p. 39a d, et annot. b.
1 Viculus, hodie Abou Gock (CL Jaoobs, notice; Htst.
occid. 1. 1, p. xxxiv.)
" I Maghab. ii, 1.
n Cf. Tudebov. imitai. n° cix, p. a 17; Radulph.
Cadomens. cap. cxi; Willelm. Tyr. 1. VII, c. xxiv,
p. 3i5.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
355
a obviam, flendo et pie cantando, processerunt eis : flendo, quoniam raetuebaot ne
tantillum gentis a multitudine tanta paganorum, quos in patria esse sciebant,
facillime quandoque occiderentur; cantando, quoniam congratdabantur eis quos
diu desideraverant esse venturos, quos Christianisai um, a nefandis tandiu pes-
sundatum, in honorem debitum et pristinum relevare sentiebant1. Facta autem
b illico in basilica Beatae Mariae supplicatione2 ad Deum devota, quum locum in quo
Christus natus fuit visitassent, dato Syris osculo pacifico3, ad urbem sanctam
Iherusalem celeriter regressi4 sunt. Ecce5 subsequens exercitus, relicta in sinis-
tra parte Gabaon, quae ab Iherosolymis quinquaginta distat stadiis, ubi Josue* soli
imperavit et lunae6, civitati7 tune appropinquavit. Et quum praecursores signi-
c ferivexilla elevata civibus monstrassent, protinus contra eos interni hostes exie-
runt. Sed qui festini sic exierant, festinatius in urbem mox repulsi sunt :
Lucis* septenae jam Junius igne calebat,
Iherusalem Franci quum vallant obsidione.
1099.
CAPITULUM XXVI9.
De shu Iherusalem 10.
Estb equidem civitas Iherusalem in montano loco posita, rivis, sylvis fonti-
d busqué carens, excepto tantum fonte Syloe, distante ab urbe quantum jactus est
arcus11, ubi sufiieienter aqua interdum habetur, interdum vero raro haustu12
attenuatus invenitur : qui fonticuius in vallis est fundo, sub monte Syon, in de-
cursione torrentis Cedron , qui tempore hiemali per vallem mediam Josaphat de-
fluere solet. Cisternae autem multae et aquis satis abundae in urbe babentur, quae
e imbribus hibernis reservantur. Extra urbem quoque plures inveniuntur quibus
homines et pecora refocillantur. Constat civitas haec condecenti magnitudine facta
per circuitum, ita ut nec parvitate nec magnitudine cuiquam videatur fastidiosa,
1 Sperabant. 1. — 2 Sapplicalio est d. — 3 Jocundo à. b. — 4 Profecti. *. — 5 In k hic legîtur hoc
lemma : Die septimo mentis Junii, Jérusalem obsidione circumdatur. — 6 Om. ubiJosue soli imperavit et lunœ
a. b. f. n. — 7 Civitati sanctœ. k. — 8 Septenos idus Janii dabat annuus usus. u. Septenas Junii idus dabat
annuus usus, Lucis, etc. a. b. r. k. — 9 Hic incipit e. — 10 Explicit liber I. Incipit liber IL Descriptio urbis
Iherosolymitanœ. k. — 11 Jactus est arcus quartus. h. Jacere potest arcus quater. *. — 12 Haustu fons. k.
' Cf. Jos. x, 12, i3.
k Cf. descriptionem hujus urbis galiiee exaratara ,
Hist. occid. t. II, p. 4g3 et seq. Hic in infima pagina-
rum parte duas alias descriptiones exhibemus : alteram
e cod. a. B. f. n. * ; nlteram, italicis litteris, e cod. l.
sumptas**.
* Est quidem civitas ipsa in montano loco sita, rivis, sylvis,
fontibusque carens, excepto fonte Siloef ubi sufficienter aqua
interdum habetur, interdum vero raro hauritur. Qui fonticuius
in vallis fundo , sub monte Sion subter decursionem torrentis
Cedron , qui tempore hyemali per vallem Josaphat fluere solet.
** Est ipsa civitês iu montano loco et arido sita, rivis et foii-
tibus carens, prœter fontem Siloe ubi sufficienter aqua interdum
habetur, aliquando autem raro hauritur. Est Me fons extra urbem
in fundo vallis subter decursionem Cedron, qui tempore hyemali in
valle Josaphat fluere solet. Cisternœ tamen multœ et aquis suffi-
Cisternae autem multae , et aquis satis abundae in urbe babentur,
quae si bene procuratae fuerint, omnibus inhabitantibus , tam
hominibus quam jumentis , omni tempore indeficienter hau-
stum praebebunt , imbribus hibernis reservatis. Constatque ci-
vitas condecenti magnitudine per circuitum composite, ita ut
cienter in urbe habentur; qum si bene procuratm fuerint prout
oportet, omnibus inhabitantibus, et hominibus et bestiis,omni tem-
pore sufficienter haustum prmbent, hibernis imbribus reservatis.
Constat civitas condecenti matjnitudine per circuitum comppsita, ita
ut nec parvitate, nec amplitudine fastidiosa videatur. In cornu qui-
■45.
Digitized by
Google
356 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1099. quae interius a muro usque ad murum, quantum jacit arcus sagittam1, est lata. a
Habet siquidem ab occasu turrim Daviticam, utroque latere supplentem civitatis
murum; montem Syon a mendie 9 paulo minus quam jaciat arcus sagittam; ad
orientera Oliveti montem mille passibus ab urbe distantem. Praedicta quidem
Davidis turris, usque ad medietatem sui ab imo, solide massata est et de lapidibus
cementata quadris2 et magnis et plumbo3 fusili sigillatis: quae si bene munita b
cibario fuerit, quindccim homines vel viginti ab omni assultu hostium defendere
poterunt; et est in eadem urbe Templum dominicum , opère rotundo compositum,
ubi Salomon alterum prius instituit mirificum * : quod quamvis illi priori scemati
nullatenus sit comparandum, istud tamen opère mirabili, forma speciosissima,
factum est. Sepulcri dominici ecclesia forma rotunda similiter, quae nunquam fuit c
tecta , sed semper foramine patulo architecti sapientis magisterio artificiose ma-
chinato, hiatu perpetuo aperta claret in summo. Nec valeo, nec audeo, nec sapio
multa quae inibi habentur, quaedam quidem adliuc praesentia, quaedam vero jam
praeterita recitare, ne in aliquo vel haec legentes vel haec audientes fallam, quum in
templi medio, quando prius4 intravimus et postea per quindecim fere annos, rupis d
quaedam ibi nativa habetur 5, in qua divinabant esse archam fœderis Domini cum
urna et tabulis Moysi sigillatim conclusam, eo quod Josias rex Juda poni eam jussit
dicens6: *Nequaquam portabitis eam de loco istoh. » Praevidebat enim captivitatem
futuram; sed istud abest quod in descriptionibus Iheremiae legimus, in libro Ma-
chabaeorum secundo6, quod ipse Iheremias eam in Arabia occultaverit, dicens ne- e
quaquam illam esse inveniendam, donec gentes multae congregarentur7. Ipse
quidem contemporaneus bujus régis Josiae8 fuit; tamen vivendi finem fecit rex
antequam Iheremias defungeretur occisus9. Super rupem etiam praedictam dice-
1 Quantum sagittam. ce. — 2 Qaadratis. h. k. — 3 De plumbo. e. — 4 Quando in id. h. Prius in id. k. —
5 IJaberetur. d. e. Videbatur. k. — 6 Dicens : Ponite eam in sanctuario templi; dicens. h. — 7 Congregatœ
essent. d. h. k. — 8 Josue. c. — 9 Occasu. h.
* Cf. III R«c. vi, 1 et seq. — fc II Paralip. xxxv, 3. — e II Machad. ut if 5, 7.
%
nec parvitate nec amplitudine fastidiosa cuiquam videatur. Ha-
bet quidem , ab occasu solis , turrim Daviticam , utroque latere
murum civitatis supplentem , qua? usque ad medietatem sui a
parte inferiori solide massata est, et de lapidibus cementata
quadratis, et plumbo fusili sigillatis. Quae si cibariis munita
fuerit, si tantum viginti vel quindecim bomines defensores
inerint, nunquam per vim ab exercitu quovis comprebendetur.
Et est in eadem urbe Templum dominicum , rotundum , com-
positum in eodem loco quo Salomon alterum prius instituit mi-
rificum; quod quamvis illi priori scemati nullatenus sit compa-
randum, istud tamen opère mirabili et forma speciosissima
factum est; in cujus medio est rupis nativa et ingens, de qua
deturpatur salis et impeditur ipsum templum ; nescio quare
ab aeterno permittitur locum occupare , quin prorsus exciditur ;
sed dicunt illum esse locum ubi stetit angélus percutions , cui
dem mûri civitatis, ab occasu solis, est tarris Davidica, qum usque
ad medietatem ipsius in altam solide massata est de lapidibus qua-
dratis et fusili plumbo sigillatis; qum si munita cibariis fuerit, a
daedecim custodibus , si sint probi homines, nunquam proprium
comprehendert ta r. Estque in eadem urbe Templum dominicum a
paganis jam dia mdijicatum, rotundum, compositum in eodem
loco, quo primitus sanctus Salomon templum Domino instituit mi-
rificum. Quod quamvis illi priori scemati nullatenus comparan-
dum sit, istud tamen opère mirabilissimo et forma speciosissima
factum est Est in eo locus Me ubi Hebrmi dicunt hune lapidem
David intulit pavidus nimis : *Ego quidem sum qui peccavi;
• ii/i qui oves sunt, quid fecerunt?% Aiuntquc in ipsa rupe
arcam fœderis Domini esse , cum virga , et tabulis Testament] ,
bene sigillatam; eo quod Josias, rex Juda, poni jussit eam in
sanctuario templi , dicens : • Neqaaquam portabitis eam de loco
c isto. 9 Praevidebat enim futuram captivitatem. Sed illud quod
in descriptionibus Iheremiae legimus, in libro Machabaeorum se-
cundo obest ; quod ipse Iheremias eam in Arabiam occultaverit ,
dicens , quod non invenienda esset donec gentes multae congre-
garentur. Ipse quidem contemporaneus bujus régis Josiae fuit;
tamen vivendi finem fecit antequam Iheremias obiret Non
credimus igitur arcam in templo esse. Non valeo nec audeo
recitare res tam sanctissimas quae inibi habentur, ne in aliquo
auditores fallam ; sed secundum dicta quorumdam , in bonorem
et amorem Dei, haec tantilla in memoriam collegi. Haec pro
qaem Jacob erexit, prius fuisse altare Habraam. Et in loco stetit
angélus percutiens, cui David intulit pavidus nimis : • Ego sum
• qui peccavi.» Et dicitar ibi Habraam flium «nom obtulisse.
Habeturque ibi arca, ut aiunt, in qua est virga Aaron et tabulée
Testamend, firmiter sigillata in saxo ibi nativo, quam Josias, rex
Juda, poni jussit in sanctuario templi, inter duodecim pyramides
marmoreas, dicens non eam ulterius portandam de loco ipso. Prm~
vidit enim futuram captivitatem. Non valeo nec audeo res tam
sanctissimas recitare qum ibi habentur, ne in aliquo audientes fal-
lam; sed secundum dicta quorumdam hmc tantilla in memoriam col-
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYM1TÀNÀ.
357
a bant angelum Domini stetisse et populum peremisse, propter dinumerationem
insipienter a David factam et Domino displicentem \ Rupis autem illa, quia Tem-
plum Domini deturpabat, postea cooperta est et marmore pavimcntata1, ubi nunc
est altare suppositum, et clerus ibi adaptavit chorum. HocTemplum dominicum
in veneratione magna cuncti Sarraceni habuerant2, ubi precationes suas lege sua
b libentius quam alibi faciebant, quamvis idolo in nominc Mahumet facto eas vasta-
rent, in quod etiam nullum ingredi Cbristianum permittebant. Aiterum templum,
quod dicitur Salomonis, magnum est et mirabile. Non est autem illud idem quod
Salomon fabricari fecit, quod quidem non potuit, propter inopiam nos tram, in
statu quo illud invenimus sustentari; quapropter magna jam ex parte destruitur3.
c Non desunt etiam civitati per vicos aquaeductus, per quos imbrium tempore
omnes spurcitiae diluuntur. Hanc urbem etiam Helius Adrianus 4 impërator miri-
fice decoravit, et vicos et plateas decenter pavimentis exornavit. De cujus nomine
Iherusalem Helia vocata est; ex his et ceteris hujus modi venerabilis est et glo-
riosa civitas.
1099.
CAPÏTULUM XXVII b.
De obsidione urbis Iherusalem5.
d Quam6 quumc aspicerent Franci et vidèrent eam ad capiendum gravem, jus-
sum est a principibus nostris scalas ligneas fieri, quibus muro admotis deinde et
erectis7, cum impetu feroci per eas in summum mûri scandentes, urbem Deo
juvante ingrederentur. Quod quum fecissent, die septimo sequenti, monitu pro-
1 Pavimenta. a. b, c. — * Habebant. x. — 3 Destructum est. x. — 4 Helius, id est Adrianus. x. — 5 Qaa-
liter urbem Christiani assilierunt. x. Quœ sequuntur usque ad capitulum xxx [De rege et patriarcha, etc.)
desunt in e. — 6 Hanc itaque civitatem. x. — 7 Muro postea erectis. a. b. f. r. Erectis postea. d.
' II Reg. xxiv, 17.
k Bongars. cap. cit. (xviii), p. 398.
* Cf. Tudebov. XIV, 1, p. 10a, et p. 159 et a 18;
Raimund. de Aguilers, c. xx, p. 397-398.
certo domus est Dei de qua scriptum est : • Bene fundata est
• supra jimum petram.» In qua quum Salomon dévote Domino
precem suam funderet, ut oculi ejus die ac nocte super eam
aperti esscnt, et qui ad sanctuarium iJlud oraret recto corde,
ab eo exaudiretur, concessit ei Dominus, respondens prout ab
eo postulaverat. Hanc domum, hoc est Domini Templum , in
veneratione magna cuncti Sarraceni habuerant, donec illud eis
abstulimus; ibique precationes suas libentius quam alibi fa-
cere solebant; quamvis idolo, in nomine Mahummeth facto,
eas vastarent, in quod etiam nullum ingredi Ghristianum per-
mittebant Aiterum vero templum Salomonis dictum , magnum
est et mirabile. Sed non est illud idem quod ipse Salomon
fabricavit ; quod nunc satis dolendum est , eo quod inopia pressi ,
legi, in amortm et ad honorent Dei. Hœc domus Dei pro certo est
illa de qua dictum est : c Bene fundata est supra firmam petram. •
In qua quum Salomon funderet Domino dévote precem suam, ut
oculi ejus super eam aperti essent die ac nocte, et qui ad sanctua-
rium illud oraret ab eo exaudiretur : respondens concessit ei Do-
minas prout ab eo postulaverat. Hanc domum, scilicet templum,
in veneratione magna cuncti Sarraceni obtinuerant, donec eis illud
abstulimus, ibique prœdicationes suas libentius quam alibi facere
non potuimus tecti ejus structuram reformare postquam in ma-
nus Balduini régis et nostras devenit; sed ipse etiam plumbum
negotiatoribus vendebat , quum vel de tecto aiiquando décide-
bat, vel deorsum dirui procipiebat. Inest insuper basilica de-
cens supra dominicum Sepulcrum rotunditate facta ; cujus
rotunditatis sum mi tas ita artificiose tegmine caret, ut foramine
illo solis splendori patulo , clara semper habeatur. Non desunt
etiam civitati per omnes vicos aquaeductus, per quos imbrium
tempore omnes immundicias diluuntur. Hanc etiam urbem
Helius impërator Adrianus mirifice decoravit , et vicos et pla-
teas pavimento decenter ornavit, de cujus nomine Iherusalem
Helia v oc ita ta est. Ex his et ceteris multis civitas ipsa vene-
rabilis est et gloriosa.
solebant; quamvis idolo nomine Mahametkficto eas fondèrent Nul-
lum Christianum etiam illud templum ingredi permittebant. Aiterum
templum quidem est Salomonis; magnum est et mirabile. Sed non
est illud idem quod ipse Salomon composait. Inest insuper basilica
decens super dominicum Sepulcrum rotunda, cujus rotunditatis
summitas tegmine caret, ita ut foramine illo solis splendori patulo
clara semper habeatur. Ex his et hujusmodi ceteris civitas digna
est et veneranda.
Digitized by
Google
358 FULCHERII CÀRNOTENSIS
. cerum, sonantibus buccinis, mane claro, impetu miro, civitatem undique assilie- a
runt. Et quum usque ad horam diei sextam assiluissent, et per scalas quas apta-
verant, eo quod paucae erant, introire nequirent, assultum tristes dimiserunt,
Tudc adunato consilio1, jussum est ab artificibus machinas fieri, quibus muro
admotis, spei cffectum, auxilianteDeo, adipiscerentur. Quodita factum est Intérim
quidem nec panis nec carnis inopiam passi sunt; sed quia locus2 ille aridus et b
inaquosus et sine fluminibus existât, tam viri quam jumenta eorum egebant aqua
nimisad potandum3a. Quapropter, quia monebat hoc nécessitas4, longe aquam
quaei itabant , et a quatuor milliards vel quinque laboriose ad obsidionem in utribus
suis quotidie5 apportabant6. Machinis autem paratis, arietibus scilicet et scrophis,
ad assiliendum urbem item7 para\erunt. Inter artificia vero illa, turrim unam c
ex lignis exiguis, quia magna materies8 in locis illis non habetur, compègerunt;
quam noctu, edicto proinde facto, ad unum civitatis cornu frustatim detulerunt.
Et sic mane ipso quum petrarias et cetera adminicula paravissent, citissime haud
longe a muro compactam erexerunt. Quam erectam, et de coriis deforis bene mu-
nitam9, paulatim promovendo muro propius impegerunt. Tum vero rari milites, d
tamen audaces, monente cornu, ascenderunt super eam10. Contra quos Sarraceni
nihilominus se defendendo faciebant; et ignem cum oleo et adipe vividum, cum
faculis aptatis, praedicte turri et militibus qui erant in ea fundibulis suis jacula-
bantur. Multis igitur utrorumque sic invicem certantium mors erat praesens11 et
festina. Ea quidem in parte, qua Raimundus cornes et homines ejus assistebant, e
scilicet in monte Syon, cum machinis suis assultum magnum dabant. Ex alia vero
parte, qua dux erat Godefridus et Robertus Normanniae cornes, Robertus quoque
Flandrensis, major erat muro assultus. Mo die sic agitur. Sequenti quoque12 die
laborem eumdem, facto buccinarum concrepitu, virilius inierunt, ita ut in uno
loco cum arietibus pulsando13 murum perforarent. Pendebant1* nempe ante mûri p
propugnacula duo asseres 15, funibus illic alligati, quos Sarraceni sibi prœparave-
rant, ut irruentibus et lapides in eos jacîentibus obslaculum eis utile 16 fièrent.
Sed quod pro incremento sibi fecerant, idem ad detrimentum suum, Domino
providente, postea exceperunt. Nam turri praefata muro admota rudentibusque,
quibus ligna praedicta pendebant, falcibus17 sectis, de eisdem tignis unum pon- g
tem sibi Franci coaptaverunt, quem de turri 18 super murum callide extensum jac-
taverunt. Jamjamqueardebat arx una in muro lapidea, supra quam machinatores
nostri torres flammeos injecerant, unde, foco paulatim inter iignorum materiam
1 Tune autem sumpto consilio. a. b. f. n. — 2 Locus, ut superius dictam est. a. b. f. n. — 3 Locus, sicut
scitur, rivis fontibusque carens, semper sicut fuit, viri et equi nimis aqua indigebant ad potandum. l. — 4 Prout
monebat nécessitas, a. b. f. n. — 5 Om. quotidie a. b. f. n. — 0 Quapropter, prout necesse erat, a milliaribus
quatuor vel quinque aquam laboriose ad usque urbem afferebant, et illuc usque equos et jumenta ad aquandum
ducebant. l. — 7 Item se. a. b. f. n. — 8 Materies major, l. — 9 Contextam. a. b. d. f. h. n. — 10 Ascen-
derunt in eam, de qua statim lapides et sagittas jacere cœperunt. a. b. f. h. n. — 11 Mors sœpe aderat. a. b.
f. n. Vividum, fundibulis suis prmdictœ turri et militibus in ea jaculantibus , jaciebant. Multis utrorumque as tan -
tium mors sœpe prœsens aderat L. — 12 Ex ea parte qua dux Godefridus et Rodbertus, cornes Normannus, et
Rodbertas Flandrensis, erat assultus muro nimius; ex alia vero parte, qua in monte Sion, Raimundus cornes et
sui homines assistebant cum machinis similiter suis. Sed non tam probe assiliebant. Die illo sic fecerunt. Sequenti
autem. l. — 13 Arietando. l. — 14 Hic inserit k lemma istud : Die quintodecimo mensis Julii, sexto, feria,
quarto assultu Iherusalem capitur. — 15 Assera vel conti. a. b. f. g. n. — 16 Om. eis utile a. b. f. g. n. —
17 Fasciculis. a. b. d. f. h. k. n. — 18 A nostris Francis cmsis, de eisdem tignis pontem unum tune coaptaverunt
sibi, et de turre. L.
' Cf. Tudebov. XIV, m, p. io4. io5, etp. 159 et 218; Raimund. de Aguilers, c. xx, p. 294 ; Willelm. Tyr.
L VIII, c. vu, p. 333-334.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 359
a nutrito, fumus flammaque sic prodire cœpit, ut nec unus quidem custodum ci- a. 1099.
vium ibi ulterius morari posset. Mox igitur Francis, hora meridiana, urbem ma-
gnifiée intrantibus, die quœ Veneris1 habebatur, qua Cbristus çtiam in cruce
totum mundum redemit2, cornibus insonantibus3, cunctis tumultuantibus, vi-
riliter* impetentibus 5, Adjuva Deus exçlamantibus, vexillum in mûri fastigio
Rstatim5 elevantibus, pagani omnino exterriti, per vicorum angiportus7, auda-
ciam suam in fugam celereni commutaverunt omnes\ Qui quum velociter fuge-
rent, velocius fugati sunt. Hoc nondum cornes Raimundus advertebat, qui ex altéra
urbis parte cum gente sua fortiter assiliebat8, donec per mûri apicem Sarracenos
exsilire conspexerunt b. Quo viso, ad urbem laetissimi quantocius cucurrerunt, et
c cum aliis hostes nefarios persequi et occidere non cessaverunt. Tum quidem alii9,
tam Arabes quam iEthiopes, in arcem Daviticam0 fugientes se intromiserunt; aiii
vero in templum Domini atque Salomonis se incluserunt. In quorum atriis im-
petus in eos10 agebatur nimius : nusquam erat etiam locus quo Sarraceni11 gla-
diatores evadere possent. Supra Salomonis templum, quodfugiendo ascenderant,
d multi eorum ad mortem sagittati 12 sunt, et deorsum de tecto13 praecipitati : in
quo etiam templo decem miHia fere decollati suntd. Quod si inibi essetis, pedes
vestri sanguine peremptorum usque ad bases tinguerentur. Quid narrabo14? Nul-
lus ex eis vitœ est reservatus 15. Sed neque feminis neque parvulis eorum 16 pe-
percerunt.
CAPITULUM XXVIII.
De spoliis quae Christiani cepemnt.
e Mirabile autem quid videretis, quum scutigeri noslri atque pedites paupe-
riores, calliditate Sarracenorum comperta, ventres eorum jam mortuorum finde-
bant, ut de intestinis eorum 17 bisantios excerperent, quos vivi faucibus diris trans-
glutiverant. Quapropter post dies aliquot, acervo magno de cadaveribus facto et
cinere tenus combusto, aurum memoratum in eodem cinere18 faciiius reppere-
•f runt19. Tancredus* autem Templum dominicum feslino cursu ingressus, multum
auri et argenti20, lapidesque pretiosos arripuit. Sed hoc restaurons21, eadem
cuncta vel eis appretiata loco sacrosancto remisit, licet in eo nihil tune deicum
1 Die quœ sexta feria. k. — 2 Om. qua Christus mundum redemit a. b. f. n. — 3 Sonantibus. a. b.
f. n. — 4 Et viriliter. k. — 5 Cornicantibus , tumultuantibus , impetentibus. l. — 6 Oui. siatim a. b. f. h. n. —
7 Civitatis angiportus. a. b. f. n. Angiportus civitatis. l. — 8 Hoc Raimundus cornes, ex altéra parte assUiens,
nondum sciebai, nec homines ejus. a. b. f. n. — *- 9 Alii Sarracenorum. a. b. f. n. 10 Om. in eos h. — 11 Om.
Sarraceni a. b. f. h. n. t 13 Jacùlati. k. — 13 De tecto insanabiliter. a. b. f. n. Sunt sagitiati, multique inde ad
terram. l. 14 Quid amplius dicam. k. «~« 15 NuUas sive vir, sive mulier seu parvulus, reservatus est vite. l.
— i- lft Om. eorum a. b. f. h. n. -~ 17 Om. eorum a. b. f. h. — 18 Om. in eodem cinere k. -~ 19 Acervo magno
facto de cadaveribus, ea igni combusserunt, ut œs iUud preedictum in cinere faciiius reperireut. a. b. f. n. —
20 Multa aurea et argentea, quod erat nef as rapiendum. a. b. f. n. — 21 Hoc postea emendans. a. b. f. n.
' Cf. Tudebov. XV, m, p. 108, et p. i6o, 220-221;
Raimund. de Aguilers, c. xx, p. 3oo, b.
b Cf. Tudebov. /. c. et Raimund. de Aguilers, c. xx,
p. 299, H.
e Cf. Tudebov. XV, ix, p. 109, et p. 160 et 222;
vide quoque Raimuudum de Aguilers , c. xx , p. 3oo , o.
d Cf. Tudebov. XV, iv, p. 1 10, et p. 160, 222; Rai-
mund. de Aguilers , /. c.
• Cf. Tudebov. XV, îv, p. 1 10, et p. 222 ; Raimund.
de Aguilers, /. c. et Reinaud, Extr. p. 11-12.
Digitized by
\
360 FULGHERII CARNOTENSIS
A »°99' ageretur, quum Sarraceni legem suam idolatriae superstitioso ritu exercèrent, qui a
etiam Christianuni nullum in id ingredi sinebant1.
Ensibus exemptis currit gens nostra per urbem;
Nec cuiquam parcunt etiam miserere precanti.
Vulgus erat stratum , veluti quum putrida 2 motis
Poma cadunt ramis, agitataque ilice glandes. B
CAPITULUM XXIX.
De mansione Christianorum in urbe9.
Et post stragem tan ta m ingressi sunt domos civium, rapientes quaecumque in
eis reppererunt : ita sane, ut quicumquc primus domum introisset4, sive dives
sive pauper esset, nullatenus ab aiiquo aliofieret injuria, quin domum ipsam aut
palatium, et quodcuinque in ea repperisset, ac si omnino propria, sibi assumeret,
haberet et possideret. Hoc itaque jus invicem tenendum stabilierant. Unde multi5 c
inopes effecti sunt locupletes. Tune autem ad Sepulcrum Domini, et Templum
ejus gloriosum euntes, clerici simul et laici, exsultationis voce altisona canticum
novum Domino decantando, loca sacrosancta tandiu desiderata, cum oblationi-
bus faciendis supplicationibusque6 humillimis, laetabundi omnes visitaverunt. 0
tempus tam desideratum ! o tempus inter cetera tempora mémorandum ! o factum d
factis omnibus anteferendum ! Vere desideratum, quoniam ab omnibus fidei ca-
tholicae cultoribus interno mentis desiderio semper desideratum fuerat, ut locus
in quo cunctarum creaturarum Creator munus salutiferœ recreationis7, Deus
homo factus, humano generi pietate sua multiplici, nascendo, moriendo, resur-
gendoque contulit, a paganorum contagione inbabitantum quandbque mundatus, e
tandiu superstitione eorum contaminatus, ab in se credentibus et confidentibus8,
in modum pristinae dignitatis reformaretur. Et vere memoriale, et jure mémo-
randum : quia quaecumque Dominus Deus noster Jésus Christus, in terra homo
cum hominibus conversans, egit et docuit, ad memoriam celeberrimam renovata
et reducta sunt orthodoxis. Et quod idem Dominus per hune populum suum tam, F
ut opinor, dilectum et alumnum familiaremque, ad hoc negotium praeelectum,
expleri voluit, usque in finem saeculi memoriale linguis tribuum universarum
personabit9 et permanebit1
.10
1 Om. licet in eo nihil... sinebant a. b. f. i. n. Loco sacrosancto remisiU Cnrrerunt quidem Franci, gladiïs
extractis, per civitatem , qui quum aliquem exlegem invenirent, statim eum neci subigebant. l. — 2 Tripudia. c.
— 3 Quomodo clerus et populos Sepulcrum Domini adiit. k. — 4 Domum quamvis aut palatium ingressus faisset h.
— 5 Domum ipsam et cuncta qum in ea reperisset, vel equos, vel pecuniam quamlibet, ac si propria sibi assu-
ment. Qua de re multi. l. — 6 Om. que c. — 7 In quo universitatis Conditor munus salatiferœ redemptionis. jl.
— 8 A Christianis fidelibus. k. — 9 Personabit perenniter. k. — 10 Om. et permanebit a. b. f. n.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLïMITANA.
361
CAPITULUM XXX.
De rege et patriarcha in urbe procreatis, et de inventione dominiez Crucis1.
^ Anno2 milleno centeno3 quominus uno A. 1099.
Virginis a partu Domini qui claruit ortu,
Quindecies Julio jam Phœbi lumine tacto ,
Iherusalem Franci capiunt virtute potenti,
Quippe Godefrido patriae mox principe facto.
b Quem ob nobilitatis exceilentiam , et militiae probitatem, atque patientiae4 mo-
destiam, neenon et morum elegantiam, in urbe sancta regni principem omnis po-
pulus dominici exercitus, ad illud conservandum atque regendum, elegitft.Tuac
etiam locati sunt in ecclesiam dominici Sepulcri canonici, atque in templo ejus-
dem ipsi servituri5. Patriarcham autem tune decreverunt nonduni ibi fieri6b>
c donec a Romano papa quaesissent, quem ipse laudaret praefici7. Interea8 Turci
et Arabes, nigri quoqueiEthiopes,quingenti fere, qui in arcem Daviticam se in-
tromiserant c, petierunt a Raimundo comité, qui prope turrim illam hospitatus
erat, utpecunia eorum in arce ipsa retenta9, vivos tantum eos10 abire permitteret.
Hoc concessit, et bine Ascalonem adierunt 11 . Placuit tune Deo quod inventa12 est
d particula una Crucis dominiez in loco secreto, jam ab antiquo tempore a viris
religiosis13 occulta ta : n une autem a quodam homine Syro, Deo volente1*, reve-
lata, quam cum pâtre suo inde conscio diligenter ibi et absconderat15, et conser-
varat. Quam quidem particulam in modum crucis reformatam, aurea partim et
argentea fabrica contectam16, ad dominicum Sepulcrum, dehinc etiam ad tem-
e pium, congratulanter psallendo, et gratias Deo agendo, qui per tôt dies hune17
thesaurum suum et nostrum sibi et nobis servaverat 18, omnes una in sublime
propalatam detulerunt.
1 De Godefrido rege facto, k. — 2 Julius effervens ter quitta lace calebat. [Undecies centum numéro si demp-
seris unum, [Dicebant annos Domini tune esse peractos, [Quum nos Iherusalem, gens Gallica, cepimus urbem.]
Anno (Idus erat Julii. Anno. n.) ab obitu Karoli Magni duc entes imo et octogesimo quinto, et a morte Guil-
lelmi, Angliœ régis primi, anno duodecimo. [ Ter quina Julius splendebat lace micanti, [ Urbem quam Franci
capiunt virtute potenti, [Anno milleno centeno quominus uno, [Virginis a partu genuit quœ cuncta regentem.
[Quippe Godefrido patriœ mox principe facto, a. b. f. n. — 3 Centeno milleno. e. — 4 Atque mansuetadinis et
patientiœ. a. b. f. g. ». Humililatis ac patientiœ* l. — 5 Om. ipsi servituri a. b. f. g. n. — 6 Decreverunt
prolongare. a. b. f. n. — 7 Patriarcham autem tune fieri decreverunt differri, donec a Romani papœ consilio
prœficerent quem laudaret. l. — 8 Hic inserit x hoc lemma : De particula sanctœ Crucis. — 9 Ipsa, tota
retenta, h. — 10 Relicta pecunia eorum tota, vivos eos. l. — 11 Permitteret. Nec facti mora fuit, Ascalonem
adierunt. a. b. f. n. — 12 Deo volente inventa, x. — 13 Oiu. a viris religiosis a. b. f. n. — 14 Om. Deo volente
a. b. f. n. Deo donante. x. — 15 Qui cum pâtre suo eam olim absconderat. a. b. f. n. — 16 Velatam. a. b. f.
1. n. — 17 Hoc. c. — 18 Tôt dies hoc donum clementiœ sum reservaverat. A. b. f. n.
* Cf. Tudebov. XV, v, p. 1 10-11 1, et Raimund. de h Cf. Tudebov. /. c.
Aguilers, c. xx, p. 3oi , a. * Cf. Tudebov. /. c.
m.
46
Digitized by
Google
362
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM XXXI8.
De adventu et expugnatione paganorum et Victoria Ghristianorum l.
Rexb autem Babilonis0, et dux militiae ejus, ûomine Lavedalius2d, quum au- a
dissent quod Franci jam, terras sibi subdendo, Babilonico regno appropinquas-
sent3, congregata multitudine sub edicto de Turcis et Arabibus iEthiopibusque,
contra eos ire prœliatum* festinaverunt5. Et quum iterum per internuntios6 au-
dissent Iherusalem tam ferociter jam fuisse captam , indignatus dux ille praedic-
tus Babilonius7 festinavit ut vel praelium cum ipsis committeret, vel eos in ea- b
dem urbe inclusos obside*at. Quod quum Francis intimaretur8, assumpto magnae
audacitatis consilio, versus Ascalonem contra tyrannos illos acies suas direxerunt:
portantes secum lignum salutiferae Crucis jam superius memoratum9. Quumque
die quodam non longe ab Ascaione circumvagantes praelium Franci exspectarent,
invenerunt illic non minimam praedam de bobus10 et camelis, ovibus et capris. c
Quam carram quum juxta tentoria sole ruente11 congregassent , jusserunt sub
edicto principes nostri nunquam12 in crastino, quo bellum fore putabant, secum
minari, ut ab omni sarcina expediti, ad praeliandum essent prompti13. Mane autem
facto, speculatoribus praemissis u, paganos accedere didicerunt. Quo scito, mox
tribuni et centuriones per alas et cuneos gente sua constituta, praelium 15 agendum d
prudentissime ordinaverunt, et contra hostes 16 vexillis levatis audacter processe-
runt. Videretis praedictam praedam tanquam monitu ducentium a dextra et laeva
parte acierum gressum suum recte agere, licet a nemine minaretur : ita ut multi
paganorum eam a longe cum militibus nostris euntem spectantes, totum aestima-
rent esse Francorum exercitum. Illi autem, populus innumerus, quum ad cuneos e
nostros jam appropinquassent, tanquam cervus ramos cornuum praetendens, cu-
neo suo anteriori facto bifurco, distensione Arabum praecurrentium explicata n,
machinati sunt accingere postremos : ubi dux Godefridus, subsequenter cum ag-
minedenso militum armatorum remigando, posteritatem sollicitabat. Ceteri enim
proceres alii in prima, alii in secunda acie praeibant18. Sed quum ab utraque parte f
hostes hostibus, quantum jactus est lapidis vel paulo plus, appropinquassent,
illico pedites nostri sagittas in illos distendentes jecerunt19. Congruentissime mox
secutae sunt sagittas lanceae, dum équités nostri, tanquam jurejurando omnes in-
vicem confirmassent, impetu vehementi irruerunt in eos : et quorum quadrupe-
1 Sequitur bellum cum rege Babiloniœ. k. — 2 Lavendalius. c. Lavendasius. G. n. — 3 Tanium appropin-
quassent. l. — 4 Sub edicto Turcorum, Arabum, Mthiopum, Sarracenorwn contra eos prœliaturi venire. l. —
5 Prœliatum jussi sunt A. b. f. n, — 6 Nuncios. a. b. d. f. n. — 7 Babiloniensis. A. b. f. l. n. Ille Babilo-
niensis, nomine Lavedalius. l. — 8 Nuntiaretar. m, — 9 Lignum Crucis salutiferum, de quo jam fatus sum.
A. b. F. n. Ligni Crucis salutiferœ portionem illam de qua. . . l. — 10 Die quodam, quum ante Ascalonem cir-
cumvagantes. . . prœdam non minimam illic inventam de bubus. l. — 11 Tentoria nocte. l. — 12 Nunquam
eam. a. b. f. h. n. Nusquam eam. i. — 15 Promptiores. a. b. f. n. — 14 Speculatores prœmissi. A. b. — 15 Ad
prœliam. i. — 16 Sarracenos. k. b. f. h. — 17 Cuneo anteriori bifurco, tantœ multitudinis nefandœ gentis
explicata distensione. l. — 18 In cuneo primo, alii in secunda vel tertia acie prœibant. L. — 19 Sagittas in
illos distenderunt. L.
* Bon gars. c. xix, p. 399. e Mostaali Beamr-illah Abul Rasera Ahmed, chai i fa
k Hic incipit codex m quem Duchesnius typis inan- /Egypti. (Cf. Wilken, Commentât bellor. p. 26 1.)
davil. d Afdhal. (Cf. supra, p. m, annot. d.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYM 1TAN A. 363
a des tune non fuerunt cursui celeres, continuo neci subversi sunt supra sessores, a, 1099.
ubi parvae horae spatio multa corpora palluerunt exanimata. Tune multi eorum
metuentes\ ascendebant arborum cacumina; qui tamen inibi2 sagittati, et morli3
laesi, ad terram infeliciter corruebant. Incursu in eos penetrabili k undique Sar-
raceni periraebantur5. Tentoriis transactis, usque Ascalonis mœnia qui evaserunt
b fugati sunt. Quae civitas septingentis et viginti stadiorum spatiis 6 ab Iberoso-
lyma distat. In prima quidem acie dux eorum Lavedalius, licet antea Francos
vilipendisset7, non lente fugiens dorsum vertit8, quibus tabernaculum suum cum
ceteris extensum, et pecunia multa munitum, invitus reliquit. Quorsum Franci
regressi9, Victoria jocundi, Domino grates dando sunt regregati. Tune ingressi
c sunt tabernaeda eorum, et invenerunt in eis gazas multas, aurum, argentum,
pallia10, induvias, lapides pretiosos, qui duodeni sic nominantur : jaspis, saphirus,
calcedonius, smaragdus, sardonix11, sardius, crisolitus, berillus, topazius, criso-
prassus, jacinctus, ametistus. Reppererunt etiam vasa et utensilia multiformia :
galeros auratos, annulos optimos, enses mirabiles, annonam, farinam, ceteraque
d multa. Ea vero nocte illic hospitati sunt, et pervigiles bene se conservaverunt. Nam
die sequenti 12 putabant bellum a Sarracenis reiterari13, qui tamen timoré valde
perterriti nocte ipsa omnes aufugerunt. Quo mane per exploratores comperto,
vocibus laudifluis14 Deum benedixerunt et glorificaverunt , qui tôt millia perfido-
rum raro exercitu Christianorum dissipari permisit. Benedictus ergo Deus, qui non
e dédit nos in captionem dentibus eorum*. Beata enim gens, cujus est Dominus Deus ejush.
Nonne minati fuerant ipsi Babilonii, dicentes15 : « Eamus, et capiamus Iberusalem
• cum Francis in ea clausis? Quibus omnibus interemptis 1(\ eradamus illud Se-
«pulcrum tam sibi pretiosum, et lapides ipsius17 aedificii extra urbem ejectos,
«nec mentio ulterius unquam inde fiet18. » Sed Deo miserante19 hoc in nihilum
f reverso , de pecunia etiam illorum 20 oneraverunt Franci 21 equos eorumdem et
camelos. Qui quum tentoria, et tôt jacula in campis jacentia, arcusque et sagittas
ad urbem sanctam déferre non possent, baec cuncta incendio commiserunt deinde
Iberusalem gaudenter redierunt22c.
CAPITULUM XXXÏL
De reversione principum ad patriam.
His gestis23, placuit quibusdam in patriam nationis suae reverti. Et quum in
1 Mortem metaentes. a. b. f. g. m. n. — 2 Multi eorum in cacumina arborum pro timoré mortis ascendebant,
qui inibi. l. — 8 Ad mortem. i. — 4 Facto penetrati. i. Impenetrabili. *. Penetrabili facto, m. — 5 Périme-
bant. c. Occidebantur. h. — 6 Spatio. a. b. d. r. h. n. — 7 Dux Me quem admiratum dicebant, licet satvilipen*
disset Francos. l. — 8 Dorsum eis vertit. a. b. d. r. h. h. — 0 Ingressi. i. Reversi. l. — 10 Palliorum. i. —
11 Smaradus, Sardonms. A. b. — 12 In crastino die. l. — 15 Reiterandum. i. — 14 Magnis laudibus. h. Laudi-
bus. *. — 15 Nonne statueront illi, dicentes. l. — 16 Eis gladio cunctis peremptis. L. — 17 Hujus. d. h. l. —
18 Fiat d. h. Mentio inde ulterius fiât. a. b. f. n. — 19 Deo nolente. a. b. f. Volente. n. — 20 De substantia
eorum. l. — 21 Om. Franci a. b. f. n. Se. l. — 22 Iherusalem sic a perfidis excussam gaudenter cum carra
multa redierunt. a. b. f. n. — 23 Peractis. l.
* Psalm. cxxiii, 6. p. 161-1 63; Raimund. de Aguilers, c. xxi, p. 3oa et
b Psalm. xxxii, 12. seq. et Reinaud, Extr. p. îa.
• De hoc prselio cf. Tudebov. XVI, p. 111-117, el
46.
Digitized by
364 FULCHEMI CÂRNOTENSIS
a. 1099. Jordane flumine îndilate loti fuissent % et pal m arum ramos1 apud Iherico in a
horto Abrahae dicto2 collegissent, Robertus, Normannorum cornes, et Robertus,
cornes Flandriae, Constantinopolim navigio appetierunt; deinde Franciam ad pro-
pria remefaverunt3. Raimundus vero iisque Laodiciam Syriae regressus4 est* exin
Constantinopolim , relicta uxore in Lftodida5, rediturus\ Dux au te m Godefridus,
retento sîbi Tanteredo, et aliis pluribus, principatum Iherosolymitanam rexit : b
quem 6 con&ensu omnium sursceperat obtinendum.
CAPITULUM XXXIIIe.
De Boamundo et fialduino, et eorum peregrinatione7.
Quum autem audissent8 domnus Boâmundusd, qui Antiochiae tune principa-
batar, vir prudens et strenuus, et domnus Balduinus9, praefati Godefiridi frater,
qui similher Edessœ civitatis 10 patriaeque affinis trans11 fluvium Eufratfen 12 do-
minabatur13, Iherusalem ab illis qui praeiverant collegis suis captam fuisse, laetis- c
simi effecti Deo laudes exsolverunt inde supplices. Quod si illi, qui festinatione
itineris14 praecesserant, eos bene et utiliter operati fuissent, quamvis eos tardius
subsecuturi essent, hi duo 15 cum suis participes tamen ejusdem fore bravii 15 non
est dubitandum. Erat enim necesse ut terra et civitates cum tanto labore jam
Tirrcis ablatae sollerter custodirentur ; ne forte terra incaute derelicta, si cuncti d
Iherusalem tune17 âbissent, recursu repentino a Turcis usque Persidam jam re-
cuisis resumeretur : unde damnum Francis non minimum cunctis contingeret
ewnisse, tam euntibus quam redeuntibus. Forsitan 18 divina providentia distulit
eos, plus in peragendis quam in peractis negotiis19 judicans eos profuturos. 0
quotiens intérim ipse Balduinus in Mesopotamiae finibus20 praeliis contra TurcoA e
factis fatigatus est! quotque capita eorum caesa illic fuissent recitari non potest.
Sœpe contigit illum cum gente sua21 pauca contra multitudinem eorum magnam
praeliari, et Deo juvante triumpho laetari. Sed quum per legationes eum Boamun-
duspraemonuisset, ut Iherusalem ambo cum suis iter nondum expletum ituri per-
ficerent22, Balduinus illico res suas opportune disponens, se iturum praeparavit23. f
Sed tune audiens Turcos unum cornu patriae suae ingressione pervadi 2\ incepto
dimisso, quum needum exercitulum suum congregasset, cum paucis hostes25 adiit.
1 Ramos pro more, k. b. b. f, h. n. — 2 Om. dicto a. b. f. c. h. — • Repatriavêrunt. a. B. F. o. feu —
4 Syriœ tune régressas, l. — 5 Locuturus cum imperatore, relicta uxore apud Laodiciam. l. — 6 Quem ipse,
vir nobilitatis et hmmititatis. l. — 7 Quomodo Boamunéus et Baldewinus adeunt Jérusalem, i. — 8 Andisset. c.
— 9 Qui principatum Antiochenum vir prudens ttrenue regebat, et Baldewinus. L. — - 10 Civitati. a. b. Urbiè
Edessœ. l. — 11 Circa. i. — 12 Euphraiem potestate. a. b. f. h. — 15 Mesopotamiam potestate dominons fa-
mosa. u — 14 Festinatiore itmere. a. b. f. h. h. liinere festinaiiori. l. — 15 Essent, Buamundus et Baldewi-
nus. a. b. f. n. — ■ 16 Bravii eos fieri. l. a. b. f. b. — 17 Om. tanc a. b. F. w. — 18 Unde detrimentum non
minimum +mnikus Francis tam euntibus quam redeuntibus oriretar. Sed terra intérim sic custodùa, primis et
postremis grande proficuum foret; forsitan. a. b. F. g. b. — 19 Peractis sam miiitiœ. a. b. f. n. Negotivs suis. k.
— 20 Finibus, circa Eufraten. l. — 21 Om. nui a. b. *. h. l. m. — 22 Iter soiitum et diu inceptum expleturi
arriperent. l. — 23 Indilate rébus suis disposais et locatis, iturum se statuit. l. Paravit. a. b. f. h. b. — - 24 AU
lidi. a. b. f. n. Pervadere. m. (quod leges grammatical postulant). — 25 Turcos. a. b. Illos Turcos. f. n.
* Cf. Raimund. de Aguikrs, c. xx, p. 3oi, 3oa. e Bongars. c. xx, p. 4oo.
k Cf. WiUelm. Tyr. 1. IX, c. xni, p. 383-385. d Cf. Willeim. Tyr. 1. IX , c. xiv, p. 385-386.
Digitized by
HISTORIA iHEROSOLYtalTÀNA. 365-
a Qui quum arbitrati essent jam eum iter suutti incepisse, die quadam qtiuih irt a. io99.
tabernaculis suis securi essent, viso signo albo quod bajulabat Balduintis, quan-
tocius paVefacti fugerutot1. Quos quum parum cum paucis* fugasset, ad id tjuod
prius inceperat rediit. Et ingressus iter, Antiochia dexterata venit Laodicidm \
ubi stipendie* viatico empto, et clitellis reforma tis, abivimus. Mensis3 November
b erat. Quumqué Gibellumb transissemus\ Boamundum in teiitoriifc suis liospitatum
ante oppidum quoddam, Valenitim6 nominatum, assecuti sumus*. Erat cùni eo ar-
chiepiscopus quidam Pisanus, nomine Daibertusd, qui cum quibusdam Tuscânis
et Italis Laodiciae portui navigaiis applicuerat, et ibi nos exspectabant, nobiscum
ituri0. Aderatque quidam episcopus de Apuliae. Cum domno Balduino état tér-
c tius. Quibus ita amicabiliter glomeratis, aestimati sumus7 nutaefo .xxv.8 millia
utriusque sexus tam peditum quatn equitum. Et quum fines Sarracenôriita inte-
riores introissenius, et ab incolis regionis nobis satis infestis9 nec panem, née
aliquid edulii babere possemus, quià nec erat qui daret, vel qui venderet; sti-
pendio quidem nostro magis magisque consumpto, contigit10 multos famé anxiari.
d Equi quoque et jumenta, déficiente annona, dolore geminato nimis angebantur.
Ibant, nec manducabant. Tune autem erant in ipsis agris cultis, per quos euntes
transibamus, messes quaedam, quas vulgus vocat11 cannamelles, harundinibus fere
similes. A canna et melle nomen compositum, uhde et mel siîvestre, ut putô, di-
citur, quod de his sapienter conficitur. Has quidem famelici propter mellitum
e saporem tota die19 dentibus nostris ruminabamus, parum tamen prôficiendo ,3.
Utique pro amore Dei haec et alia multa1*, famem scilicet, frigora, pluvias nimias
sustinebanius. Plerique etiam equos, asinos, camelosque, panis egentes, mandu-
cabant. Insuper15 algore nimio et imbrium affluentia saepissime torquébamur,
nec erat tantum solis aestus quo pannos nostros madefactos exsiccare possemus,
F quum imbrium continuatio vel per quatuor, véî per quinque dies nos vexaret16.
Vidi tune plures tabernaculis carentes imbrium algore exstingui17. Ego Fulcherus
Carnotensis, qui his intereram, vidi quadam die plures utriusque sexus, beslias-
que quamplurimas bac pluvia mori algidissima. Longum est recitandum, et au-
diendi forsan taedium , quia nulla anxietas, nullus dolor défait populo Dei. Saepe
G a Sarracenis in via insidiantibus circa meatus artos plures occidebantur, aut quum
raptum irent pro victualibus quaerendis. Videretis 18 milites nobiles l9, equis quo-
quomodo amissis, pedites effici. Videretis, jumentis deficientibus, capras Sarra-
1 Quantocius statim fàgere cœperunt. à. b. f. n. — 2 Cum duodecim militibus. a. b. f. g. n. — 3 Clitellis
reintegratis hïnc recesserunl. Tune mensis. a. b. f. n. — 4 Regressus est, resumptumque est iter. Mense Novem-
bri, Antiochia dexterata, usque Laodiciam pervenit, ubi iter resumpsit, et quum Gibellum postea transisset. t..
— 5 Transisset. . . assecutas est a. b. f. n. — 6 Om. nobiscum ituri a. b. f. n. — 7 /Estimabantar. a. b. f. i.
ÀZstimati sunt. k. jEstimantur. n. — 8 Supra xxv addit cod. c inter lineas : ce. — 9 Odiosis incolis regionis.
a. b. f. n. — 10 Contigit tune. h. k. — 11 Agris cultis, messes qumdam, quas vocant. a. b. f. n. Quam vocant. i.
Vulgo vocatœ. k. — 12 Om. tota die a. b. f. n. — 13 Proderat. a. b. f. n. — 14 Et cmtera hujusmodi. a. b. f.
i. l. n. — 15 Sustulerunt. Quibus, sed inopioribus, neçesse fuit equos, asinos, camelosque comedere. Insuper,
quoniam hiems erat. l. — 16 Solis œstus tantum quo exsiccari possemus, quum per quinque vel quatuor dies
imbrium coniinuatione madidi essemus. a. b. f. n. — 17 Interiri. a. b. lnterire. f. n. — 18 Videresque. i. hic
et ubique. — 19 Milites progenie inclytos. à. b. f. n. Milites inclytos. l.
' Cf. Waielm. Tyr. /. c. p. 386. t. III, p. ia43-ia45, et liai. sacr. t. III, p. 368-373.
b Djebali. (Cf. p. 3g , annot. a» et p. 353, annot./.) • • Quidam quoque de Apulia episcopus Ârianensis. »
6 Hodie Belnias. Urbs illa, quœ tune erat sedes epi- (Willelm. Tyr. /. c.) Episcopus ille, Girardus nomine,
scopalis, aSaladino, an. 1188, eversa est. (Cf. Eracles, inter Boamundi comités a Tudeb. imit. supra mémo-
1. XXIV, c. xii, edit. Acad. t. II, p. îaa.) ratur. (Vide p. 177, et annot. a. Cf. quoque Ital. sacr.
4 Cf. supra, p. aa6, annot./; cf. quoque Or. Christ t. VIII, p. ai4.)
Digitized by
Google
366 FULCHERII CARNOTENSIS
A- »<>99- cenis ablatas, vervecesquea superpositis sarcinis valde fatigari, et dorsa eorum a
mole illius sarcinae corrumpi. Bis in hac via, non ampli us, panem et annonani
commercio carissimo, scilicet a Tripolitanis 1 et Caesariensibus 2, habuimusb.
Patet ergo quoniam vix poterit quis3 magnum aliquod nisi cum magno labore
adquirere. Magnum quiddam fuit, quum usque Iherusalem pervenerimus. Qua
visita ta, consummatus est labor diuturnus. Quumque Sanctorum Sancta deside- b
ratissima* inspiceremus, ingenti gaudio repleti sumus. 0 quotiens ad memoriam
reducebamus illam Daviticam prophetiam qua dicit 5 : Adorabimus in loco ubi
steterunt pedes ejusc\ Quod nimirum6 in nobis tune7 impleri vidimus, quamvis
aliis multis similiter pertineat. Illuc* quidem ascendimus tribus, tribas Domini,
ad confidendum nomini sancto ejusd. Die9 illo quo Iherusalem tune introivimus, c
sol retrogradus, descensu hiemali peracto10*, recursum resumpsit ascensibilem.
Quumque Sepulcrum dominicum, atque templum ejus gloriosum, et cetera11
loca sancta visitassemus, die quarto Bethléem adivimus, ut nocte ipsa dominical
Nativitatis revolutionem f celebraturi annuam1*, praesepio, ubi Jesum Maria vene-
rabilis13 mater reclinavit, praesentialiter pervigiles in orationibus assisteremus l\ d
Quam noctem15 quum decentissime, obsequio competenti ab episcopis et clericis
decantato, deduxissemus, hora diei tertia, missa quoque tertia16 celebrata, Iheru-
salem remeavimus. 0 quantus tune erat fœtor circa muros civitatis, intus et extra,
de cadaveribus Sarracenorum adhuc ibi marcentium, quos urbe capta collegaR
nostri trucidaverunt 17, ubicumque eos assecuti fuerant18! Quum autem et nos et e
jumenta nostra quiete necessaria aliquantisper vegetati essemus, et patriarcham
in ecclesia Sancti Sepulcri tam dux quam ceteri optimates praefecissent, scilicet
domnum Daibertum superius memoratum*, redintegrato 19 stipendio et jumentis
nostris oneratis, regredientes descendimus ad flumen Jordanicum20. Tune placuit
quibusdam de exercitu posteriore in Iherusalem remanere, et quibusdam de priore f
nobiscum remeare. Dux autem, sicut piïus, terram Iherosolymitanam strenue
rexit 21 .
Idihus in ternis Augusti tune satis aegris k
Corruit Urbanus prxsul Romae venerandus22.
1 Sarracenis Tripolitanis. a. b. f. n. — 2 Cœsariensibus Sarracenis. k. — 3 Quoniam aut vix aut nunquam
poterit quis. a. b. F. n. Aliqais. h. — 4 Desiderantissima. c. — 5 Quotiens memorati fueramus illius prophetiw
Daviticœ. a. b. f. n. Prophetiam quœ est. l. — 6 Quod miraculum. k. — 7 Quod de nobis completum tune. a. b.
f. n. — 8 Illic. d. h. — 9 Ad conjitendum nomini ejus. Quum autem ad portam civitatis pervenissemus , dux
Gode/ridas et frater ejus Eustachius, Balduini fratres , una cum populo omni exierunt obviam nobis, clericis prœ-
euntibus cum c rue i bus et cereis accensis, pro nobis Domino exsultanler psallenlibus , et usque ad Sepulcrum Domini
deducentïbus. Die. l. — 10 Descensione hiemali peracta. l. — 11 Cetera cuncta. l. — 12 Annuam revolutionem
celebraturi, ubi natus ipse fuit Christus. L. — 13 Om. Maiia venerabilis d. h. k. — 14 Revolutionem celebraturi
annuam, ubi Christus fuit natus, in orationibus pervigiles siaremus, a. b. f. n. — 15 Qua nocte. l. — 16 Quam
noctem cum obsequio condecenti expleto, hora diei tertia, missa quoque tertia. c. — 17 Trucidaverunt. h. Trn-
cidaverant conseil nostri. Qua de re. l. — 18 Trucidaverant , unde nares nostras et ora oppilare nos oportebat.
a* b. F. n. — 19 In ecclesia Sepulcri Dominici , Daybertum scilicet, superius memoratum, prœfecissemus , refor-
mata, a. b. F. n. Et patriarcham in monasterio Sepulcri Dominici prqficeremus, illam scilicet qui archiepiscopus
fuerat Pisanus, Daibertum nomine, renovato. l. — 20 Jordanem. l. — 21 Dux Godefridus terram, sicut antea,
rexit. a. b. f. n. Dux autem regnum, ut prius, nobilitavit. L. — 22 Duo isti versiculi in h. desunt.
* Cf. supra Tudeb. IV, i, p. 29, i3o et i84, qui verba hiemali peracto legilur inter lineas in cod. a: Sci-
Christianos per Roman iam errantes inopia simili afflictos licet in festo sancti Thomœ apostoli Quod, ut videtur,
fuisse narrât. manu saeculi xm1 scriplum est.
b Cf. Willelm. Tyr. /. c. p. 386. f Cf. Willelm. Tyr. I. c.
c Psalm. cxxxi, 7. » Cf. Wiileim. Tyr. 1. IX, c. xv, p. 387, 388.
Cf. Psai.ii. cxxi, 4. h Id est die xi* mensis Augusti, A. D. 1099.
• Id est die xxi* mensis Decembris, A. D. 1099. Post
Digitized by
Google
HISTORIA 1HEROSOLYMITANA.
CAPITULUM XXXIV.
De reversione ducis Boamundi et comitis Balduini ad propria1.
a Anno* ab Incarnatione dominica millesimo centesimo, die anni2 primab, in a. hoo.
Ihericho ramis palmarum caesis3 ad deferendum \ ut mos est, omnes assumpsi-
mus, et secunda die5 iter remeabile cepimus. Plaeuit0 principibus nostris per
urbem Tyberiadem juxta mare7 transire. Quod mare de dulci aqua congregatum,
duodeviginti mîllibus passuum8, et quinque in latum, vel juxta Josephumç qua-
b draginta stadiis in latitudine, et centum in longitudine9. Deinde per Caesaream
Philippin quae Paneasd iingua Syriaca dicitur, ad Libani montis radicem sitam, ubi
fontes duo emergunt, unde Jordanis fluvius exoritur, qui postea mare Galilaeae se-
cans, in mare Mortuum se ingerit. Hicautem lacus, Genesar dictus, quadraginta sta-
diis in latitudine10, centumque in longitudine11, juxta Josephum*. Quod12 (lumen
c deinde per alveum unum perçu rrens ingerit se in mare, quod Mortuum dicitur,
eo quod nihil gignat vivum, qui lacus, Asphaltites dictus, sine13 fundo esse cre-
ditur, in abyssum civitatibus ibi subversis, Sodoma scilicet et Gomorra14f. Ego
autem callidius de fontibus his conjectabam, imitans beatum Iheronymum,quem
legi in expositione ejus super Amos prophetam 15, quod Dan in terminis terrae Ju-
d daicae sit, ubi nunc est Paneas*, et quia tribus Dan illic aedificavit civitatem, quam
nomine patris sui vocaverunt Danh. Hac de caûsa sentio fontem illum vocari Dan,
et alterum Jor, qui huic adjungitur16. Venimus autem ad17 urbem fortissimam,
quam18 Balbac19 nuncupant20, a Salomone conditam, mûris eminentibus circum-
tectam, et Thadomori ab eo appellatam, duorum dierum itinere a superiore21
£ Syria distantem, et a maxima Babilone sex mansionibus procul distantem, ab
1 De eo quod Boamundus, Antiochiœ princeps, a Turcis captas est, et postea redemptus est x. — 2 Sed quam
in Jordane Jlumine loti fuissemut , anni die. l. — 3 Ramos palmarum cœsos. L. — 4 Om. ad deferendum h. —
b Ad afferendum coaptavimus, secundaque. a. b. f. n. — 6 Tune quidem plaçait. à. b. f. n. Tune plaeuit. l. —
7 Mare Galileœ. a. b. f. n. — 8 Millibus passuum habel in longum. a. b. f. n. Ut œstimo, passuum (extendi-
tur. i.) in longum. d. h. k. — 9 Om. vel juxta Josephum longitudine a. b. f. n. — 10 Longitudine. m. —
11 Latitudine. m. — 12 Radicem sitam, ubi font oritur unus, quem alii (oritur unde duo alii. k.) Jor dicebant, alii
Dan, qui rivulo suo decurrente per mare transit Galileœ, quo mari transita, associatur ei alter horum a parie
altéra descendent, qui simul juncti Jordanem ejfficiunt; quod. h. k. — 13 Nunc sine. d. h. k. — 14 Gormorra. e.
— 15 Super prophetas. k. — 16 Om. Quod Jlumen deinde huic adjungitur A. b. f. g. n. Alterum Jor, qui
ex altéra parte huic adjungitur, unde Jordanis nominatar. h. Jor, quia extra mare Galileœ huic adjungitur. k.
— 11 Juxta mare transire; deinde per Cœsaream Philippi. Ibi a Libani montis radice duo fonticuli Jor et Dan
oriuntur, quorum rivulis, non longe cursione simul junctis , Jordanis jlumen inde efficitur, quod postea per mare
Galileœ prœterit et inde procedit; quod deinde procurrit usque abyssum illam quœ in lacu quo quondam civitates
pravœ subversœ sunt, Sodoma scilicet et Gomorra, lacu magno sine fundo redundat, in quem se Jordanis influit
Venimus autem ad. l. — 18 Ad castrum quod. h. k. Castrum illud quod. a. b. f. n. — 19 Baldac. a. b. Balac. m.
— 20 Nuncupant, situ forti factam. a. b. f. n. — 21 Om. superiore m.
' Bongars. c. xxi, p. 4oa. ' Gènes, xviii, ao; xix, a4, a8.
b Id est die i* menais Januarii. Ab eo mense annus » « In terminis terra? Judaicœ, obi nunc Paneas est. >
tune ssepissime initium duce bat. (Cf. Mabill. De re dipl. (Sancti Hieronymi Commentarior. 1. II, in Amos proph.
1. U.c. xxiii, n. ix, p. 176.) c. vin, i4; ed. D. I. Martianay, Paris. 1704, t. III,
e Cf. Flav. Joseph. De bello Jud. I III, c. x, n. 7, 8, p. i444.)
t. II, p. 178, 179, ed. Dindorf, Paris. 1847. * Cf. Jud. xviii, 39. Quœ urbs olim Lais vocabatur.
d Hodie Banias. Hœc civitas a Francis Belinas voca- 1 • Hebraice Tadmor. » (Thadamora ap. Flav. Joseph,
batur. in Antiq. Jud. 1. VIII, c. vi, n. 1, t. I, p. Soo, ed.
• Cf. Flav. Joseph. /. c. Dindorf.)
Digitized by
Google
368
FULCHERII CARNOTENSIS
) 100.
Eufrate vero diei unius. Hanc Graeci Palmyrama vocant. lllo in loco fontes et a
putei nimis abundant. Nam in inferiori terra nusquam aqua invenitur1. Ubi Turci
Damasceni nobis obvii venerunt, quadringenti 2 ferme milites. Et3 quia didi-
cerant nos esse inermes, et laboris causa valde fessos\ arbitrati sunt nos quo-
quomodo debilitare. Quod si forte postremos die illo domnus Balduinus sollicite
et caute non conservaret, multos de nostris occiderent. Inundatione5 enim plu- b
viarum et arcus et sagittœ defecerant eis, quia cum glutine in locis illis adaptantur.
Boamundus quippe in primo cuneo praeibat. Itaque Deo auxiliante nihil apud nos
lucrati sunt. Tune castra nostra metati sumus ante oppidum praedictum. Sequenti
vero die plus mari appropiantes, ante urbem6 Tortosam et Laodiciam transivi-
mus. Ibi quoque Raimundum comitem repperimus, quem illic reliqueramus\ Et7 c
quia cara erat annona, nibil ibi ad emendum invenimus, unde vivere possemus.
Quapropter8 usque Edessam properare non cessavimus.
CÀPITULUM XXXV.
De captione ducis Boamundi.
Boamundus igitur Antiochiam primitus advenit9, ubi a suis gaudenter est sus-
ceptus. Deinceps regnum suum per sexmenses ut prius obtinuit. Sed quum, Julio
mensesequen te, urbem Melitiniam 10 c vocatam cum pauca gente appeteret 11 (quam d
ei, qui urbis ejusdem patronus erat 12, Gabriel d Domine, redditurus erat, jam per
legationes amicitiae mutuae* conventione facta), obvius illi fuit admiratus quidam,
1 Om. a Salomone conditam nusquam aqua invenitur A. b. f. h. n. — 2 Trecenti. a. b. f. h. n. Ferme
trecenti. l. — sIn infima harum paginarum parte variantem cod. t lectionem usque ad lib. i. calceiu ex-
hibemus*. — 4 Et itinere valde fessos. a. b. f. n. — 5 Occiderent. Non enim habebant unde se defenderent,
arcubus etsagittis carentes, et lanceas non habentes. Inundatione. h. k. — 6 Urbes. a. b. f. n. — 7 Oru. et d.
— 8 Reperimus, quem ibi desieramus dum Iherusalem iremus; in Laodicia scilicet, ubi nihil mercationis stipen-
diante habere potuimus, quia rara habebatur annona; quapropter. a. b. f. n. — 9 PerveniU A. b. d. f. h. n. —
10 Meletiniam. a. b. d. h. i. k. hic et ubique. — 11 Buamundus appeteret. i. — 12 Patronus Armenus eral. i.
Patronus erat Armenus quidam, a. b. f. n.
' cEtPalmyram in terra solitudinis. ■ (III Reg. ix,
18; II Pabalip. vui, 4.)
b Cf. supra, p. 364 , a.
c Hodie Malatia.
d Arme ni ce Khauril , sive Khouril. (Cf. Mat th. Edes-
sen. ed. Dulaurier, c. cxlix ,p. a i a , et clxviii , p. a3o ,
in Hist. Arm. I, p. 5i, et annot. a.)
• Cf. Willelm. Tyr. 1. IX, c. xxi, p. 3g6 et Matth.
Edessen. c. cxlviii, Hist. Arm. I, p. 5i.
* Et quia didicerant nos esse sine armis , et fatigatione iti-
neris débilitâtes, arbitrati sunt quoquomodo nos inquietare.
Quod si forte Balduinus Rotbasiensis , hoc pnecavens, non cus-
lodiret cum paucis armatis postremos exercitus nostri , die illo
nimirum multos de nostris occiderent , qui inermes erant, arcu-
bus enim et sagittis disglutinatis ab imbribus tantis, quia cum
glutine coaptantur. Buamundus quidem an tenus soilicitabat
exercitum. Itaque, Deo auxiliante, nibil apud nos lucrati sunt.
Tune autem ante illud castrum tentoria tiximus nostra die illa.
Illinc, die sequenti sane exorsi, via m resumpsimus nostram,
plusmari appropiantes , et ut eundo , sic et redeundo , ante Tor-
tosam et Laodiciam urbes transivimus. Apud Laodiciam , in
qua iterum Raimundum comitem invenimus , nibil mercationis
stipendiant habere potuimus, quia rara enim ibi habebatur
annona. Quapropter usque Rothasiam properare non cessavi-
mus. Buamundus vero ad Antiochiam anterius pervenit, ubi a
suis gaudenter suscep tus, regnum suum per sex deinceps men-
ses obtinuit. Sed quum, mense Julio sequente, urbem Meleti-
niam cum pauca gente appeteret (quam ci , qui ejusdem urbis
patronus et senior, Armenus quidam redditurus erat , jam
per legationes conventione facla mutus amicitiae), obvius illi
fuit admiratus quidam, nomincDanisman, cum suis, sic impru-
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
369
a nomine Danisman*, cum gente Turcorum magna , moliens Boamundum impru-
denter sic ambulantem intercipere. Et non longe ab urbe praefata insiluerunt in
eum undique gens illa nefaria, quae in insidiis latitabat. Et non audentes nostri
praeliari1, quia pauci erant2, statim fugientes in dispersionem fugati sunt; de
quibus Turci multos occiderunt, et pecuniam eorum totam habuerunt. Boamun-
b dum vero comprehensum in captionem secum abduxeruntb. Quumque hoc in-
fortunium ab illis qui evaserant divulgaretur, orta est genti nostrae grandis inde
desolatio. Verumtamen dux urbis Edessae Balduinus, congregatis Francis quot-
cumque potuit, Edessenis scilicet et Antiochenis, hostes praedictos, ubi eos esse
audivit, quaerere non distulit. Boamundus etiam, cincinno3 capitis sui absciso,
c mandavit hoc intersigno Balduino praedicto, ut ei citato auxilio pro amore Dei4
succurreret. Quod quum audisset Danisman, metuens horum animositatem, non
est ausus ulterius an te urbem Melitiniam morari, quam obsidione cinxerat; sed
paulatim ante nos fugiendo, ad propria sua remeare curavit. Unde multum dolui-
mus, quum per très dies illos ultra urbem praedictam persecuti sumus, qui li-
d bentissime contra eos dimicassemus. Quumque sic regrederemur, praedictus Ga-
briel urbem Melitiniam Balduino reddidit0. Quibus amicis effectis, et custodibus
suis intromissis, Edessam urbem Balduinus rediit, et Antiocheni de domino suo
mœsti ad sua regressi sunt5.
.A 1100.
CAPITULUM XXXVI.
De morte régis Godefridi6.
Quumd autem ipse Balduinus frueretur sua prosperitate, ecce nuntius veniens
1 Om. prœliari h. k. — 1 Pauci erant agere prœlium. x. — 3 Cicigno. a. b. h. Cycigno. d. — 4 Christi. d. h.
— 5 Om. et Antiocheni regresti sunt a. b. f. n. — 6 De morte régis Godefridi cui Baldewinus suecessit,
et ut Iherosolymam venerit x.
* Kumusch-Tekin sive Kemeschtekin , Theilou filius ,
Tel Mohammed Ibn-el-Danischmend (!d est doctoris Ji-
lias) , civitatem Sebastem tune regebat. (Cf. Mattlt. Edes-
sen. I, p. 5i , annot. î ; Ibn Khaldun. op. cit. p. 54 , et
Reinaud. Extr. p. i5; vide quoque supra» p. 227, an-
not. c.)
h Cf. Willelm. Tyr. I c. p. 396; Order. Vital. I X,
xxiii, t. IV, p. i4o, et Matth. Edessen. Hist. Arm. 1. I,
p.* 5a.
* Quam urbem cognato suo Balduino de Burgo Bal-
duinus dono dédit. (Cf. Matth. Edessen. I. c.)
4 Bongars. c. xxn, p. 4oa.
denter ambulantem intercipere cupiens. Et non longe ab urbe
praefata insiluerunt undique subito gens illa nefaria , callide in-
sidians advenus Francos irruentes. Quibus itaque insultu re-
pentino accurrenûbus, quia Franci pauci erant, pnelinm inire
non audentes , statim in fugam versi sunt. De quibus multos
Turci occiderunt, et pecuniam eorum multimodam corripue-
runt. Buamundum vero comprehensum in captionem abduxe-
runt. Quum autem hoc infortunium indilate ab illis qui evase-
rant divulgaretur, orta est inde genti nostrae desolatio grandis.
Attamen Balduinus, qui dux Edessae urbis erat, congregatis
Francis quoscumque potuit, Edessenis scilicet et Antiochenis,
hostes prsedictos, ubi audierat eos esse, quaBrere non distulit;
Boamundus etiam, cicigno capitis sui jam absciso, Balduiuo
legationem miserai, ut ei cito subveniret, hoc intersigno eum
III.
crednlum faciens. Danisman autem hoc audito, qui Ba(duini
probitatem Francorumque aoimositatem formidavit , non ausus
estamplius ante Meletiniam esse, quam obsidere inceperat, sed
paulatim ante nos, tanquam ad propria sua remeans, fugax abi-
vit. Qua de re doluimus, quum per très dies ultra urbem illam
prosecuti eos su m us , si nos opperiri vellent. Quum autem re-
grederemur, urbs praefata, unde Turcos fugaverunt, Balduino
reddita est, et Gabrihele, patrono urbis , amicabiliter homine
Balduini effecto, idem dux ad Edessam urbem revenus est.
Ubi praelia plura ipso anno contra Turcos egit, triumpho supe-
rans eos , de nobilioribus occideodo et capiendo.
Nuntialum est ei Godefridum fratrem suum apud Ihero-
solymam xv kal. Augusti obisse.
47
Digitized by Google
570 FULCHERII CARNOTENSIS HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
ab Iherosolymis, întulit ei quia dux Godefridus, germanus ejus, .xv. kaL Augusti1 a
diem clauserat extremum apud Iherosolymam1.
EPITAPH1UM DUCIS GODEFRID1 *.
Ad caput hoc anni post captam contigit urbem5,
Ad meriti cumulum Dominus tibi, dux Godeiride,
Contigit hoc regnum. Sed tempore non diuturno B
Tu perfunctus eo, natura dan te, ruisti.
Orto sole semel sub fervescente Leone \
jEthera scandisti laetans, Michaele levante.
EXPLICIT LIBER PRIMUS4.
1 Balduinus sic frueretar, ecce nantius dicens ei quia Godefridus germanus ejus apud Iherosolymam diem
clauserat extremum, decùno quinto kalendas Augusti : quod anno post Iherusalem captam secundo contigit. A. b.
f. n. — 2 Sic k. Om. Epitaphium ducù Godefridi k. B. c. d. b. f. g. h. i. l. m. n. — 5 Hic versus, in *, ad
calcem hujus epitaphii legitur. — 4 Om. Ad caput hoc anni Explicit liber primus a. b. f. g. n. Om.
Explicit liber primus d. b. h. k.
" Id est die xvni* mensis Julii , A. D. 1 100. Cf. Wil-
lelm. Tyr. 1. IX, c. xxm , p. 399.
h Hic primas est apod Fulcherium focus unde con-
fiai quod supra (p. 35o, annot.a) prolulimus, videiicet
ipsi, pro more sus œtatis, placuisse solem in unum-
quodque Zodiaci signum xv kal. cujusque mensis in-
gredi. Quem enim prius, xv kal. Aug. diem clausisse
extremum dixerat , nunc primo die ab ingressu solis in
Leonem,
Orto sole semel sub fervescente Leone ,
« œthera scandisse » canit.
lllud vero cujusque signi exordium buic diei, nempe
a. d. xv kal., affixum plurimis ejusdem modi consonantits
loci qui sequunlur hujus historié corn probant : videlicet
cap. xxxiii, p. 4i5 (A. D. 1 io5) :
Jam decies orto Phœbo sub Virginis astro ,
Quum solida terras spectaret imagine luna ,
Sexta kadendarum Septembres quum legeretur,
QuaB trinœ temporis notationes (solis in Virgine, lune
et kalendarum) xxvn"" diem Augusti désignant, si sol in
Virginis signum xv kal. Sept, ingressus esse censeatur.
Hoc de Virgine confirmatum est eodem Hbro,c. vm ,
p 444 (A. D. 1119):
Prasbuerat biduo sol lumen Virginia astro
Claraque tune décimas rutilabant cornua luna?.
Numerus aureus A. D. 1119 legitur XVlII, et pri-
mam Augusti lunam x° die mensis indical. Décima
ergo luna xix* die Augusti (xiv kal. Sept.) affulsit, qui
secuodus est Virginis, si xv kal. Sept, sol hoc signum
adierit.
Eodem libro, c. xxvi, p. 45g (A. D. 1 1 a4) de Tyro
narra lu r :
Quum ter Fusor aquae valido reparatur ab igne ,
Plebs de Iherusalem communiter exit in hostem :
Hoc Gt et in prima feria , luna quoque prima.
Tertius dies ab ingressu solis in Aquarium, sumpto
a xv kal. Febr. initio, vicesimus est Januarii, qui cura
prima feria , sive dominico die , A. D. 1 1 ils , rêvera con-
gruit, itemque cura prima luna, si kalendarium lunare
perpetuum, numéro aureo adhibrto, qui buic anno IV
inscribitur, adieris.
Tyrus circuinsidetur xv kal. Martii (c. xxvn, p. 59) :
Introduite quidem tune Pisces sole gemellos.
Quibus verbis poetice noster interpretatur quod vul-
gari sermone dixerat xv kal. Mart. accidisse.
De urbis expugnatione , c. xxxiv, p. 465, legimus :
Sub Cancro Phœbos fuerat ter septies ortus
Quando Tyrus eapîtur et redditur et superalur ;
Nam nouas Julii contigit hoc fieri.
Utraque computatio, si a xv kal. Jul. solem in Can-
crum admiseris, in vu"" diem Julii incidit.
Adde quoque, si placet, hoc barba rorum more potius
quam Latinorum scriptum (1. III, c. xlii, p. 472 1 anno
Doraini 1 ia5) :
Quiuquies exortis in quinis quinque Gemellis ,
Idibus in ternis quum Junius xstuat auris.
Si vicesimus quintus (quem indicat) dies Geminorum
cum m id. Jun. componatur, primus in xv kal. Jun.
incidit.
Quotiescumque ergo Fulcberius hoc modo dies nume-
rat, a xv kal. die procedit. Idem autem signorum initium
exhibent omnia fere medii œvi kalendaria, missalibus
vel sacramentariis preposita, ulputaBibl. imper, f. Lat.
n° 2290 (ix* sœculi); n* g43a (x1 vel xi1 saec.); n* 819
(xf ssbc.); n° 8a4 et n* 9441 (un1 sec.); n* 835
(xiv* sa?c); n* 827 (xv1 sœc). Si qua occurrit discre-
pantia , ea modo hic , modo illic invenitur, alque ita scri-
bentis errori imputanda est. Adde quod hoc ipsum pro
lege habebatur, quum legatur apud Bedam : • Singulis
t autem signis xxx partes. . . . Sol xxx diebus et decem
« semis horis illa percurrit, a medio mensis, id est xv* kal.
• die semper incipiens. » (De natura rerum, c. xvn, t. II,
p. a5, Basil. i563.) Quum enim sol totum Zodiaci or-
bem, inter duodecim signa pari 1er divisum, annua
conversione perlustrel, si Arielis initium a xv kal. api i-
les ordiaris , ita inter duodecim menses trecenti et sexa-
ginta quinque communis anni dies distribuunlur, ut,
interjecto, modo tri gin la, modo triginta et unius die-
rum spatio (excepto Aquario qui in Februario desinit,
cuique ita viginti oclo tantum annumerandi sunt dies),
sol conslanter xv kal. in singula signa ingredi videalur.
Hanc regulam Beda in kalendario quod ipse edidit obser-
va vit, atque ceteris procepti atque exempli auctoritate
indîxit.
Quse autem fuerit moris hujus origo, et qua vi, ab
antiquitate, invita quidem astrologîa, obsequentibus
autem ipsis astrologîa? docloribus, tamdiu perduraverit,
si noscere cupias , lege quod fusius disseruimus in Aca-
demiae noslrae Commentationum libro (Mém. deTAcad.
des inscriptions et belles-lettres, L XXIV, 2e partie).
Digitized by
INDEX CAPITULORUM LIBRI SECUNDI.
I. Qualiter fialduinus ad regendam Iherosolymam permit.
II. De insidiis Turcorum in via praetensis, et mirabili probitate Balduini comitis.
m. Bellum duriftsimum contra Turcos.
IV. De expeditione Balduini in Arabiam.
V. De Mortuo mari.
VI. De substitutione régis Balduini et exiguitate ipsius regni.
VIL De substitutione Tancredi apud Antiochiam.
VIE. De obsidione castri Arsuth et ejus captione.
IX . Quomodo Caesarea civitas capta ait.
X. Quod in Caesarea archiepiscopus sit ordinatus.
XI. De praelio satis cruento Christianorum atque Turcorum, in quo Ghristiani victores
fîierunt.
XII. Quanti de Christianis ibi corruerunt.
XIII. De sorte varia praelii hujus.
XIV. De Joppitarum missa legatione ad Tancredum, principem Antiochiae.
XV. De exercitu Babilonico contra Christianos adunato.
XVI. De secunda Francorum miserabili peregrinatione, et de morte Hugonis Magni.
XVII. De captione Tortosae urbis.
XVIII. De miserabili praelio Christianorum atque Turcorum, in quo Christiani occisi, Turci
victores fuerunt.
XIX. De fuga régis Balduini.
XX. Quod rex fugiens ingressus est Arsuth.
XXI. Quod Hugo de Tyberiade atque patriarcha Iherosolymitanus in auxilium régis prope-
raverunt-, et de bello peracto, Christianis vincentibus virtute et auxilio sanctae Crucis.
XXII. Quod rex Accon urbem obsedit.
XXm. De principe Boamundo a captivitate liberato.
XXIV. De rege usque ad mortem pene vulnerato.
XXV. De captione urbis Accon , quœ vulgo Acra dicitur.
XXVI. Quod Boamundus in Apulia transfretare disposuit.
XXVII. Quomodo Antiocheni, contra Parthos dimicantes, capti, et quidam occisi sunt.
XXVIII. De libéra tione comitis Balduini, et de prœlio in ter ipsum et Tancredum.
XXIX. Quod Boamundus in Gallias transfretavit.
XXX. Quod Tancredus, cum Turcis pugnans, victoriam adeptus est.
XXXI. Quod iterum rex Babilonis omnem exercitum suum contra regem Balduinum misit,
contra quos ille semet praeparavit.
XXXII. Pugna Iherosolymitanorum cum Turcis , adepta victoria per virtutem sanctissimae Crucis.
XXXIII. De classe Babiloniorum.
XXXIV. De terrae motu.
XXXV. De signis in cœlo apparentibus.
XXXVI. De praelio Christianorum contra Damascenos.
XXXVII. Quomodo patriarcha Romam petens transfretavit, et de praelio Joppitarum atque Asca-
lonitarum.
XXXVIII. Quod Boamundus, aggregato exercitu, terram imperatoris vastabat.
47-
Digitized by
Google
372
FULCHERII CARNOTENSIS HIST0R1A IHEROSOLYMITANA.
Y Y YTY
AAA1A.
De concordia inter împemtorem et Boamundum sacramento lirmata.
VY
XL.
De obsessione urbis inpoiitanœ.
Yf T
Quomodo urbs Tripolis capta sit.
* YI 11
ALilJ.
Quomodo Berittus civitas capta sit.
Yî llï
ALillJ.
Quomodo rex Balduinus et princeps Tancredus contra Turcos Edessam obsidentes pro-
1£CU sint.
Yf ÏV
ALI V.
i^uomouo oyaon, quœ oagina aiciiur, a rege oaïauino ei a noronensious oosessa aique
capta sit.
Vf \7
ÀLV.
De Turcorum pessima inquietatione, atque régis Balduini et Tancredi contra eos pro~
fectione.
aLVI.
Quod rex Tyrum, quœ Sur dicitur, obsedit, sed nihil profecit.
aLVII.
De morte Tancredi pnncipis.
Y F I7ITT
ALV111.
De signis apparentibtw.
Vf IV
ALI A.
De preliô contra Turcos peracto, in quo rex et Christiani vieti sunl, et per hoc multa
mala provenerunt.
r
L.
De metu mmio qui universos conibebat.
Ll.
De terre motu, et quod rex comitissam Siciliae duxit uxorem.
f TT
LU.
De terre motu multis in loets existante.
I TTT
LUI.
De exercitu Turcorum congregato, et de obsidione Joppitarutn ab Ascalonitis et Babi-
lonensibus.
LtV.
De pugna Turcorum et Antiochenorum , in qua Antiocheni victoriam adepti sunl.
I V
LiV.
De Castro in Arabia constructo.
I VI
De expedîtione régis in Arabiam , et <le his qua* îbi vidit.
LVII.
De mari Rubro.
LVIII.
De flumine Gyon.
LIX.
De Eufrate.
LX.
De maxima pestilentia locustamm.
LXI.
De signo lunae.
LX1I.
De castro prope Tyrum œdificato.
Lxm.
De signo mirabili in sole apparente.
LXIV.
De morte régis Balduini primi.
Digitized by
INCIP1T LIBER SECUNDUS.
DE GESTIS REGIS BALDUINI PRIMI1.
CAPITULUM I.
Qualiter Balduinus ad regendara Iherosolymam perrexit.
a Quum1 igitur intimatum esset domno Balduino quod* omnis populus Ihero-
solymitanus eum in regni principem 3 substituendum heredem* exspectarent, do-
lens aliquantuhim de fratris morte, sed plus gaudens de hereditate, accepte con-
silio, terram suam, quam possidebat, locavit cuidam Balduino h comiti5, cognato
suo,eam committens. Et colligens exercîtulum suum, ducentis0 fere militibus et
b peditibusseptingentis7,iter Iherosolymitanum, .vl nonas Octobris c, incepit. Non-
nulli mirabantur quod cura gente tam pauca erat ausus per tôt hostium regiones
mcedere. Nam plerique propterea pavidi et timidi de collegio nostro latenter re-
cesserunt, nobis nescientibus. Quum autem comperissent Turci atque Sarraceni,
nos ita iter agere, congregatis omnibus suis8 quotcumque potuerunt, ubi magis
c nobis officere arbitrati sunt, obviam armati venerunt. Tum quidem per Àntio-
chiam ivimus, dehinc ante Laodiciam, et Gibellum, Maracleam9d, et Tortosaro,
Àrcbas, et Tripolim perreximus. Tune 10 rex Tripolitanus6 legavit domno Balduino
ad tentorium suum panes, vinum, mel silvestre, id est chucrum11, vervecesque
ad edendumf. Et mandando innotuit illi quod Ducath12*, rex Damascenorum, et
d Ginabadoles l3f rex Galipti 14\ cum Turcis multis et Sarracenis Arabibusque, in via
A. noo.
1 Om. Incipit liber secundus. De gestis Balduini primi. a. b. d. p. g. h. l. n. Liber de Gestis. b. A capite
illo i usque ad cap. toi, lectionem cod. l variantem in iofima pagioarum parte exhibemus*. — 2 Cui
quum promptum fumet quod. a. b. p. 6. n. — 3 Participent. *. — 4 Substituendum in loco fratris suidefuncti
et heredem. i. — 9 Om. comiti a. b. f. g. w. — 9 De ducentis. a. b. h. i. Septingentis. n. — 7 Dacentorum fere
militum et peditum dacentorum. jl. — 8 Om. suis a. b. d. f. h. n. — 9 GibeUum, Valenîam, Maracleam. k. —
10 Meavimus. Ubi. a. b. p. h. — ' 11 Om. id est chucrum. a. b. p. n. Chuerum. d. m. Churum. i. — 12 Duchat. a. b.
Duca. i. Duckac. u. — 19 Ginahadole. a. b. d. h. i. k. Ginahaldole. n. — 14 Admiratus quidam, a. b. f.
' Bongars. cap. un, p. 4oa.
b Sçilicet de Burgo, qui, post mortem Balduini I,
regnum , a. 1 1 18, suscepît. (Cf. supra, p. 36g, annot. c.)
* Id est die u° menais octobris, A. D. 1 100. (Cf. Wil-
lelm. Tyr. L X, c. v, p. 407.)
a Hodie Marakya.
9 Abu Ali Ibn Ammar. (Cf. supra , p. 97, annot. d.)
f Cf. Willelm. Tyr. /. c.
* Deccacus. (Cf. p. 197, annot. <i.)
" Genah Eddaule, civitatis Emessœ princeps. (Cf.
supra, p. 97, annot. c, p. 275, annoL a; Kamel Alto-
varykh, in Hist. Orient, t. I, p. 207, et Ibn Kaldun.
op. cit. p. 57.) In hoc loco, Fulcberius noster Caliptum
(id est Alapiam, Alep) pro Emessa vulgo Camela [la
Chamele) accipit. (Vid. p. 97, annot. b.)
' Cui quum promptum fuitset quod eum omnis populus Ihe-
rosolymitanus exspectarent, urbis,sceptri regnique regem fu-
turum, jam de eo facta electiooe, accepte consilio, locavit ter-
ram suam , quam possidebat , cuidam Balduino , cognato suo ; et
colligens exercîtulum suum de ducentis fere militibus, sed de
peditibus septingentos, iter suum , Jerosolymam iturus, .vi. no-
uas Octobris incepit. Nonnulli mirabantur quod cum gente tam
pauca erat ausus per tôt hostium regiones incedere : quaprop*
ter de collegio nostro plerique , nobis nescientibus , latenter tre-
mebundi et timidi recesserunt. Quum autem hoc comperissent
Turci et Sarraceni , congregaverunt de région ibus suis équités
et pedites quotcumque potuerunt, et ubi magis nobis officere
arbitrati sunt, armati obviam steterunt. Nos quidem dein ante
Laodiciam Gibeilumque, neenon Tripolim transivimus, ubi
rex urbis illius Balduino comiti, bospiteto in suo tentorio, pa-
nem, vinum, mel silvestre, vervecesque legavit, et mandavit
ei quodDucach, rex Damascenorum , et Ginahadole, alter ad-
miratus, cum Turcis multis Arabibusque, in via qua ituros nos
Digitized by
Google
A. noo.
374 FULCHERII CARNOTENSIS
per quam nos ituros sciebant, congregati1 exspectabant. Quodlicet non omnino a
certum esse crederemus, postmodum verum esse persensimus.
CAPITULUM II.
De insidiis Turcorum in via praetensis et mirabili probitate Balduini comitis.
Erat quippe non longe a Beritto urbe, sed quasi milliards quinque distans
juxta mare in via publica meatus artissimus, nobis et omnibus illac transeuntibus
penitusinevitabilis2 ; quem si hostes praemuniti viantibus prohibere voluerint, nul-
latenus3 centum millia militum transire poterunt, quin centum aut sexaginta4 b
viri armati introitum illum violenter contra illos obtineant 5 exspectantes 6. Ideo
inimici nostri illic undique intercipere et occidere nos arbitrabantur. Nos autem 7
illuc usque pervenimus*. Quumque praecursores nostri praedicto meatui appropin-
quassent, viderunt aliquantos de Turcis illis, segregatos ab aliis, contra8 proce-
dentes, et nos explorantes9. Quos quum speculatores nostri perspexissent, rati c
sunt majorem géntem post illos insidiando latere. Quod sicut viderant domno Bal-
duino per unum eorum statim10 innotuerunt. Quo audito, militiam suam per acies
divisam competenter tune ordinavit ad praeliandum. Et signis levatis, paulatim ad-
versus eos progressi sumus. Qui quum bellum mox fore putaremus, cordibus com-
puncti puris11, auxilium de cœlo affore dévote precabamur, ad eos accedentes. d
Continuo autem primo cuneo nostro congressi sunt illi, de quibus aliquanti con-
festim occisi sunt; de nostris vero12 quatuor milites13 vitam amiserunt. Quumque
certamenilludutrinque dimisissent, sumpto consilio, jussumest castra nostra de-
poni, et ad hospitandum extendi, ubi propius accesseramus hostibus, ne videremur
1 Nobis nocituri. a. b. f. n, Congregati nos. d. h. k. — 3 Distans, trames anus juxta mare, nobis et aliis
illac euntibus inevitabilis , et exercitai transitaro angustissimus. A. B. F. n. — 5 Inde prmmuniti fuerint, nul-
latenus. a. b. f. n. — 4 Septuaginta. a. b. f. n. — 5 Introitum ejus artum vi obtineant. a. b. f. n. — 6 Om.
exspectantes a. b. f. n. Expugnantes. h. — 7 Nos autem, Gibello transmisso. k. — 8 Contra nos. a. b. h. n.
— 9 Procedentes, qui adventum nostrum exspectabant A. b. f. n. — 10 Quod statim domno Balduino per
unum nuntium. a. b. f. n. — 11 Puris precibus. i. — 12 De militibus similiter nostris. a. b. f. n. Vero ibi. e.
— 15 Quatuor ibi. a. b. f. d. h. n.
a Cf. Willelm.Tyr. 1. X, c. vv p. 407, 4o8, qui Fui- Orient, t. I/p. 207), Christianos a Deccaoo superalos
» cherium sequitur. Ibn-Alatyr, in Kamel Altavarykh (HisL fuîase scribit.
sciebant, nocituri nobis exspectabant. Quod iicet non omnino
esse certum crederemus, postmodum tamen verum esse pro-
bavimus. Erat enim non longe ab urbe Baruth , sed quasi mil-
liariis quinque distans, trames unus juxta mare, nobis vel aliis
illac euntibus inevitabilis, et exercitui cuivis transituro angus-
tissimus ; quem si bostes inde pnemuniti transituris prohibere
voluerint, nullatenus centum millia militum transire poteront,
quin centum aut septuaginta viri armati introitum ejus artum
vi obtineant. Quocirca nos, gentem videlicet tam paucam, in-
tercipere undique et occidere inimici nostri , contra nos illic
congregati , speraverunt. Nos autem illuc usque pervenimus. Et
quum praecursores nostri praedicto meatui appropinquassent,
viderunt de Turcis Mis plures ante ceteros contra nos proce-
dentes, qui adventum nostrum solerter explorantes et pnesto-
lantes. Quos quum praecursores nostri vidissent , intellexerunt
majorem gentem bostium in loco jam antefato iostare,quod
mox per nuntium unum Balduino notum fieri non distu-
lerunt Quod quum audisset , illico militiam suam quanta ra-
cumque, per acies divisam, competenter ad praeiium ordina-
vit. Et signis levatis, paulatim adversus eos progressi sumus.
Et quum bellum fore certissime crederemus, cordibus com-
puncti puris, auxilium Domini cum precibus prasstolantes,
ad eos penitus accessimus. Mox contra praecursores illos una
de aciebus nostris pneliari cœpit, unde plerique occisi sunt
ex eis. De nostris quoque quatuor ibi vitam amiserunt. Et quum
non morantes ab utraque 'parte , sumpto consilio , jussum est
castra nostra figi, ubi propius hostibus eramus, ne videremur
ab eis timidi fieri, si locum illum tanquam refugi linquere-
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
375
a quasi timidi \ si locum ceu refugi linqueremus. Sed aliud moastraviuius , aliud a. moo,
vero cogitavimus. Àudaciam finximus, sed mortem metuimus. Difficile 2 remeare,
sed5 difficilius ante ire. À nostris hostibus undique obsidebamur. Hinc isti mari-
nis lintribus4, hinc illi a celsis montibus, indesinenter nos urgebant. Die illo
nihil boni, nihil qaietis habuimus, nec5 jumenta nostra quamvis sitibunda ada-
b quata sunt. Ego quidem vel Carnoti, vel Aurelianis mallem esse6; alii quoque 7.
Nocte ipsa tota extra papiliones nostroa pervigiles languimus. Diluculo autem
summo, quum aurora terris umbras dimovere cœpisset, sumpto adinvicem conai-
lio vel viveremus, vel moreremur, tentoriis collectia, regredi per viam qua ivera-
mus8 elegimus, ju mentis 9 nostris de rébus onustis pneeuntibus, clientibusque
c ea 10 minantibus. Milites enim subséquentes defendebant haec a Sarracenis ir-
ruentibus. Nam quum illi nefandi 11 vidèrent nos ita summo mane reverti, confes-
tim descenderunt ad persequendum nos tanquam fugitives. Alii 12 per mare cum
carinis13, alii vero post nos per viam qua ibamus, alii per montes et colles, tara
équités quampedites, per angiportum, sicut oves adovile, ante se nos minabant,
d ut exclusos a planitie14 quadam, quae ibi est in exitu angustissimo inter salum et
montem , ad interimendum nos facile interciperent. Sed non sicut rebantur coati-
git. Viri enim nostri statuerunt inter se, dicentes : « Si in planitie 15 illa patula nos
« persequentes poterimus intercipere illos, forsitan Deo juvante contra eos reveiv
« tentes, et bene pugnantes, eruemur ab illis. »
CAPITULUM III.
Bellum durissimura contra Turcos.
e Jamjam* autem e navibus exsiliebant lô, jam incautos17 prope mare pergentes 18
decollabant19; jamque in planitiem praedictam post nos descenderant, et sagittas
1 Castra nostra defigi, ubi propius hostibus accesseramus, ne ab eis quasi timidi videremur. a. b. f. n. —
2 Difficile erat. A. b. f. n. Difficile est. k. — 5 Sed non. k. — 4 Navibus. a. b. f. n. — 5 Nec hommes, nec. i.
— 6 Esse quam illic. a. b. f. h. k. n. — 7 Alii quoque quamplures similiter. k. — 8 Om. per viam qua ivera-
mus a. b. f. if. — 9 Et jumentis. k. — 10 Om. ea m. — 11 Perfidi. a. b. f. n. — i- 12 Alii quidem. a. b. f.
v. n. — 13 Navibus. a. b. f. n. — 14 Ut excursa (excusa, d. *.) planitie. d. h. k. — 15 In platea. a. b. f. n.
— 16 Navibus ad terram prosiliebant. a. b. f. n. — 17 Vi captos. b. e. m. — 18 Gradientes. k. — 19 Insidiis
factis decollabant. a. b. f. h.
* Bongars. c. xxu , p. Ao3.
mut. Sed aliud monstravimus , aliud vero cogitavimus. Auda-
ciam finximus , sed mortem metuimus. Difficile remeare. Ab
hostibus illis undique obsidebamur : hinc isti marinis navi-
bus, hinc illi a celsis montibus, nos incessanter coercebant.
Illo die sive bomines sive jumenta nihil boni alicujua vel quie-
tis habuimus. Ego quidem vel Carnoti vel Aurelianis mallem
esse quam ibi; alii quoque. Nocte tota etiam extra papiliones
nostros pervigiles undique conservavimus. Mane autem facto,
sumpto consilio vel viveremus, vel moreremur, tenioriis collec-
tif prompte reverti incepimus, jumentis oneratis proeuntibus ,
militibos vero subsequentibus et eorum custodibus. Turci au-
tem quum vidèrent nos ita summo diluculo regredi, confestim
descenderunt ad persequendum nos tanquam fugitivos. Alii
quidem per mare cum navibus, alii vero post nos per viam qua
ibamus, alii autem per montes et colles, tam équités quam
pedites illi , per angiportum , sicut oves ad ovile , nos «nte se
minabant, ut excursa planitie quadam , quae inerat, in exitu an-
gustissimo, inter salum et montem, ad interimeudum nos in-
terciperent Sed non sicut putabant contigit. Nostri vero viri
statuerunt, dicentes quod si in platea illa patula illos nos per-
sequentes intercipere poterimus, auxîliante Deo, ad detrimen*
tum eorum grande, reverteado oontra eos, excussionem recupe-
rabimus. Jam e navibus ad terram prosiliebant, et incautos
prope mare euntes, eos insidiantes, eqsibua decollabant; jam-
jamque in planitiem praedictam post nos descenderant et sa-
gittas emittebant. Insuper undique adversujn nos vociférantes,
Digitized by
Google
A. jioo.
376 FULCHERII CARNOTENSIS
multas 1 jaciebant. Undique adversum nos vociférantes, et tanquam canes vel lupi a
ululantes, et enses suos vibrantes, conviciabantur nobis. Sed quid narrabo? Nec2
erat uspiam îocus fugae, nec remanentibus spes salutis.
Nec saperet Salomon , nec posset vincerc Samson.
Sed magnae Deus clementiae atque potentiae, prospiciens de cœlo in terram
humilitatem nostram atque angustiam, necnon periculum quod incideramus b
propter amorem ejus atque servitium, motus pietate, qua rite semper praesens
suis subvenit, tantae probitatis audaciam militibus nostris praestitit, ut recursu
repentino per viam trifurcam3 fugarent eos fugientes, ut nunquam animum de-
fendendi se haberent*. Sed alii de rupium praeruptis celsis in praeceps se dede-
runt, alii vero haud lente ad locum salvationis fugerunt, alii autem consecuti c
gladiis perempti sunt. Tune videretis naves eorum celerrime propter timorem 5
fugere per mare, quasi possemus eas manibus capere. Per montes quoque et colles
cito pede fugiebant. Itaque de tanto trophaeo gloriantes, ad clientelam/quae inté-
rim quadrupedia onerata in via custodierant6, laetabundi regressi sumus. Laudes
igitur Deo tune gratissimas exsolvimus7, qui in tanta et inaestimabili nécessita te d
adjutor exstitit8 magnificus. 0 quam admirabilia Dei facta! ô quam magnum mi-
ra cul u m, et mémorise digniter commendandum! Victi eramus, et victi vicimus,
sed nos non vicimus. Quomodo ergo non vicimus? Vicit enim ille qui solus est
omnipotens Creator omnium , creaturae suae pie subveniens 9. Quod si 10 Deus pro
nobis, quis contra nos1? Vere pro nobis et nobiscum fuit, complens in nobis quod e
Israeliticis per prophetam dixit : a Si prœcepta mea servaveritis, hoc dono vos ditabo,
t ut persequantur11 quinque de vobis centum alienos, et centum ex vobis decem milliab. »
Et quia in Dei servitio laborem multimodum die ac nocte tolerabamus, et in nullo
alio confidebamus 12, superbiam eorum magnifiée cassavit. Et quia dévote et in
tribulato corde Domino famulabamur, humilitatem nostram respexit. Tune autem F
tabernacula nostra displicari et extendi jussa sunt, ubi ante domnum Balduinum
1 Multos nobis. A. B. F. h. — 2 Narrabo? Nusquam erat locas nobis in diversorio, nul laque mortis excussio.
Nec. a. b. F. n. Nalla erat mortis ereptio, nec. k. — 3 Om. per viam trifurcam m. — 4 Resamere possent. a.
b. F. n. — 5 Propter nos. a. b. f. n. — 6 Custodiebat. m. — 7 Gaudenter tune egimus. A. b. f. n. Egimus gratis-
simas. h. k. — 8 In tanta necessitate, nobis anxiis, adjutor claruit. a. b. f. k. — QOm. Creator omnium
subveniens a. b. f. k. — 10 Si etiam. a. b. f. h. n. — 11 Perseqaentur. c. — 12 Om. in nullo alio confidebamus
A. B. F. N.
a Rom. viii, 3i. — h Levit. xxvi, 3, 8.
et tanquam canes adversum nos ululantes conviciabantur nobis.
Quid autem narrabo? Nusquam erat nobis Iocus in diversorio ,
nuliaque mortis excussio. Sed magnae Deus clementiae atque
potentiae, de cœlo in terram prospiciens humilitatem nostram
atque angustiam f necnon periculum quod propter ejus amo-
rem et servitium sic incideramus, motus pietate qua rite suis
praesens subvenit, militibus nostris tantae probitatis audaciam
misericorditer praestitit, ut recursu repentino sic per tramitem
bifurcum Turcos in fugam mitterent, ut nunquam ulterius
animum defendendi se resumere possent. Tune alii de rupibus
altis ultro in praecipitium se dederunt, alii vero qui potuerunt
haud lente ad locum salvationis fugerunt; alii autem consecuti,
gladiis perempti sunt. Tune videretis naves eorum per mare
celeriter propter nos per mare fugere, quasi possemus eas
manibus capere; per montes quoque et colles alii cito pede
fugiebant. Itaque tanto trophaeo gloriantes , ad clienlelam quae
quadrupedia iu via onerata intérim eu stodiebant, laetabundi re-
gressi sunt Laudes Deo tum gaudenter egimus, qui in neces-
sitate tanta nobis adjutor claruit magnificus. O quam admira-
bilia sunt facta Dei ! Victi eramus, et vicimus, sed non vicimus.
Quomodo non vicimus? Vicit enim unus qui solus est omni-
potens. Qaod si etiam Deus pro nobis, quis contra nos? Vere
pro nobis et nobiscum fuit , complens in nobis quod per pro-
phetam suum dixit : Si prœcepta mea servaveritis , hoc dono
ditabo vos, qaod perseqaantar quinque ex vobis centum alie-
nos, et centum, decem miUia. Et quia in servitio Dei laborem
multimodum die ac nocte tolerabamus, superbiam eorum ino-
bedientium merito cassavit. Et quia ei dévote famulabamur,
humilitatem nostram erexit. Tune autem tabernacula jussu
principis defixa sunt, ubi ante domuum Balduinum plerique
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
377
a plures Turci locupletes vivi capti adducti sunt, cum spoliis occisorum, et armis
similiter alla lis. Equos cum sellis et lupatis auratis habuimus. Nocte 1 autem îlla
sequenti tranpacta, mane, prout astutius consultum est, rétro secessimus quatuor
millium itinere. Ubi quum rapinam praefatam princeps noster divisisset2, nocte
supervenîente in castello quodam depopulato sub olivis 3 in virgultis quievinius.
b Suramo autem mane, Balduinus item probitatem solitam amplectens, sumptis de
militibus suis aliquantis, usque ad angustias meatus jam dicti equitavit, scrutaturus
si adhuc inibi Sarraceni essent qui nobis viam ante vetuerant. Qui quum nullum
invenisset, quoniam audita dispersione facta omnes aufugerant, laudes4 dédit
Deo, et statim in cacumine montis ipsius accendi pro signo ignem fecit, ut qui in
c castris nostris remanseramus5, viso fumo illo, promptius illos sequeremur qui sic
praeiverant. Quo viso, Deum la vidantes, céleri ter secuti sumus eos, et viam nos-
tram invenientes liberam6, desideratum carpsimus7 iter. Die quidem illo prope
urbem Beritlum hospitati sumus*. Quo comperlo admiratus ejusdem urbis, plus
causa timpris quam amoris, victuale8 diurnum scapharum gestu domno Balduino
n misit. Similiter de civitatibus aliis, ante quas transivimus, fecerunt9, scilicet Sy-
donem, et Tyrum, atque Accon, hoc est Ptolomaidam, fingentes aniicitiam, sed
cor habentes nequam. Jam possidebat oppidum Caypham dictum Tancredus, quod
ipso anno jam viri Iberosolymitœ comprehenderant 10b. Et quia Tancredus Balduino
tune malivolus erat, non illud introivimusc. Ipse vero tune ibi non erat, sed cives11
e ejus panem et vinum nobis extra12 vendiderunt. llli enim nos tanquam fratres lia-
bebant, et videre nos desiderabant. Transeuntes autem Caesaream Palestipam ,3f et
Arsuth castrum, quod nos lune ignari Azotum esse putabamusd; sed non est, quo-
niam Azotus una fuit de quinque civitatibus Pbilistinorum, quae inter Joppen et
À. 1 1 00.
1 Tune autem tabernacala extendi jassa sunt, et spolia occisorum et arma similiter dilata : equos cum sellis
et lupatis aureis etiam Mue qui ceperant adduxerunt. Nocte. a. b. f. n. — 2 Pro more divisisset. d. h. &. —
9 Rétro secessimus usque castellum quoddam depopulatum, ubi quum equi et cetera Turcis ablata mquo jure
militibus divisa fuissent , nocte superveniente sub olivis. a. b. f. n. — 4 Sumptis de militibus suis quot voluit, ve-
lociter usque ad meatum artum, unde factum est tam odiosum, equitavit, scire volens si Sarraceni adhuc inibi
essent Qui quum Mue usque pervenisset, et nullum ex eis reperisset, quia desolati pro dispersione facta omnes
aufugerant, laudes inde. a. b. f. m. — 5 Qui in hospitiis remanseramus. a. b. f. m. — 6 Laudantes; explora-
tores nostros illico secuti sumus, et viam nostram apertam et liberam, Deo gratias, invenimus. a. b. f. n. —
7 Transivimus. m. — 8 Stipendium. a. b. f. h. — 9 Qui inhabitabant fecerunt A. b. f. n. — 10 Vi comprehen-
derant. a. b. f. n. — 11 Homines. a. b. f. m. — 12 Extra muros. a. b. d. f. n. — 15 Om. Palestinam m.
■ Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. vi, p. 409.
h Cf. Willelm. Tyr. 1. IX , c. xm, p. 384-
c Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. vi, p. 4io.
4 Cf. p. 354 et annot. e.
Turci divites , qui vivi capti fuerant , adducti suai , et spolia occi-
sorom, arma quoque allata. Equos cum sellis et lupatis simi-
liter iiluc qui ceperaot , adduxerunt. Nocte illa traosacta , mane,
prout astutius consultum fuit, rétro secessimus usque castel-
lum quoddam vastatum , ubi die illo , quum equi et cetera que-
que Turcis ablata «quo jure militibus divisa fuissent, nocte su-
perveniente , juxta sub olivis in virgultis quievimns. Summo
autem mane, item Balduinus probitatem solitam complectens,
sumptis de militibus suis quot voluit, tune velociter usque ad
meatum tam odiosum, unde satis factum est, equitavit, i tu rus
et probatorus si adbuc Turci inibi essent. Qui quum illuc per-
venisset, et ex eis nullum ibi repperisset, quia pra timoré et
desolatione omnes aufugerant, idem laudes Domino dédit,
moxque in cacumine ipsius montis ignem accendi pro signo
jussit, ut nos, fumo super montem eminente, statim eos qui
III.
praeiverant prompte sequeremur. Quo facto et noto fumo illo ,
Deum iude laudantes, exploratores quantocius illico nostros
secuti sumus, et viam nostram liberam et apertam invenimus.
Die illo prope urbem , quae dicitur Barutb , hospitati sumus.
Quo audîto , admiratus urbis illius Balduino stipendium diur-
num navigio misit, quo satis indigebat, qui plus pras timoré
quam amore hoc fecit Similiter de civitatibus céleris, id est
Sagitta et Sur, et Àccbaron, juxta quas transivimus, panem et
vinum ei miserunt, amicitiam fingentes, sed cor nequam ha-
bentes. Castrum vero Caypham jam possidebat Tancredus,
quod eo anno ipse cum Jerosolymitanis vi comprebeoderat.
Tancredus quidem non erat tune ibi; sed boraines sui panem
et vinum nobis foris vendiderunt. Transeuntes ante Caesaream
Palestine et ante Arsuth , id est Azotum , pervenimus tandem ad
Joppe , ubi Balduinum ut dominum suura regemque regni in-
48
Digitized by Google
378
FULCHERII CARNOTENSIS
A. 1 1 oo.
Ascalonem in viculuni redacta est. Et Antipatrida* transi ta1 , tandem venimus Jop- a
pen civitatem, quae est in tribu Dan, maritiman>2. Ubi Franci nostri domnum
Balduinum, ut regera jam suum, gaudenter susceperunt. Et non mora ibi facta,
Iherusalem properavimus. Quumque ad urbem appropinquassemus 3, exierunt ei
obviam tani clerici quam laiçi omnes; Graeci quoque ac Syri, cum crucibus et
cereis. Qui cum ingenti gaudio et bonorificentia vocibus altisonis laudes agendo\ b
usque in ecclesia5 dominici Sepulcri eum deduxerunt. Huic autem celebritati
patriarcha Daibertus non interfuit b, quia de quibusdam apud Balduinum erat in-
simula tus, et discordes adinvicem habebantur, quem etiauj major cleri pars exo-
sum6 tune babebat. Quapropter in monte Syon sede privatus tune morabatur7,
et fuit ibi donec delictum ei malivolentiae solutum8 est Sed9 quumc per sex dies c
quiete opportuna in Iherusalem labore alleviati essemus, et rex de negotiis suis ali-
quantis expediretur10, iter resumptum in expeditionem ituri renovavimus. Opus
enim est omnibus inimicos habentibus (quod secundum hominem dico) ut fre-
quentissime illos enixe coerceant, quatinus certaminis taedio vel vi superent, vel
ad pacis pactionem11 pertrahant. d
CAPITULUM IV-
De expeditione Balduini in Arabiam.
Igitur domnus Balduinus, gente sua regregata12, profectus est Ascalonem d,
transiens per Azotum, quae civitas est in ter Joppen et Ascalonem, una de quinque
civitatibus Allophylorum. Accaron autem addexteram assistentem habuimus prope
Jamniam', quae super mare sita est. Ante Ascalonem autem quum venissemus, qui
foras contra nos exierant usque ad mœnia vehementer impulsi sunt; et quia non e
i
1 Om. et Antipatrida transita a. b. f. h. n. — 2 Om. quœ est maritimam à. b. f. n. — * Vrbi sanctm
appropiassemus. a. b. f. n. Appropinquaverimus. d. — 4 Deo laudes ag entes, i. — 5 Ad ecclesiam. i. —
6 Quoniam de quibusdam incusatus apud Balduinum, malivolus eierat, et major pars cleri ac populi eum exosum.
a. b. f. n. — 7 Versabatur. h. k. — 8 Condonatum. a. b. f. n. — 9 Hic k inscrit hoc lemma : Quomodo rex
Baldewinus in Arabiam pervenerit — 10 Aliquanta explicasset. a. b. f. n. — 11 Actionem. a. b. f. n. — 15 Re-
sumpta. a. b. f. n.
* Cui urbi amplificats ornatœque Herodes , in hono-
rero patris sui , nomen hujus iraposuit. « Antipatrida ,
« nunc vero vulgari appellatione dicitur Arsur, obsedit. »
(Willelm. Tyr. 1. IX, c. xix, p. 3g4.) Hodie Artouf.
h Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. vu, p. 4io, An.
e Bongars. c. xxin , p. 4o4.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. vin , p. 4i i .
* Vide supra, p. 354, et anoot. d.
habitantes corn gaudio susceperunt. Et non mora ibi facta,
Jérusalem properavimus. Quumque urbi saoctss appropinquas-
semus, processerunt ei obviam clerici cuncti civitatis, tam
Franci quam Grsci atque Syri , cum crucibus et cereis ; qui cum
ingenti bonorificentia, vocibus altisonis, Deo laudes agendo,
una cum populo virorum ac mulierum susceperunt eum ; quem
regem civitatis et regni jam praeelectum cum exsultatione usque
in ecclesiam dominici Sepulcri deduxerunt. Huic celebritati
patriarcha Daibertus non interfuit , quoniam Balduinus mali-
volus ei erat, et major pars cleri ac populi civitatis exosum eum
tune habebat; quapropter in monte Syon tune morabatur, et
fuit ibi donec Balduinus induisit ei delictum malivolentiss.
Quum autem per dies sex apud Jerosotymam requie neces-
saria detenti fuissemus, et rex Balduinus de negotiis suis plura
explicasset, iter solitum precepto ejus in expeditionem ituri
renovavimus, quoniam sic necesse est omnibus hostes haben-
tibus ut frequentissime eos om ni modo coerceaot, quatinus
certaminis tedio vel vi superent, vel ad pacis actionem at-
trahant.
Ascalonem profectus est : ante quam urbem quum se manifes-
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITÀNA.
379
a fuit nobis utile majus incipere \ ad tentoria nostra jam extensa hospitaturi rediT
vimus2. Sequenti vero die regionem adivimus ulteriorem3, ubi victum nobis et
jumentis nostris in locis opulentis inveniremus, et terram inimicorum nostrorum
etiam vastaremus. Euntes ergo invenimus villas, ubi Sarraceni incolae regionis
illius* in cavernis propter nos se occultaverant cum bestiis et rébus suis. De qui-
b bus quum nullum extrahere possemus, accenso igni ad cavernœ orificium, mox5
propter fumum et calorem intolerabilem alius post alium foras ad nos exierunt.
Erant quidam ex eis latrunculi , qui rite inter Ramulam et Iherusalem insidiantes*,
Christianos nostros occidere6 solebant. Quod quum a Syris quibusdam1 Christia-
nis, qui cum illis in abditis latitabant7, nobis intimatum fuisset hujusmodi esse
c illos malefactores 8, mox, quum de caverna exibant, decollabantur. Syris autem et
eorum conjugibus pepercimus. De Sarracenis quippe centum ferme occidimus9.
Et quum cuncta illic inventa10, tam annonam quam bestias, comedendo con-
v sumpsissemus, et nihil nobis utile amplius invenire possemus n, inito consilio
cum quibusdam patriae alumnis, prius Sarracenis, sed nuper Christiania, qui
d loca culta et inculta longe lateque sciebant, in Arabiam secedere dispositum est.
Et transeuntes montana, prope patriarcharum sepulturas, videlicet Abrahae,
Isaac, et Jacob, Sarœ quoque et12 Rebeccae, ubi13 corpora eorum gloriose se-
pulta1* suntb, ab urbe Iherosolyma15 quasi milliariis quatuordecim distantia, veni
mus in valiemc, ubi scelestae civitates Sodoma et Gomorra Dei judicio subversae
e sunt.
16
A. noo>
1 Profectas est Ascalonem per Azotum means, inter quam et Jamnîam, quœ super mare sita est, Accaron
dimisimns. Ante quam quum se monstraret urbem, usque in mœnia foris instantes vehementer impulit, et quia
non fait opportunitas majus incipere. a. b. f. n. — 2 Jam defixa revenus est. a. b. p. n . — 5 Appetivimus ma-
jorem. a. b. f. n. Interiorem. m. — 4 Om. illius A. b. f. n. — 5 Igni ante cavernas horrifico, mox. i.— 6 Chris-
tianis nostris insiiiari et occidere. a. b. f. n. — 7 Latebant, ejusdem villa agricolis. a. b. f. n. — 8 Fuisset
quod hujusmodi sontes essent. a. b. f. n. — 9 Occidimus. Tune jussit rex Baldainus Syros illos Ascalonem mitti,
ne ibi aliquatenus perimerentur. a. b. f. n. — 10 Et quum illic cuncta quœ invenimus. A. B. F. i. n. Jumenta. m.
— 11 Et nihil amplius in illa regione, quod nobis prodesset, invenire possemus, quoniam depopulata erat anti-
quitus, a. b. f. n. — 12 Jacob, filii quoque ejus justi Joseph, nec non Sarœ et. a. b.f. n. Liœet. k. — 15 Uxorum
eorum, ubi. k. — 14 Condita. a. b. d. f. h. n. — 15 Iherusolyma. c. — 16 ln abyssum subversœ. a. b. f. n.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. vm, p. 4ia.
h Videlicet in urbe Hebron. (Conf. Willelm. Tyr.
I. c. p. 4iaf itemque continua tionem gallice scriptani,
t. II, p. 5ia, el annotât, g. Vide quoque Flavium Jose-
phum De bello Jud. 1. IV, c. ix, S 7 ; t. II, p. 218, ed.
Dindorf.)
* Id est vallem Silvestrem, cf. Gènes, xiv, 3. Hodie
Ghor.
taret, ufque in mœnia foris instantes vehementer impulit; et
quia opportunitas majus incipi tune non fuit, ad tentoria jam
defixa revenus est. Sequenti autem die , regionem appetivimus
uiteriorem, ubi victum nobis et jumentis nostrorum in locis
opulentis baberemus, et terras inimicorum vastaremus. Euntes
ergo invenimus villas, ubi in cavernis terra Sarraceni propter
nos se occuluerant. De quibus quum vix aliquem inde trabere
possemus, accenso igni intus, tune propter fumum et calo-
rem intolerabilem, quem tolerare nequibant, foras alter post
alternai paulatim exierunt. Erantque quidam ex eis latrun-
culi, qui rite Francis nostris, inter Ramulam et Jérusalem,
insidias protendere solebant et perimebant. Quod quum a Syris
quibusdam Christiania, qui cum eis in abditis illis latebant,
ejusdem villa? agricolis, nobis intimatum fuisset quod hujus-
modi sontes erant, mox quum de cavernis exirent, decollaban-
tur. Syris autem Christiania ef conjugibus eorum atque pueris
pepercimus. De Sarracenis vero fere centum occidimus. Tune
jussit rex Balduinus Syros illos Ascalonem mitti , ne ibi ali-
quatenus perimerentur. Et quum cuncta quœ illic invenimus,
annonam scilicet et animalia, comedendo consumpsissemus,
et nihil amplius in regione illa quod prodesset, quoniam an-
tiquitus depopulata erat, invenire poteramus, accepte con-
silio a quibusdam patriae alumnis Sarracenis, sed nuper Chris*
tianis, qui loca culta et inculta longe lateque noscebant, in
Arabîa exercitum nostrum secedere statutum est. Et transeun-
tes montana, juxta sepulturas patriarcharum, Abrahœ scili-
cet, Isaac et Jacob, filiique ejus almi Joseph , atque Sara et Re-
beccae, sanctarum feminarum, ubi gloriose corpora eorum
condita sunt, ab urbe iherosolyma quasi milliariis tredecim,
venimus in vallem ubi Sodoma et Gomorra civitates propter
flagitium, pracepto Domini, in abyssum subversa: sunt; ubi
lacus nunc est magnus longitudine pene milliariorum decem
et octo, latitudine vero, ut aestimo, octo : ita salsus, sicut ego
Fulcherus Carnotensis, in margine illius descendens, gustu
probavi , quem, amariorem elleboro inveni, ut nunquam bestia
quaHibet nec vivit, nec in eo quilibet vivens, sed neque piscis
48.
Digitized by
Google
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM V.
De Mortuo mari.
A. 1100.
Ibi quidem lacus nuno est magnus, quem1 mare Mortuum vocant, eo quod a
nihil vivum gignat; longitudoque ejua quingentorum et octoginta stadiorum in
meridianam partem extenta, latitudine* vero centum quinquagînta patet. Qui
adeo3 salsus est, ut nec bestia quaelibet, neque volucris ex eo bibere queat. Quod
ego Fulcherus experimento didici, quum in illum de muia mea descendens, et
ori mço manu haustum immittens\ gustu probavi, et elleboro amariorem esse b
inveni5. A parte Aquilonis fluraen recipit Jordanicum, ab Austro vero nullum
habet exitum : sed neque flumen ex eo conceptum. Juxta quem lacum exstat simi-
li ter salsus mons unus ingens et excelsus : et idem sal quasi lapis nativus, non
tamen totus, sed localiter glaciei simillimus6. Demergi autem quis in profundum
ejus nec de industria facile potest7. Conjicio bifariam locum8 illum ita esse sal- c
sissimum, et ex eo quod montis salsuginem concipiens glatit, quem unda margi-
nalis indesinenter lambit9, et ex decursione imbrium de monte ipso in lacum
fluentium10, sive11 abyssus in tantum sit concava, ut mare magnum, quod est
salsum, invisibili refluxu in eamdem abyssum sub terra influât. Gyrato autem
lacu a parte australi, repperimus villam' unam12 situ gratissimam, et de fructi- d
bus palmarum, quos dactylos vocant, valde abundam13, quibus pro cibario pla-
cido tota die vescebamur14. De ceteris rébus raro ibi invenimus. Aufugerant enim
illinc incolae loci Sarraceni, jam de nobis per rumigerulos prœscii; exceptis ali-
quantis fuligine nigrioribus 15, quos ut algam maris sumptos 16 ibi dimisimus. Hlic
in ter arbores ceteras vidi quasdam poma ferentes, de quibus quum collegissem, e
scire volens cujus nature essent, inveni, rupto cortice, in tenus quasi pulverem
1 Lacus Asfalti nunc est magnas, quod. a. b. f. n. — 2 Mortuum vocant, longitudo cujus usque ad Zoaras
Arabiœ dirigitur, sladiis quingentis octoginta usque ad vicinia Sodomorum. Latitude a. b. f. n. Latitude h. —
3 Gignat, longitudine xxvm millium, ut œstimo, in meridianam partem extensus, latitudine vero fere octo;
adeo. k. — 4 Ori meo manum immittens. k. — 5 Ego Carnotensis, in margine de mula mea descendens, gustu
k probavi, et elleboro amariorem inveni. Et quia nihil in eo vivit, nec piscis conversatur, propterea mare Mortuum
vocatur. a. b. f. n. — 6Exitum, neque flumen, neque (lacum.i.) lacus, Juxta quem lacum vel mare illud Mor-
tuum, exstat mons unus, similiter salsus , non tamen totus, sed localiter, constans ut petra darissimus, et glaciei
simillimus : unde saî, quod salis gemma vocatur, multoliens vidistis, quod de monte illo comminuitur. a. b. f. n.
— 7 Om. hic Demergi autem. .... facile potest a. b. f. k. n. quae verba post sub terra influât infra resti-
tuunt. — 8 Lacum. A, b. f. h. n. — 9 Lingit. a. b. f. n. — 10 Influentium. A. b. f. h, n, ^ — 11 Sive quod. i. —
12 Villam unam : hanc villam dicunt esse Segor. a* b. f. n. 13 Abundantem. m. — 14 Vescebamur. Hanc vil-
lam dicitur esse Segor. i. — 16 Illinc agricolœ Arabes, jam de nobis rumusculo audito : exceptis quibusdam
Mthiopibus, ut fuligo nigerrimis. a. b. f. n. — 16 Spretos. a. b. f. n.
* • Deinde Segor. • (Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. vin, p. k 12.) Soar sive Segor ab Abulfeda Zoghar dicitur. Hodic
Ghor Sqfieh. (Cf. Munk, Palestine, p.
conversatur ; onde vocatur mare Mortuum , eo quod nihil vivum
giguit, Juxta quem lacum est mons unus, similiter salsus, non
tamen totus, sed localiter, constans durissimus ut petra, et gla-
ciei simillimus, unde nitrum latine dictum , hoc est salis gemma,
quod multotieus vidistis. Unde lacus, sive forsilan ex de-
cursione imbrium densarum per montem illum in ipsum lacum
influentium ita salsus fit, sive a Deo in abysso lam concavus
est, ut mare , quod salsum est , illuc subterra née refluai , ut for-
tassis utrumque esse potest. Gyrato autem capite laci , reperimus
villam unam ; hanc villam dicunt esse Segor, situ gratissimam ,
et de fructibus ipsarum arborum , quos dactylos vocant , abund*>
bilissimam ; quod libentissime comedebamus. De céleris autem
rébus raro ibi invenimus; aufugerant enim Arabes il li incoW,
jam praescii de nobis, exceptis quibusdam inopibus, ut fuligo
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMJTANÀ.
A atrum, et exiode inanem prodire fumum. Tune1 Arabiae montana ingressi sumus,
in quorum cavernis3 nocte illa sequenti pausavimus. Mane3 quum montes ascen-
dissemus, invenimus statim villas, sed omni bono vacuas. Nam adventu nostro
incolae comperto cum rébus suis in terrae cavernis se absconderant. Quamobrem
parum illic profuimus*. Ideo iter nostrum prompte alias extendimus, ductoribus
b nostris semper praeviis. Tune invenimus vallem unam de frugibus terrae cunctis
uberrimam , in qua etiam sanctus Moyses Domino insinuante virga silicem * bis
percussitb, unde fons vivus emanavit. Qui nunc nihilominus quam tune fluit5,
adeo ut molendini ex ejus rivuli cursu volubiies ad molendum fiant. In qua
aquula ego 6 meos adaquavi equos. Invenimus insuper in montis apice monaste-
c rium Sancti Aaron, ubi Moyses et ipse cum Deo loqui soliti erantc. Unde multum
lœtabamur, quum loca tam sancta et nobis incognita intuebamur. Et quoniam ultra
vallem illam terra erat déserta 7 et inculta, ulterius progredi noluimus8. Sed per
très dies, in valle illa bonis omnibus opima, olio habito, et ju mentis nostris re-
fectis edulio, et quadrupedibus oneratis de stipendio necessario, hora circiter
d secunda, die in quarto, cornu monente regio, recidivum tramitem resumere
jussum est. Redivimus ergo juxta lacum Aspaltitem, sicut prius iveramus, et per
sepulturas patriarcharum memoralorumd; deinde per Bethléem, et per sepultu-
ram9 Rachelise. Itaque die quo10 solstitium hiemale acciditf, Iherusalem sane
1 Ibi dimisimus. Ibi vidi poma in arboribus, quœ, quum corticem rupissem, intérim esse pulverulenta (corn-
péri, n.) et nigra. Exhinc. a. b. f. n. — 2 Concavis. a. b. f. h. m. — 3 In sequenti autem mane. a. b. f. n. —
4 Profecimus. m. — - 5 Unie font statim, ut legitar, sic emanavit, ut populos atque jumenta sufficienter ex eo
adaquarentur. Qui etiam non minus nunc profiuit quam tune. a. b. f. n. — 6 Volubiies semper fiant. Ubi ego
ipse Fulcherius. a. b. f. n. — 7 Erat invia, déserta, m. — 8 Et quia nequivimus procedere ulterius, eo quod
terra erat déserta et inculta. h. k. — • 9 Sepulcrum. h. — 10 Terra erat déserta et inculta usque Babiloniœ afftni-
tatem, ulterius progredi noluimus. Vallis autem hmc bonis omnibus erat opima. Sed, quia in aliis villis prius
morati fueramas, incolœ loci illius, ablatis secum rébus suis atque pecoribus, in montium diversoria et in caveas
saxeas, pro nobis fugientes, se intromiserant; ad quos quam appropinq uassemus , audacter se defendebanU Sed
per très dies illic otio facto, quum nos et jumenta nostra edulio refecissemus, die quodam opportuno, quadrupedi-
bus de stipendio necessario oneratis, horam circiter secundam, cornu monente regio, recidivum tramitem resumi
visum est. Tune remeavimus juxta mare superius memoratam, et per sepulturas patriarcharum memoratoram,
deinde per Bethléem et Rachelis sepulturam, die qua. A. b. f. n.
* Rupis illa ab Arabibua Mak-ad-Sidna-Mousa , id est
Domini noslri Moysis sedes, vocatur. (Cf. Munk , Palestine,
p. ia5, et qui scripto erudilo ac pereleganti regionem
illam illustravit Léon de Laborde, Voyage de l'Arabie
Pitre*, p. 68.)
b Non. xxf i i.
0 Num. xx, 6 et seq.
a Id est per Hebron. (Cf. supra, cap. iv, p. 379, d.)
e Gènes, xxxv, ao.
' • Die festo Sancti Thomas apostoli. » (Cf. Willelm.
Tyr. 1. X , c. vin , p. 4 1 3. ) Qui dies incidit in xxi"1* men-
ais Decembris À. D. 1 100.
nigerrimis, quos etiam nobiscum adducere noluimus, sed ibi
dimisimus. Exbinc Arabie montana introire cœpimus, in quo-
rum concafis nocte pausavimus. In sequenti autem die, quum
montes asceadissemus, reperimua ibi villas, sed omni bono
vacuas. Nam adventu nostro comperto aufugerant agricole ouv-
nea, abacondentea ae cum rébus suis in cavernis montium.
Quamobrem illic parum profecimua, ideoque prompte aiiaa
iter eitendianus, ductoribus nostris prasviis, ubi postes nobis
neoeaaaria invenimus. Inde autem ultimam vallem iMam de
omnibus terne frugiboa opolentissîmam introivimua, in qua
Moyses, pnecapto Domini, silicem virga bis percussit, unde
fons vivus, ut legitur, sic emanavit, ut populua taattus mox
et jumenta sufficienter adaquarentur. Qui nunc non minus
profiuit quam tune , ut adeo adbuc in torrentia impetu volu-
biies fiant, in cujus rivuli alveolo ego ipse Fuicbavua equos
adaquavi meos. Reperimus ibi in montis apice monasterium,
in honorem sancti Aaron factnm : quo loco cum Domino loqui
soliti erant Aaron , nec non Moyses et Maria soror ejus. Unde
multum iaetabamur, quum loca tam sancta et nobia Francis
incognita intuebamur.
Ukerrôa vero progredi nequimus; nam usque Babiloniam
erant ita déserta et inculta. Vallis autem fasse bonis omnibus
fertilis erat. Sed quia in ilhe ceteris priva moram feceramus,
incolae loci, ablatis secum rébus et pecoribus abdnetia quo-
cumqnepotnerinC, quia presse» de nobia fu erant , in montium
diversoria , et in cavernes saxeas se intromiserant. Quibus quum
approptaremue, audacter se defendebant. Sed per très dies otio
facto, quom edulio nos et jumenta nostra refecissemus, die
quodam opportuno, oneratis quadrupedibus do eibariis ne-
cessariis, bora circiter secunda , cornu monente regio, recidi-
vum tramitem resumi preceptum est. Tune juxta mare remea-
vimus superius memoratum , et per sepulturas patriarcharum
jam memoratoram , et per Bethléem, deinde per Rachelis ae-
pullulant trioris Jacob. Tandem die qua solstitium Mentale
Digitized by
Google
382 FULCHERII CÀRNOTENSIS
a. noo. pervenimus. Et praeparatis ornamentis quae régi competunt coronando, pacifica- a
toque Daiberto cum domno Balduino et cum canonicis ecclesiae1 Sancti Sepulcri
aliquantis, quia viri sensati de hoc tractaverunt, cessavit contentio eorum2.
A. MOI.
CAPITULUM VI.
De substitutionc régis Balduini ,v et exiguitate ipsius regni3.
Annoa ab Incarnatione Domini millesimo centesimo primo, in basilica Beatae
Mariae apud Bethléem, die Nativitatisb Domini, a patriarcha memorato, una cum
episcopis cleroque ac populo assistentibus, in regem honorifice sub sacra une- b
tione sublimatus et coronatus est rex Balduinus6. Etquod fratrisuo praedecessori
non fecerant, quoniam noluit, et tune laudatum a quibusdam non fuit, huic ra-
tione prudentius considerata fieri decreverunt. aQuid enim obest, inquiunt, si
« Christus Dominus noster in Iherusalem tanquam scelestus aliquis conviciis de-
thonestatus, et spinis est coronatus, quum etiam ad ultimum mortem pro nobis c
«pertulit volens? Corona quidem illa, quantum ad intellectum eorum, non fuit
a honoris, necregiae dignitatis4, immo ignominiae et dedecoris. Sed5 quod illi truces
a ad improperium ei fecerunt, gratia Dei ad salutem nostram et gloriam versum
«est. Rex etiam contra jussa 6 non praeficitur. Nam jure et secundum Deum
« electus, benedictione autentica sanctificatur et consecratur. Qui quum suscepit d
« regimen illud cum corona aurea, suscepit quoque justitiae obtinendae onus bones-
«tum. Cui jure, sicut et episcopo de episcopatu, potest decenter objici7-: Bonam
« opus desiderat, qui regnum desiderat*. Quod si jure non régit, nec rex est. » In mo-
dernitate autem regiminissui adhuc8 paucarum urbium possessoratque gentis, per
1 Om. ecclesiœ m. — 2 Coronando, pacatas est Daybertus patriarcha cum Balduino et canonicis aliquantis.
a. b. F. n. — 3 Quod rex Balduinus coronatus et inunctus est. jl. — 4 Potestatis. A. b. f. n. — 5 Sed nec. k.
— 6 Jussa Dei. A. b. d. f. h. n. — 7 Justitiœ obtinendœ onus honestum; cui tune populus a Deo commissus
est, ut eum jure sollicitet et ab hostibus conservet. Sane potest ei, sicut episcopo cuilibet de episcopatu, objici. a.
b. f. n. — 8 Balduinus adhuc. a. b. f. n.
* Bongart. c. xxiv, p. 4o6.
b Id est die xxv° menais Decembfis. A quo die Ful-
cherius, hoc in loco, annum inchoasse videtur, quem
antea idem ipse a die primo mensis Januarii ordieba-
lur. (Vide supra, libr. 1, cap. xxxiv, pag. 367, el an-
notât. 6.)
• Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. n, p. Ai3.
d Cf. ITimoth.iu, 1.
accidit, Iherosalem sane pervenimus. Et prsparatis orna-
mentis, que régi coronando conveniont, pacato Daiberto pa-
triarcha cum rege Balduino, et canonicis aliquantis, sed non
omnibus , cum eodem Daiberto pacificatis.
Die quidem Natif itatis dominiez, in basilica Beatc Marie
Virginis , apud Bethléem , ab ipso patriarcha , una cum episco-
pis, cleroque ac populo diligenter assistante, Balduinus in re-
gem honorifice sacra unctione sublimatus et coronatus est. Et
quod fratri suo pnedecessori non fecerant, quoniam tune a qui-
busdam laudatum non fuit, huic,ratione sapientius conside-
rata, fieri concesserant : iQuid enim obest si Christus Domi-
«nus noster in urbe ipsa, tanquam scelestus aliquis, spinis
• coronatus a nefariia Judsis fuit, quod dedecus cum céleris
«pluribus ipse.pius pro salute nostra misericorditer pertulit?
«Corona quidem illa, quantum ad intellectum eorum, non fuit
«honoris, nec régis potestatis, immo ignominie et dedecoris.
«Sed quod truces ad vilitatem et ad dedecus ei fecerunt, ad
«utilitatem et ad honorera atque gloriam nostram, Dei gratia,
• versum est. Rex etiam non contra jussa praeficitur Dei ; nam
«jure electus, benedictione autentica sanctificatur et consecra-
« tur. Qui quum suscipit Hlum regium honorem atque auream
• coronam , suscipit quoque justitiœ et dignitatis onus opportu-
«num. Cui tune commissum est a Deo sollicitare populum ut
«jure regat et conservet eum, sane potest illi, sicut episcopo
« de episcopatu , objici : Bonam opus desiderat, qui regimen desi-
« deraU Quod si jure non régit , nec rex est. >
In modernitate autem illa suscepti regiminis sui , Balduinus
adhuc paucarum urbium ac gentis sibi subdite possessor, pro
Digitized by
HISTOMA WEROSOLYMITANÀ. 383
a idem tempus hiemale regnum suum ab bostibus undique stnenue protexit. Et quia
compererant eum bellatorem esse probissimum, quamvis gentem haberet raram,
non tamen ausi sunt eum aggredi. Quod si militiam majorem haberet, hostes suos
libenter adiret. Adhuc erat via peregrinis nostris satis impedita \ qui interdum
per mare tam Franci quam Ahgli, sive2 Itali 3 et Venetici, in una tantum navi,
b seu4 tribus aut quatuor, inter piratas hostiles, et ante civitate» Sarracenoruro 5
velificantes, valde timidi usquead Joppen, Domino ducente, perveniebant. Nullura
enim alium in primishabebamusportum.Quosquum de partibus nostris occiden-
talibus advenisse videremus, extemplo ad eos, quasi ad sanctos, jocundi procède-
bamus. A quibus unusquisque nostrum6 de natione sua et parentela diligenter
c inquirebamus. Quibus de hoc intimabant prout ipsi sapiebant. Tum de prosperi-
ta te audita laetabamur, de incommoditate autem tristabamur. Iherosolymam ibant,
Sancta Sanctorum, pro quo vénérant, visitabant. Dehinc alii in Terra sancta re-
manebant, alii vero in patriam suam remeabant7. Qua de re terra lherosoly-
mitana remanebat gente vacua, nec erat qui eam a Sarracenis defendere posset8,
d si tan tum modo ipsi nos aggredi auderent. Sed quare non audebant? Tôt populi,
tôt régna, quare regnulum nostrum et popellum invadere metuebant? Cur de
jEgypto, de Persida, de Mesopotamia, vel de Syria, non coadunabant saltem cen-
ties centum millia pugnatorum, ut nos hostes eorum viriliter aggrederentur; et ut
soient locuste innumerae messem in agello, nos omnino consumèrent et destrue-
e rent9, ut nec mentio de nobis10 in terra ab olim sua ulterius fieret? Non enim tune
habebamus plusquam trecentos milites, et tantum de peditibus, qui Iherusalem et
Joppen, et Ramulam, Caypham etiam castrum custodiebant. Milites etiam nos-
tros vix adunare audebamus, quum insidias aliquas inimicis nostris moliri voleba-
mus : timentes ne intérim munitionibus vacuatis damnum facerent11. Vere12 liquet
f omnibus, hoc esse miraculum valde mirabile, quod inter tôt millia millium vive-
1 Nostris vetita. a. b. f. h. — 3 Om. Angli sive a. b. f. m. t— 3 Italki. m. — ~ 4 Sive daabus aut a. b. p. n.
Vel daabus seu. d. h. — 5 Eorum. a. b. f. n. — 6 Procedebamus ; et congaudenter, ac sifratres, ad litlus maris
excipientes unusquisque nostrum. A. b. f. n. — 7 Inquirebamus. Illi vero nobis intimabant , prout inde sapie-
bant; tum de prosperitatê audita Imtabamur; de incommoditate autem tristabamur. Hi Iherosolymam ibant et
Sancta Sanctorum visitabant ; dehinc alii in terra sancta remanebant; alii vero in patriam suam usque Franciam
redibant. A. b. f. h. — 8 Defenderet. m. — 9 Om. et destruerent d. m. — 10 De Christianis. a. b. f. n. —
11 Munitionibus relictis, damnum inde haberemus. a. b. f. n. — 1S Unde. d. m.
i
posse suo régi H us, per ipsum hiemale tempus, regnum suum
ab hostibus undique protexit. Et quia compererant eum bella-
torem esse probissimum, quamvis gens ei rarissime esset, non
eum tamen aggredi ausi sunt
Quod si ipse militiam majorem haberet, hostes libenter et
vehementer appeleret. Adhuc erat via per terrain peregrinis
nostris omnibus vetita ; sed per mare interdum tam Franoi
quam Itali, seu Venetici, vel in una navi vel duabus aut tribus
aut quatuor, inter piratas hostiles, et ante civitates eorum ve-
lificantes , salis timidi ad usque Joppen, Domino dqcente, per-
veniebant Quos quum de partibus nostris occidentalibus ibi
venire prospiceremus, extemplo obviam eis corde jocundo et
desiderahilissimo procedebamus , et congaudenter ac si fratres
ad littus eos suscipientes, unusquisque nostrum de nationibus,
de parentibus nostris, quomodo se haberent, diligenter interro-
gabamus. Illi vero nobis intimabant quantum sapiebant : tum
de prosperitatê audita laetabamur, de incommoditate vero tris-
tabamur. Hi Jerosolymam ibant et sancta visitabant; dehinc
in patrie sancta alii remanebant; alii quidem in regiones suas
usque in Franciam redibant Et quoniam, vel propter egestalem,
vel propter occasionem aliquam necessariam sic abibant, re-
manebat tune Terra sancta gente vacua; nec esset qui eam a
paganis defendere posset, si Christianos nostros aggredi probe
auderent. Sed quare non audebant ? Tôt populi , tôt régna , quare
regnulum nostrum et popellum invadere, metuebant? Cur de
jEgypto, de Persida , de Mesopotamia, de Syria , non coaduna-
bant saltem centies centum millia pugnatorum , tam equitum
quam peditum, ut nos hostes tam sibi traces viriliter aggrede-
rentur, et, ut soient locuste innumerae messem in agello, nos
omnino consumèrent et destruerent, ut nec mentio de Chris-
tianis in terra ab olim sua ulterius Béret? Non enim tune ha-
bebamus plusquam trecentos milites, et tantum de peditibus,
qui Jérusalem et Joppen , atque Ramulam , et castrum Caypham
custodiebant. Milites etiam nostros vix adunare aliquos aude-
bamus, quum insidias nostris affinibus moliri volebamus, ti-
mentes ne intérim, munitionibus relictis, alii hostes damnum
nobis molirentur. Vere liquet omnibus hoc miraculum esse mi-
rabilissimum , quod inter tôt millia millium tam validi existe-
384 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1101. bamus1, etiamque dominantes eorum alios tributarios faciebamus, alios vero de- a
predando vel captivando2confundebamus. Sed unde haecprobitas? unde ista poten-
tia? Vere ab illo cui nomen Omnipotens. Quipopulisui, pro nomineejus desudan-
tis, non immemor, in necessitatibus suis pie ei auxilium impendebat, qui in nullo
alio, nisi in eo solo confidebat. Quem ipse Deus aliquando mercedula temporaii
laetificabat3, in futuro autem aeterna gloria remunerare promittebat. 0 tempora b
recordatione dignissima ! Saepe quidem contristabamur, quum de transmarinis nos-
tris amicis nullum auxilium babere poteramus. Verebamur4 enim ne inimici
nostri, paucitatem gentis nostrae comperientes aliquando, accursu subitaneo nos
undique impeterent5, ubi nullus nisi solus Deus nobis opem ferret. Quibus nihil
utile deesset6, si tantummodo gens et equi non deessent7; et qui per pelagus c
Iherusalem veniebant, equos secum adducere nequibant. Per terram vero nemo
nobis subveniebat. Nec Àntiocheni nobis, nec nos illis succurrere valebamus.
CAPITULUM VIL
De substitutione Tancredi apud Antiochiam.
Eo tempore* contigit, Martio in mense, Tancredum Gaypham oppidum suum,
quod possidebat, Tyberiadem8b quoque régi Balduino relinquere, et Antiochiam
cum suis per terram ambulare. Miserant enim ad eum legatos suos9 Antiocheni, d
dicentes : • Ne moreris, sed veni ad nos, et dominans omnium nostrorum posside
• Antiochiam, et terram illi subditam, quoadusque 10 de captivitate exeat domnus
• Boamundus, dominus noster et tuus. Tu enim es propinquus ejus, milesque
t prudens et probus, nobisque potentior. Tu quidem terram nostram melius quam
1 Valiii eramus. a. b. f. h . — 2 Occidendo. a. b. f. n. — 3 Aliquando lœtificabat. a. b. f. n. — 4 Contrista-
bamur, quum de partions nostris occiduis nec parentes, nec amici nobis aaxUiare veniebant. Formidabamus. a. b.
f. n. — 5 Accursu subito super nos irruerent. A. B. F. h. — 6 Nisi Deus auxilium nobis ferret : quibus nulla
inopia esset. a. b. f. n. — 1 Et equi non defuissent. Quamobrem in expeditionem ire nequibamus, nisi prope vel
versus Aschalonem vel Arsuth equitaremus. A. b. f. n. — 8 Ad Tyberiadem. i. — 9 Legationem ad eum. A. B.
F. n. Ad eum legationem. k. — 10 Veni ad nos, et principare Antiochiœ civitati, et terrœ illi subditœ, donec. a. b.
f. N.
' Cf. Willdm. Tyr, 1. X, c. x, p. 4i3, àià» s rcx jure tune concessit posside n dam. (Cf. Willelm. Tyr.
k Quam urbem cuidam Hugoni de Sancto Àldemaro /. c. p.
bamus, utjam dominantes eorum alios tributarios laciebamus,
alios nempe depnedando vel occidendo confondebamus. Sed
unde erat bac probitas, undeve potentia isia> Vere ab illo pro-
cedebat cui nomen Omnipotens. Qui populi sui, pro amore
ejus assidue desudantis, non immemor, et non in aliquo sed
in ipso Deo fiducialiter confidentis, auxilium ei pie impende-
bat. Quem mercedula temporaii prius aliquantulum lartificabat ,
posterius autem aeterna gloria remunerari pollicebatur. Sape
autem tristabamur eo quod amici nostri ac parentes de plagia
occidentalibus nec per terram , nec per mare nobis adjutorio
venire festinabant. Formidabamus enim quod bostes nostri,
se i en tes exiguitatem gentis nostrae , quandoque adunati super
nos accursu subilo irruerent, ubi a nullo nisi a Deo solo auxi-
lium succurrendi nobis baberemus. Sed nullus metus, nulla
inopia nobis esset, si gens tanlum et equi non deficerent.
Quamobrem in expeditionem ire nequibamus, nisi quum prope
vel versus Àscalonem , vel versus Azotum equitabamus. Et qui
in navibus aliquando ad nos veniebant, nequaquam equos se-
cum adducere poterant. Per terram vero nullum adjotorium
adbuc babere poteramus. Nec nobis Antiocheni, nec nos eis, si
opus esset, adjutores existeremos.
Tune contigit in mense Martio Tancredum castrum suum
Caypham régi Balduino relinquere, et Antiochiam cum militia
sua et peditibus per terram ambulare. Miserant enim ad eum
legationem Antiocheni cives, qui urbem ipsam domino suo
Buamundo , qui adbuc in captione Turcorum tenebatur, eus-
todiebant; etquoniam indigebant aliquo viro valido, qui Antio-
chiam principari posset quoadusque Buamundus de captione
quandoque exiret, electus est Tancredus, qui et ipse cogna-
tus ipsius Boamundi erat, ad principandum urbem et patriam.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 385
a « nos obtinere valebis. Si quandoque, Deo volente, domnus Boamundus redierit,
• erit inde quod jus monstrabit. * Sic mandatum est et sic factum est1.
CAPITULUM VIII.
De obsidione castri Arsuth et ejus captione.
Apudportum Laodicensem per idem brumale tempus, stolus navium rostrata-
rum Januensium et Italorum hyemaverat. Qui, quum vidèrent vernum tempus
ad navigandum aptum et tranquillum, vento prospère usque Joppen navig^ve-
b runt. Et quum portui applicuissent, gaudenter a rege suscepti sunt. Et quia prope
erat Pascha % cujus solemnitatem ex more cuncti qui possunt célébrant, navibus
suis ad terram tractis, Iherusalem cum rege perrexerunt2.
Consuetudob est autem, propter ignem cœlestem qui ad Sepulcrum dominicum uno quoque
anno descensibilis cœlitus, nutii divino, in lampadibus, in vigilia Paschae, solet accendi, ut qui-
C cumque intra monasterium illud sanctissimum inesse possint, die illo toto ipsius vigiliae, suppli-
cationi et orationi vacantes, lumen illud a Deo mittendum devoti cuncti exspectent; et quum die
illo basilica illa sanctissima de tan ta gente plenissima existeret, horam circiter tertiam jussum est
a patriarcha officium diurnum a canonicis incipi. Tune lectiones lectae sunt3 alternatim : prius
Latinus Latine, posterius vero Graecus Graece identidem, quod Latinus legerat, in pulpito relegit.
D Officium quippe sic eis explentibus , ante boram paulisper nonam , cœpit unus de Grœcis ', a parte
una monasterii, pro more prisco, voce altisona Kyrieleison exclamare; cui statim cuncti qui ade-
rant4 modo simili eumdem cantum responderunt. Ego autem Fulcherus5, qui nunquam hujus-
modi symphoniam audieram, multique alii, tumultui huic laudiiluo moderni, oculis sursum erec-
tis, cordibus compuncti de terra surreximus, et lumen alivum alicubi0 in ecclesia jam accendi
£ speravimus. Sed quum sursum ac deorsum, hac et illac, humillimo7 corde intueremur, quia non-
dum venerat, non id vidimus. Quum8 autem, vice trina Graeco praedicto Kyrieleison inchoante,
ceteri omnes idemg exclamando respondissent, siluerunt; et continuo canonici officium suum
jam inceptum decantaverunt. Intérim devoti exspectabamus ignem sanctum, qui horam circiter
nonam advenire ritu solebat. Nec multo post, sicut primitus Kyrieleison decantatum fuerat, sic
F vice secunda repetitum fuit; nosque sono tanto concitati , illam precem laudifluam, preconi eam in-
eboanti voce celsa, omnes respondimus. Et quum ignem optatum plerique tune venisse speraremus,
quum non venisset , silentio requievimus; clerici autem lectiones et trac tus diurnos cecinerunt. Quum
1 • Monstrabit » IUac igitur ivit et regnam regendum, ut dictum est, suscepit. a. b. f. h. — 2 Perrexerunt :
ubi conturbati sunt omnes propter ignem solitum quem die Sabbati non habuimus ad Sepulcrum Domini; unde
plara restant verba non temere referenda. a. b. f. k. n. — 3 Incipi; quod lectiones legendo. l. — 4 Qui in mo-
nasterio aderant l. — 5 Folcherus. l. — 6 Alicui. n. — 7 Humilissimo. n. — • 8 Quia nondum venerit, id vidimus,
exspectantes sanctum ignem. Quum. l. — 9 Idem repetitum. L.
* Pascha, hoc anno 1 101, die xxi° menais Aprilis ce-
lebratum est.
b Exstabat hoc fragmentum in quodam codice Ro-
berti monachi, editumque est cum ejus Hbro, sine
ulla nec loci, nec typographi, nec tempo ris nota : de
quo volumine a Bongarsio insertum est in Gest. Fran-
cor. t. I, p. 407-409. Omittitur a codicibus, excepto
cod. L , quoeum textum Bongarsianum contulimus.
ab ipsis civibus. Illac igitur ivit, et honorem illum, ut dictum
est, ab eis suscepit tali conditions quod si quando forte de
captione Buamundus exierit, quod recipit ei reddat , aut cui de
fratribus Buamundi , si expédient. Apud porlum quidem Lao-
dicie, per ipsum tempus brumale, quieverat stolus gentis Ja-
nuensis vel Italorum. Qui, quum vidèrent tempus vernum, prout
III.
oportebat, ad navigandum esset tranquillum, vento prospère
usque Joppen navîgaverunt. Et quum portui applicuissent,
gaudenter a rege suscepti sunt. Et quia prope erat Pascha , non
ibi morati sunt ; sed navibus ad terram tractis , rex et nautae
ipsi ceterique lœtanter properaverunt.
49
Digitized by
386 FULCHERII CÀRNOTENSIS
.A uoi. vero hora nona jam transkset, vice trioa voce sublimi Kyrideisom repetitum est; tuac patriarcha A
noster, sumptis claviculis, reseravit ostiolum1 dominici Sepulcri; et introgressus2, quum lumen
quod desiderabamus non inveniret, mox ante ipsum sacrosanctum Sepulcrum supplex ad oran-
dum flendo se prostravit, poscens Omnipotentis3 Domîni misericordiam, ut ignem olim4 con-
suetum, a populo suo supplicante tam desideratum» emittere dignaretur. Nos quoque cuncti, Ky-
rieleison alte concrepantes, Domino supplicabamus, exspectantes quod patriarcha, dicto Sepulcro5 B
regrediens, lumen, ut sperabamus, inventum, a Domino missum, nobis omnibus manifestaretur.
Sed quum illic diu preces suas plorando fudisset, et quod pôscebat non impetrasset, tristissimus ad
nos inde exiens, ignem non invenisse monstravit : quo comperto perterriti et contristati valde su-
mus". Jam ego ipse cum quodâm patriarche capellano in fccum qui dicitur Calvaria ascenderam,
scrutans utrum illuc, ut interdum solebat, ignis ipse venisset, necne6. Sed nec hue nec illuc tune C
venit. Iterum autem Kyrieleison sedulo repetitum, altemantibus modis, devotissime ad Deum jubi-
lare altîus solito dœpimus. O quantus erat clamôr ad Dominum! quanta suspiriâ! quantus luctus!
Plorando qurppe Kyrielèiion cuncti cantabamus , quôd cantando misericordiam Domini exorabamus :
exorantes autem quod quœrebamus impetrare tune nequimus Jam advesperascebat; jam dies in-
clin abat7; et quum speraremus quod propter peccata nostra hoc contingent, quod in annis prœte- d
ritis nunquam evenerat, meditatus est unusquisque in corde suo emendare quod contra Deum
deliquerat. Quapropter quidam discordes qui monasterio inerant, patriarcha reconciliante8, con-
cordes facti sunt. Oportebat enim ut pax, qua sine Deo nihil placet, nobiscum esset; ut et nobis
pacatis, et pro amore ejus emendatis, iibentius supplicationi nostrae intenderet. Et quum adbuc post
hœc preces nostras non exaudisset0, cogita vimus intra nos, et plerique prudentiores dicere cœpe- e
runt quod forsitan, disponente Dei providentia, nunquam amplius ignis, ut solitus erat quo n dam,
veniet; quoniam necesse erat in annis praeteritis, quum ibi Ghristiani, Graeci videlicet et Syri,
paucissimi incolae essent, ut ignis ille, sicut consueverat, unoquoque anno veniret : quia si in uno
anno defioeret quin veniret, protinus a paganis hoc explorantibus et inquirentibus omnes decol-
larentur. Nunc autem, quia hic omnino, opitulante Deo, securi sumus, si non veniet10 mori non F
timemus. Nos etiam ac si successores ipsius ignis , si dicere fas est, hic sumus, qui Christianos illos,
quos hic invenimus, et nosmetipsos cum ipsis, Deo juvante, a gente pagana protegimus; quod nisi
Deus eos visibiliter sic consolaretur, nullum ex eis hic vivum invenissemus. Quae ergo nécessitas nos
cogit, ut ignis veniat? Haec verba et his aequîpollentia sapientiores, scilicet clerici, minus sapienti-
bus demonstrabant, ignorantes quid Deus facturas esset. Erat tamen aliquod solarium quod eos11 G
jam valde desolatos consolarentur 1S. Accepto igitur consilio, jam imminente nocte, praecepit om-
nibus patriarcha ut de monasterio exeuntes ad domos vel hospitia sua abirent : ut locus sacrosanc-
tus tota nocte a cunctis vacuus remaneret ; ne quid spurcitiae noxiae forte in aliquo bomine 13 vel
in femina lateat, quod voluntati Dei vel ejus habitationi displiceat. Sic praeceptum est, et sic fac-
tum est. Ecclesia nocte illa vacua remansit, in qua nec lampas nec candela lumine accenso splen- h
duerunt. Mane autem, quum dies Sancti PaschaB clarescere cœpisset, ad ecclesiam Sancti Sepulcri
undique convenerunt , misericordiam Domini adbuc exspectantes. Et quum tune ad Sepulcrum Do-
mini patriarcha ingressus fuisset, quaarens an ignis adhuc inesset, quum non in venisset, regre-
diens doluit. Sed tune ipse cum ceteris assistentibus motus statim sermone iilo evangelico quo Do-
minus dixit, «Petite, et accipietis ; pulsate , et aperietorvobish% » adhuc cessare noluerunt quin iterum j
Dominum14 hoc insinuantem et non mentientem prece multifaria pulsarent, ut forsitan, quasi
propter improbitatem ôlamoris eorutn excitatus, aures suœ pietatis ad eos inclinaret. Fecerunt qui-
dem tune processionem clerûs et major pars populi, rex et proceres sui, pedibus nudis ad Tem-
plum dominicum; et ubi, scilicet in Templo, régi Salomoni Dominus Deus promisit se exauditu-
rum 15, quum ipse Salomon ibidem Domitium deprecaretur quod , si pqpulus ad sanctuarium illud k
peccati sui pœnitens dévote oraret, ab eo exaudiretur6 : orationes suas fuderunt ad Dominum,
ut misericors misericorditer ignem illum emittere dignaretur, pro quo tôt homines dolore tanto
1 Hostiolum. l. — 2 Introgressus autem. l. — 3 Omnipotenti. n. — 4 Ab olim. l. — 5 De Sepulcro. l. —
6 Ignis ipse manifestaret necne ad nos exiens. l. — 7 Inclinebat. n. — 8 Conciliante, l. — 9 Dominus non
êxauèkset. l. — 10 Si non venerit. l. — 11 Quos eos. l. — la Consolaretur. n. — 13 Homine aliquo. l. —
14 Ipsum Dominum. l. — 15 Dominus se promisit exaudiendam. l.
a De hoc facto, cf. Matth. Edessen. in Hist. Armen. h Matth. vu, 7.
t. I , p. 54, 55. c IH Rig. vin, 29 et seq.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
387
A afiligebantur et desoiabantur. Dum autem in Templo illo dominico gens nostra sic oraret. in A. moi.
monasterio Sanctissimi Sepulpri similiter Graeci ac Syri, qui ibi remanserant, non minus idem Se-
pulcrum cum processione sua circumgirantés , orationi vacabant, qui prae nimio dolore gênas suas et
capillos suos ululando decerpebant. Quum ergo1 populus noster, oratione sua in Templo expleta,
ad ecclesiam Sanctissimi Sepulcri redisset2, antequam januas introisset3, nuntiatum est patriar-
B chae et ceterjs ignem desideratissimum jam in lampade una ante ipsum Sepulcrum cœlitus gratia
Dei accensum fuisse, quem propius astantes, per fenestras4 quasdam rutilare jam viderant. Quod
quum patriarcha audisset, quanto citius potuit illuc Jaetus properavit; et quum de clavicuiis, quas
in manu sua gestabat, ostium Sepulcri reserasset, confestim vidit ignem in lampade quem tam
prœoptaverat splendere. Qua de re valde laetatus, primitus ante Sanctum Sepulcrum gratias
G Deo reddens, se humiliter prostravit; postea vero, accenso illic cereo uno, foras revertens divi-
num lumen omnibus manifestavit. Quod quum videremus qui aderamus omnes, Kyrieleison cum
lacrymis 5 exclamantes, gaudio magno 6 gavisi sumus; et quanto plus7 dolueramus, tanto magis tune
de miraculo exsultavimus. Per totam extemplo civitatem laus jocunda , et clamor laudifluus proinde
sonuit ; sonant signa, populus manibus plaudit, clerus laetus8 concinit; carmina dulcisona mo-
D dulis alternantibus symphonise miscentur. Tenebamus unusquisque in manu sua cereum unum,
jam ad 9 hoc praeparatum, ad id lumen sanctum suscipiendum. Videretis per spatium horae10
unius plura mil lia cereorum in ecclesia sancta11 ab ipso igne accendi, quod alius alii libens mi-
nistrabat. o Ecce vere dies illa, qaamfecit Dominus*» : exsultavimus et laetati sumus in ea, et amplius
quam adhuc dixerim, solemnitas solemnitatum die illa inter nos claruit. Quoniam, quum missa
£ dominica decenter celebrata fuisset, et post missam solemnizatam Balduinus rex, qui eidem so-
lemnitati assistens pro more regio coronatus fuerat, in templo Salomonis prandium suum festive
et decentissime 12 explevisset, nuntiatum est ei, et ceteris aliis qui cum eo eramus, ignem sanctis-
simum iterato adventu, in duabus lampadibus quae in ecclesia dominici Sepulcri pendebanl, di-
vinitus accensum esse. Quo audito laudes indc cunctipotenti Domino retulimus, et quibus libuit
F statim complures ad novum miraculum videndum laetantes cucurrimus. Denique rex et alii cum
eo nos subsecuti sunt; et, quum in ecclesia retroissemus , vidimus illico ignem, de quo fatum erat,
divinitus in lampadibus accendi, et catervatim unicuique lampadi accensae plebem astare cum
cereis suis, vel accendendis, vel jam accensis, jubilantem Deo in voce exsultationis. Tune alius alii
corde jocundo hœc13 demonstrabat, dicens : a Ecce, jam lampas14 incipit illuminari. » Alius nempe
G respondebat : «Ecce video alteram, in qua jam flamma rutilât; illuc quidem cereum meum illu-
«minabo; tu autem tuum hic inflamma. » Alius quippe dicebat : « Astemus15 huic lampadi, et ex-
;< spectemus paulisper quum in ea ignis insurget. Nonne videtis quia cetera lampades jam inflam-
umatae sunt? et16 vide quomodo in illa fumus17 enubilat; nunc autem flamma exoritur. n Taliter,
inquam, laetificavit Dominus18 populum suum, qui dies, pro miraculo tam glorioso et de more in
H morem permutato , celeberrimus et memorialis a generatione in generationem permanebit l0.
Peracta20* autem soleranitate Paschali0 (ubi conturbati omnes propter ignem,
quem die sabbati 21 non habuimus ad Sepulcrum Domini22), profectus est rex Jop-
pem. Et facta conventione cum consuiibus praedictœ classis 23, ut quandiu in terra
sancta ob amorem Dei morari vellent, si Deo concedente et juvante intérim de
1 Autem. l. — 2 Redissent l. — 3 Introissent. l. — 4 Fenestrulas. l. — 5 Om. cum lacrymis l. —
6 Maximo. l. — 7 Om. plus n. — 8 Lœlans. l. — 9 Et. l. — 10 Om. horœ n. — 11 Ecclesia ipsa. l. —
12 Festivum decentissime. l. — 13 Om. hœc l. — 14 Hœc lampas. l. — 15 Stemus. l. — 16 Om. et l. —
11 Jam fumus. L. — 18 Taliter qualiter in quo lœlificavit Dominus die illo. l. — 19 Permanebit. Anno ab Incar-
natione Domini .Ma. l. — 20 Hic x. inserit hoc lemma : De eo quod rex Baldewinus Arsuth et Cœsaream
cepit. XXV. Ab his verbis Peracta, etc. usque ad cap. xxii, lectionem cod. l. variantem in infima cujus-
que paginae parte exhibemus*. — 21 Sabbati Paschœ. i. — 22 Om. a6i conturbati sumus. .... habuimus
ad Sepulcrum Domini a. b. f. k. n. — 25 Consuiibus classis gentis Januensis, unde jam mentionem fecimus.
A. B. F. N.
" Psai.bi. cxvn, a4. — b Bongars. c. xxv, p. 4og. — 4 Idest mense Maio ineunte.
* Peracta autem solemnitate Paschali , regreasus est rex Jop- Januensis , de qua jam mentionem feci , ût quandiu ob amorem
pen. Fecit tune ibi conventionem cum consuiibus stoli gentis Domini in patria sancta morari vellent, si, juvante Deo, de ci-
49-
\
Digitized by
A. 1101.
388 FULCHER11 CARNOTENSIS
civitatibus Sarracenorum aliquam comprehendere cum eodem rege possent, ter- A
tiam pecunise partem hostibus întemîs ablatam, nulla injuria Januensibus facta1,
communiter haberent, rex autem primam et secundam; vicum insuper unum, in
eadem civitate sic capta, jure perpetuo possiderent et bereditario *â. Quod quum
fidei nexu interposite ab utraque parte firmatum fuisset, indilate oppidum illud
quod vocatur Arsuth tam per mare quam per terram obsederunt b. Sed quum inha- b
bitatores3 Sarraceni sentirent nullo modo a Christianis se posse defendi, prolocu-
tione apudregem callide facta, die in* tertia muros régi reddiderunt, pecuniam
autem suam exeuntes detulerunt \ Quos Ascalonem abeuntes rex conviari tristis-
simosfecit. Inde noslaeti Deo gratias egimus, eo quod, sine6 occisione hominum
nostrorum, banc munitionem nobis tam adversariam comprebenderamus. Quod c
castrum a Salomone conditum 7, Francis valde molestum , dux Godefridus in anno
praeterito obsederat, nec ceperatc; cujus etiam inhabita tores persaepe de nostris
occiderant plures, vel reddiderant tristes8. Jam tamen Franci cominus compre-
henderant* mûri propugnacula, quum forte10 fortuitu11 Hgnea turris forinsecus
muro adjuncta, prae multitudine in eam ascendentium , frustratim corruit12. Unde d
ferme centum Franci de ea cadentes insanabiliter sunt laesi. lbi aliquanlos Francos
Sarraceni tune retinuerunt, quos in conspectu omnium13 in cruce appenderunt,
et sagittis sagittaverunt. Quosdam occiderunt, quosdam vivos vililer apud se ]k
detinuerunt.
CAPITULUM IX.
Quomodo Caesarea civitas capta sit.
Quuraque rex Arsuth, prout erat opus, de gente sua munisset, confestim Caesa- e
1 Ablatam, illi Januenses nautœ, nulla eis injuria facta. a. b. f. n. — 2 Vicum insuper unum, in eadem
civitate, in hereditatem sibi obtinerent perenniter. a. b. f. n. — 5 Om. inhabitatores d. — 4 Om. m d. m. —
5 Secum detulerunt. h. — 6 Secum detulerunt Et conventions sic facta Ascalonem, licet mœsti, abierunt; quos
etiam rex conviari fecit. Unde et nos lœti Domino laudes dedimus, quo suffragante, sine, a. b. f. n. — 7 Oni.
a Salomone conditum. A. B. F. h. n. — 8 De nostris quamplurimis occisis tristissimos persœpe fecerant. \. b.
f. n. — 9 Arripiebant. a. b. f. i. k. n. ComprehendebanL d. h. — 10 Om. forte a. b. f. n. — 11 Ow' for-
tuite k. m, — 12 Cecidit. a. b. f. n. — 13 Francorum. a. b. f. n. — 14 Om. apud se a. b. f. k. n.
' Cf. Willelm. Tyr. i. X, c. xiv, p. 4 19.
b hac obsidione cf. Willelm. Tyr. /. c. p. 4*0;
Ibn Klialdun. op. cit. p. 57. el Wilken, op. cit. p. 36.
c Cf. Willelm. Tyr. 1. IX, c. xix, p. 3g3, 3g4.
vitatibus Sarracenorum aliquam obsidione coactam cum ipso
rege comprebenderepossent, tertiam pecuniae partem hostibus
ablatam illi Januenses viri communiter haberenl; vicum unum
insuper, in eadem civitate sic capta, in hereditatem ipsi peren-
niter sibi obtinerent. Quod quum sub pignore fidei ab utraque
parte firmatum fuisset, indilate castrum quod antiquitus Azo-
tum vocatum est, sed uunc lingua Sarraccna Arsuth nomina-
tum , tam per mare quam per terram obsederunt. Sed quum
inhabitatores Sarraceni sentirent se ulterius nullo modo a
Christianis posse defendi , prolocutione apud regem sapienter
facta, in die tertia castrum régi reddiderunt. Timebant enim
si Francorum gens per vim caperet eos, sicut in Jcrosolyma
de ceteris Sarracenis fecerant, sic de eisdem facerent; nullus
eorum manu Francorum evaderet quin gladiis eorum périme-
retur. Et quia sane castrum reddiderunt, rex eos cum pecunia
sua tota vivos abire permisit ; quos sub pactione prtmitus inde
facta, usque Ascalonem conviari fecit. Tune inde l*ti effecti,
laudes Domino Deo exsolvimus, quo opitulante, sine occisione
nostrorum hominum , munitionem tam nobis adversariam com-
prehenderamus ; cujus habitatores totiens de Christianis nostns
peremptis , nos tristissimos fecerant. Quod castrum tam odio-
swn, in praeterito anno, dux Godefridus cum exercitu suo obse-
derat, sed id capere nequivit. Jam tamen viri nostri cominus
complectebantur mûri propugnacula , quum fortuitu lignea tur-
ris forinsecus muroadjecta, prae multitudine in eam ascenden-
tium, frustratim cecidit, unde fere centum de nostris de ea
mentes insanabiliter laesi sunt. Heu ï ibi retinuerunt paucos
de nostris Sarraceni; de quibus saevissime, Christianis externis
videntibus, in cruce pependorunt, €t ibi sagittaverunl; quos-
dam autem occiderunt, quosdam quidem vivos apud se viKter
Digitized by
Google
HISTORIÀ IHEROSOLYMITANA. 389
a ream* urbem Palestinam adiitb, et obsidione ooronavit. Sed quia muro erat valde
fortis, non potuit cito capi. Jussit ergo tune1 rex petrarias fieri, et macbinam
unam ligneam ahissimam, de malis et remigibus navîum fabrefactam. Hanc, ut
reor, artifices nostri muro altiorem longitudine viginti cubitorum erexerunt2, ut,
quum ad usque murum deduceretur, hostes internes de ea milites nostri lapida-
b rent et sagittarent, ut, quum murum de Sarracenis sic evacuarent, ingressum
liberum bomines nostri ha be rent, et urbem comprehenderent. Sed, quum per
quindecim dies obsidionem tenuissent, et cum petrariis arces mûri superiores3
aliquantisper laesissent, needum turris lignea esset penitus compacta, moram eis
fastidientibus, noluit diutius Francorum probitas prolongare4, quin absque ma-
c china5 praedicta et ceteris supplementis, die quadam Veneris, civitatem ausu mi-
rifico cum scutis et lanceis appelèrent6- Sarraceni vero, prout fortius valebant,
se defendebant, mutuo cohortantes. Franci autem, quorum Dominus erat Deus,
erectis non lente scalis, quas ad id opus jam praeparaverant, per eas mûri fasti-
gium7 conscenderunt, et quos sibi tune obvios invenerunt gladiis illico pereme-
d runt8. Quodquum Sarraceni gentem nostram sic efferatam, et urbem jam ab eis
captam vidèrent, ubi diutius vivere putaverunt, illuc perpropere fugerunt. Sed
nec bic nec illic delitescere potuerunt, quin nïorte promerita trucidarenturc.
Pauci quidem de masculino sexu vitae reservati sunt. Feminis quampluribus peper-
cerunt, ut molas manuales volviturae semper ancillarentur. Quas quum cepissent,
e alii aliis tam pulchras quam turpes invicem vendebant et emebant, masculos quo-
que. Admiratum ipsius urbis, et episcopum, quem archadiumd prœnominant,
rex vivos babuit, quibus plus pro pecunia quam pro amicitia pepercit. Quot9
1 Potuit eam cito gens nostra capere. Jussit tune. a. b. r. k. n. — 2 Om. erexerunt a. b. d. f. n. Fecerunt. h.
Patraverunt. i. — 5 Cehiores. a. b. p. Sublimiores. d. h. — 4 Tolerare. a. b. f. n. — 5 Turri. a. b. f. n.
— 6 Assilirent. A. b. f. n. — 7 Mûri summitatem probitate mira. a. b. f. n. — 8 Invenerunt nihil aliud, sed
gladiis eos peremerunt. a. b. f. n. — 0 Quanta pecunia ibisit reperla, quot. a. b. f. n. Quanta peeunia, quot. h.
' Hodie Kaisarieh. Cf. |>. 354 » annotât, g.
b De urbis Cssareœ oppugnatione cf. Willelm. Tyr.
1. X, c. xv, p. &2 1, Aaa; Ibn Àlatyr, Kamel-Altavarych ,
p. 208; Wilken, l. c. et Reinaud, Extraits, p. 16.
6 • Mense redjebi deinde Caesaream pe le ni es, în hanc
detinuerunt. Hos igitur nefarios reservavit nobis Dominus
noster ad destruendum et exhereditandum. De quibus plures,
die illo quo castrum egressi sunt, Ascalonem adeuntes, in via
ipsa capita sua de reculis suis onerati, siti exstincti sunt.
Quum autem hoc opus sic explevissemus , quum de gente
sua rex Arsuth opportune munisset, confestim Cassa ream Pales-
tin» adivit, quam obsidione circumdedit. Sed quia civitas illa
muro valde fortis erat, nec Sarraceni, intra mœnia securi, vo-
luerunt eam reddere , nec gens nostra in incepto potuit eam
comprehendere, tune quidem jussit rex petrarias fieri, simul-
que unam turrim ligneam de remigibus et malis navium affa-
bre compactam. Et quia materies bujusmodi deerat , non enim
in provincia illa longe arbores habent, unde posset hoc fieri.
Hase vero bona valde fuit , quam composuerunt artifices , prout
aestimo, muro excellentiorem altitudine viginti cubitorum; ut,
quum ad usque murum perfecta pertraheretur, milites nostri
in eam ascensuri de su m mi ta te ejus sagittas et lapides hostibus
internis probissime jacerent, ut et quum taliter murum de
Sarracenis jaculantibus vacuarent, ingressum sibi liberum ad-
quirerent Sed et petrariis intérim mûri vel turrium propugna-
culalapidantibusTcum assultu vehementi ci rcumquaque gente
nostra impetente, Dei auxilio praseunte, civitatem comprehen-
■ quoque urbem vi captam ense et igtie saevierunl. » (Ibn
Khaldun. p. 57.)
d • Juridicus qui juri dicendo praerat, qui etiam Hn-
«gua eorum cadius appellatur. » (Willelm. Tyr. 1. X,
c. xvi, p. 4a3.)
derunt. Quum autem per quindecim dies obsidionem tenuissent ,
et cum petrariis arces in muro celsiores aliquantulum {assissent ,
et adhuc turris illa lignea, de qua praefatus sum, non esset, per
quam, Deo preveniente , urbem capere sperabanl, mora eos
fastidiente, noluit tolerare probitas Francorum quin absque
illa turri praedicta et ceteris supplementis, die quodam Veneris,
civitatem ausu mirifico cum scutis et lanceis assilirent. Sarra-
ceni vero defendebant se quantumeumque fortius poterant;
cum petrariis et arcubus genti nostra? obsistebant. Franci au-
tem, quorum Dominus Deus erat, erectis citissime scalis quas
ad id opus praeparaverant, per eas mûri summum probitate mi-
rabili conscenderunt , et quos ibi obvios sibi repererunt, protinus
gladiis peremerunt. Quod quum Sarraceni gentem nostram sic
efferatam vidèrent urbem super eos ingredi, ibi quantocius
fugerunt, ubi diutius vivere speraverunt. Sed nec hue nec illuc
delitescere potuerunt quin morte promerita trucidarentur. De
hominibus vix aliquem , paucos tamen vivos retinuerunt. Femi-<
nabus vero pluribus pepercerunt, quatinus an cil la; sibi effectae
molas manuales semper volverent. Quas quum cepissent, aiif
aliis tam turpes quam pulchras invicem vendebant , masculos
quoque. Admiratum urbis , et episcopum Sarracenorum , quérir
archadium pnenominant, cepit rex vivos, lit redemptionem de
Digitized by
390 FULCHERII CÀRNOTENSIS
utensilia multiformia ibi sunt inventa non est dicendi facilitas, unde multi pau- a
pères effecti sunt locupletes. Vidi de Sarracenis plurimos ibi peremptos, acervo -
de illis facto, igne concreinari, quorum cadaverum nimius fœtor nos valde mo-
1 es ta bat. Fiebat hoc bisantiorum inveniendorum a gratia, quos ipsi improbi trans-
glutiverant, nolentes ut de suo aliquid Franci haberent, quos quidam eorum in
oribus suis juxta gingivas abscondebant Undc aliquando contingebat, quum quis b
nostrum super collum alicujus Sarraceni pugno feriebat, ut decem aut sedecim
bisantios ab ore foras excuteret. Feminae quoque impudenter intra se bisantios
occultabant; quod et nefas erat sic recondendum, et multo turpius1 mihi ad
recitandum.
Annus millenus centenus erat, sed et unus, C
Quum nos Caesaream cum scaiis cepimus urbem.
Vel:
Quum Stratonis turrem sic dictam cepimus urbem.
CAPITULUM X.
Quod in Cœsarea archiepiscopus sit ordinatus2.
Etb quum de Caesarea, et de his omnibus quae in ea repperimus, una cum Januen-
sibus prout libuit egissemus, et archiepiscopum 0 communiter electum ibi prœfe- d
cissemus, relictis ad custodiendum urbem paucis, festinavimus ire Ramulam civi-
tatem, quae est prope Liddam d. Ubi per viginti quatuor dies exspectavimus bellum
ab Ascalonitis et Babilonicis contra nos fieri, ob idillic congregatis. Sed quia gens
eramus rara, contra eos ire metuentes, non ivimus, ne forte, si Ascalonae3 eos ap-
peteremus4, intra mœnia et aggeres suos recursu continuo nos interceptos interi- E
merent5. Propterea venire contra nos nolebant, quia sic evenire putabant. Quorum
calliditate comperta, tandiu calliditatem eorurn callidius callentes calluimus us-
1 Et tarpe est satis. a. b. f. n. — 2 De eo quod rex Baldewinas superat Ascalonitas alque Babylonios. k. —
3 Ante Ascalonem. a. b. f. h. n. Aschalonem. d. k. — 4 Impeteremas. a. b. f. k. n. — 5 Continuo ad interi-
mendum nos illuc interciperent. A. b. f. n. Périmèrent, h.
' Cf. supra Tudebov. XIII, v, p. g&, i5o et 20g.
fc Boogars. c. xxvi, p. à 10.
0 Nomioe Balduinum, qui ann. 1107 obiit. (Conf.
bis accîperet, quos divites divitiis sentiebat. O quanta pecunia
in urbe est reperta, uode multi pauperes facû sunt locupletes!
Vidi moltos ibi de Sarracenis océisos igno comburi , quorum
cadaverum fœtor nos vaide ansebat. Hoc autem fiebat propter
bisantios quos ipsi improbi glutiverant, ne de pecunia usquam ,
si possent , aliquid invenire possemus : quos quidem bisantios in
ore suo juxta gingivas abscondebant. Unde aliquando contin-
gebat, quum quis nostrum in coilo Sarracenum feriebat, mox
aut decem aut sedecim bisantios ab ore foras excutiebat. Fe-
mioac sic eos impudenter intra se occultabant; quod et nefas
erat sic occultant! um , et turpe est satis ad recitandum.
Quum autem tain de Caesarea quam de omnibus quae in
Willelm. Tyr. /. c. p. 4a3, et Orient christ, t. III.
p. 1285.)
4 Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xvn, p. fob.
ea reperimus, prout placuit, egissemus, relictis ibi paucis ad
custodiendum urbem, festinavimus omnes ad civitatem Ra-
mulam, ubi per viginti quatuor dies exspectavimus prxlium
ab hostibus nostris Ascaloniensibus el Babiloniis, qui apud
Babilonem congregati ad expugnandum nos se parabant. Sed
quia gens rara eramus, contra eos ire metuebamus, ne forte
quum ante urbem eorum, scilicet Ascalonem, eos impete-
renius, intra aggeres et mœnia sua nos ad in te ri tu m ipsi inter-
ciperent. Quapropter nos appetere renuerunt, quoniam hoc
futurum esse speraverant. Quorum calliditate comperta , tandiu
nos eidem calliditati obnoxii ante Ramulam eosopperti sumus,
usque dum, animis eorum marcosseotibus, venire contra nos
Digitized by
HISTORIA IHER©SOLYMITÀNÀ. 391
a que, animis eoruni pavore marcescentibus, adversum ho& venire pepitus dimise- a. ..o..
runt. Unde multi moram/fastiditiv et egestate preséir ab exerdtu stio discesserunt.
Quo audito, Joppen regressi sumus<, et laudes Deo dedimusy ea quod a congreesu
eorum liberi aie facti eramus.
CAPITULUM XL
' De pralio satis cruento Christianorum atqiie Turcoram, in quo Christiaui victores fuerunt.
Sed quum postea* auribus ad eos semper in tends, per septuaginta dies quieti
b sustinuissemus, intimatuni est régi adverparios nostros animositate itéra ta com-
moveri*, etiani nos appetere parari1. Hoc autem auditov fecit rex geptem suam
prompte congregari, de Iherosoiyma videlioet et Tyberiade, Cœsarea quoque et
Caypha. Et quia nécessitas nos urgebat*, pro eo quod militum eramus egentes,
monente rege3, quicumque potuit de armigero suo militera fecit. Itaque milites
c nos tri omnes ducenti sexaginta tantummodo fuerunt, pedites vero nongenti4. Qui
autem contra nos undecim millia militum, et viginti unum millia peditum simul
erant. Hoc quidem sciebamus, sed quia Deum nobiscum habebamua, eos aggredi
non formidavimus. Nec enim in armis, nec ia gente multa confidebamus, sed in
Domino Deo5 spem nostram omnino posueramus. Magna audacitas, sed non
d erat audacitas, immo fides et caritas. Quoniam pro amore illius pafabamus dili-
genter mori, qui pro nobis misericorditer morte dignatus est mon.
fvimus ad pugnam, vel mortem forte paratam.
Illuc fecit rex portari dominiez Grucis lignum , quod nobis praebuit salutare solat
tium. Die quodam de Joppe exivimus, sequenti vero contra eos bellavirous, Quum-
£ que ad eos appropinquassemus, et illi ad nos similiter nobis ignorantibus; et quum
spécula tores eorum de spécula nostra prospexissemus, subsequentiam ceterorum
statim intelleximus. Et quum rex cum quibusdam de suis ulterius progrederetur,
prospectans a longe vidit tentoria eorum extensa in planis candescere. Quibus
1 Iterata permoveri, et jam parati nos appetere accelerabant. a. b. f. n. — 2 Anxiabat. a. B. f. k. n. —
3 Milites non habebamus nisi paucos, rege monente. a. b. f. n. — 4 dccc. a. — 5 Deo nostro. h. n.
• Ct Willelm. Tyr. /. c. p. 4*5.
dimiserunt, et multi ei eis stipendiornni egestate fastidîti ab
exercitu discesserunt. Quo audito, nos tune Joppen remea-
vimus , et inde landes Domino dedimus , eo quod ab infestatione
eorum sic liberi eramus.
Quum autem postes improbitati eorum auribus attentis, per
septuaginta dies aliquantulum quieti peraiansissemns, intima*
tum est régi Balduino adversarios nostros animoshatis instinctu
herato conckari , qui jam ooadunati nos appetere accelerabant.
Hoc audito , fecit gentem suam congregari , quantum potuerit , de
Jerosolyma et Tyberiade , et de Castro Caypha , et de Cosarea. Et
quia nécessitas nos angariabat pro miliUbua quo» non babebamua,
monitis régis Balduini fecit de scutigero suo quicumque potuit
militern* Fuerunt itaque milites nostri omnes simul ducenti et
seiagiota; fuerunt pedites vero nongenti. Qui autem contra
nos, undecim millia militum f et viginti unum millia peditum
erant. Hoc quidem sciebamus, sed quia nobiscum Deum ba-
bebamus, eos adiré non formidavimus. Nec enim in armis, nec
in multitudine gentis confidebamus, sed in Domino Deo spem
nostram proesus posueramus. Magna audacitas, sed non auda-
citas, imo fides et caritas. Quoniam. pro amore . illius mori
parati eramus qui pro nobis misericorditer mori dignatus
est, ivimus ad pralium, quo.rex/ecit déferre illud dominiez
Crucis tignum , quod. nobis praebuit salutare aolatium. Die quo-
dam de Joppe exivimus, sequenti vero contra eos pugnavimns.
Quumque eis appropiaremus, illi similiter nobis nescientibus
approximabant. Prsscursoribus autem eorum vel explorato-
ribus visis» ceteros subséquentes nop longe esse intelleximus.
Et quum rex BaJdoinus ulterius cum quibusdam de suis post
exploratores pusillum progressas esset, prospiciens vidit ten-
toria mane jpso extensa in campia illis candescere. Quod qnum
Digitized by
A. 1101.
392 FULCHERII CÀRNOTENSIS
visis, mox equo calcaribus puncto, ad nos postremos recurrit, et quod viderat a
cunctis manifesta vit. Unde exsultare cœpimus, quum bellum fore didicimus *, quo-
niam id fieri desiderabamus. Si enim ad nos non venirent, nos utique ad eos ire-
mus. Melius enim erat nobis in planis vastis praliari, ut, quum superati essent,
Domino suffragante, longior eis fuga fieret, unde in fuga majus haberent detri-
mentum, quam si prope muros eorum cum eis congrederemur. Tune jussit rex b
arma sumi; et, armatis cunctis, acies nostrae decenter ad bellandum ordinatae sunt.
Itaquenosin manus Deifidenter committentes2, adversus eos equitavimus. Abbas
quidam, cui rex praeceperat, Crucem dominicam palam cunctis gestavit. Tune
rex milites suoshis verbis pie affatus est: « Eia Christi milites, confortamini, nibil
« metuentes. Viriliter agite, et in hoc praeliô fortes estote, et pro animabus vestris, c
«quaeso, pugnate, et nomen Christi omnino exalta te, cui dégénères isti semper
« exprobrant, et viriliter conviciantur, nativitatem ejus non credentes neque re-
« surrectionem. Quod si hic interieritis, beati nimirum eritis. Jamjamque aperta
«est vobis janua regni cœlèstis3. Si vivi victores remanseritis, in ter omnes Chris-
ti tianos gloriosi fulgebitis; si autem fiigere volueritis, Francia equidem longe est d
« a vobis. • His ita dictis, omnes ei assenserunt.
Ad pugnam properant, cunctos mora longa molestât;
Quem feriat vel praecipitet jam cogitai omnis.
Et ecce gensdetestanda, nobis occurrens,dextra lœvaque vehementer in nos irruit.
Gens quoque nostra, licet paucissima, per sex acies divisa, sicut soient aucupes e
in multitudine avium,ita in ter cohortes eorum ingentes, ac//ara Deus exclamantes,
se inseruerunt*. Quorum multitudo in tantum nos illico obtexit, ut vix aiius alium
vel cernere vel cognoscere posset. Jamque repulerant, jamque quassaverant duas
anteriores acies nostras, quum huic negotio intuito festinantissime rex a parte pos-
trema subvenit. Ubi enim virtutem hostium validiorem esse spectavit et cognovit, f
accelerato cursu cum scara5 sua, impetui nefandorum viriliter se obdidit, et co-
ram potentioribus eorum hasta vibrata, in qua signum pendebat album, ictu lan-
ceœ percussit Arabem6 unum sibi obvium, in cujus omento quum ad terram de
1 Credimus. à. b. f. — 2 Commendantes. a. b. f. n. — 3 Perennis. d. — 4 Exclamando se miserunt. a. b. f. n.
Exclamando insérant, k. — 5 Scala. k. — 6 Arabum. f. n.
vidisset, mox equo calcaribus puncto, ad noa postremos rc-
currit, et quod viderat cunctis manifestavit. Unde tune exsul-
tare cœpimus quum bellum fore credidimus, quoniam autem
dubitabamus utrum pugnaturi contra nos venirent Quod si
ad nos non venfrent, nos quippe ad eos iremus; sed melius
nobis erat amplis contra nos planis praliari, ut quum victi
essent, Domino suffragante, longior eis fuga fieret, ut, an te -
quam Ascalonem pervenissent, multi ex eis fugaces périme-
rentur, qui vivi remanerent, si ante mœnia urbis bellum fieret.
Jussit autem rex et citissime milites se armare. Quibus armatis
et decenter aciebus ordinatis , in manus Domini nos com-
mendantes adversus eos equitavimus. Abbas quidam vir vene-
randus Crucem dominicam in manibus suis devotissime ges-
tabat. Tune rex milites suos bis verbis pie affatus est : iEia,
t milites Christi, confortamini et nolite timere. Estote fortes
tin hoc bello, et pugnate pro animabus vestris ad exaltandum
i nomen Christi, cui dégénères isti semper exprobrant et
• contradicunt , non credentes Domini incarnationem neque
cresurrectionem. Quod si hic interieritis, vere beat! eritis;
«jamjamque nobis cœlèstis aul* janua aperta est, quam quum
tingressi fueritis, perenniter gratabimini cum sanctis. Si autem
i victores vixeritis, inter Cbristicolas omnes gloriosi fulgebitis.
t Aut si fugere volueritis, Francia longe nimis est a nobis. t
Hoc dixit, et hoc a cunctis confirmando laudatum.
Ad pugnam properant , cunctos todet mora valde ;
Quem feriat vel quem subraat jam cogitât omnis.
Ecce gens dira, occurrens nobis, dextera Isvaque vehementer
in nos irruit. Gens quoque nostra, licet paucissima, per sex
taraen acies divisa, tanquam soient aucupes in multitudine
aVlum , intra cohortes eorum ingentes , adjtwa Deus exclamando ,
se immiscrunt. Quorum multitudo in tantum nostros tune
obduxit, ut aliquando vix alter alterum videre posset. Jamque
repulerant atque quassaverant duas de aciebus nostris anterio-
ribus, quum rex Balduinus festinans negotio tanto subvenit.
Nam ubi spectavit et cognovit virtutem hostium validiorem,
accelerato cursu cum scara sua impetui nefandorum viriliter
se obdidit, et coram potentioribus eorum, scilicet admirabi-
libus, hasta vibrata, in qua vexillum pendebat album, ictu
lanceœ percussit Arabem unum in cujus corporc ad terram
Digitized by
Google
HISTORIÀ IHEROSOLYMÎTÀNÀ. ^ 393
a sonipede illum pracipitaret, idem signum memoratum remansit1. Lanceam au-
teminde extorsam,sicutipsepropiusastans cernebam*, adlaedendum alios prompte
detulit. Hinc isti, hinc ilii forliter pugnabant3. Videretis utique horœ spatio mo-
dico4 multos utrinque5 equos sessoribus vacuos. Videbamus6 terram niinis occu-
patam de sentis vel peltis7, de pugionibus et pharetris, arcubus et sagittis, de
b Sarracenis et8 iEthiopibus tam mortuis quam morti9 vulneratis. Similiter de
Francis, sed non de tantis10. Aderat ibi Crux dominica inimicis Christi valde con-
traria, contra quam, gratia Dei, pompa eorum praevalere non potuit. Sed ac si prae-
sentia ejus verecundi effecti, non solum nos invadere cessa verunt, verura etiam
pavore cœlitus percussi omnes, in fugam celerem suam verterunt sententiam. Qui
c tune habuit equum volucrem, fugiendo evasit mortem. Taedium erat colligere tôt
scuta, tôt missilia, tôt arcus et sagittas, quae11 in campis fugitivi jecerant. Tôt cor-
pora, quae ibi jacebant exanimata, si quis veliet ea 13 dinumerare, deficeret utique
in computatione. Fertur tamen quinque miliia ex eisdem 15 militibus et peditibus
ibi peremptos fuisse. Duxa etiam Babilonensis militiae, qui eam ad bellandum14
d adduxerat, cum ceteris interiit 15. De nostris vero militibus octoginta perdidi-
mus, de peditibus vero ampliusb. Probissime illo die rex se habuit10; optimus con-
solator, rigidus percussor exstitit. Milites quoque sui, quamvis essent pauci, erant
probissimi l7. Gertamen illud non diu fuit anceps. Illi enim tempestive fugerunt,
hi vero prompte eos fugaverunt.
À. 1101.
CAPITULUM XII.
Quanti de Cliristianis ibi corruemnt.
e 0 bellum insontibus odiosum, et intuentibus perhorridum! Bellum, quia non
bellum, nam per antiphrasim est dictum. Bellum cernebam, mente nutabam, ictus
1 Obviam, in cajus corpore ad terram de sonipede prœcipitato signum remansit idem. a. b. f. n. — 2 Om.
sicut ipse cernebam A. b. f. n. — 3 Pagnant. h. — 4 Exiguo. a. b. f. n. Non modico. m. — 5 Om. utrin-
que d. m. — 0 Om. videbamus a. b. f. n. — 7 Pectis. cm. — 8 Tam de sentis quam pugionibus (spugioni-
bus. f.) , de Sarracenis quoque et. a. b. f. n. — 9 Om. morti a. b. f. m. — 10 Om. similiter tantis a. b.
f. n. — 11 Tôt scuta rotunda, tôt arcus et sagittas, enses al que lanceas sive missilia, quœ. a. b. f. n. — 12 Om.
ea h. — 13 Ex eis tam de. a. b. f. n. Ex eis de. h. — 14 Prœliandum. A. b. f. n. — 15 Trucidatus est. a. b. f. n.
— 16 Se die illo exhibait rex Balduinus. a. b. f. n. — 17 Optimi. a. b. f. n.
* t Ipse dux Sa'd el daula f ex equo delapsus , mort u us
« est, et Franci impedimenta ceperun t. » (Ibn Khaldun.
op. cit. p. 59.)
b « De nostris vero , recçpsito numéro , inventi sunt
«abesse équités sepluaginta, de pedilibus vero multo
«plures. t (Willelm. Tyr. /. c. p. 4a6.)
proBCÎpitato illud reliquit vcxillum. Lanceam autem ipsaro, inde
extorsam, ad laedendnm ceteros promptissime detulit. Hioc isti ,
bine illi fortiter pugnabant. Videretis utique minimo spatio
hone multos equis supra sessoribus vacuos terranique de scutis
et pugionibus nimis occupatam, de Sarracenis quoque et
jEthiopibus tam mortuis quam vulneratis. Aderat ibi Crux
dominica, inimicis Christi contraria, contra quam paganorum
pompa , gratia Dei , praevalere nequivit. Sed ac si prsesentia
ipsius verecundi effecti, non solum nos invadere dimiserunt,
sed et pavore cœlitus percussi omnes , in fugam celeriter versi
sunt. Et quia maluerunt fugere quam cito mori, qui equum
III.
habuit volucrem, fugiendo evasit mortem. Tôt scuta rotunda,
tôt arcus et sagittas, tôt enses et lanceas et alia multa sive
missilia, quae in campis timidi jecerant, colligere tsdium erat.
Totque corpora, quae ibi jacebant exanimata, si quis veliet
numerare, in computatione deficeret Fertur tamen quinque
miliia ex eis tam de militibus quam peditibus ibi peremptos
esse. Dux etiam militiae Babiloniensis , qui eam illuc ad pne-
liandum adduxit, cum ceteris trucidatus est. De nostris autem
octoginta milites perdidimus; de peditibus vero magis. Vere
probissime se habuit rex Balduinus die illo; in praeiio optimus
consolator, rigidusque percussor exstitit.
5o
Digitized by
Google
394 FULCHERII CARNOTENSIS
a. uoi. timebam. Omnes in ferrum ruebant, ac si mortem nunquam metuerent. Dira ca- a
lamitas, ubi nulla 1 carilas. Fragor erat nimius de mutuis utrorumque perçus-
sionibus. Hic percutit, ille corruit Hic nescit misericordiam, nec ille quaerit e&m.
Hic perdit pugnum, ille vero oculum. Mens refugit humana, ubi talis cernitar
miseria.*Mirabiie quidem dictu! in capite vincimus, in cauda vero snperati sumns.
In cauda Christiani ruunt, in capite autem Sarracenos vincunt. Hos fugavimus b
usque Ascalonem % illi autem peremptis nostris mox equitaverunt usque Joppem.
Itaque die illo nullus rei scivit exitum *. Quumque tam occidendo quam fugando
rex et sui campos de eis évacuassent, jussum est ut3 in eorumdem tentoriis, quae
fugitivi reliquerant nocte illa, quiesceremus. Jussum est \ et factum est.
Septenas idus Septerobris quum legeretur5, c
Fecimus hoc bellum dignum satis ad recitandum ,
Et fuit adjutrix divina gratia Francis0.
CAPITULUM XIII.
De sorte varia prelii hujus.
Sequenti7 autem die, quum in papilione régis8 missam audissemus9 de Nati-
vitate almae Virginis Mariaeb, unde solemnitas erat in illa die, oneratis jumen-
tis nostris de rébus bostium nostrorum, de pane scilicet et annona farinaque, d
necnon tabernaculis eorum 10, praeceptum est, monente salpista nf Joppen regredi.
Qui quum reverteremur, et Azotum0 quintam urbem Philistinorum nunc de-
sertam 12 transissemus, Ibenium13 quam modo vocant, obvios nobis aspeximus
Arabes fere quingentos, a Joppe revertentes. Qui die belli cucurrerant illuc, et
praedam quam forinsecus invenerant arripuerant14*. Nam quum caedem de pedi- e
tibus nostris in postrema parte fecissent magnam, et in dextro cornu15 unam aciem
penitus consumpsissent, et anteriores sicut postremos victos esse crederent, as-
1 Ubi nulla est A. 9. F. H. h. - — 1 Itaque neque nos neque Mi rei exitam die illo scivimns. a. b. f. n. —
5 Prœcepit rex at. a. b. f. h. — 4 Jussit. a, b. f. h. — 5 Legeremus. a. b. d, f. h. n. — - 0 Hi très versiculi sic
leguntur in cod. h. [Lux tune septena sub sidere Virginis orta [Edidit hoc bellum dignum satis ad recitandum, [Et
fait adjutrix divina gratia Francis. — 7 Factum est prœlium istad ru idus Septembris, anno ab urbe Iherusalem
capta tertio; indictione nona (undecima. m.). Sequenti. a. b. f. n. Annus erat a captione Jérusalem tertius.
Sequenti. k. — 8 Papilione sua re&cum suis. a. b. f. h. — 9 AudisseU a. b. f. h. — 10 Om. necnon taber-
naculis eorum a. b. f. n. — 11 Salpice vel cornu monente regia. a. b. f. n. Salpita et buccinatore monente
regio. k. — 18 Desertam jam. a. b. d. f. m. — 15 Aibeni. d. h. — u Et prœdam illic inventant arripuerant
jl b. F. h. — 15 Cornu nostro. k.
' Cf. Willelm. Tyr. /. c.
h Id est die vu* roensis Septembris À* 0. 1 101.
* Esdoud. (Cf. supra, p. 354, annot. e.)
* Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xvm, p. 4a6, 4*7.
Qnnm autem occidendo rex et sui eos sufficienter cfibgans-
sent, et campos de iHis promu exinanissent , praceph rex ut in
eorumdem tentoriis, qna pagani reliquerant, nocte illa quies*
ceremns. Jussit et factum est. ni idus Septembris pradtnm
istnd-actam est, anno milleno centesimo primo, epacta nulla ,
indictîonibus 1 concurrentibus.
Sequenti autem die , quum in papilione suo rex et sui missam
de Nativitate almt Virginia Marie audissent, oneratis jumentis
nostris de rébus hostium nostrorum, pannis scilicet et pane*
annona farinaque, preceptum est a rege cornibus monen-
tibus Joppen regredi. Et quum sic reverteremur, et Asotum
urbem Philistinorum desertam transissemus, jam securi de
inimicts nostris in pnelio superatis, venerunt nobis obviam
quingenti milites Arabes catervatim , qui die quo beHum egimus
ante Joppen, nobis nescienlibus, cucurrerant, et pradam ibi
tnventam sed paucam arripuerant Sed et die sequenti nave
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
395
a sumptis occisorum scutis1 et lanceis atque galeis iucidis, de quibus se pompa -
tice ornaverant, properantes statim usque Joppen monstraverant arma nostra
Joppitis, dicentes regem et omnes suos in belio esse peremptos. Quod quura
audissent qui in Joppe custodes remanserant, quia veri erat simile, admirantes
valde exterriti sunt, et dictis eorum fidem adbibuerunt. Arabes autem illi quum pu-
b tassent ab exterritis civibus urbem illico sibi reddi, cogitationibus suis adnihilatis,
nihil ibi amplius proficientes2, Ascalonem regredi cœperunt. Qui quum nos re-
gredientes ad Joppen perspexissent, suspicati sunt nos esse de gente sua, qui
nobjs omnibus in praelio occis is, reliquos Christianos versus Joppen conversantes
appetere vellent. Unde valde mirabamur, quum tantum nobis appropiabant : nec
c Francos nos esse cognoscebant3, donec milites nostros cita invasione aggredi eos
vidèrent. Tune videretis celerrime4 eos hue illucque fugere, ut nec alius alium
exspectare vellet, et qui equum5 tune non habuit agilem, caput mox gladio
subegit. Sed quia Franci valde fuerant fatigati, et in praelio plures vulnerati, non
potuerunt eos sequi6. Illic7 sic abierunt, nos vero Joppen laeti pervenimus.
A. 11.01.
CAPITULUM XIV.
De Joppitarum missa legatione ad Tancredtim , principem Antiochiae.
d 0 quanta, putatis, fuit exsultatio et gratiarum actio, quum de mûri summo
nos, erectis8 vexillis9, revertentes cernèrent, quos in Joppe remanere feceramus?
Gerte10non11 est dictu minimum. Accurrerant enim illic duo nugigeruli aller post
alterum, qui Joppitas fefellerant", dicentes «Quoniam rex mortuus est cum suis
«omnibus13. • Qua de re ultra quam credi potest contristati, opinantes hoc esse
£ verum, miserunt14 Tancredo legationem % qui Antiochiae tune principabatur 15, in
1 Cœdem Francorum fecissent magnam in parie postrema, ut superius dictum est; quum etiam crederent nos
omnes similiter esse deviclos, sumptis Francorum occisorum scutis. A. b. f. n. — 2 Dicentes regem Balduinum
et ceteros omnes in bello esse mortuos. Quod quum vidissent Joppitœ mirati sunt valde; et timuerunt verum esse
quod Sarraceni affirmabant, putantes quod Joppen forsan eis redderent obsiupefacti. Sed quum nihil ibi amplius
profecissent. A. b. F. m. — 3 Nos non cognoscentes. k. b. f. n. — 4 Sparsim. a. b. f. h. Celeriter. k. — 5 Soni-
pedem. A. b. f. n. — 6 Persequi. b» k. — 7 Fatigati fuerant , et tam ipsi quam eorum equi vulnerati in prœlio,
parum eos deturbaverunt. Illi. a. b. f. n. — 8 Ereptis. h. — 9 Signis. k. — 10 Om. certe d. h. — 11 Exsultatio,
etDeo facta laudalio apud Joppen, quum nos de mûri spécula remeare, signis erectis, cernèrent, qui ibi reman-
serant ? Non. a. b. f. n. — 12 Fallerent. a. b. f. — 13 Dicentes regem Balduinum cum suis omnibus omnino
devictum fuisse, et quod majus est, forsitan omnes interimi. k. b. f. n. — 14 Jam miseront proinde. a. b. f.
n. — 15 Principatur. c.
' Cf. Willelm. Tyr. /. c. p. 427.
similiter ante Joppen astiterant; sed quum nihil sibi prodesse
possent , regredi Ascalonem cœperunt. Hi , ut dixi , nobis obviam
vénérant. Qui , quum nos sic regredientes procul aspexissent,
suspicati sunt nos esse de gente sua qui , nobis omnibus in
prselio peremptis, libère et secure reliquos Christianos versus
Joppen appetere vellent. Qua de re mirabamur quod tam
nobis appropiarent, nos non cognoscentes donec cita invasione
milites nostri eos aggrederentur. Tum videretis de iilis hue
très , illuc quatuor, hue decem , illuc quindecim vel viginti ante
nostros sparsim fugere , ut qui non habuerit sonipedem agil-
limum, eaput suum Francis dimisit truncatum. Et quum vi
tanta honorabiliter sic expedita esset , Joppen tandem lactanter
pervenimus.
Sed quanta fuit exsultatio atque simul jubilatio apud Joppen,
quum viderunt nos remeare signis erectis qui urbem custo-
dierant, et remanserant quum ad hélium iveramus ! Accurrerant
enim primitus unus postmodum alter de praelio cursu fugaci ,
qui dixerant regem Balduinum in bello cum suis a Sarracenis
omnino devictum fuisse, et tandem fortasse a tanto aggressu
hostium nos undique girantes omnes perimi. Qua de re, ultra
50.
Digitized by
Google
396 FULCHERII CÀRNOTENSIS
cartula scriptam f quam detulit nauta quidam carinam suam ascendens, hoc trac- a
tante régis conjuge\ Epistola quidem illa haec verba continebat salutifera :
t Tancrede, vir prœcipue, milesque quam optime, accipe hanc scedalam, quam tibi qui
• Joppem inhabitant, reginascilicet et urbis pauci cives1, per me legatam festinum mittunt.
« Et ut magis forsan scripturœ huic 2 credas quam mihi, perlegi fac illam s. Quoniam,
• proh dolor! rex Iherosofymoram, quik contra Babilonios et Ascalonitas pugnam commi- b
• sit, in congressu illorum devictus, velforsitan cum suis omnibus, quos secum ad hélium
• perduxit, occisus est. Nam qui calamitatis hujus miseriam vix evasit, Joppen fugiens,
« hoc nobis deprompsit. Quapropter ad te virum non imprudentem venio legatus, opem quœ-
• ritans ut omni occasions remota, indilate succurrere* nitaris genti Dei valde anxiœ, et,
• ut reor, metm vitœ jam proximœ*. » c
Hoc dixit. Ille obaudiens parumper7 siluit Sed, quum hoc verum esse crederet
quod audierat, pra grandi tristitia et dolore tam ipse quam omnes alii qui
aderant lacrymaripie cœperunL Et responsione legato facta, jussus est fieri appa-
ratus per totam terram suam ad succurrendum 8 lherosolymitanis. Et quum jam
parati essent ad illud iter agendum, ecce subito venit brevigerulus alter, scedam9 d
afferens10 aiteram priori dissimilem, quam Tancredo11 porrexit. Nam quod de
incommodo scriptum erat in priori, hoc de prosperitate repertum est13 in poste-
riori. Lectum enim hic est regem de bello sanum Joppen13 remeasse, et Sarra-
cenos proculdubio magnifiée14 superasse. Tune ergo qui de detrimento doluerant,
de bono successu gavisi suntb. 0 mira Dei clemential Non in multitudine gentis 15 e
vicimus, sed divina freti virtute eos dispersimus. Itaque10 ab hostibus sic erepti17,
Iherosolymam euntes Deo reddidimus18 laudes. Deinde per octo menses beUorum
quievimus immunes, donec anni revolutio tempus reduxit19 aestivum.
1 Om.regina paaci cives a. b. f. h. — 2 Haie sigillatœ. a. b. d. f, g. h. n. — 3 Perlege illam. k. b. f. n.
— 4 Balduinus, qui. A. b. f. k. n. — 5 Ut, tampto consilio, prœpropere succurrere. a. b. f. n. — 0 Metœjam prt>«
ximœ vitœ, in Palestina plebeculœ supentiti. a. b. f. n. — 7 Mox parum. a. b. f. n. Param. d. h. — 8 Fieri
parafas ai succarrendam anxietati Christianoram. a. b. f. m. — 0 Scedalam. h. m. — 10 Om. afferens A. b. f. n.
— 11 Om. quam Tancredo A. b. f. k.— 12 Hoc prosperum monstrabatar. a. b. f. h. — 13 Balduinam regem Joppen.
A. b. F. il. — 14 Penitus. a. b, f. n. — 15 Gentis nostrœ. a, b. f. h. — 16 Dispersimus. Et quia in eo sperabamus,
non nos desiderio nostro minuit, sed magnifiée dono Victoria pie ditavit. Itaque. A. B. F. n. — 17 Erecti. b. —
18 Rex et nos euntes Domino exsoïvimus. a. b. f. h. — 10 Reduxerit. k.
" Nomine Arda, filiaThoros, Armeniorum princi-
pis, quam postea Balduinus rex dimisit. (Conf. Willel-
mum Tyrensem , lib. X, cap. i, pag. &oa; Mattliœuin
quam credi potest , vtiidissime contristati, hoc verum esse opi-
nantes, jam miseront inde ad Tancredum legationem, qui
Anù'ochi» principabatur, in brevicuio scriptam, quam nauta
quidam , carinam suam ascendens , navigatione celerrima trans-
fretando, Antiochiam portavit. Istud quidem in legatione illa
continebatur : c Tancrede, vir prœcipue, milesque optime, ac-
« cipe hanc scedulam , quam tibi qui Joppen inhabitant per me
« legatum festinum mittunt Et, ut magis scripturse huic aigil-
c lato credas forsitan quam mihi , perlege illam. Quoniam, proh
«dolor! rex Jérusalem Balduinus, qui contra Ascaloniéhses et
«Babilonios bellum iniit, in congressu illorum diro devictus,
• et forsan cum suis omnibus , quos ad bellum perduxit , occisus
«est. Nam qui calamitatem miseris hujus evasit, Joppen fo-
« giens, hoc nobis quidam deprompsit. Quapropter ad te venio
«legatus, quatinus , sumpto consilio cum familiaribus tuis,
«coadunes gentem tuam quantameumque poteris, et perpro-
«pere succurrere nitaris genti Dei valde amis, adhuc in Pales-
« tina plebeculœ supentiti. •
Edessenum, Histor. Armen. tom. I, pag. a5, annotât, a
et infra cap. lix.)
b Cf. Willelm. Tyr. X, c. xvm, p. 4a8.
Hoc dixit ceteraque quss dicenda erant Et, quum crederetur
verum esse quod mandatum erat, pras tristitia grandi et dolore
tam ipse quam cuncti qui audierunt taie infortunium accidiase
lacrymari inde pie cœperunt. Gui negotio tam pneparabili
statim poliieitus est Tancredus subveniendum. Et jam se para-
vent ad iter illud incipiendum , quum alter brevigerulus aite-
ram scedam , priori opportuniorem , Tancredo porrexit Nam
quum, prsdio facto, Joppen nos pervenissemus, audito quam
imprudenter Antiochiam missus gestaverat legationem, citis-
sime misit rex aiteram quam Tancredo missus pertulit scriptam.
Et quod doloris erat scriptum in priori, prosperum omni no
inventum est in posteriori. Tune ergo <jui de detrimento do-
luerant, de bono successu sunt gavisi. O mira Dei potentiel
Non enim in multitudine gentis, sed in virtute Domini victos
eos supe ravinais , sed divina freti virtute eos dispersimus. Et
quia in Deo sperabamus, desiderio nostro non nos minuit,
sed magnificentia sua beavit. Taliter miseratione divina nostris
ab hostibus tune erepti , Jérusalem euntes rex et nos proinde
Digitized by
HISTORIA ÏHEROSOLYMITANA.
CAPITULUM XV.
De exercitu Babilonico contra Christianos coadunato1.
a Anno* autem sequenti, millesimo centesimo secundo, mediante Maio, coogregati
sunt apud Ascalonem Babilonii, 'quos rex eorum hue misera t, ut nos Christianos
omnino destruere niterenturb. Erant simul ibi viginti millia equitum et decem
millia peditum*, exceptis clitellariis qui camelos asinosque victualibus onustos
minabant, gestantes in manibus suis3 ad pugnandum clavam4 et missilia sua. Hi
b quidem die quodam urbem Ramulam5 adierunt, et ante eam tabernacula6 sua
extenderunt7. Porro in una civitatis arce munita erant quindecim milites, quos rex
ibi custodes posuerat, ante quam Syri quidam ruricolae versabantur quasi subur-
bani. Hos quidem Ghristianos Sarraceni 8 persaepe nocentes et deturbantes des-
truere conabantur, et arcem illam diruere, quia propter eos inhabitantes non po-
c terant per plana illa libère percurrere. Insuper episcopum0 urbis ejusdem, qui in
ecclesia Sancti Georgii manebat cum clientela sua, comprehendere moliebantur.
Quod monasterium quum die quodam incursu malivolo circuissent, considerata
loci firmitate, Ramatha9 redierunt10. Episcopus autem ille, quum fumos flam-
masque inspexisset, ignibus eorum accensis jam in culmis, timuit ne ab eis ad
D eum remeantibus obsideretur. Et praecavens in futurum , mandavit confestim régi nf
qui in Joppe inerat, ut ei festinanter succurreret, quoniam Babilonii ante Ramu-
lam hospitati erant, de quibus cohors una jam circa monasterium suum irruentes
cucurrerant. Quod quum audisset rex sumptis armis suis equum ascendit con-
citus, quem militia ejus, ipso jubente et cornu regio monente, citissime secuta
e est. Àderant tune in Joppe milites quamplurimi, qui, ventum prœstolantes oppor-
tunum, in Franciam redituri, transfretare optabant. Hi equidem equis carebant,
1 Qaomodo nobïles quidam urbem Tortosam ceperunt. i. — * Peditom de Sarracenis et JEthiopibus. k. b. p. n.
— 3 Suis unusquisque. a. b. p. n. — 4 Unusquisque clavam. d. h. k. — 5 Romulam. e. — 0 Tentoria. a. b.
f. N. — 7 Extenderunt, et messes jam mataratas (maturas. d. h.) circumcirca devastaverunU A. b. d. p. h. n. —
8 Sarracenis. c. — 9 Ramulam. h. k. — 10 Regressi sunt ad urbem prœdictam. a. b. p. n. — 11 Régi Balduino.
A. b. p. n. — 12 Circa monasterium suum incursamjam fecerant. Hoc quidem régi intimato. a. b. p. n.
" Bongars. c. xxvn, p. Ai 3. e Nomine Robertum. (Cf. supra, p. 102, annot. b, et
b Cf. Willelm. Tyr. I X, c. xx, p. £29. p. 29a, annot. b.)
A. IlOJ.
Domino reddimus laudes. Deinde per octo menses sine preliis
quiete permansimus, usquedum anni orbita cunctis tempos
rednxit aestivum.
Jamque Maio mense mediante, congregati sont apud Asca-
lonem Babilonii, quos rex eorum misit, ut nos Christianos
expugnando omnino destruere niterentur. Erant simul viginti
millia militum et decem millia peditum de Sarracenis et
iEthiopibus, exceptis clitellariis qui camelos asinosque onustos
minabant, gestantes in manibus suis unusquisque ad pnelian-
dum sua missilia. Hi quidem die quodam urbem Ramulam
adierunt, ante quam tentoria sua tetenderunt, et messes jam
maturas circumcirca devastaverunt. Porro kabebant in arce
una civitatis quindecim milites, quos Balduinus rex ibi collo-
caverat custodes, et extrinsecus in munitione illa manebant,
ante quam Syri agricole loci ipsius subnrbani 'versabantur.
Hos quidem ibi Christianos Sarraceni sape nocentes et con-
versantes, quia inter Joppen et Jérusalem ipsis hos ti bus per-
sepe vias transcurrentibus et Christiania insidiantibus obérant,
et turrim pradictam diruere et inbabitantes destruere jam
percogitaverant. Insuper ejusdem urbis episcopum , qui cum
clientela sua in monasterio Sancti Georgii conversabatnr,
quod ab urbe distat duobus passuum millibus, comprehendere
similiter arbitrati sont. Qui quum semel locum sanctum in-
cursu malivolo circuissent, et paulo post ad usque urbem se
retraxissent, hssitans episcopus quum fumos et flammes
ignium eorum prope accensos prospeierit, et ne forte ab eis
obsideretur, illico régi Balduino, qui in Joppe inerat, cita
legatione mandavit quatinus ei festinanter succurreret : quo-
niam ante Ramulam hospitati erant Babilonii; de quibos
cohors una circa monasterium Sancti Georgii incursam janf
fecerat. De quibus etiam obsidi metuebat. Quod quum inti-
matum esset régi , statim sumptis armis illico conscendit in
equum, quem, buccina monente, secuta est militia ejus. Àde-
rant tune in Joppe milites quamplurimi , qui ventum prasto-
lantes prosperum transfretare et in Franciam repatriare voie-
bant. Hi quidem equis carebant, quoniam in tempore praHerito.
Digitized by
Google
398 FULCHERII CÀRNOTENSIS
quoniam in anno praeterito, quum per Romaniam peregre Iherosolymam perge- a
bant1, equos suos et omnia quae habebant amiserant, unde mentio hic non in-
congrue interserenda est.
CAPITULUM XVI.
De secunda Francorum miserabili peregrinatione, et de morte Hugonis Magni.
Quum 2 a Francorum exercitus ingens, ut dictum est, Iherusalem tenderet, ade-
rant in illa multitudine simul Guillelmus 3 b, Pictavensium4 cornes, et Stephanus,
cornes Blcsensis, qui ab Antiochia, relicto exercitu, discesseratc; sed quod tune b
reliquerat, nunc restaurare satagebat. Cum his etiam Hugo Magnus erat, qui post
Antiocbiam captam in Gallias repedaverat 5 d. Aderatque cum his Raimundus, co-
rnes Provincialium, qui apud Constantinopolim moratus erat, postquam de Iheru-
salem hue usque regressus fuerat. Aderat quoque Stephanus6, Burgundiae cornes
nobilis, adjecto populo innumero, de equitibus et peditibus exercitu bipartite, c
His in Romaniae finibus obstitit Soliman6 Turcus, cui jam diu Franci Nicaeam
urbem abstulerant. Sed7 detrimenti sui non immemor, cum multitudine Turco-
rum magna exercitum Francorum infeliciter dispersit et confudit, et totum ferme
ad interitum advexit8. Sed quia, Domino providente, catervatim perplures ince-
debant vias, nec contra omnes dimicare nec omnes occidere potuit. Sed quia eos d
fatigatos, et famé et siti anxios, atque pugnae sagittariae indoctos esse didicit9,
magis quam centum millia equitum atque peditum gladio peremit f. De mulieri-
bus nempe alias occidit, alias secum abduxit. Multi vero per dévia fugientes et
montana, siti et angustia exstincti sunt. Quorum equos et mulos, jumenta quoque
et ornamenta multiformia 10 Turci habuerunt. Illic perdidit cornes Pictavensis e
1 Pergerent. i. — * Nam quum. a. b. d. f. h. h. — 3 Tendebat, in qao erant principes Guillelmus. a. b. f. n.
Tenderet in quo erant Guillelmus. d. h. — 4 Pictavensis. a. b. f. n. Pictaviensium. i. — ; 5 Repedavit. a. b. f. n.
— 0 Constantinopolim moram fecerat, jam de Iherusalem régressas, neenon Stephanus. a. b. f. n. — 7 Ut
audistis, abstulerant; et. A. b. f. n. — 8 Subegit. a. b. f. n. — g Incautos esse cognovit. a. b. f. h. — 10 Ju-
menta et omnimoda ornamenta. a. b. f. n. Multimoda. k.
* Vide Willelm. Tyr. 1. X, c. xu,p.4i5-4i7 ; c. xm,
p. 4 17, 4*8; Order. Vital, t. IV, p. 118 et seq.; cf. quo-
que Malth. Edessen. Hist. Armen. t. I, p. 56 et seq.
h Guillelmus VII, Pictavensium cornes, qui an. 1 127
obiit.
quam per Romaniam peregre pergebant, equos suos et universa
que habebant amiserant ; hic unde mentio interserenda est.
Nam quum exercitus Francorum ingens ibat, in quo prin-
cipes erant Willelmus, Pictavensis cornes ditissimus, et Ste-
phanus, cornes Blesensis, qui ab Antiochia, antequam a Francis
caperetur, ut superius scriptum est, recessit; et Hugo qui post
eamdem civitatem captam in Gallias recessit; sed et cornes
Raimundus Provincialis, qui apud Constantinopolim moratus
fuerat , jam de Jérusalem regressus ; nec non Stephanus, cornes
Burgundiae, multique a|iinobiles, adjecto sibi populo innumero ,
tam de equitibus quam peditibus. Hoc nempe comperto, fuit
eis obstans Soliman Turcus, cui Franci, ut audistis, Nicaeam
• Cf. supra Tudebov. XI, 1, p. 7^, et p. 1 48 et ao3 ; Rai-
mund.deÀguilers, c. xi, p. a 58, e, et supra, p. 34 a, a.
d Cf. supra , p. 35o, c.
* Kilidj Arslan. (Cf. supra, p. a4o, annol. b. )
' Cf. Willelm. Tyr. /. c. p.4i8.
urbem abstulerant ; et memor detrimenti sui , cum gentis suai
occursu bellico dispersit truculenter exercitum, et pene totum
misit ad interitum. Sed quia divise catervatim, Domino provi-
dente, per vias plures iucedebant, nec contra omnes dimicare,
nec omnes occidere potuit; sed quia eos fatigatos atque pugna*
et belli sagittarii incautos comperit, de illis tam de militibus
quam peditibus gladio peremit. Quippe de mulierimis alias
secum abduxit, alias vero occidit Multi quidem per montana
et dévia fugiendo siti et angustia exstincti sunt, quorum mulas
et mulos, jumenta et ornamenta, pecuniamque multimodam,
quae Turci Christian is peregrinis abstulerunt, recitarc nulli est
possibile. Ibi Willelmus, cornes Pictaviensis, quidquid habebat
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 399
à quaecumque habebat1, familiam suam atque pecuniam. Vix etiam mortcm3 eva- a. no»,
dens, pedes tantum9 et prœ miseria lugubris et confusus, Antiochiam pervenit.
Cujus anxietati Tancredus compa tiens, eum pie suscepit, et de bonis suis suble-
vavit. Quem Dominus ita castigans, castigavit, sed morti non tradidit*. Hoc quippe,
ut3 nobis videbatur,. tam illi quam ceteris propter peccata eorum et superbiam
Bcontigit4. Qui autem evaserunt Iberasalem venire non distulerunt, excepte
Hugone Magno, quem in TKarso Ciliciae 5 defunctum sepelieruntb. Qui quum
Antiochiam pervenissent, alii per mare, alii vero per terrain Iberasalem perrexe-
runt. Qui equum6 habere potuerunt, per terram libentius iverunt.
CAPITULUM XVII.
De captione Tortosœ urbis.
Quumque usque Tortosam venissent6, quam Sarraceni tune possidebant7, non
c tardaverunt, sed per8 mare et per terram assilierunt0. Quid morabor? urbem
ceperunt, Sarracenos occiderunt, pecuniam eorum habuerunt, etpostea iter suum
carpere non desierunt. Sed10 molestum omnibus fuit, quum Raimundum comi-
tem ibi remanere videront, quem omnes Iherusaiem secum iturum sperabant.
Sed quia noluit, ibi remansit, urbem obtinuit 11 , unde blaspbemiam ei inferebant.
d Ultra deinde progredientes, transierunt Archas12,et urbem Tripolim, Gibellu lu ni-
que13. Inde vénérant ad meatum callis angustum9 prope urbem Berittum lk. Illic
eos rex Balduinus per decem et octo dies15 exspectaverat, custodiens intérim viam
illam, ne forte Sarraceni occuparent16, et peregrinis transitum vetarent. Ipse enim
rex legationem inde precatoriam habuerat ab exercitu illo veniente. Quumque
1 Habait, et. k. — * Mortis prœsentiam. a. b. f. h. — 3 Om. ut a. b. d. f. h. n. — * Accidisse. a. b. f. h.
Contigisse. d. h. k. — 5 Om. CiUcim a. b. f, n. — • Quicumque equum. a. b. f. m. Equos. k. — 7 Contra nos
tenebant. a. b. f. h. — 8 Sed probitate mira et per. a. b. f. m. — 0 Urbem assilierunt. d. — 10 Habuerunt.
Quo expleto , jumentis de stipendio sarcinatis, ire statatum est Sed valde. a. b. f. h. — 11 Et urbem tenuit. &.
— 13 Archas, oppidum insigne, a. b. f. n. — 15 Gibellum. a. b. f. h. m. — 14 Donec venissent ad meatum an-
gustum, non longe a Berilto urbe. A. b. f. m. — 15 Per octo dies. k. — 10 Intérim locum, ne forte a Sarracenis
occuparetur. a. b. f. n.
— • Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xu, p. 4a8.
' Psalm. ami, 18. — b Cf. Willelm. Tyr. /. c.
perdidit : familiam scilicet suam et pecuniam. Vix etiam mor-
tem evadens, pedes tandem et prae miseria lugubris, Antio-
chiam pervenit; cujus angustia? Tancredus compatiens, eum
pie suscepit, et de bonis suis sublevavit. Quem Dominus ita
castigans, castigavit, sed morti tradere noluit. Hoc utique nobis
videbatur propter peccata et superbiam ei et* ceteris sic acci-
disse. Qui autem evadere potuerunt , usque Jérusalem pervenire
vel per terram vel per mare non cessaverunt, excepto Hugone
Magno, quem in Tarso defunctum sepulcraverUnt. Qui, quunv
Antiochiam con venissent, iter suum resumpserunt. Proceres
lamen et quicumque equos habere potuerunt, per terram am-
bulaverunt.
Et quum ad usque Tortosam civitatem pervenissent, quam
Sarraceni contra nos tenebant, non morati sunt, sed citis-
sime, probitate mira, tam per terram quam per mare, urjœm
undique assilierunt. Quid magis in hoc morabor? Civitatem
comprehenderunt, Sarracenos occiderunt, quorum pecuniam
multam habuerunt Hoc expleto, tertia die posthsc, jumentis
de stipendio illic invento sarcinatis, ire jussum est. Sed valdc
molestum cunctis fuit quum Raimundum comitem ibi rema-
nere audierunt, quem omnes secum Jérusalem iturum spera-
bant, ut eis pollicitus fuerat. Sed quia noluit, ibi remansit;
quod imputatum est ei ad blaspbemiam.
Ultra deinde progressi, transierunt castrum Archarum, et
urbem Tripolim , atque Gibellu lum castellum , usque dum
pervenerunt ad angustum meatum non longinquum ab urbe
Baruth. Ibi rex Balduinus eos per decem et octo dies exspec-
taverat, custodiens intérim locum, ne forte Sarraceni inde
prescii meatum peregrinis prohibèrent, sicuti prius régi Bal-
duino fecerant : hoc enim per legationes ab utrisque factas
statatum fuerat. Quumque regem eis obvium illic in venissent,
congratulati sunt nimis invicem , et osculo dato jocundo , post
Digitized by
Google
400 FULCHERII CARNOTENSIS
a. nos. regem sibi obvium illic invenîssent, congratulati sunt valde, et osculis adinvjcem a
datis, Joppen1 profecti sunt, ubi jam applicuerant qui per mare iverant.
CAPITULUM XVIII.
De miserabili praelio Christianorum atque Turcorum, in quo Christiani occisi,
Turci victores fuerunt*.
Prope erat Pascha\ et Iherusalem tune adierunt3, quia hoc desiderabant. Qui
postquam solemnitatem ibi, ut mos est, peregissent, Joppen4 regressi sunt. Tune,
quoniam inops erat comes Pictavensis5 et desolàtus omnimoda egestate\ na-
vim cum paucis ascendens Franciam repatriavit*. Tune Stephanus Blesensis b
cum aliis pluribus transfretare7 voluit. Sed in pelago vento ei obsistente, nihil
aliud quam reverti potuit. Qui tune in Joppe jam de mari regressus erat, quum
rex in equum suum, ut dictum est superius, ascendit, contra hostes i tu ras, qui
ante Ramulam8 sedebant9c. Adhuc inibi erat Gaufridus10, comes quidam Ven-
domensiumîld, et Stephanus, comes Burgundiae, et Hugo Liziniacensis12", frater c
Raimundi comitis. Hi, quum equos ab amicis suis et cognatis quaerentes mutuati
essent, mox13 in eos conscendentes, regem secuti sunt. Hoc siquidem immodestia
régis magna fuit, qui gentem suam exspectare neglexit, nec ordinate, sicut opor-
tet sapienter ire, ad bellum processit. Sed, absque14 peditibus, milites suos vix ex-
spectans, acceleravit hostes appetere, donec ignoranter intra multitudinem Ara- d
1 Valde et osculo dato jocundo, postea Joppen. a. b. F. if. — * De quodam magno Christianorum infor-
iunio. k. — 9 Adierunt vel ascenderunt. h. Ascenderunt. k. — 4 Et quum prope Pascha met, Iherusalem,
quo desiderabant, perrexerunt. Qui postquam loca sacrosancta visitassent, et in templo Salomonis cum rege
Balduino affatim Pascha celebrando promissent, Joppen. A. b. f. n. — 5 Pictavensiam. d. h. k. — 0 Deso-
làtus omnimode, navim ascendens, et Franciam remeans, a nobis discessit. a. b. f. m. — 7 Similiter transfre-
tare. a. b. f. n. — 8 Ramatha. k. — 9 Hic erat tanc in Joppe, quum rex equum suum ascendit, contra hostes
iturus de quibus nuntium habuerat, ut superius dictum est, ante Ramulam hospitatis. a. b. f. h. — 10 Gode-
fridas. h. — 11 Vendomensis. a. b. f. i. Vendosmensium. h. Vindacinensis. k. Vindoviensis. n. — 1S Lizia-
nensis. r. n. — - 19 Quam equos ab amicis sais sibi quœsissent et accepissent, mox. a. b. f. n. — 14 Qui noluit
gentem suam exspectare, nec ordinate, sicut oportet , ad bellum sapienter ire; nec allias monita voluit attendere,
sed sine. a. b. f, n.
• Solemnilas illa die vi° menais Aprilia celebrata est
hoc anno i îoa.
h Cf. WillelnTTyr. /. c. p. 4ag.
e Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xx, p. 429; et Order.
Vital. 1.X, t. IV, p. 1 3a.
4 t Gaufridus, comes Vindocinensium. • (Wille)m. Tyr.
p. 4a8, et gallice : • Jeufroi, li quens de Vendosme. •)
* Cf. Will.Tyr. p. &a8. Hugo VI, Liziniacensisdominus,
comitis Raimundi frater erat, quia mater ejus, Almodis,
ab Hugone V dimissa, cum Pontio Tolosano nupserat.
hec usque Joppen pervenerunt lastantes, ubi jam allitaverant
qui per salum navigaverant.
Et quum prope Pascha esset, Jérusalem profecti sunt Ubi,
postquam loca sacrosancta visitassent, et ignem solitutn cœlitus
ad Domini Sepulcrum missum, sabbato sancti Pascha;, devoti
susceperunt, et in Salomonis templo cum rege Balduino afià-
lim Pascha celebrando pranderent, omnes prompte Joppen
reversi sunt. Tum , quia inops erat cornes Pictavensis et de-
solàtus omnimodo, navim ascendens et Franciam remeans, a
nobis discessit. Tune Stephanus Blesensis cum aliis pluribus
similiter transfretare voluit. Sed in alto vento sibi obsistente,
nil aliud quam reverti voluit. Hic erat tune in Joppe, quum
rex equum suum ascendit, iturus contra hostes, de quibus ei
nuntiatum fuerat quod apud Ramulam hospitati erant Adhnc
inibi erant Gauffredus, comes Vendosmensis , et Stephanus,
Burgundiae comes, et Hugo Liziniacensis, frater Raimundi co-
mitis. Hi, quum ab amicis suis equos sibi quœsissent et acce-
pissent, mox in eos conscendentes, regem secuti sunt. Hoc
autem immodestia fuit régis magna , cui quum laudatom esset
gentem suam, petites sciliect, exspectare, et ordinate sicut ad
bellum et sapienter ire, nullius dictis obteroperavit. Sed vix
milites suos exspectans, non cessavit, donec hostium multi-
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 401
a bum se infixerit. Et quia in 1 probitate sua plus quam deberet confi débat, nec
plures esse quam mille vel septingentos sperabat, ideo sic properabat, ut, ante-
quam refugerent, obvius illis veniret2. Sed quum exercitum eoram3 subito intuitus
esset, timoré perterritus animo infremuit;attamen consolationis valitudinem assu-
mens*, respexit suos9 quos pie alloquens, ait : «0 milites Cbristi, et amici mei,
b «nolite bellum hoc respuere, sed armati Dei virtute, pro vobismetipsis viriliter
«pugnate. Nam sive vivimus, sive morirnur, Domini sumus*. Quod si quis fugere
« tentaverit5, jam non est spes evadendi. Pugnando vincetis, fugiendo cadetis. »
Tune autem, quoniam locus et opus erat6 monstrandi probitatem, repente in
Arabes forti impetu se impegerunt. Et quia non erant nostri plusquam ducenti
c milites, a viginti millibus circumplexi sunt. Qui quum7 a pressura gentilium
gravissime cohiberentur, et major pars nostrorum minimae horœ spatio perempta
occidisset8, onus hujusmodi ferre9 nequiverunt, quin residui in fugam verte-
rentur. Sed, licet tam maie eis accident, prius in eos probissime ulti sunt. Nam
plures ex eis occiderunt, et de campis ejectos tabernaculis suis privaverunt. De-
d nique, Deo permittente, a superatis superati sunt10. Evasit autem, gratiaDei, rèx,
et nobiliores militiae suae aliquanti, qui cursu cito in urbem Ramulam se intru-
seruntb. Non enim longius fugere potuerunt.
CAPITULUM XIX.
De fuga régis Balduini.
Rex autem, quum nollet se ibi includi, malens alibi mori quam ibi 11 viliter
intercipi, accepto protinus consîlio, committens se tam morti quam vite, foras
1 Milites suos vix exspectans, non cessavit donec hostium multitadinem ante se, propins qnam vellet, videret.
In. A. B. F. n. — * Fieret. a. b. f. n. — 3 Exercitum aiversariorum. a. b. f. n. — 4 Amplectens. a. b. f. n.
Resumens. k. — 5 Quod si fugere quis velit. a. b. f. n. — • Quoniam opus erat. a. b. f. n. Locus et tempos
erat. u. — 7 Circumplexi sunt. Nulli sit amhiguum, quod rex et sui bene non pugnarent; sed quum. a. b. f. n.
— 8 Cecidisset. a. b. f. u. n. — 9 Ferre diutius. a. b. d. f. h. n. — 10 De campo semel ejectos, tentoriis suis
privaverunt. Sed quia Dominas non permisit aliter fieri, a superatis superati sunt a. b. f. n. — 11 Illic. a. b.
d. F. H. N.
• Rom. xiv, 8. — h Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xx, p. 43o, et Reinaud, Extraits, p. 18.
tudinem prope se vidit Confidebat enim in Deo et in probitate
sua, nec tperabat plures eos esse qnam mille vel septingentos;
ideoque sic properavit, ut, antequam refugerent, obvius eis
fieret. Sed , quum exercitum sibi adversantium tam magnum
intuitus esset, timoré perterritus in se infremuit et valde tamen
sibi consolationis valitudinem amplectens, respexit suos, quos
pie alloquens, ait: «0 milites Christi, et amici mei, nolite
«bellum boc respuere, sed armati Dei virtute, viriliter pro
«vobismetipsis pugnate; nam sive vivimus, sive morirnur, Do-
«mini sumus. Quod si fugerimus, spes evadendi deest.» Tune
autem, quoniam vel fugere vel sese defendere sperabant, re-
pente in Arabes impetu audaci se impegerunt Et quia non
erant plusquam ducenti milites , a viginti millibus statim un-
dique vallati sunt. Nulli autem ambiguum quin rex et sui
mirabiliter pugnarent, sed quum a pressura gentilium tam
graviter coerciti essent, et major pars eorum minimo bone
III.
spatio perempta cecidisset, sustinere onus bujusmodi ulterins
nequiverunt, quin residui verterentur in fugam qui manus
impiornm evadere potuerunt. Sed licet eis tam maie contin-
geret, prius in eos probissime ulti sunt Nam ex eis multo
plures occiderunt, et de campo semel ejectos tentoriis suis
privaverunt Sed quia non permisit Dominus aliter fieri, a
superatis superati sunt. Evasit autem rex eos, gratia Dei, et
nobiliores mililias suae; et in turrim, que in civitate Ramulss
habebatur, fugi entes se intromiserunt, quoniam baud longius
fugere ausi sunt
Rex autem nolens ibi se indudere, et malens aliter mori
quam illic intercipi , accepto protinus consilio ab eisdem mili-
tibus suis vel viveret vel moreretur, illinc exire nisus est; et
quinque tantummodo sociis sibi adbibitis, quos omnes postea
diu babere non potuit, quoniam a persequentibus retenti sunt ,
cursu pnepete montana fugiens petiit, et de manibus impio-
5l
Digitized by
402 FULCHERII CARNOTENSIS
exire conatus est\ Et adhibitissibi tantummodo quinque collegis, quos tamen non a
diu habuit, quoniam ab adversariis retenti sunt, cursu praçpetis equi montana
fugiens petiit. Itaque Dominus eum de manibus inimicorum suorum fortiorum
eripuit. Qui libenter tune Arsuth 1 proficisceretur, si posset Sed hostibus ei
obsistentibus, illuc ire nequivit. Hi etiam qui in urbe Ramulensi remanserant
postmodum extra ostium exire non potuerunt. Ab impia enim gente undique b
obsessi, denique, prob dolor! ab eisdem sunt comprehensi. Quorum quosdara
occiderunt, quosdam vero secum vivos abduxerunt. Episcopus autem quum in
ecclesia Sancti Georgii hoc infortunium contingi audisset, Joppen2 furtive aufii-
gitb. Heu! quam nobiles et probos milites ea tempestate amisimus, tam in bello
prius quam in turri jam dicta posterius3! Occisus est enim Stepbanus Blesen- c
sis\ vir prudens et nobilis, Stephanusque alter, Burgundiae cornes0. Extorserunt
se inde très milites, qui, plagis et ictibus vehementer5 afflicti, cursu fîigitivo
Iherusalem nocte sequenti equitaverunt. Qui, urbem ingressi, infortunium quod
acciderat civibus propalaverunt. De rege autem, sive viveret, sive mortuus ésset,
nihil veri se scire dixerunt. Unde statim luctus non minimus est omnibus ortus
D
CAPITULUM XX.
Quod rex fugiens ingressus est Arsuth0.
Rex autem7, quum nocte sequenti pro timoré Arabum8 in montanis delituis-
set, die tertio, cum uno tantum milite et armigero ejus, de montanis egressus, tan-
quam quilibet in incognitis9 erroneus, per dévia desertorum esuriens et sitiens,
Arsuth oppidum suum est ingressusd. Una quidem res illi saluti fuit, quod paulo
an te illinc recesserant quingenti milites hostiles, qui aliquandiu murum oppidi e
quasi exploratores circuierant. Quos nequaquam rex10 evasisset, si ab eis visus
1 Libenter Arsuth castrum suum (une. a. b. f. n. — 2 Episcopus quidem tune, ecclesia Sancti Georgii dereïicta ,
opportunitate considerata, Joppen. a. b. f. n. — 5 Priusquam in arce posterius. a. b. f. n. Quam in mari posterius. k.
— * Blesensis cornes, a. b. f. h. n. — 5 Milites, quorum unus vicecomes erat Joppitarum; qui plagis graviter.
a. b. f. if. — 0 Quomodo rex Baldainus triginta Babylonios superavit. k. — 7 Ipse autem rex. a. b. f. n. Bal-
dewinus autem rex. k. — 8 Hostium. a. b. f. n. — 0 Quilibet incognitos, k. m. — 10 Quos rex non. a. b. f. n.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxi, p. 43i, 43q.
b Ibid. c. xxii, p. 433.
* Ibid. c. xx, p. A3o.
d Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxn, p. 433; et Order.
Vital. 1. X.t.IV.p. i34.
rum, Domino suffragante, sic te liberavit. Qui Azotum liben-
ter tune proGcisceretur, sed. obsistentibus inimicis ire non
potuit. Ui autem qui in turri prrçdicta remanserunt postmo-
dum foras egredi non valuerunt. Nam a gente nequam undi-
que obaessi , denique, proh dolor! sunt comprehensi , quorum
quosdam secum vivos abduxerunt, quosdam vero gladiis pere-
merunt Episcopus autem urbis, qui in ecclesia Sancti Georgii
tune erat, opportunitate prudenter spectata , Joppen tanquam
furtive aufugit. Heu ! quam probos milites et proie ingenuos
tam in turri quam extra turrim tum perdidimui! Occisus est
Stepbanus, Blesensis cornes, vir prudens et nobilis, et Stepha-
nus, cornes Burgundiae. Extorserunt se inde tune très milites,
quorum unus vicecomes erat régis, qui , plagis graviter afflicti ,
cursu fugitivo , nocte sequenti , Jérusalem cucurrerunt. Qui ,
urbem quum essent ingressi , infortunium suum sicut acciderat
cunctis manifestaverunt. De rege autem , sive viveret sive mor-
tuus esset, nibil veri narrare sciverunt. Qua de re dolor et luc-
tus omnibus ortus est.
Rex autem, qui montana fugiens petiverat, ut dictum est,
et pro timoré inimicorum , nocte sequenti cum die sua , diver-
tens se delituisset, die tertia, cum uno tantum milijte et armi-
gero ejus, de montanis egressus , per dévia planorum esuriens
et sitiens Azotum regressus est. Una tune res saluti fuit, quod
paulo ante illinc recesserant de militibus hosticis quingenti ,
qui diu murum civitatis, quasi eiploratores, circumdederant
Intrante autem Azotum rege , a suis gaudenter susceptus est
Digitized by
Google
HISTORIA 1HEROSOLYMITANA. 403
a esset. Ingrediente autem rege Arsuth, gaudenter a suis suscipitur. Comedit et a. nos.
bibit, et tutatus dormivit. Hoc enim humanitas desiderabat1.
CAPITULUM XXL
Quod Hugo de Tyberiade atque patriarcha Iherosolymitanus in auxilium régis properaverunt ;
et de belio peracto, Christiania videntibus, virtute et auxilio sancte Grucis.
Ipso die ecce Hugo a de Tyberiade civitate venions, unus de optimatibus régis,
qui jam confusionc ejus audita solatium aiiquod genti residuae impendere opta-
bat. Quo viso, laetatus est rex valde. Habebat enim secum octoginta milites, quibus
b opus erat negotio imminenti*. Legatione5 a Iherosolymis habita, subvenire Jop-
pitis accelerabat. Sed non est ausus rex eos ducere per terram, propter* bostes
viatoribus insidiantes. Sed, intrans in unara cimbam, naviga vit Joppen 51\ Et, quum
applicuisset6 portui, cum gaudio magno susceptus est, quia juxta iilud Evangelii7 :
mortuus fuerat et revixit, perierat et inventas estc. Et quem mortuum jam deplorabant,
c nunc vivum et sanum vident. Sequenti vero die, egressus est Hugo praedictus de
Arsuth, et Joppen pavidus8 properavit. Cui rex in adjutorium processit9, ne ab
hostibus in via oppugnaretur. Quumque Joppen pervenisset, consilio non diutius
prolongato, regem monuit nécessitas ut illos qui Iherusalem et apud Sanctum
Abrabamd inerant10, mandando venire Joppen faceret, ut bellum item cum Àrabi-
d bus11 committeret, qui Joppen macbinabantur comprehendere, prope hospitati la.
Dum autem meditaretur quem iiluc legatum mitteret, vidit ibi quemdam Syrume,
hominem bumilem et habitu vilem ; quem obnixe £recatus est ut pro Dei amore
hanc legationem facturas13 susciperet, quia non inveniebat qui eam explere posset
1 Om. hoc enim humanitas desiderabat i. — * Eminenti. d. h. — 3 Legatione enim. h. k. — 4 Milites,
quibus valde rex egebat. Nec tamen ducens illos apud se, ausus est Joppen per terram adiré, propter. a. b. f. *.
— 5 Sed puppim unam ascendens, per mare illuc navigavit Joppen. A. b. f. m. — • Applicuit. h. i. — 7 Juxta
dictam illud. a. b. f. h. — 8 Cum suis Joppen. A. b. f. n. — 9 Properavit. k. b. f. m. n. — 10 Qui Iherusalem
inerant. A. B. f. m. — 11 Sarraeenis. A. B. F. n. — 18 Om. qui Joppen hospitati a. b. f. n. — 13 Om.
facturas x.
* tHugo de Sanclo Aldemaro, Tyberiadensis domi-
« nus. » (Willclm. Tjr. /. c. p. 434.)
b Cf. Order. Vital. 1. X, t. IV, p. i34.
e Luc. xv, a4.
4 Id est Hebron. (Cf. supra, p. 379, annot. b.) Oppi-
dum illud a Christiania Cas tell um Sancti Abraham tune
vocabatur.
* «Quemdam animosum et armigerum. » (Order.
Vital. 1. X, t. IV, p. i35.)
Die quidem illo venit illic Hugo de Tiberiade civitate , qui
unus heroum ejus erat, et, quia confusionem régis jam audie-
rat, aiiquod solatium suffiragii genti residuss impendere opta-
bat. Quo viso, rex valde betatus est Adduxerat enim secum
octoginta milites, de quibus rex nimis indigebat, et quia non
ausus est rex per terram ire Joppen, propter bostes viatoribus
insidiantes , ascendit in unam naviculam properanter, et navi-
gavit Joppen. Qui , quum portui applicuisset, ab omnibus gau-
denter susceptus est, quia juxta dictum illud ; Mortuus fuerat
et revixit, perierat et inventas est. Quem autem jam speratum
déplora verant, nunc alacrem et vivum considerabant. Die au-
tem sequenti, egressus est Hugo ille Azotum cum gente sua,
Joppen iturus. Praescius iode rex processit ei in auxilium, ne
ab hostibus in via obsistentibus impugnaretur. Quumque Jop-
pen pervenissent, et inhabitantes aliquantulum consolatione
recreati essent, monuit regem nécessitas, qui mititum egebat,
ut mandaret venire ad se illos qui Jérusalem inerant, ut con-
gregatis illis bellum iterum cum Sarraeenis committeret. Dum
autem meditaretur quem mitteret legatum, invenit statim ibi
quemdam Syrum , senem , hominem humilem et habitu vilem ,
quem supplicatione tam coercuit ut legationem pradictam por-
taret , quod ille, tam pro timoré Domini quam pro régis amore ,
5l.
Digitized by
Google
*04 FULGHERII CARNOTENSIS
vel1 auderet. Non2 enim aadefaat per viam gradi quispiam propter hostiles insi- a
dias. Is autem, suscepta ex Deo audacia, nocte sub opaca, ne ab inimicis videre-
tur, per in via et loca satis aspera incedere non differens, die tertio fessus valde
Iherusalem pervenit. Quumque rumorem desiderabilem de rege civibus innotes-
ce ret, et vivum eum esse declararet, omnes Domino débitas inde déférant laudes.
Nec mora iongior fuit Scripto quod tulerat lecto, parati sunt illico milites quot b
ibi reperiri potuerunt Nonaginta, ut reor, tam de militibus, quam- de illis qui
equos habere potuerunt vel jumenta. Sed quam vis voluntarie, tamen satis timide
ascendentçs, illuc ire non distulerunt Hostium quidem subsistentium 3 insidias
pro posse vitantes, et per dévia euntes, a parte Arsuth divertentes* iter suum
deduxerunt. Qui quum juxta littus maris perpropere graderentur, occurrerunt eis c
gens nefaria5, qui sperabant 5 eos illic intercipere et occidere. Quorum aliquibus
oportuit jumenta sua ibi relinquere, et in maris undas ad natandum se jactare,
ut dolor dolori medicina fieret. Illo enim natatu ab impiis eruti sunt, jumenta
autem perdiderunt. Milites vero, equos habentes agiles, defendendo se Joppen per-
venerunt; vix tamen evaserunt7. Rex' autem, adventu eorum exhilaratus et admo- d
dum végéta tu s, haut longius negotium suum differri voluit Sed mane sequenti,
militibus suis cum gente pedestri ordinatis, contra inimicos suos beliaturus exivit.
Illi equidem non longe ab Joppe erant, sed quasi tribus milliariis, ubi machinas
suas jam praeparabant, ut indiiate Joppen obsiderent, et coartatam comprehen-
derent8. Sed, quum gentem nostram9 contra se ad praelium ire spectarent, pro- e
tinus sumptia armis suis audacter10 exceperunt. Et, quia multitudo magna erant,
gentem nostram undique giraverunt Quibus inclusis, nihil eis ulterius nisi divi-
numauxilium prodesse potuit Sed, in omnipotentia Domini prorsus confidentes,
ubi turmam densiorem et fortiorem viderunt, impetu mirabili ferire non distule-
runt. Qui quum in una parte fortiter pugnando eos pénétrassent, illico aliorsuni f
1 Om. posset vel d. b. h. k. m. — 9 Et habita vilem, cai precibus tantam sapplicavit quod legationem, tam
pro Dei timoré qaam pro régit amore, portandam sasciperet. Non. a. b. f. n. — 9 Obsistentiam. h. k. — 4 Nec
fait quidem mora longior, sed mox parati milites, ut reor, nonaginta, equos ascenderunt suos; ceteri qaoqae
inhabitantes, quiconque vel equum veljamentum habere potait, cum equitibus equitaverunt Sed quamvis volun-
tarie, tamen satis fit timide, hostium quidem obsistentiam pro posse vitantes, a parte Arsuth oppidi. a. b. f. n.
— 5 Gens nefanda gentilium. A. b. f. n. — 0 Speraverunt. A. fi. d. f. h. n. — 7 Om. vix autem evaserunt a. b.
f. n. — 8 Obsiderent, et petrariis murum diruerenU A. b. f. h. — 9 Quum Christianos. A. b. f. n. — 10 Eos
audacter. a. b. f. n. Audacter eam. k.
* Bongars. c. xxvm, p. Ai 5.
suscepit eam. Non enim tune audebat quispiam gradi per viam
propter inimicos abomi nabi les qui Christiania nostris insidias
undique praetenderant Is autem, sumpta ex Deo audacia, non
sole lucente, ne ab impiis obviaretur, per invia et aspera loca,
die in tertio , Jérusalem fessus pervenit. Rumorem autem tam
desiderabilem quum manifestasset , et cunctis civibus regem
esse vivum propalasset, gavisi inde omnes, et Domino dignos
flxsolvèrunt laudes. Non fuit quidem mora longior, sed mox
parati sunt milites fere nonaginta in Jérusalem ; et de ceteris
inbabitantibus, quicumque vel equum vel jumentum quodlibet
babere poterat, nullus remansit , quia cum militibus, tanquam
milites, Joppen pergerunt Sed, quamvis volu otarie, satis ti-
mide illuc ierunt Qui hostium obsistentiam pro posse vitantes ,
a parte Axoti iter suum proteodunt. Et quum juxta littus maris
propere incederent, occurrerunt eis gens nefanda gentilium,
qui speraverunt eos illic omnino intercipere , et ad mortem
deducere; quorum pluribus oportuit jumenta sua ibi relin-
qutre, et in maris undas cito ad nandum prosilire. Quo natatu
ab impiis se liberaverunt, sed jumenta relicta perdiderunt. Mi-
lites vero, agiles equos habentes, viriliter se defendendo , Do-
mino juvante, Joppen pervenerunt Rex autem horum adventu
exhilaratus, et admodum vegetatus, haud longius negotium
suum agendum differri voluit; sed mane sequenti, militibus
suis ordinatis cum gente pedestri, contra inimicos suos belia-
turus exivit Ipsi vero non erant tune longe a Joppe, sed quasi
milliaribus tribus, ubi machinas suas preparabant,ut indilate
urbem obsiderent, et petrariis murum di ruèrent. Sed, quum
Christianos pagani ad bellum contra eos venire perspectassent,
protinus sumptis armis, eeontra eos audacter exceperunt Et,
quia multitudinem gentis habebant ingentissimam, circui-
tione consueta nostros giraverunt Quibus ila inclusis nil eis
ulterius nisi divinum auxilium prodesse potuit Sed in omni-
potentia Domini prorsus confidentes, ubi turbam densiorem et
fortiorem ex eis viderunt, impetu audacissimo ferire non distu-
lerunt Sed quum ab una parte bene feriendo eos penetravis-
sent, hora ipsa recurrere alias oportebat, quoniam ubi pedites
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITÀNÀ. 405
a eos recurrere necesse fuit, quoniam, ut1 pedites nostros absque protectione mili-
tum videbant, illuc statim festinantes extremos occidebant. Pedites tamen nostri
non ignavi pluviam sagittaram invadentibus se tantam jâciebant, ut in visibus
eorum et peltis multas infixas videretis. Itaque, quum a peditibus sagittariis vehe-
menter essent repulsi, et a lanceis militaribus multi2 sauciati, et de papilionibus 3
b suis jam privati, opitulante Deo9 Francorum obtutibus dorsa fugientes yerterunt.
Sed non sunt diu fugati, quia fuga tores erant pauci. Tabernacula autem sua Fran-
cis in campo reliquerunt cuncta, stipendiumque totum. Equos quippe suos omnes
abduxerunt fere, exceptis aliquantis plagatis, et in fuga siti exstinctis. De camelis
eorum et asinis multos habuimus*. Multi eorum quum fugerent, vel laesi, vel siti
c exaspéra ti, in via sunt mortui.
Vere dignum erat et justum ut qui ligno dominiez Grucis muniti k erant, super
inimicos ejusdem Grucis victores existèrent. Quod si in anteriore bello eadem
Crux aima5 cum rege deferretur6, non est haesitandum quod populo suo Domi-
nus propitiaretur7. Sed sunt nonnulli plus in virtute sua quam in Domino confi-
d dentés, et in suo sensu nimium abundantes., et sapientum consilium spernentes,
praecipitanter opus suum patrare praesumunt, et inconsulte. Unde ssepe contigit
detrimentum magnum non solum eis evenire, sed et multis aliis operis ejusdem
expertibus8. Unde soient taies plus Dominum inculpare, quam stultitiam suam
recognoscere. Qui quum stulte quidem0 ineboat10, rei exitum non considérât11.
e Equos paratur ad bellum, Dominus autem salutem tribuith. Si justi precatio non sem-
per a Domino exauditur, quanto minus impii 12 ? Vel quare inculpât Deum, quum
statim ei non adimplet desiderium suum ? Gur exaudietur, quum nihil boni sit
promeritus? Nonne ipse novit quid agendum sit in omnibus? Boetius circa bVjus-
modi dicitc: «Quicquid citra spem videas geri, rébus quidem rectus ordo est,
1 Ubi. A. fi. d. r. h. m. — * Om. multi A. b. f. m. — 3 Tentoriis. a. b. f. n. — 4 Crucis, quam tune rex in
prœlio deferrifecit, muniti. A. fi. f. n. — 5 Gloriosa. jl. — 6 Bello ipsa crux similiter deferretur. a. b. f. n.
— 7 Dominus populo suo non propitiaretur, si tantam rex sapienter cum gente sua ad pugnam exiret a. b. f. n.
— 8 Mullis aliis stulti operis ejus innocentibus. a. b. f. h. Ejus experti sunt. k. — 9 Quid. a. b. f. h. sr. —
}0Inchoant. x. — 11 Considérant, x. — 18 Quanto magis impii. m.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxn, p. 434, 435.
k Prov. xxi, Si.
nostros absque militibus vagantes videbant, illuc statim prope-
rantes extremos occidebant; sed pedites tamen noo ignavi sagit-
taram pluviam invadentibus se tantam jacîebant , ut in visibus
eorum et corporibuaatque peltis multas infixas intueri possetis.
Itaque quum a peditibus sagittariis vehementer essent repulsi ,
et a militum lanceis nimis fosi, et de tentoriis sois jam privati ,
Domino auxiliante, Francorum obtutibus dorsa fugientes ver-
terunt Sed non sunt diu fogati , qooniam fugantium rara erat
caterva. Tentoria autem eorum in campo nobis remanserunt,
resque cetera multae, stipendiom quoque. Equos suos fere
omnes secum reduxerunt, exceptis bis qui in fuga, siti aspe-
rati et plagii aflQicti , in viis et in inviis mortui sunt. De camelis
autem et asinis eorum multos habuimus. Sed non est omit-
tendum quia multi eorum mortui sunt fugiendo , quibus con-
tigit sicuti equis, unde jam fatum est.
Vere, inquam, dignum et justum erat ut qui ligno dominice
Crucis, quam rex in pralio tune deferri fecerat, freti erant, vic-
tores super inimicos ejusdem Crucis Christi existèrent. Quod si
in anteriori bello factum fuisset quod Crux ipsa sanctissima de-
ferretur ad pnelium pro more solito, non est hesitandum quod
Dominus populo suo non misereret , si tantum ipse rex sapienter
f • Cf. Consolât. Philos. 1. IV, prqs. vi, et lib. I, pros. îv,
ubi non staltus, sed existimath plarîmorum legîtur.
et modeste cum gente sua exiret ad pugnam. Sed sunt quidem
nonnulli qui plus in divitiarum suarum gloriantes et in virtute
sua confidentes, multotiens plura negotia sua imprudenter et
immodeste facere prasumunt Sed quum immodeste et temere
opus suum inceperint, immoderatius atque multo pejus ad de-
trimentum sui et aliorum plurimorum dabunt exitum actionis.
Unde tune magis Deo quam stultitias suas culpam imputare
soient, quum se débiles et impotes, nisi in Domini miseratione
et voluntate, arbitrari debeant. Nonne enim legimus multis
hominibus sanctissimis , bumilibus, modestis, sapientibus,
contigisse quia , quum devotissime atque humillime in quavis
necessitate Dominum deprecarentur, nequaquam exaudiebantur
ut impetrare possent quod desiderabant ? Sed aut in futurum
petitionis differtur effectus , vel fortasse quid ad veram salutem
non pertineat petitur, aut si pro peccatore oretur, non est
dignus salvari, quamvis orator dignus sit auditu; ac quum
inepte quid petitur a Domino beneficii gratia negatur, quod
apostolo Paulo contigisse probatur, cui ter petenti responsum
est : « Sufficit tibi gratia mea , nam virtus in infirmitate pro-
«ficitur.» Quia sanctis sic contingit, quid superbis et pravis?
Cur exaudietur, quum exaudiri non sit promeritus? Vel quare
Digitized by
406 FULCHERII CARNOTENSIS
a. nos. « opinioni vero tuae perversa confusio. Sed non rerum mérita,. sed fortunae spectat a
« eventum stultus. » Multotiens quidem existimat homo id1 esse sibi nocuum, quod
postea vertitur ad proficuum; et contingit econtra quum alicui bene succedit,
paulo post eidem evenire quod multum officit.
Expleto bello, ut dictum est, in quo rex victor exstitit, tabernaculis eoram
collectis2, Joppen regressus est. Postmodum3 quievit terra, bellorum immunis, b
tempore sequenti, autumnali scilicet atque hiemaliv
CAPÏTULUM XXII.
Quod rex Accon urbem obsedit4.
a no3. Annob millesimo centesimo tertio5, tempore veris6, quum Paschac ex more in
Iherusalem celebrassemus, urbem Accon, Ptolomaidam7 dictam8, rex9 cum exer-
citulo suo aggressus obsedit. Sed quia muro et antemurali fortis état valde, non
potuit10 eam tune comprehendere; praesertim quum mirabiliter Sarraceni probis- c
sime intus se defenderentd. Quum autem tam segetes quam virgulta eorum hor-
tosque devastasset11, Joppen rediit12.
1 M tanc. m. — * Exstitil, collectis tentoriis. a. b. f. m. — 3 Postea. k. b. f. n. — 4 De eo quod rex Bal-
duinus.vulneratus ab AZthiope. *. — 9 Om. Anno tertio k. — 0 Verno tempore. à. b. f. k. Verno autem
tempore. l. — 7 Tholomaidam. k. sic ubique. — 8 Om. Ptolomaidam dictam a. b. f. n. — 9 Aceharonem rex
Baldainus. l. — 10 Nec vi nec ingenio potuit. a. b. f. n. Muro et barbicano valde fortis erat, nec vi nec ingenio
tune potuit. L. -~ 11 Devastauet rex. A. b. f. h. — w Remeavit. L.
' t Quievitque regnum quasi mensibus septem. »(Wil- e Hoeann.Pascha die xxix° mens. M art. célébra lum est.
lelm. Tyr. L c. p. 435.) é Cf. Waielm. Tyr. 1. X, c. xxvi, p. 43g, 44o; Wil-
b Bongars. c. xxix, p. 4i6. ken, op. cit. p. 38, et Ibn Khaldun. op. cit. p. 58.
inculpatur Deus, quum statim omni insipienti et iniquo desi-
derium suura non adimplet? Nonne nOvit ipse quid facien-
dum ait omnibus? Nonne ipse omnipotens cuncta in cedo
moderans et in terra? Non desinat ergo omnis homo bene-
facere in omnibus quibuscumque potest, nec pro se ipso nec
pro alio exorare , quoniam si confestim oon exauditur, in futuro
nimirum mercede mérita donabitur. Apponam bis verbis pro-
verbium, quod est rusticanorum : cDeus dat bomini bovem,
«sed bomini pro cornu bovem non porrigitt Nunc autem
dicam quomodo dat Deus bovem non per cornu porrectum.
V ère si quis homo indigus in aliquo precibus devotis Deum
exoraverit, ut sibi consulat et miserans subveniat, et ad id quo
indiget benignus adjutor existât, dico vobis et si interea ma-
puum suarum opibus homo laboraverit, et probitate sua atque
scientia tantum sibi lucratus erit, unde bovem et equum
atque cetera queque sibi necessaria possit habere , quo inter
vicinos suos honeste vivat, tune proculduljio bos ei datur a
Deo. Qui si non porrigitur bomini per cornu corporale , porri-
gitur ex Spiritus Sancti carismate. Quid enim valetudinis ali-
cujus vei scientiae potest habere homo, oisi gratia septiformis
Spiritus, qui Deus est, numeretur? aut putat quis aiiquid boni
a se procedere, quum sit pulvis et putredo? Nonne ab ipso
Deo bons procedunt omnia? Nonne solis splendor est ejus?
Numquid non vita bominis in potestate Dei est. quae etiam non
est ei data, sed accommodata? aut quis de manu ejus poterit
erui? Quo fugit superbia bominis, dum corpus in terra pu-
trescit? Meditetur ergo unusquisque in corde suo quod sit crea-
tura creatoris Dei , etsperet nunquam in aliquo pnevalere, niai
nutu illius qui mundi régit et modérât universa. Quod si quid
incipere voluerit, in nomine Domini fiducialiter incipiat, ut
salubriter opus soum explere valeat Quod si prout optât idem
cum sunima re nequiverh, quia non promise rit Dominus fieri
secundum illius desiderium, laudet tamen Deum in eventu
suo , tam in bono quam in malo. Providet enim Dominus ho-
mme sapientius quid melius ageodum sit in omnibus. Multo-
tiens etiam existimat homo aiiquid sibi esse nocuum , quum
in dilate sub providentia Domini vertatur idem ei ad proven-
tum. Et contingit econtra quum bene successerit alicui; quod
paulo post evenit ei quod multum officit. Nam, quum in bonis
successibus solet quis prosperari , tanquam de bonis illis nun-
quam ulterius minoretur, Deum idem non gratificat nec lau-
dat de cujus munere stultus insipienter gloriatur : unde jure
fit quod Deus ab illo aufert quod habere non promeretur. et
alias locat ubi melius proficiat. Sapienti sat dictum est Quam-
obrem verba haec mori intellexistis , quoniam audistis. Nunc
quidem ad id quod dimisi revertar.
Quum enim bellum peractum est, in quo rex, Deo juvante,
triumphator exstitit, collectis tentoriis et rébus Sarracenorum
quae territi reliquerant, Joppen regressi sunt. Postea immunis
bellorum terra quievit sequenti tempore, asstivo atque hiemali.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMiTANA.
CAPITULUM XXIII.
De principe Boamundo a captivitate Hberato.
a De domno autem Boamundo desiderabilis rumor exiit tune diyulgatus1, quia a. no3.
de Turcorum custodia, Dei gratia, liberatus est*. Ipse enim quomodo de captione
redemptus exierat2, per nuntium suum mandando notum fecit; et qui Antiochiae
prius principatus fuerat, postea 3 gaudenter a civibus suis susceptus\ terram illam
nobilitavit et possedit. Laodiciam civitatem, quam Tancredus postea ceperat*b, et
b hominibus imperatoris Constantinopolitani abstulerat, suscepit insuper Boamun-
dus; unde Tancredo de terra sua competenter tribuit, et eum sibi gratanter paci-
ficavit.
CAPITULUM XXIV.
De rege usque ad mortem pene vulnerato.
Tempore illo, rege Balduino contra Sarracenos more solito certante* contigit
die quodam eum in paucos eorum irruere; et, dum de interitione eorum jam
c certus sub spe gauderet, en jEthiops unus, pone rupem delitens9 callide insidiatus
est ei, ut interimeret00. Qui missili fortiter vibrato, prope cordi regem a dorso
profunde vulneravit. Quo ictu fere usque ad necem eum laesit. Sed quum postea
se medicari sollicite studuisset, post incisionem etiam cicatricis vexatae sospes tan-
dem effectus est.
CAPITULUM XXV.
De captione urbis Accon, quœ vulgo Acra dicitur7.
d Annod millesimo centesimo quarto, transacta8 hieme, quum in Iherusalem a. ho4.
yerno florente Paschae solemnia celebrata fuissent % rex Balduinus congregata gente
sua profectus est Accon, et iterum obsedit eamf. Ad quod9 venerunt Januenses
cum classe septuaginta navium rostratarum. Et quum civitatem macbinis et per*
1 Rumor tune divulgatus est. a. b. d. f. h. n. — 2 Bene exierat. l. — 3 Propterea. k. — 4 Mandando notum
fecit régi. Qui sic Antiochiam antea principatus fuerat, ita a suis gaudenter intra urbem ipsam susceptns. l. —
5 Tancredus vi comprehenderat. A. b. f. n. — 6 InterficereL l. — 1 De eo quod rex Baldewinus Accon cepit. k.
— 8 Quarto incarnationis dominicœ, transacta. a. b. f. n. — 9 Illuc quoque. a. b. f. n.
' De Boamundi liberatione cf. Willelm. Tyr. 1. X, 4 Bongars. c. xxx, p. 4i6.
c. xxvè p. 438, 43g; et Order. Vilal. 1. X, t. IV, p. i3g- " Pascha, hoc anno 1 io4, die xvu* menais Aprilis ce-
i58; cf. quoque Matth. Edessen. Hist. Arm. t. I, p. 6g. lebralum est.
b Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxiu. p. 436. f Cf. Willelm. Tyr. L X, c. xxviu , p. 44a . 44^; Ibn
' Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxvi, p. 44o; et Matth. Khaldun. op. cit. p. 6o.
Edessen. Hist. Armen. t. I, p. 68.
Digitized by
Google
408 FULCHERII CARNOTENSIS
a. no*, vasionibus crebris per viginti dies circumcirca1 cohibuissent, perterriti valde Sar- a
raceni, vellent nollent9 reddiderunt eam régi. Erat enim nobis valde necessaria,
quoniam inest ei portus adeo utilis, ut inter mœnia secura naves quamplurimas
sane concipiat.
Jam novies orto Gemino sub sidere Phœbo\
Urbs Accoh3 capitur, Ptholomaida quae vocitatur, B
Anno milleno centeno necne quaterno.
Non est urbs Àcharon 9 quam quilibet œstimat Accon.
Illa Philistea, Ptholomaida dicitur ista.
Urbe autem sic capta, de Sarracenis plures occiderunt, quosdam vivere permise-
runt, res eorum totas habuerunt4. c
CAPITULUM XXVI.
Quod Bèamundus in Apulia transfretare disposuit*.
iEstivo deinde tempore evoluto, necessitate Boamundus nimia anxius, raro na-
vigio transfretavit in Apuliamb, terra sua tota Tancredo commissa. Cum eo tune
transivit Daibertus6c, qui patriarcha Iherosolymorum fuerat, vir prudens et con-
silio pollens. Ivit Boamundus, ut de transmarinis 7 partibus gentem secum redu-
ceret. Ivit autem Daibertus8 ut causam suam et injuriam sibi a rege factam Romano d
papaèd innotesceret. Ivit, et impetravit; sed non rediit, quia in via obiite.
CAPITULUM XXVII.
Quomodo Antiocheni contra Parthos dimicantes capti , et quidam occisi sunt.
Hoc9 anno commoti sunt Partbi et Medi, atque Chaldaei, et qui in Mesopota-
miam habitant affines nos tri, ad nos Christian os impetendum, et omnimode pes-
sundandumf. Quo rumore ad nos usque effuso, optimates universi ad excipiendos
eos nihilominus se praeparaverunt. Et preparati sunt sub festinantia domnus Boa- e
mundus et Tancredus, Balduinus quoque cornes Edessenus, neenon et Goscelinus,
et Daibertus ille Iherosolymitanus, atque archiepiscopus Edessenus nomine Be-
nedictus, cum turba militari simul etpopulari. Et Eufrate flumine praetergresso,
1 Dies undique. a. b. f. n. — 2 Achon. a. b. F. n. — 5 Accharon. h. Accaron. n. — * Om. res eorum totas
habaemnt a. b. f. n. — 5 De eo quod Daibertus patriarcha obiit. k. — 6 In Apuliam, qui Antiochiam terram
suam Tancredo commisit, dacens secum Daibertum. a. b. f. n. — 7 Transmontanis. a. b. f. n. — 8 Daimber-
tus. c. — 0 Verba sequentia, ab hoc capite xxvii usque ad cap. xxx (Anno Domini millesimo centesimo
), in cod. mss. a. b. f. h. k. l. n. desiderantur.
* Id est vu kal. Jun. sûre xxvi* die menais Maiï A. D. * Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. iv, p. 457.
1 io4* (Cf. supra, p. 370, annot. b.) ' Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxix, p. 443 et seq. Ibn
b Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. 1, p. 45o. Khaldun. op. cit. p. 61, 6a ; Matth. Edessen. Hist. Ar-
• Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxv, p. 43g. men. 1. 1, p. 71 , 72.
4 Qui tune erat Paschalis papa II.
Digitized by
HISTORIÂ IHEROSOLYMITÀNÀ. k09
a Charramla deinde civitatem prope flumen Chabor2b nominatum, hostiura pha- a. . .oa
langibus obviaverunt; et, commisse* statim praelio juxta Racha0, peccatis nostris exi-
ger) tibus, in dispersionem et confusion em Christiani sunt dati. Quam pugnam
longe omnibus anterioribus bellis fuisse atrociorem, rerum exitus monstravit.
Ibi domnus capitur Balduinus, cornes Edessenusd, rex quidera Iberosolymorum
b futurus, et a primo rege secundus; capiturque cum eo domnus Goscelinus, cbgna-
tus ejus; cum his quoque archiepiscopus praedictus. Plurimi autem in memoratum
flumen obruti, exstincti sunt. Equi et muli, et opum infini ta copia est perdita.
Domnus Boamundus vero, et domnus Tancredus, per dévia et per diverticula
passim fugientes, necviam nec semitam utiliorem eligentes, errabundi et confusi
c tandem evaserunt. Multi etiam sagittis et pugionibus transfixi occubuerunt. Et
qui Charram sine magna diflicultate comprehendere possent, si eam in primis
obsedissent, postea nec in itu3 nec in reditu adipisci licuit. Et quoniam securitas
interdum damnum fallendo générât, ita metus et sollicitudo emolumentum pro-
vidis et timidis parât. Nocuit enim saepe, ut scriptum est, differre paratis*. Huic
d siquidem negotio sive infortunio duo nimirum hostes, discordia et invidia, genti
nostrae obfuerunt; qui etiam de adquisitis possessionibus adnimiam egestatem in-
clinare soient homines. Hoc saepe vidimus, hoc experimento didicimus. Non fallor,
nec ambage deceptoria pellicens, frivola commenter. Vere in hoc itinere tam
periculoso, tam formidoloso, molestis verbis adinvicem exacerbantes, ante ruinam
e istam fere ab alterutro voluerunt secedere, et fœdus initum corrumpere. Quod
qui maie facit, et bene sperat, ipse siquidem délirât. Nam sine pace, vel mutua
dilectione, nihil est Deo acceptabile. Ignavum est igitur, vel nequissimum, ut illius
deseram societatem, cui prodesse debeo usque ad mortem. Adjuvit autem Deus
archiepiscopum Edessenum , in vinculis jam positum. Quem quum de reculis suis
F et utensiiibus, ut jumentum, Turci onerassent, patrocinio cujusdam militis armi-
potentis, qui pro eo animam suam caritative posuit, opitulante Deo, de manibus
eorum miro ausu eum eripuit. Non enim animam suam quam se pretiosiorem
fecitf. Multi itaque in hac nostra peregrinatione, zelo Dei efferventes, et vitam suam
breviari optantes, beato fine defungi, et cum Christo frui quiete studuerunt. Sicut
g quidam, aliquibus de nostris audientibus et videntibus, dum eramus apud Âritio-
chiam, quum audiret nomen Domini a quodam perfido cum magna dehonesta-
tione blasphemari, vivifico spiritu anima tus dicto contradixit et facto. Et continua
calcaribus equum pungens, assistentibus in circo vivacissime interrogando intulit:
«Si quis vestrum in Paradiso cœnare desiderat, nunc mecum veniat, et mecum
h « prandeat. Jamjam enim abibo\ » Qui mox lancea vibra ta inter hostium millia se
inserens, primum sibi obvium subruens interemit; licet interimens illico interi-
meretur. Itaque fide circumfultus et spe, munitusque caritate, féliciter occubuit.
Quis unquam audivit taie? Adhuc positus in terris, jam gloriabatur in cœlis.
Propterea laetamini cœli, et qui habitatis in eis. Et est nobis utique laetandum,
J et jocundandum, quia gaudent angeli de tanto consorte augmentati. Prope autem
- eratqui eum audiebat, et donativum ei pensabat, et sedem perennem parabat.
1 Charramque. c. — 2 Achabor. m. — 3 Nec initio. m. — 4 Habeo. d.
' Hodie Kharan, viculus in Syria ; Harran apud Ibn d Cf. Willelm. Tyr. 1. X , c. xxx , p. 446 , 447 » Matth.
Khaldun. Edessen. Hist. Armen. 1. 1 , p. 71,72; Ibn Alatyr, Kamel-
h • Ad Khabur fluvium copiis collée lis. ■ (Ibn Kbal- Altavarykh, p. aai, a aa; Ibn Khaldun. p. 61; Wilken,
dun. p. 61.) p. 3g> 4o; et Reinaud, Extraits, p. 19.
• In quodam loco dicto Auzoad, id est arenoso. (Cf. e Lucan. Phars. 1. I, v. 281.
Matth. Edessen. Hist. Armen. 1. 1, p. 72.) f Cf. Act. xx, 24.
m. 52
Digitized by
Google
4)0
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM XXVIII.
De liberatione comitis Balduini, et de prœlio inter ipsum et Tancredum.
Quum autem annis fere quinque domnus Baldninas in vinculis tentus fuisset* a
datis obsidibus electis, fide interposita cum sacramento sub interminatione ut re-
demptionem redderet, quum postea ipsi ôbsides carceris custodes cdllidissime
necassent, de carcere evasit*, unde adjutorem fidelissimum Goscelinum habuit
Sed quum àd Edessen urbem suam postea rediit, iotroire in eam non potuit;
quia Tancredus cum suis introitum ei Tetuitb. Denique quia hoc ratio fieri per- b
misit, et propter jusjùrandum, quod domnus Boamundus antea interponi fecit,
ut quocumque modo de captione quandoque exiret* sine controversia terram suam
illi redderet : nec postmodum mora fuit , Balduinus et Goscelinus, duo, contra Tan-
credum tertium praelium commiserunt. Cui supplicanti etpacem qtiaerenti, nul-
la tenus adquieverun t. Sed Goscelinus , congregatis septem Turcorum millibus, Tan- c
credutn importune ad prœlium lacessivit, et adjuvantibus Turcis quingenti de
clieùtela Tancredi ceciderumt. Et licet primitus fere vinceretur Tancredus, tandem
Deo juvante, cujus aequitatem semper vidit vultus, victor in campo remansit, victor
honoris. Sed quum optimates terra damnum nasci ridèrent, utrobique sumpto
invicem utiii consilio, ad concordiam eos reduxerunt. n
CAPITULUM XXIX.
Quod Boamundus in Gallias transfretavit.
Tuncc Boamundus in multis désola tus, ut superius jam dictum est, in Gallias
transfretans est profectus. Ubi inter cetera negotia Philippi régis filiam, nomine
Constantiamd, uxorfcm duxit, et in Àpuliam reduxit, de qua duos filios habuit. Quo-
rum quîdem priore natu obeunte, posterior vero, nomine quo pater nuncupatus \
hseres remansit6. b
1 Nuncupatar. d. Nancupabatur. b.
* Ànno D. 1109; cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. vm,
p. 464; Matth. Edessen. Hist. Armen. 1. 1, p. 85.
k Cf. Willelm. Tyr. I c. p. 465, et Matth. Edessen.
le. p. 86,87.
• a Willelm. Tyr. 1. XI, c. 1, p. 45o.
é Filiam illam regiam, que ab Hugone, comité Tri-
cassiho, jam discesserat, apud Carnotum, post Paschœ
solemnitates, an. 1 io4. Boamundus uxorem duxit. (Cf.
Ord. Vital. 1. V, t. II, p. 448; 1. XI, t IV, p. ai3.)
* Hi duo Boamundi filii fuerunt Joannes , qui etiam
tum puer in Apulia obiit, et Boamundus II, qui, post
rtogerii mortem, an. 1 127, Antiochiam rexit. (Cf. infra,
LUI, c. lxi ; WiUelm. Tyr. 1. XII , c. x , p. 5a6 ; 1. XIII ,
c. xx, p. 588 , 58g, et Ord. Vital. 1. XI, t. IV, p. a66.)
Digitized by
HISTOMA IHEROSOLYMITANA.
CAPITULUM XXX?.
Quod Tancredus, cum Turcis pugnans, victoriam adeptus est.
a Annoa Domini millésime) centesimo quinto mortuus est2 cornes Raimundus, a. nos.
miles emeritus, in oppidob suo ante Tripolim civitatem ,ii.3 kal. Martii. Cui suc-
cessit nepos ejus Guillelmus Jordan us4. Ea tempestate Sarracenorum etTurcorum
protervia solita non defuit: quura deinde, mense Aprili, rex Çalipti \ Radoanôc
nomine9 de regione sibi confini exercitum adunavit7 non minimum > et contra
b Tancreduma, Antiochiae principem8, cornu suum ad prseliandum nimis accensum9
extulit10. Tancredus autem non in multa gente, sed in Domino spei suas figens
anchoram9 aciebus suis bene compositis, contra hostes illos incunctanter equitavit.
Quid longius morer ? Audacter ante Artasium 11 e in eos irruit, et, Deo suffragante t
illi protinus, pavorecircumfusi12, dorsa fugae dederunt. Fugerunt,et fugati sunt.
c Qui fugere non potuit, nec mortem evasit. De interemptis non fuit numerus; de
equis eorum plures habuit Tancredus; signum 13 quoque régis fugitivi retinuit.
Cornu suo sic quassato mutilatus abiit. Glorificatus est igitur Deus, qui suis
semper subvenit fidelibus. De Antiochenis hoc tantillum diximus; nunc de Ihero-*
solymis14 non taceamus.
— — ■ — .
CAPITULUM XXXI.
Quod iterum rex Babilonis omnem exercitum suum contra regem Balduinum misit» contra quos
ille semet prœparavit15.
d Référendum s enim, est quomodo rex16 Babilonis* ipso anno gentem coaduna-
verit multam , quam Ascaloniam per militiae suae ducem ad praliandum contra
Christianismum misit, arbitrans et moliens nos omnes de Terra 17 sancta exter-
minais. Didicerat enim nos esse paucissimos, et sine succursu solitorum peregri-
norum. Conglobati ergo sunt apud Ascalonam tam Arabes équités quam iEthio-
È pes pedites; cum quibus etiam fuerunt Turci Damasceni plus minus mille, qui
sagittarii erant probissimi. Quod quum régi Balduino18 nuntiatum fuisset\ con-
1 De eo quod Tancredus, Antiochiœ princeps, Turcos superavit. x. — 2 Om. est c. — 5 Pridie. l. m. — 4 Jor-
danis. a. b. f. n. — 5 Calipti. à. b. f. n. Legitur inter lineas in c. : Halapiœ. Kalipti. h. Rex Halapiœ (id est
Calipti). b. m. — 6 Rodoan. a. b. Radoam. F. g. n. — 7 Adunaverit. A. b. d. e. f. h. n. — 8 Principantem. A. B.
d. F. n. — 9 Acutum. a. b. f. h. n. — 10 Extulerit c. — 11 Om. ante Artasium a. b. f. n. — 12 Concussù A. b.
f. n. CircumcussL l.' — 13 Vexillum. a. b. f. n. — u Iherosolymitis. A. b. f. n. Iherosolymitanis. l. — 15 De eo
quod rex Balduinus in bello Babylonios vicit. x. — 16 Babilonius. a. b. — 17 Contra Christianos, arbitrons et
moliens de Terra, t. — 18 Om. Balduino a. b. f. h. n.
A Bongars. c. xxxi, p. 4i6.
b t Cui nomen Mons Peregrinus. • (Cf. Willelm. Tyr.
1. XI, c. u, p. 45a.)
6 Cf. supra, p. a46, annot. b.
* Cf. Willelm. Tyr. /. c. p. 453; Ibn Khaldun. op. cit.
p. 6a , et Reinaud , Extraits, p. 1 1 .
* « Ad castèllum Artahi. » (Ibn Khaldun. p. 62.) Hodie
Artak.
f Bongars. c. xxxi 1 , p. 417.
' Afdbal. (Cf. Reinaud, Extraits, p. 21.)
h Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. m, p. 454 et seq.; Rei-
naud , Extraits , p. 2 1 . .
52 .
Digitized by Google
412 FULCHERII CARNÔTENSIS
a. i io5. gregavit omnino1 gentem suam, et exspectavit eos apud Joppen. Et quia nécessitas a
hoc exposcebat, cuncti qui in urbibus conversab^ntur, arma ferre potentes, ad
bellum perrexerunt, exceptis his tantummodo qui2 muros noctu3 custodirent.
Timor et tremor tune venerunt super nos. Metuebamus enim ne4, aut de civi-
tatibus nostris aliquam gente vacuatam caperent, aut regem cum popello suo in
bello interimerent. Àugustus erat mensis. Callebant equidem ab utraque parte b
praeliari différentes; nec nos illos, nec illi nos impetebant. Termino autem, ut opi-
nor, divinitusdisposito, promovit se gens nefaria ab Ascalone, et cœpcrunt ad nos
approximare. Quo comperto, egressus est rex Joppen, et equitavit usque ad Ra-
mulam civitatem. fit quia bonum erat omnimode nostros Domino adhaerere, et in
eo spem certam ponere, inspirato a Domino Deo5 consilio, misit rex in Iherusa- c
lem nuntium suum festinum ad patriarcham* et clerum, atque plebeculam, fla-
gitans ut obnixe omnipotentis Dei exoraret0 misericordiam, ut Christianis suis in
angustia positis opem de excelsis dare dignaretur. Noluit ergo legatus satis pre-
catus quicquid mercedis accipere, timens ne forte legationem illam non7 posset
expiere, aut mercedem illam vivus adquirere; sed sperans quandoque de labore d
hoc devoto remunerationem se percepturam a Deo, commendans an imam suam
et corpus suum in manus conditoris sui , Iherosolymam propere non distulit ire8.
Qui, Domino ducente, illuc pervenit, etingressus civitatem quod quaerebat non
celavit9. Quo manifestato, jussum est a patriarcha campanam majorem sonari, et
gentem ante se totam adunari. «0 fratres, inquit, amici et servi Dei, ecce vere e
«bellum quod audieratis futurum; nam hoc referente nuntio, proculdubio nobis
« est paratum 10. Et quia sine divino auxilio nullatenus genti tantœ poterimus ob-
« sistere, clementiam Dei omnes implorate, ut régi nostro Balduino et suis omni-
« bus clemens adjutor in hoc praelio 11 imminente dignetur adesse. Distulit quidem
«rex hodie bellum fieri, sicut per hune brevigerulum nobis notum modo facit", f
« quatinus die crastina, quae dies erit Dominica, qua Ghristus a morte resurrexit,
«securius praelietur, et adjunctis orationibus vestris13 et eleemosynis apud Deum
« roboratus, confidentius pugnet. Quapropter in hac nocte juxta dictum apostoli,
*vigilate, state infidelk; omnia vestra fiant in caritateh. Cras ibitis per loca in urbe
« hac sancta, affligentes vos et humiliantes, pedibus nudatis, et Dominum Deum15 g
« pie deprecantes, ut de manibus inimicorum suorum nos 16 liberet. Ego ipse jam
« illuc vado; jamjamque a vobis discedo, monens ut, si quis ex vobis hic residuus
« arma ferre valet, mecum prompte veniat. Rex enim hominibus indiget. » Ut quid
plus moror? Conscendunt in equos centum quinquaginta simul tam équités quam
pedites : et ita nocte imminente celeriter perrexerunt, et diluculo Ramulam urbe m h
pervenerunt. Qui autem in Iherusalem remanserunt, precibus et eleemosynis,
afflictionibusque studiosissime vacaverunt. Usque horam meridianam 17 ecclesias
1 Continuo. d. h. k. — 9 Esset intimatam, congregata illico gente sua, ad hélium apud Joppen exspectavit Et
quia nécessitas hoc monebat, non remansit in civitatibus nostris qui arma ferre posset, quin ad bellum pergeret,
nisi tamen (tantum l.) qui. a. b. f. l. n. — 5 Om. noctu l. — 4 Super nos, metuentes aut a. b. f. l. n. —
5 Ab ipso Deo. l. — 6 Erogarent n. Exorarent l. — 7 Om. non d. h. k. — 8 Properare non distulit k. —
9 Dignaretur. Noluit legatus Me quicquam mercedis accipere erogatus, quia timebat etiam ab adversariis in via
perimi; sed melius méditons, elegit quandoque a Domino sibi mercedem laboris sui recompensari; commendans
corpus et animam in manus Domini, Iherusalem propere equitavit Quo civitatem ingresso, quod opus quœrebat,
statim protulit a. b. f. n. — 10 Proculdubio didicimus nobis illud paratum. k. — 11 Bello. l. — 12 Nobis man-
davit a. b. f. n. Intimavit k. — 13 Nostris. l. — 14 In fide, viriliter agite et confortamini1 k. — 15 Deum
nostrum. m. — 16 Vos. l. — 17 Horam nonam. k.
• Is^st Ebremarus. (Cf. Orient. Christ t. III v p. ia/15, 1246.) — b 1 Con. xvi, i3, \à.
Digitized by
H1ST0RIÀ IHEROSOLYMITANA. 413
a invisere1 non cessaverunt Cantando plorabant, plorando cantabant; nam in pro-
cessione clerici hoc faciebant. Ego quoque* cum ipsis nudipes orabam. Majores
etiam natu usque3 horam nonam die illa non comederunt, nec infantes genitri-
cum4 ubera suxerunt, donec famé vexati ploraverunt. Eleemosynae nempe uberes
egenis5 impertitœ sunt. Haec enim sunt opéra quibus Deus placatur0, quibus ad
b salutem excita tu r, quibus conversus non relinquit7 post se benedictionem.
CAPITULUM XXXII.
Pugna Iherosolymilanorum cum Turcis, adepta Victoria per virtutem sanctissimae Crucîs.
Quumque* Ramulam patriarcha, ut dictura est, pervenisset, et aurora postera
stellas inciperet8 depellere micantes, gavisi sunt omnes de9 adventu suo, et
excitati omnes cucurrerunt 10 ad presbyteros, ut peccata sua Deo et eis confite-
rentur. Ad patriarcham si militer optimates11, verbum aliquod salubre12 ab eo
c audire, et a peccatis suis absolvi cupientes 13. Hoc facto, veste pontificali patriarcha
indu tus, gloriosam Crucem dominicain, quee in talibus negotiis deferri solebat,
in manibus sumpsit : et ordinatis, ut decuit, catervis de miiitibus et 14 peditibus,
adversus hostilem exercitum progressi sunt. Milites nostri erant quingenti l5, ex-
ceptis illis qui militari nomine non censebantur, tamen equitantes. Pedites16 vero
n nostri non amplius quam duo millia œstimabantur. Pagani autem 17 quindecim
millia tam de peditibus quam de miiitibus deputabantur, qui nocte illa non plus
longe a Ramula quasi quatuor milliariis hospitati sunt. Qui quum regem mane
contra se vidèrent 18 cum suis procedere, confestim ad praeliandum se paraverunt19.
Attamen versutia eorum aliquantulum tune quassata est : quum partem unam de
e exercitu suo, sed minorem, ante Ramulam mittere disposuerant, ut exercitum nos-
trum fallerent20, majorem vero partem mitti Joppen statuèrent, ut et eam assili-
rent, et nobis nescientibus caperent. Sed quum regem adversus cos sic equitare21
perspicerent22, simul reglobati sunt molimine suo confuso. Nec mora longior, alii
alios impetierunt.
F Tune clypei résonant, et ferri stridet acumenb.
Factoque utrinque impetu, exclamaverunt nostri omnes contra eos : « Ckristus
*vincit, Christus régnât, Christus impératif sicut eis jussum23 fuerat. Illi autem cir-
cumvallantes nos, conquassare et confundere putaverunt penitus. Turci autem ex
1 Visere. a. r. f. n. — 2 Cantabant; nam hoc in proceuione faciebant. Ego quippe (quidem. n.). a. b. f. n.
Quippe. d. h. — 3 Usque ad. f. m. — 4 Matrum. a. b. f. n. Om. genitricum l. — 5 Eleemosynœ quidem
egenis ubertim. A. b. f. n. Vbertim egenis. k. Quùque egenis. h. — 6 Placatar, et Diabolos confandilur. k. —
7 Deus conversus relinquit. k. Quibus conversus reliquit. l. — 8 Cœpisset A. b. f. n. — 0 Sunt in. a. b. f. n.
Sunt de. d. — 10 Concurrerunt. l. — 11 Optantes, h. k. — 12 Salubriter. k. — 15 Similiter, volentes verbum
aliquod ab eo audire, et a peccatis suis absolvi. a. b. f. n. — 14 Et de. l. — 15 Simul quingenti. d. k. —
16 Erant milites nostri, utfertur, quingenti, aliis excepta qui equitabant, qui nomine militari non fungebantur.
Pedites. a. b. f. n. — 17 MsUmabantur. Gens autem adversaria. a. b. f. n. — 18 Perspexissent. l. — 19 Quum-
que regem contra se perspexissent equitare cum suis, confestim more suo ad prœliandum se paraverunt. a. b. f. n.
— 20 Aliquatenus f allèrent, a. b. d. f. h. n. — 21 Sic viriliter equitare. k. — 22 Adversum eos sic euntem spec-
tarent, a. b. f. n. — 23 Sicut eis a patriarcha jussum. n. Sicut jussum. l.
a Cf. Willelm. Tyrens. L XI , c. m , p. 455 , 456 ; Reinaud , Extr. p. a i , et Ibn Alatyr, Kamel-Altavarykh, p. aa8 ,
229. — b C£ Ennii i4nna/. xi , 1.
414 FULCHERII CARNOTENSIS
a. nos. more sagittarii nos rétro girantes \ et sagittarum plu via pla gantes, jam arcuum a
officia dimiserant, jam vaginis enses traxerant, quibus nos cominus feriebant,
quum rex, hoc comperto, audacitate m uni tus, signum suum album de manu eu-
jusdam militis sui abripuit; et cum paucis illuc celerrime currens, oppressis suc-
eufrere sategit. Qui quum statim, Deo juvante, impetendo Turcoset occidendo
dispersisset, ad majorem multitudinem Sarracenorum et Arabum jEthiopumque b
recurrit2. Sed nec in invasionibus3, nec in percussionibus utrorumque amplius
immorabor, quia volo artare paginam limite parciore. Deus enim omnipotens,
servorura suorum nusquam immemor, nolens Christianos suos a perfidis iilis
destrui, qui pro ejus amore et nomine amplificando de longinquis partibus Ibe-
rusalem vénérant, dederunt gens impia fugam* repentinam, fugientes5 usque c
Ascalonafn. O si capi potuisset Semelmul6', dux illius militiae, multa nummismata
in redemptionem sui régi Balduino exsolveret. Sed non effugit Gemelmulc admi-
ratus Ascalonae, qui locuples erat valde. Quo intererapto, ilKs Qmnibus orta est
non minima desolatio7. Alterum admiraidum olim Acconitam8 vivum retinue-
runt, quem rex noster redimi fecit viginti millibus nummismatibus 9, praeter equos d
et res alias. jEthiopes vero quoniam fugere nequiverunt, in campis trucidati sunt.
Quatuor millia quidem tara de equitibus quam de peditibus eorum interfecti
fuisse referuntur. De nostris vero sexaginta tabernacula 10 eorum nobis remanse-
runt, jumenta quoque multa, cameli, asini, dromedae11. Tune Deus laudatur,
glorificatur, in quo virtutem fecimus magnam, qui etiam ad nihilum deduxit e
inimicos nostros. O mira divini judicii ordinatio ! Ecce qui dicebant : « Eamus, et
« Christianos omnes illos occidamus, et possidebimus eorum sanctuarium1*1. » Sed non
sic impii, non sicc : quia vos posait Deus ut rotant, et sicut stipulant antefaciem ventid
in ira sua vos confadit13** In lege sua juraverant14 etiam ipsi nunquam propter
Francos fugere; sed tandem effugium salus fuit tune eorum. Maluerunt perjurium f
incurrere, quam morte stulte perire15. Regressus est autem rex Joppen cura gau-
dio, ubi praedam in bello captam militibus suis et peditibus sub ratiocinio dis-
tribuit.
CAPITULUM XXXIII.
De classe Babiloniorum 1d.
Adhuc erat ante Joppen classis navium Babiloniorum 17, qui jam aliquandiu
1 Turci autem novissimam catervam nostram retrogirantes. a. b. f. n. — 2 Sarracenorum et jEthiopum re-
venus est. a. b. f. n. — 3 Impetibus. a. b. f. n. — 4 Dederunt illi Jugam. a. b. f. n. — 5 Nec cessaverunt
fugere. a. b. f. n. — 6 Semelmuch. d. l. Semelumuch. u. Gemelmuch. h. k. — 7 Gemelmulch, admiratus Asca-
loniœ, vît locuples et prudentissimus , quo occiso desolatio (deploratio. m.) Mis omnibus non minima fait. a. b. f. n.
— 8 Achonitam. h. m. — 9 Numismatum. a. b. f. n. — 10 Tentoria* A. b. f. n. — 11 Jumenta, et asinos,
camelos et dromedas (dromedos. l.) multos ibi perdiderunt. a. b. f. l. n. — 13 Sanctuarium Dei. a. b. f. n. —
15 Turbavit. a. b. Conturbavit. n. — u Invicem juraverant L. — 15 Om. Maluerunt perjurium stulte
perire a. b. f. n. — 16 Om. hoc lemma m. — 17 Erat in mari ante Joppem classis Sarracenorum. a. b. f. h.
Babiloniorum. h. Babûoniœ. k. Babiloniorum. m.
e Psalm. i, 4.
A Psalm. lxxxiï, \t\, '
• Cf. Psalm. ni 5.
* Djemal-Almolk, Ascalonensis e mi rus. (Cf. Kamel-
Altavarykh, p. 229.) « Djemal el Muluk, Ascaîonis prae-
«fectus. » (Ibn Khaldun, p. 59, 63 et 73.)
k Cf. Psalm. lxxxiï, i3.
Digitized by Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 415
a illic exspectaverant, scire cupientes quomodo et quando tam per mare quam per a. nos.
terram nos omnes et urbes maritimas omnino destruerent. Sed quum rex per
nautas1 suos caput Gemelmuch admiràti, in bello décolla ti, in unam de navibus
eorum jactari fecisset, conturbati valde hoc comperto2, et exterriti, diutius ibi
stare noluerunt. Sed gentis3 confusiône comperta, paululum tune Àustro fiante,
b in portus 4 Tyri et Sydonis secesserunt. Quae classis quum deinde Babiloniam re-
verteretur, Spiritu procellœ, Dei gràtia nobis satisfaciente, portibus nostris sparsim
naufragio miserabili advectae sunt. De quibuS viginti quinque5 naves Sarracenis
plenas habuimus, reliquae vero velificantes vix evàserunt îgitur nèbis Ddmmus
adjutor in tribulaticmibus existent pi us, sic manifestavit6 omnipotentiàm suama.
G Ergo diem belli cunctis volo certificari.
Jam decies orto 7 Phœbo sub Virginis astrok,
Quum solida terras spectaret imagine luna,
Sexta kalendarum Septembris quum legeretur,
Annuit Omnipotens Francos gaudere iriumpho :
1> Quum8 fugiunt Arabes, Turci simul, yEtbiopesque ,
Pars montana petit, remanet pars mortua campis9.
CAPITULUM XXXIV.
De terra motu.
Quoniam quidem ne vel scriptorum negligentia vel imperitia, vel quod rari
erant forsitan, vel suis impediti curis insudabant10, haec gesta oblivioni non scripta
darentur : malui ego Fulcherus11, scientia rudis, ingenio debilis, temeritatis nœvo12
e notari, quam haec opéra 13 non propalari uf prout oculis vidi 15, vel a relatoribus 16
veridicis perscrutans diligenter didici. Precor autem haec legentem, ut nescientise 17
meae caritative indulgeat : et dictamen istud l8f nondum a quolibet correptum ora-
tore, locatim, si velit, corrigat. Verumtamen historiae seriem propter pulchritudi-
nem partium pompa ticam 19 non commutet, nè gestorum veritatem20 mendaciter
f confundat. His gestis quae superius dicta sunt, ipso anno21 déclinante, sensimus
omnes terrae motum grandem, qui Iherusalem ineramus, quod in vigiliac Nativi-
tatis Domini valde nos terruit.
1 Navitas. x. — * Hoc viso. a. b. f. h. n. Hoc valde viso. l. Et ab eis recognitum fuisset, conturbati valde. k.
— 3 Gentis suœ. a. b. d. F, h. n. — 4 In portibus. l. — 5 xv. x. — 6 Evàserunt. Adjutor ergo pius in tribu-
lationîbus, manifestavit sic nobis Dominas, a. b. t. h. — 7 Om. orto ' c. — 8 Tarn. a. b. f. n. — 9 tampo.
a. b. f. a. — 10 Insidebant. l. — 11 Falcherius. a, b. f. n, Fulcerus. e. — 12 In cod. a. et b. post verbum
nmvo legitur inter lineas : vel macula. — 15 Hmc Dei opéra, a. b. f. h. n. — 14 Palari. l. — 15 Secundum
quod oculis meis vidi. a. b. f. n. — 19 A latoribus. h. — 17 Perscrutans, diligenfer didici. Et quoniam a me
solo hmc omnia visu et intuilu non possent comprehendi, stilo inusitato, sed tamen veraci congesta, successoribus
pio affecta reliqui. Precor autem legentem ut inscientiœ. a. b. f. n. — 18 Om. istud a. b. f. n. — 19 Pompa-
tice. L. — 20 Ne rei veritatem. a. b. f. n, — 21 His autem gestis qum narravi superius, anno ipso. a. b. f. n.
* « Francis plures Muslimi sese tune conjunxerant, (Ibn Kbald.op. cit. p. 63: cf. quoque Kamel-Altavaf. L c.)
« quorum unu3eratBekbasch(fiefr(05c&4apudIbn Alatyr) b Id est die xxvii9 Augusti : quod comprobat versus
«benTutusch^uiDamaskumreliqueratiraluspropterea subsequens (cf. supra p. 370, annot. b) :>
« quod Tughdekin eum regno exuisset , idque nepoti ejus Sexta kalendarum Septembris quum legeretur.
«Dukakocommisisset. Jam cum Francis commoratus est. • 6 Id est die xxiv° mensis Decembris, A. D. 1 io5.
Digitized by
Google
416 FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM XXXV.
De signis in cœlo apparentibus1.
a. no6. Annoa deinde millesimo centesimo sexto, nihilominus cometa in aethere appa- .*
rens nos illum suspicientes pavefecit2, qui, in ea parte qua sol hiemali tempore
occumbere solet, splendoris alburni radium ad instar telae linese in longum miri-
fice produxii. Hoc prodigium nempe in mense Februario rutilare incipiens, die quo
lunam pronuntiabamusprimam, futurorum prasagium nuntiabat. Sed quia de eo
nil augurari praesumpsimus, quod signabat3 totum Domino commisimus. Quin- b
quaginta et eo amplius diebus vespere quotidiano cometa ille4 per totum visus est
mundum. Notandum quodab exordio5 sui ortus, tam ipse cometa quam splendor
ejus niveus de die in diem paulatim attenuatus est, adeo ut in ultimis diebus vim
sui luminis jam perdens, parère omnino cessaret. Indilate autem mense in eodem,
die quo lunam pronuntiavimus6 vicesimam, vidimus in cœlo ab hora tertia usque c
ad meridianam, ad dexteram et laevara solis partem, quasi duos soles alios : nec
tantum tamen sicut major fulgentes, sed forma et lumine rariore mediocriter ru-
tilantes. In quorum gyro circulus insuper apparuit unus, splendore candidus,
exstans amplitudine tanquam quaevis civitas. Intra quem7 alter circulus clarebat
dimidius, iris babens similitudinem 8, quadruplici distinctus colore, et in parte d
superiore solis amplexione arcuata usque duos soles jam dictos attingens. Deinde
sequenti mense, hora noctis mediœ, stellae9 cœli pluere visae suntb.
CAPITULUM XXXVI.
De praelio Christianorum contra Damascenos.
Postmodum vero Hugo, qui Tyberiadem urbem tune possidebat, œstivo tem-
pore adversus militiam Damascenam 10 bellavit. Qui quum bis in ipso praelio jam
ab eis repulsatus11 esset % tertio belli recursu, Domino suffragante, victor victos e
eos superavit. Ducentos siquidem ex eis occidit, totidemque de equis eorum reti-
nuit; reliqui vero terga fugae dederunt. Mi ru m dictu : sexies viginti quadragies
centum disperserunt. Deinde mora non fuit, quum ipse cum rege Balduino in
expeditione esset, in terra eadem12 ictu sagittae Hugo13 interiitd.
1 De eo quod très soles apparuerunt, et stellœ plaere visa sont. k. — 2 Perculsit. a. b. f. n. — 5 Designàbat.
a. b. F. h. n. Significabat m. — 4 Cometa Me in quo erat l. — 5 A principio. a. b. f. n. — 6 Computàbamus.
a. b. F. Computavimus. n. — 1 Intra qualem. l. — 8 Dimidius, qui erat iri similis, a. b. f. l. n. — 9 Deinde
sequentis noctis medio stellœ. L. — 10 Militiam Damascenorum hostilem. a. b. f. n. — 11 Repubus. L. —
12 Disperserunt. Sed deinceps mora non fuit, expeditione facta in terra eadem cum rege Balduino. a. b. f. n. —
15 Qm. Hugo m.
* Bongars. c. xxxm , p. 4 19. « ibi relictum cepit, ceterosque incolas necavit, et victor
k Cf. Willelm. Tyr. 1. XI* c. v, p. 46o. « Damaskura rediit. * (Ibn Khaldun. p. 63, 64 , et KameU
• « Tughdekin contra Francos exiit, et, pugna com- Altavarykk, p. 229, a3o.)
«missa* eos intra castellum coegit, quod deinceps de- d Cf. Willelm. Tyr. /. c.
• molittis est, ej usque saxa in vallem dejecit. Praesidium
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 417
CAPITULUM XXXVII.
Quomodo patriarcha , Romam petens, transfretavit, et de praelio Joppitarum atqiie Ascalonitarum l.
a Ànnoa millesimo centesimo septimo, transfretavit patriarcha 2 b, Ebremarus3
Domine, Romam petens. Quœsityrus enim erat ab apostolico, utrum patriarcha
remaneret. Nam Daibertus superius memoratus patriarchatum recuperaverat; sed
in reditu postmodum obierat. Mense demum Novembri, eodem anno, quum in so-
litam ssevitiam Ascalonitae cfferverent, ad radiées montanorum nostrorum in ter
b Ramulam et Iherusalem insidias posuerunt, ut unam gentis nostrae catervam*
quam de Joppe Iherusalem tune ituram didicerant, occursu repentino invade-
rent\ Sed hoc Joppitis intimato, in equos festini5 conscenderunt. Et quum ad
locum insidiarum, nuntio rei ductore, pervenirent, dubitantes adhuc an verum
dixisset, visis illis exterriti valde timuerunt. Erant enim milites fere quingenti, et
c pedites propemodum mille. Nostri vero milites, non plusquam septuaginta quin-
que. Quibus quum non liceret6 etiam meditari7 quid facerent, et non erat eis
salvatio si fu gèrent, et mors non deerat si pugnam committerent, gratius elege-
, runt honorifice si contingeret mori, quam fugae infamia postmodum8 notari.
Impetu igitur mox in eos facto momentaneo, mirum9 in modum hostilem aciem
d penetraverunt, prosternendo eos, et occidendo. In quo10 certamine quum acrius
Sarraceni se vidèrent conteri11, audacitatem suam Domino volente perdentes12,
bellare cessaverunt. Quod quum vidèrent 13 milites nostri, potentius eos pervase-
runt14; et quos illi fugare putaverunt, eos nostri fugere compulerunt. De quibus
plures occiderunt, et de equis eorum plurimos retinuerunt. De militibus nostris
e non plus quam très15 perdidimus. Sed si16 clientela eorum de jumentis nostris
aliquot abduxerunt, de suis nostri talionem 17 duplicaverunt.
CAPITULUM XXXVIII.
Quod Boamundus , aggregato exercifu, terram imperatoris vastavit ls.
Eodem siquidem anno, postquam Boamundus de Galliis regressus est, congre-
gâta gente quantacumque potuit, in portu Brundusino, qui 19 est in Apulia,
1 De insidiis Ascalonitarum et Victoria nostrorum. k. — 2 Iherosolymorum patriarcha. a. b. f. n. Memoratus
patriarcha. l. — 5 Ebrematas. h. k. — 4 Périmèrent a. b. f. n. Repentino in via périmèrent, d. h. k. Tune
ituram Joppen gentem nostram didicerant, et ei insidias tetenderunt, ut eam occursu repentino périmèrent l. —
5 Impigri. a. b. f. n. — 6 Quum etiam non liceret. l. — 7 Cogitare. a. b. f. n. — 8 Post hœc. a. b. f. n. —
9 Impetu igitur tune momentaneo, quasi nihil prœter Deum metuentes, mirum. a. b. f. n. — 10 Et occidendo, et
per eos transeundo, et per eos revertendo. Quo in. a. b. f. n. — 11 Se proteri vidèrent a. b. f. n. — 12 Omnino
perdentes. a. b. f. n. — 13 Comperissent. a. b. f. n. — 14 Invaserunt k. — 15 Très ibi. a. b. d. f. h. n. —
10 Om. 5i c. m. — 17 Talionem sibi. a. b. f. h. n. — 18 De classe et exercitu Buamandi et Victoria ejus. k.
— 19 Brondasiano, quod. a. b. f. n.
• Bongars. c. xxxiv, p. 4 19. — b Cf. Willelm. Tyr. l.sXl, c. iv, p. 457.
m. 53
Digitized by
Google
A. 1107.
M8 FULCHEÏUI CARNOTENSIS
classera suam paravit. Qui quum tempus ad transfretandum exspectasset opportu- a
num,vn. idus Octobris» naves ingressi Bulgariam navigaverunt, et Avalonisb por-
tui applicuerunt; et Avalone1 citissiûie capta, Duratium urbem adeuntes, m. idus
Octobris2» obsederunt3. Sed quia civitas illa tam hominibus quam victualîbus
satis erat munita, obsessores diu fatigavit. Habebat quidem domnus Boamuudus
quinque millia milituin\ et sexaginta millia peditum. Feminam quippe nullam b
tune secum transire permisit, ne exercitantibus impedimento essent et oneri. Erat
quidem imperator Constantinopolitanus, Alexis, nomine5, genti nostrae tune valde
contrarius, et lherosolymam peregrinantibus vel fraude clandestina vel violentia
manifesta tam per terrain quam per mare6 perturbator et tyrannus. Quapropter
Boamundus, collecte ut dictum est exercitu, terram illius intravit, civitates etc
oppida comprehendere nitens.
CAP1TULUM XXXIX.
De concordia inter imperatorem et Boamundum sacramento firmata7.
a. nos. Annod autem millesimo centesimo octavo ab Incarnatione Domini8, quum ante
Duratium jam per unum sedisset9 annum, nihil proficiens quicquid contra im-
peratorem aliquas moliebatur insidias, contra quem quoque imperator 10 faciebat;
tandem 11 per internuntios concordia 12 prolocuta, quum etiam imperator ad eum d
cum exercitu suo jam approximasset , amici adinvicem, conventionibus inter-
mixtis13, facti sunt. Juravit enim Boamundo imperator super reliquias pretiosis-
simas, peregrinos, de quibus jam saepe fatum est, tam in terra quam in mari,
quanto latius imperium ejus extendebatur, ab illo die et deinceps se salvaturum
et conservaturum l\ ne quis eorum diriperetur, vel maie tractaretur. Ille quoque e
juravit imperatori pacem et fidelitatem omnimode tenendam. Qui postmodum,
occasione habita, Apuliam remeavit, partem exercitus sui minorem secum re-
ducens. Pars enim major Iherusalem, ut voverant, per mare profecti sunte.
Ipso anno Philippus, rex Francise, dédit finem vitae15f.
1 Avalone urbe illa. a, b. f. n. — 2 Novembris. n. — 5 Duratium civitatem obsederunt, tertio idus Novem
bris. a. b. F. n. — 4 Equitam. k. — 5 Om. Alexis nomine a. b. f. n. — 6 Quam mare. c. — 7 Ut Baaman-
dus compulit imperatorem pacemjurare. %. — 8 Om, ab Incarnatione Domini. a. b. f. n. — 9 Duratium obse-
disset. l. — 10 Idem imperator nihilominus. d. h. k. — 11 Quum jam per unum annum ante Duratium sedisset
Buamandas, nihil proficiens, sed tamen intérim contra imperatorem, imperator quoque contra eum, insidiçs tt
deirimenta omnimode moliretur; tandem, a. b. f. n. — 12 Pace. à. b. f. n. — 13 Additis. a. b. f. n. — u Hono-
raturum. a. b. f. h. Servaturum. l. — 15 Obiit rex Philippus Franciœ. a. b. f. n, Om. Ipso anno finem
vite l,
* Id est die ix° menais Octobris, A. D. 1 107. (Cf. Wil- à Bongars. c. xxxv, p. 4ao.
ielm. Tyr. 1. XI, c. vi, p. 46i.) 9 Cf. Willehn. Tyr. /. ç. p. 46a.
h La Vallona. (Cf. supra, p. 177, annotât, c.) ' Cf. Willclra. Tyr. /. c.
* Id est die xin* mensis Octobris , eodem anno 1 1 07.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
CAPITULUM XL.
De obsessione urbis Tripolitarrae K
a Anno24 millesimo centesimo nono et ab Iherusalem capta undecimo, Bertran- a. 1109.
dus3b, Raimundi comitis filius, venitTripolim, adhibitis secum Januensibus, cum
classe navium rostratarum fere septuaginta, quae4 omnes ibi applicuerunt. Quam
urbem, scilicet Tripolim, volebat impugnare5, et sub patris sui jure hereditario
propriam possidere. Quam quum obsidione cinxissent, orta lite confestim inter
b Bertrannum et Guillelmum6 Jordanem, cognatum suum, qui eam semper impug-
naverat, postquam Raimundus cornes obierat7; et versabatur illic Guillelmus in
oppido qui Mons Peregrini8c dicitur, Tripoli proximo. Bertrannus dicebat ; « Mea
«esse débet civitas hereditario jure, quia pater meus, qui eam primitus impug-
«nare cœpit, in9 coartando iilam, oppidum istud, scilicet Montem Peregrinum,
c • magna probitate œdificavit, et post excessum suum mihi obtinendam dédit dum
« vivebat10. » Guillelmus vero11 dicebat : « Mea utique débet esse, et merito, quia et
«hostes bujus terrae habita tores l2, post excessum comitis, semper coercui strenue
« armis meis, et terram adjacentem urbi13 amplificare studui et laboravi. » Et quia
sub discordia magna de statu suo soient labi, et in concordia minima augeri,
d Guillelmus, malivolenti» causa, de negotio illo 14 se retrahebat, Bertrannus autem
cum suis urbem viriliter cohibebat. Hic nollet illum posse15 proficere, ille quoque
nollet etiam hune vivere. Certant pro incertis, et sunt incerti de certis. Conten-
dunt pro momentaneis, et non laborant pro seternis. Currunt qui forsitan non 16
comprehendunt17. Remanebit ergo in bivio bravium. Non est currentis igitur, neqae
E volentis1*; sed est Dei miserentis*. Necdum urbem ceperant, et jam de captura
litigabant. Ad nutum Dei momenta transvolant, et cogitationes hominum vanae
subvertuntur.
1 Quomodo rex Baldewinus, Bertrannus urbem Tripolim copiant, x. — 2 Anno autem ab Incarnatione Do-
mini, a. B. F. n. — 5 Bertrannus. h. k. — 4 Exceptis (aliis. d. k.) onerariis, ut œstimo, xi. quœ. h. k. —
5 Venit Bertrannus, Raimundi comitis filius, de Provincia quœ dicitur Sancti jEgidii, adhibitis sibi Januensibus
cum classe sua, scilicet navibus rostratis septuaginta, exceptis aliis fere viginti; et applicuerunt urbi quœ Tripolis
dicitur, quam ipse Bertrannus adiebat, volens eam expugnare. a. b. f. n. — 6 Willelmum. n. hic et ubiqne.
— 7 Cornes ex (de. d. k.) hoc vita excesserat (excesserit. d.). d. h. k. — 8 Mons Peregrinus. d. h. k. — 9 Et
in. h. Et. k. — 10 Obtinendam, dum adhuc vivebat, concessit. k. — 11 Ei. k. — 12 Possessores. d. k. Addit
cod. c. inter lineas : vel possessores. — 15 Ibi. k. — 14 Qui eam semper impugnaverat ab usque Raimundi
comitis excessu, et versabatur in oppido Tripoli proximo, quod Mons Peregrinus nuncupatar; parum in primis
profuerunt. Et ideirco là orta est Ma, quia ille a dono patris sui, qui terram ipsam primitus adquisierat, eam
obtinere debebat, ut affirmabat; hic autem, quia strenue armis eam protexerat et ampUficaverat, justius possi-
dere objiciebat. Et quia sub discordia rite magna de statu suo labuntar, et contra minima in concordia exubérant .
tum Guillelmus aliquantulam de negotio illo, malivolentiœ causa, a. B. f. g. n. — 15 Illum aliquid posse. a. b. f. n.
— 16 Currunt et non. a. b. f. n. — 17 Comprehendent. d. h. — 18 Non est ergo volentis, nec currentis. a. b. f. n.
* Bongars. c. xxxvi, p. 4ao. e Cf. supra T p. Ai i, annot. b.
h Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. ix , p. 465, 466. d Cf. Rom. tx, 16.
53.
Digitized by
Google
420
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM XLI.
Quomodo urbs Tripolis capta sit.
Et non fait mora, postquam rex1 Balduinus ad obsidionem venit illam, de- a
precatus* Januenses ut ipso anno juvarent eum ad capiendum Ascalonem atque
Berittum, necnon Sydonem, Et contigit, dum3 ordiebatur concordiam fieri
inter duos memoratos comités4, nescio quo infortunio, dum noctu equitabat Guil-
lelmus iile Jordan us, sagittae ictu parvae clam interiit5'. Sciscitabantur omnes
quis hoc fecisset, sed boc addiscere nequiverunt6. Hi dolent, illi gaudent. Hi7 b
lugent amicum, illi lœtantur super inimicum obrutum. Remansit8 Bertrandus
régis Balduini homo fidelis effectus. Tune civitas undique coartata est9. Laborant
externi, vexantur interni, Sed quum Sarraceni valde coartarentur 10, et nulla spes
jam eis esset evadendi, sub fidei pactione 11 jurata, et a rege confirmata, ne occi-
derentur, sed quoeumque vellent sine contradictione abirent, permissi sunt ea c
conventione rex et sui in unam12 urbispartem ingredi. Quod dum ita fieret13,
nescio quo eventu ortus14 est tumultus magnus inter minores Januensium repen-
tinus : qui per ebordas et per scalas murum conscenderunt, et urbem introierunt.
Et qui inventus est ibi Sarracenus, illico capite est truncatus. Qui autem 15 in circo
régis fuerunt, juxta pactionem inde factam ab eo defensi sunt 16 b. d
Ter decies Cancro dederat jam lumina Phœbus,
Si tria de numéro tamen ejiciendo 17 recidas*,
Urbem quum Tripolim capiunt gens bellica per vim ,8.
CAPITULUM XLII.
Quomodo Berittus civitas capta sit19.
Annod millesimo centesimo decimo, dum mensis Februus 20 adhuc imbribus hi-
1 Rex Iherosofymorum. a. b. f. n. — 2 Causa deprecandi. a. b. f. n. Precatnrus. m. — 3 Om. coniigit dam
a. b. d. F. h. n. — 4 De duobus comitibus memoratis. a. b. f. n. — 5 Clam est interemptus. k. — ô Equitabat,
icta sagittœ parvm clandestino inUriit GuiUelmus Jordanus. Mirantur inde omnes, ignorant qui hoc fecissst;
sciscilantur, scire nequeunU a. b. f. n. Sciscitantur, sed scire nequeunt. L. — - 7 Alii. a. b. f. n. — 8 Alii Imtan-
tur propter obrutum inimicum. Nunquam etiam se diligerent, qui ambo terrm illi principari cupiebant. De
mortao nihil plus. Remansit a. b. f. n. — 9 Tune coercuerunt undique urbem. a. b. f. n. — 10 Coangustarentur.
A. b. f. h. n. — 11 Conventione. a. b. f. n. — 12 Sed quo vellent sine corporum lœsione abirent; post jusjaran-
dam inde factam, permiserant majores nostros ultro in unam. a. b. f. n. — 13 Fit. a. b. f. n. — 14 Dam ita
fit, ortus. l. — 15 Et qui Sarracenus tune ibi est inventus, nihil pejus habuit quum caput perdidit Et quamvis
clam principïbus hoc gestam fuisset, capita ibi sic perdita non sunt post hœc restituta. Qui autem. a. b. f. n.
— 18 Juxta pactionem liberati sunt. a. b. f. n. — 17 Excutiendo. a. b. f. n. — 18 Om. hos très versus k. —
19 Quomodo rex Baldewinus et Bertrannus Berithum urbem capiunt, et de cometa, et auxilio Norrensium ad
urbem Sidonem capiendum. k. — 20 Februarius. h. Febrius. m.
' Cf. WMelm. Tyr. L Xi, c. ix, p. 466. 23 ;Ibn Khaidun. p. 65, 66, et Wilken, op. cit. p. 44.
b De urbis Tripoleos obsidione cf. Willelmum. Tyr. e Idestdiexiu°mens. Julii.(Cf.supra,p.370,annot.6.)
1. XI, ex, p. 467-469; Reinaud, Extraits, p. 23, d Bongars. c. xxxvi, p. 4a 1.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA, 421
A bernis terras cobiberet,profectusest rexBalduinus Berittum civitatem, et obsedit
eam\ Cui venit1 in auxilium Bertrannus, cornes Tripolitanusf et consedit exer-
citus ad primum ab urbe lapide m. Quumque per septuaginta quinque dies, at
opinor, civitatem undique coartassent, et naves quae ad subsidium eorum illuc
confiuxerant naves nostrae intra portum conclusissent , turribus ligneis muro
b tune admotis, Franci nostri ausu magno de illis super murum , nudatis cum ensi-
bus, prosiluerunt. Descendentes itaque in civitatem, quum per portas etiam multi
ingrederentur, fugientes hostes vehementer persequentes 2, denique peremptos
superaverunt, eorumque pecuniam totam diripuerunt.
Ànno milJeno centeno , bis quoque quino ,
C Urbem Berittum virtus capit armipotentum.
Bis3 decies ortus sub Tauri sidère Phœbus,
Terque quaterque fuit, quum factum contigit istudb.
A. 1110.
CAPITULUM XLIII.
Quomodo rex Balduinus et princeps Tancredus contra Turcos Edessam obsidentes profecti sunt.
Hisita gestis4, rediit rex Iherusalem, Deo laudes débitas redditurus, per quem
triumphaverat5. Deinde para vit 6 se iturum contra Turcos, qui Edessam % Mesopo-
d tamiae urbem, obsidebant7. Tune quidem vidimus cometam unum, per noctes
aliquot, ad Àustrum radios suos extendentem 8. Tancredus etiam tune adunavit
gentem suam Àntiochenam quantameumque0 potuit, exspectato jam rege per dies
aliquot, qui simul congregati sunt ante fluvium Eufraten. Quo transite, invene-
runt statim Turcos , quos appetebant : qui per regionem illam catervatim diseur-
E rentes, régis 10 exspectabant adventum. Sed quia sciebant milites nostros esse pro-
bissimos bellatores, et mirabiles de lanceis percussores, non sunt ausi cum eis
bellum committere; sed fugitiva calliditate ab eis divertentes nec bellare audebant,
nec in terram suam secedere 11 volebant. Et quum astutia 12 taediosa, per dies plu-
rimos 13, nolentes praeliari nostros fatigare studuissent, sumpto necessitatis et uti-
f litatis consilio, munivit rex Edessam urbem annona qua multum indigebant14
inhabitantes15, quia vastaverant Turci regionem16 in circuitu, comprehensis cas-
tellis et colonis quibus civitas praedicta pascebatur 17 : non amplius morantes ad
fluvium memoratum redierunt. Qui quum 18 paulatim cum ratibus paucis et mo-
dicis transissent, affuerunt illico post eos venientes Turci versipelles et rapaces,
1 Civitatem obsessurus eam. Venit autem ei. a. b. f. n. — 2 In civitatem, et per portas etiam multi in-
gressi, hostes fugientes vehementer impagnantes. a. b. f. n. — 3 His. c. — 4 Quumque gesta fuissent hœc. a. b.
f. Né — 5 Per quem honorifice triumphaverat. l. — 6 Laudes acturus, per quem honorifi.ee, ut dictum est, triumpha-
verat. Quibus peractis laudibus, protinus prœparavit. a. b. f. n. — 7 Jam obsidebant, domnusque Gibelinus pa-
triarcha cum eo. a. b. f. n. — 8 Protendentem. a. b. f. n. — 9 Antiochenam, et de regione tota quam possidebat,
quantameumque. a. b. f. n. — 10 Francorum. a. b. f. n. — 11 Audebant, nec de regione illa secedere in terram suam.
a. b. f. n. — 12 Fallatia. a. b. f. h. n. — 13 Aliquot. a. b. f. h. n. — 14 Egebant. h. — 15 Inhabitatores^ K;
Multum cives egebant. a. b. f. n. — 16 Totam regionem. a. b. f. n. Regionem quœ est. k. — 17 Civitas ipsa
pasci abunde solebat. a. b. f. n. — 18 Fluvium prœfatum redeunies venerunt. Et quum. a. b. f. n.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xm, p. 47^-476, et Ibn ' b Idestdiexiii°men8.Maii.(Cf.supra.p.370.annot.6.)
Khaldun. p. 71. c Cf. Matlh. Edessen. Hist. Armsn. 1. 1, p. 7g.
Digitized by Google
422 FULCHERII CARNOTENSIS
a. nio. qui roultos de peditibus nostris ibi arripuerunt, et in Persidam abduxerunt, de a
Armenis videiicet inopibus quos1 Turci jam impie2 vastaverant. Et quia diffi-
cultas erat flumen tune ad eos transmeàre, satis inde dolentes viam inceptam
tenuerunt3 : Tancredus eundo4 Àntiochiam, rex vero redeundo Iherusalem5.
CAPITULUM XLIV.
Quomodo Sydon % quae et Sagitta dicitur, a rege Balduino et a Norrensibus6 obsessa atque capta sit.
Applicuerant intérim Joppe gens quaedam Norrensis7% quam de mari occiduo
concitaveratDeus, ut Iherusalem peregrinarentur, quorum 8 classis navium quin- b
quagenta quinque erat. Horum primusb erat juvenis9 forma valde speciosus,
régis 10 c terrae ilUus germanus. Quumque regressus rex fuisset Iherusalem, adventu
eorum gavisus, cum eis Iocutus est amicabiliter, monens eos et deprecans, ut
pro amore Dei mofarentur in Terra sancta aliquantulum11, et juvarent Christia-
nismum amplius provehendum et amplifîcandum ; ut expleto utcumque negotio c
Christi, in terram suam postea gratias12 Deo magnificas redderent. Quam peti-
tionem illi bénigne suscipientes, responderunt non pro alia causa Iherusalem
venisse13; sed quoeumque cum exercitu suo rex14 progredi vellet, ipsi marino
itinere simul voluntarie proficiscerentur, tantum ut15 victum eis necessarium
impendere curaret. Hinc est concessum, illinc peractum. Et 16 quum primitus d
Ascalonem adiré disposassent, laudatiori demum sumpto consilio, Sydonem
civitatem adeuntes obsederunt 17 d. De Ptholomaida, quae frequentius Accon18
dicitur, movit rex exercitum suum; Norrenses vero de Joppe navigio processe-
runt19. Tune classis admiraldi Babilonii in Tyrio portu latitabat, qua Sarraceni,
ritu piratico, Christianis nostris peregrinis persaepe obérant, et civitates mariti- e
mas, quas adhuc rex Babilonis20 possidebat, munientes21 vegetabant. Quum
autem de Norrensibus murmurare audissent, nec de portu Tyrio egredi, neque
cum eis congredi22 ausi sunt. Quumque ad Sydonem ventum est, obsedit eam
rex a terra23, Norrenses vero a mari. Et factis machinis, terruit valde internos
1 De Armenis Joppitis quos. l. — 2 Tarci cum reculis suis impie, a. b. f. n. — 3 Dolentes regressi sunt. L.
— 4 Tendendo. l. — 5 Et quia impossibilitas eratjlumen contra eos retransire, inde satis dolentes regressi sunt;
deinde Tancredus Aniiochiam, rex quoque Iherusalem. a. b. f. n. — 6 Noronensibus. c. — 7 Noroensis. c. Nor-
rensis dicta, a. b. f. n. (Post verbum iilud, legitur inter lineas in cod. a. : id est de Norvegia; et in b. : id
est de Noega.) — 8 Ut irent Iherusalem, et. a. b. f. n. — 9 Major erat juvenis quidam, a. b. d. f. h. n. Addit
a. inter lineas : Nomine Sivardas, verba manu posteriori eiarata. — 10 Post verbum régis, addit a. inter
lineas : vel Àugustini. — 11 In terra, quam adierant, aliquantulum. a. b. f. n. — 12 Christi, quum postea in
terram suam repatriarent, gratias. a. b. f. n. — 13 Non pro alia causa eos in Terram sanctam venisse responde-
runt. a. b. f. n. — 14 Om. rex a. b. f. n. — 15 Vellet, simul proficisci voluntarie marino itinere spoponderunt,
tantum ut. a. b. f. n. Si. k. — 16 Curaret. Quod rex lïbenter concessit. Et. k. — 17 Civitatem obsessuri appetie-
runt. A. b. F. n. — 18 Qaœ nunc frequentius Achon. a. b. f. n. Accho. h. — 10 De Joppito portu parati procès-
seront, a. b. f. n. — 20 Babïloniensis. A. b. d. f. h. n. — 21 Muliimode munientes. a. b. f. n. — 22 Prœliari.
h. Pugnare. k. — 23 Audissent, nequaquam tune temporis de Tyrio portu egredi prœsumpserunt , quia cum eis
prœliari non ausi sunt. Quum venisset rex ad Sydonem, obsedit eam a terra, a. b. f. n.
' Cf. Willelm. Tyr. L XI, c. xiv, p. 476; Ibn Alatyr, in Snorri Sturlason Heims-Kringla (id est Orbis mundi)
Kamel-AUavarykh, p. 275, et Wilken, p. 45. sagam quae inscribitur : af Sigurdi Konongi Jorsala fara.
h Nomine Sigward, sive Sivardus : Sigurd, Magni III ' * Rex ille erat Magnus III.
filius , quem Siwardum vocal Saxo Grammaticus. Vide J Cf. Willelm. Tyr. I. c. et Ibn Khaldun. p. 7 1 .
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 423
a hostes, ita ut quœrerent a rege qui solidarii étant, quatinus eos sanos inde exire
permitteret; et si ei placeret, a g ri colas ad excolendum terras, causa utilitatissuae,
in urbe retineret1. Hoc petierunt, hoc impetraverunt*. Sine donativo quidem sic
solidarii abierunt; ruricolae vero sub pactione praedicta pacifiée remanserunt.
Jam decies novies sol visera t Arcitenentem5*,
Urbcm Sydonii quum reddunt mense Decembri.
■ u ■ i — —
CAPITULUM XLV.
De Turcorum pessima inquietatione, atque régis Balduini et Tancredi contra eos profectione *.
Annob miilesimo centesimo undecimo, ebulliit e Perside Turcorum gens5
b maxima, qui 0 per Mesopotamiam meantes Eufraten fluvium transierunt, et obse-
derunt castrum quod Turbezei7c vocatur, morantes ibi uno mense. Et quum
non possent illud statim comprehendere, quia forte situ est, taedio molestati
dimiserunt obsidionem, in partes Calipti8 urbis secedentes. Nam callide versu-
tiantes9 moliebantur irritari Tancredum, ut contra eos exiret ad bellum, ut ab
c Antiochia elongatum possent cum sua gente magna eum intercipere, et omnino
destruere. Sed Tancredus astutiam astutiae opponens, noluit per stultam auda-
ciam suam confundere probitatem ; sed misit legatos suos régi Balduino , per eos
humillime deposcens, ut Christianismo succurrere festinaret. Quo audito, spopon-
dit rex auxilium facere petitum. Et terra sua custodibus commissa, properavit
d ad bellum, ducens secum Bertrannum, comitem Tripolitanum. Qui quum perve-
nissent ad oppidum, quod10 Rugealld nuncupant, prope Russam la, affuit ibi
Tancredus 13, qui adventum régis jam per quinque dies exspectaverat. Quo cum
gaudio suscepto, deposita sunt tentoria, et extensa secus 14 flumen Fernum ,5, hos-
pitalitatem agentes 10 Iherosolymitani cum Antiochenis. Et non ibi morantes ,7,
e perrexerunt usque Apamiam 18 urbem, quae jam sub Tancredo villicabatur, dudum
ab eo probissime capjta 19e. Deinde contra Turcos progressi sunt, qui ante urbem
quamdicunt Sisaram20 castra metati erant; quain urbem litteratorie 21 nominare
nescio, sedChezar22fincoi«regionis eam vulgariter vocitant, quae ab Apamia sex
millibus distat. Turci autem, quia jam audierant Francos contra eos incedere, in
1 Remarièrent c. — * Et hoc acceperunt. a. b. f. h. — 3 Architenentem. c. m. hic et infra. — * De innu-
merabïli exercita Turcorum, et cassa obsidione Tyri. k. — 5 Om. gens c. Multitudo Turcorum. a. b. r. n. —
6 Et a. b. f. n. — 7 TurbexeL a. b. f. h. n. Turbeissel. k. — 8 Halapiœ. a. b. f. Alapiœ. n. Addit c. inter
lineas : id est Halaie. — 9 Agentes. a. b. f. n. — 10 Usque ad oppidum vel villam, quam. a. b. f. n. —
11 Addunt inter lineas cod. a. b. : vel Rubram. — 12 Nuncupant, ab altéra, quœ Rossa dicitur, quatuor mil»
libus distantem. a. b. f. n. Post verbum Russa addunt A. b. inter lineas : vel Infa. — 13 Tancredus cum gente
sua. a. b. f. n. — 14 Qui quum gaudio susceptus fuisset, posita sunt tentoria régis super, a. b. f. n. — 15 Id est
Fernum. l. — 16 Sumentes. a. b. f. n. — 17 Et non mora ibifaeta. a. b. f. n. — 18 Aphamiam. a. b. f. h. n.
hic et infra. — 19 Villicabatur probissime, in anno prœterito (in prœterito. h.) ab eo capta, a. b. f. h. n. —
20 Silaram. F. Silara. G. N. Sesaram. l. — 51 Grammatice. a. b. f. n. — w Chezat. g. n. César, m.
* Id est v* die mensis Dec. (Cf. supra, p. 370, annot. b. )
b Bongars. c. xixvn, p.
• TellBasker; cf. Wilielm.Tyr. 1. XI, c. xvi, p. 48o,
A81; Ibn Khaldun. p. 6g; et Mattb. Edcssen. Hist. Ar-
men. 1. 1, p. 96, qui hoc oppidum Thelbaschar nominat.
d Hodie Ruiath. Ragia ap. Willelm. Tyr. 1. XI , c. xvi,
p.48i.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxm, p.436, et Ibn Khal-
dun. p. 64.
1 Caesarea, ap. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xvi, p. 48 1.
Digitized by
424 FULCHERII CARNOTENSIS
virgûltis et in clausuris civitatis antedictae se inseruerant, ut securius se tueri pos- a
sent, sî forte impetu Francorum coercerentur. Verumtamen quum milites nostros
appropinquare ad eos conspexissent, exierunt de munitione jam dicta f genti nos-
trae se monstrantes. Àttamen callentes, et non pnesumpserunt bellare, et nolue-
runt fugere. Milites vero nostri per catervas ordinati, quum vidèrent eos sparsim
per campos 1 discurrere, et non ad bellandum 2 se aptare 3, vitantes damnum no- b
luerunt eos impetere. Itaque tam metu quam versutia utrinque circumflcxi Turci
inibi remanserunt. Nostri quoque tramite recidivo reversi sunt. Et quoniam vic-
tuale* tam sibi quam jumentis suis deficiebat, nequaquam diutius eos ibi morari
oportebat. Rediit rex Iberusalem, cum quo illic eram5; Tancredus vero Antio-
chiam.
CAPITULUM XLVI.
Quod rex Tyrum, quac Sur dicitur, obsedit, sed nihil profecit.
Nec mora inde fuit, apparatu accelerato aggressus est rex Tyrum ci vitale m, c
quae Soor hebraice dicitur, et obsedit eam. Quam quum per quatuor menses et eo
amplius admodum vexasset, idem etiam cum suis taedio et labore valde fatigatus6,
tristis inde abscessit7. Nam, quum duas turres, quas artificiose ligneas muro8 altio-
res fieri jusserat, prope murum jam impeglsset, unde civitatem comprehendere
se putabat, sentientes0 Sarraceni se morti proximos, nisi artem arte fallerent, d
ingenium ingenio opposuerunt, probitatem probitate fefellerunt. Quum enim alti-
tudinem 10 turrium nostrarum sesuperare penitus circumspicerent u, festini egentes
auxilii nocturna operatione duas turres murales in sublime adeo extulerunt, ut de
supernis propugnaculis earum probissime se defenderent, et in turres nostras in-
feriores focum accenderent, et12 concremarent. Quo infortunio milites nostri su- e
perati , dolore quoque circumfusi, rupto spei suae fune, regressus est rex Accon 13 \
Vere verum est proverbium istud rusticani 14 :
Intérdum buccam cocblear frustratur apertam.
Jam gens nostra capturam rapinarum inter se distribuebant 19. Jam aiii aliis
proportionibus incertis invidebant. Jam diem captionis tanquam sibi certum di-
vinabant 16. « Equus paratur ad bellum, ait Salomon, Dominus autem salutem tribueth. *
Confidunt interdum homines in virtute sua, non considérantes quid apud Deum f
promeriti sint, qui voce saepe illum invocant, et operibus negant : et plus pro-
bitatem suam in acquisitis laudant, quam misericordiae Dei donum glorificent 17.
1 Campos amplos. a. b. f. n. — 2 Ad bellum. h. — 5 Ut vellent se aptare. a. b. f. n. Ad bellandum vellent
se aptare. l. — 4 Stipendium. a. b. f. n. — 5 Om. cum quo illic eram a. b. f. n. — 6 Vexatus. a. b. f. n. —
7 DùcessiU d. H. — 8 Muro urbis. a. b. f. n. — 9 Comprehendere rebatur (conabatur. f. g. n.), si Deus hoc
expleri permiiteret, sentientes. a. b. f. g. n. — 10 Ab altitudine. a. b. f. n. — 11 Circumspexissent. a. b. f. n.
— 13 Focum jacerent et denique (deinde. n.). a. b. d. f. h. n. — 13 Spei suœ fane, rex Achon urbem suam Bal-
dainus regressus est. a. b. f. n. — 14 Rusticanum. A. b. f. n. — 15 Jam gens nostra civium rerum capturam invictm
distribuebant. a. b. f. n. — 16 Tanquam certum, sed tamen incertum, disponebant. a. b. f. n. — 17 Confidunt
homines interdum in virtute sua, et in pecuniis suis; et a Domino recedit cor ejus; quem voce sape invocant, et
operibus negant. Si etiam permitteret Dominus voluntates suas in talibus adimpleri, magis probitatem suam inde
laudarent, quam misericordim Domini donum magnificarent. a. b. f. n.
* Cf. Willclm. Tyr. 1. XI, c. xvii, p. 48 1, 48a. — b Prov. xxi, 3i.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 425
CAPITULUM XLVII.
De morte Tancredi principis1.
a Annoa miilesimo centesimo duodecimo, lethale debitum Tancredus exsolvitbf a. m*,
qui Antiochenum regebat principatum.
Jam bis tredecies sol viserat Arcitenentemc,
Quum subiit quod erat, ut quod fuit id foret ipse.
Succedit ei Rogerus, cognatus ejus. Anno illobelioram expertes omnino fuimus2.
CAPITULUM XLVIII.
De signis apparentibus9.
b Annod miilesimo centesimo decimo tertio ab Incarnatione dominica, dum a. m3.
raense in Martio lunam habebamus vicesimam octavam4", vidimus5 solem a mane
usque ad primam, et eo amplius, defectione quadam ab una parte minorari6.
Et pars quae primitus a summo tabescere cœpit, tandem quasi in rotundo ad ima
devenit. Attamen sol claritatem suam non amisit. Qui non minoratus est, nisi, ut
c aestimo, a quarta parte suae formae7 aliquantulum cornutus.
Hoc eclipsis erat, quo8 sol ita deficiebat.
CAPITULUM XLIX.
De praelio contra Turcos peracto, in quo rex et Christiani victi sunt, et per hoc multa mala
provenerunt.
iEstivof deinde tempore , congregati Turci transierunt Eufraten , Iherosolymorum
partes adituri, et nos Christianos, ut rati sunt, destructuri. Qui regionem Antioche-
nam ad dexteram relinquentes , non longe ab Apamia9 Syriam transeuntes, et
d Damascum ad laevam dimittentes, et inter Tyrum 10 et Cœsaream Philippi, quae
Paneas* dicitur, per regiones Phœniceas11 meantes, calluerunt appetere regem
Balduinum. Qui adventu eorum audito, a Ptolomaida, hoc est Acco, inoto exer-
citu suo jam contra eos exierat. Providentes autem quod sibi utilius esse sense-
1 De obita Tancredi principis Antiocheni. k. — 2 Anno illo bellorum expertes omnino Juimus. Rogerias successit
Tancredo. a. b. f. n. — 3 De eclipsi solis, et faga et cœde magna Chrisiianorum. k. — 4 Lunam pronuntiaba-
mus vicesimam. k. — 5 Dominica, mense . . . quum vidimus. l. — 6 Minai, a. b. f. n. — 1 A quinta parte
forma suœ taliter. a. b. f. n. — 8 Qui. d. Qua. h. Quod. m. — 9 Ab urbe Aphamia. a. b. f. n. Ephamia. l. —
10 Dimittentes vertunt Tyrum. l. — 11 Feniceas. a. b. f. n.
* Bongars. c. xxxvm, p. ki'6. 4 Bon gars. c. xxxix, p. 4?3.
b Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xvm, p. 483 ; Matlh. c Id est, ex aurei numeri compulatione, diexix* Mar*
Edessen. Hist. Armen. 1. 1, p. io3, îo/i. tii, quo die solem defecisse constat.
c Id est die xu° mensis Decembris. (Cf. supra , p. 370 , f Bongars. c. XL , p. 4a3.
annot. b.) * Cf. supra, p. 367, annotât, d.
m. 54
Digitized by
426 FULCHERII CARNOTENSIS
runt, quumque nostri ignorarent 1 quid facere molirentur, circuîerunt mare Gali- a
leae per terram Neptalim et terram Zabulon, usque dum in finem maris jam dicti
ad Austrum duo flumina2, Jor scilicet et Dan3a, se includerent. Insula quidem
haec inter duos pontes tanta tuitione munitur, ut qui ibi fuerint propter introitus
artos pontium non possint impeti4. Quumque Turci papiiiones suos5 illic exten-
dissent, mox emiserunt de suis duo millia transite ponte, ut insidias nostris para- b
.rent*f quos illuc accurrere7 indilate non dubitabant. Quum igitur illuc rex ten-
deret, ut prope pontem memoratum, a quo Tyberiadem pergitur8, poneret
castra sua, visis Turcis fere quingentis, qui de insidiis suis ut nostros invaderent
erumpebant9, illico aliquanti contra eos10 imprudenter cucurrerunt; et cœdendo
eospersequi non formidaverunt quoadusque de11 insidiis duo millia prodierunt12, c
qui nostros vehementi aggressu 13 repulerunt; et triplicata caede in fugam dispersi
sunt14. Proh dolor! grande dedecus, grandia peccata nostra die illo contulerunt.
Fugit etiam rex, vexillo suo ibi perdito, tentorioque optimo cum rébus plurimis
etvasisargenteis; patriarchab similiter, qui aderat15. Milites ferme triginta de me-
lioribus, pedites mille ducentos perdidimusc. n
Ter quater exorto sub Cancri sidere Phœbod,
Dissipât incautos truciter gens perfida Francos.
Nondum régis militia illuc aderat16 tota. Nec Rogerus, princeps Antiochenusf
Richardi 17 filius, ibi erat, qui mandat us pro amore Dei et dilectione régis de An-
tiochia illuc praepropere venerat18. Pars quoque gentis Tripolitanae jam exercitui e
regio conglobata; unde omnes isti contristati sunt valde19 et immodestiam régis
vituperaverunt, eo quod sine consilio eorum et auxilio inordinate et inconsulte
adversus hostes illos sic cucurrisset. Et quia nequiverant tune20 nocere Turcis in
aliquo, hospitati sunt non longe ab cis, ut tota die se mutuo utrique conspicere
possent21. Maledoctuse vocabatur dux eorum militiae, qui regem Damasci, Tulde- f
quinumf nomine, in auxilium sibi conglutinaverat. Ille gentem adduxerat multam22;
iste vero de Syria sibi subjecta congregaverat innumeram23. In valle Turci erant,
in monte Franci considebant. Nec Turci audebant de insula sua exire 2\ nec Franci
poterant eos assilire. Isti callent, illi timent; hi callidi, illi providi.
m
Temporis aestivi fervor cobibebat utrosque. q
Nec tamen angori poterat25 finem dare tanto.
' 1 Sèmeront, et nostris ignorantibus. a. b. f. n. — 2 Inter duo jlumina. d. h. — 5 Om. Jor scilicet et Dan a. b.
f. n. — 4 Ita tuitione munitur, quod non possent impeti, propter introitus artos pontium prmdictorum. a. b. f. n *
— 5 Tentoria sua. a. b. f. n. — 6 Ut insidiarentur nostris. A. b. f. n. — 7 Adiré, a. b. f. n. — 8 Inceditur. a. b.
f. n. — 9 Qui de insidiis invadere nostros erumpebant. a. b. f. n. — 10 Contra Turcos. a. b. d. f. h. n. —
11 Cœdendo eos persecuti sunt usque dum de. a. b. f. n. — 12 Prodierint. d. — 15 Congressu. l. — 14 Disperse-
ront, a. b. f. h. n. — 15 Qui aderat, multa amisit. k. — 10 Advenerat a. b. f. n. — 17 Ricardi. l. — 18 Begis
iUud ad negotium venerat a. b. f. r. — 19 Tripolitanœ, qui exercitui regio jam conglobati erant; unde vatde
tristati sunt. a. b. f. n. — 20 Quia sine consilio eorum tam festinus, cum paucis inordinate adversus adversarios
cucurrerat, licet suos rex prohibuisset, non inconsulte impetere Turcos. Tune nequiverant nostri. a. b. f. n. —
21 Ut tota die utrinque conspici posset exercitus uterque. a. b. f. n. — 22 Adduxerat innumeram. a. b. d. f. h.
k. n. — 28 Multam. a. b. d. f. h. n. — 24 Àb insula exire. a. b. f. n. — 25 Poterant. a. b. d. f. h. n.
* Cf. supra, p. 367, d.
b Arnulfus, de quo mentio jam facta est. (Cf. supra ¥
p. 111; Willelm. Tyr. 1. XI, c. xix, p. 485, et Orient.
Christ, t. III, p. 1347.)
8 De hac Balduini clade cf. Willelm. Tyr. 1. XI,
c. xix, p. 484-486.
d Idest die xxvm" mensis Junii(Cf. supra, p. 370, an-
not. b); die autem xm° mensis Moharrem (3o° Junii
1 1 1 3) » si Abulfedae tidem adbibeas. (Cf. Wilken , p. 5a ,
et Ibn Alatyr, p. 289.)
* Maududus Ibn-el-Tunthekin, Mausels princeps.
(Cf. Wilken, op. cit. p. a4o.) «Emirus Maudud ben Al-
«tuntekin. » (Ibn Kbaldun, p. 76.)
' Daher-Eddin Tughdekin, Damasci princeps. (Cf.
Wilken, p. a3g, et Reinaud, Eœtr. p. 3i.)
Digitized by
HISTORIÀ IHEROSOLYMITANA.
427
a Tune absentes mirantur1 quid praesen tes morabantur. Sarraceni, qui erant2
nobis subditi, recesserunt a nobis; quasi alieni nos undique angustantes. Turci
etiam deexercitu suo catervatim prodeuntes, terram nostram vastabant; praedam
et annonam per Sarracenos3 nostros exercitui suo mittebant. Sichem \ quam
urbem Neapolim* dicimus, tam intérim obtinuerunt, quam diripuerunt, additis
b sibi Sarracenis, quos in montanis possidebamus. Àscalonitae5 vero, Arabes et Sar-
raceni, gens tamen pauca, Iherusalem adierunt. Quadam die usque antemurale
urbem pervaserunt, messes ibi coadunatas igni combusserunt6, sagittis suis ali-
quantos de nostris in mûri propugnaculis vulneraverunt, de illis tamen plures ad
mortem laesi sira t. Milites quippe civitati deerant7, quia in hostem iverant. Nocte
c sequenti Ascalonitae isti abierunt8, unde satis nostri laetati sunt, quoniam ab eis
obsideri timuerunt9b.
A. 1 1 1 3.
CAPITULUM L.
De metu nimio qui universos tune cohibebat.
Ea tempestate aut vix aut nunquam valebat nuntius ad regem ab aliquo nostrum
mittendus exire, nec ab eo ad civitates nostras propter hostiles insidias transire;
ideoque10 nesciebatur ab illis quid isti, nec ab istis quid facerent illi.
D Ruribus in multis marcebat messis adulta;
Nec qui colligerent in agros exire videres 11 .
Non audebant enim 12. Eo quidem anno messis abunda fuit 13- Sed dum mare
turbatur, homines terret ne piscentur. Guncta cunctis in dubio pendebant, et
quibus triumphum daturus esset Deus unanimiter exspectabant. Christiani nostri
e a negotiis et operibus cessabant, excepto quod urbium et munitionum fracturas
resarcibant
CAPITULUM LL
De terrae motu, et quod rex comitissam Siciiiœ duxit uxorem.
Interea terrae motum sensimus bis, scilicet14 xv kalend. Augustic, et v idusd
1 Mirabantar. a. b. d. f. h. n. — 2 Om. qui erant A. b. d. f. n. — 3 Clientes, L. — 4 Sichem urbem vel
Sicimam. a. b. h. Sychem urbem vel Siccinam. f. g. n. Sichilem vel Sichimam. k. Sichem vel Sichimam. L. —
5 Aschalonites. f. g. — 6 Messes ibi collectas igni incenderunt A. b. f. n. — 7 De illis similiter nostri aliquantos
ad mortem lœserunt. Pauci de nostris peditibus extra murum contra eos exierunt Nam jassam erat portas claudi,
ne civibus egressis damnum aliquatenus eis evenireU Milites quidem deerant. a. b. f. n. — 8 Sequenti, lutta
oriente, hi hostes abierunL a. b. f. n. — 9 Obsideri ab eis primitus putàverunt. a. b. f. n. Se putaverunt. L. —
10 Nuniius ad regem, nec a rege ad civitates nostras, propter hostiles insidias, transire; ideoque. a. b. f. n.
— 11 Nec erat qui colligeret. a. b. f. n. — 12 Om. non audebant enim a. b. f. n. — 13 Anno terrœ frugum
cultura valdejuit abunda. k. b. f. n. — 14 Persensimus vice duplicata, videlicet. a. b. f. n.
* Hodie Nablous.
h Cf. Willclm. Tyr. L XI, c. xx, p. 486, 487.
c Id est die xvm* mensis Julii, An. D. 1 1 1 3.
d Id est die ix° mensis Augusti.
54.
Digitized by
Google
428 FULCHERII CARNOTENSIS
a. in3. ejusdem 1 : primum nocte média, secundum hora diei tertia. Turci autem versi- a
pelles, quum per duos menses opportunitatem vel dissipandi vel superandi nostros
exspectassent, nec potuissent (quia de transmarinis partibus, ut mos est, venien-
tibus peregrinis, eo tempore* diatim exercitus noster crescebat; nec gens Antio-
chena abibat), secesserunt in partes Damascenorum. Et rex Balduinus cum suis
Ptolomaidam reversus est3, ubi comitissani* Siciliae repperit, quae conjunx fuerat b
Rogeri, comitis Roberti* Guiscardi fratris; nunc autem uxor futura régis Balduini.
Nec mora, postmodum apud Damascum interemptus est Maledoctus5 a quodam
Sarraceno6b. Qui, sica sub veste occulta ta, et ter in ventrem illius impacta, duplex
illic explevithomicidium. Illo nunc enim sic occiso, et ipse confestim ab assisten-
tibus occisus est. Dira Victoria, qua qui vincit vincitur. Itaque contigit juxta c
illud philosophi 7 :
Fortuna vitrea est, tune quum splendet frangitur e.
Erat Maledoctus8 dives valde et magnipotens, inter Turcos nominatissimus, et
in actibus suis astutissimus; sed voluntati Dei resistere non valuit. Permisit9 eum d
Dominus aliquandiu nos flagellare, postea voluit eum morte vili et imbecilli manu
• 10
penre .
CAPITULUM LU.
De terrae motu multis in locis existente11.
Annod millesimo centesimo decimo quarto, multitudo locustarum infinita ebul-
liit, a parte Arabiae advolans in terram Iherosolymitanam12, quae per dies aliquantos
segetes13, mense Aprili et Maio, multum 14 vastaverunt 15. Die deinde festo sancti e
Laurentii6, terrae motus 16 factus est17. Tempore autem18 sequenti, quod accidit
idus Novembris f, apud urbem Mamistriam terrae motus partem subruit 19 oppidi *.
Item major et inauditus regionem Antiochenam adeo20 per loca concussit, ut
oppida plurima sive tota, sive dimidia, tam domos quam muralia solo tenus sub-
rueret, in qua etiam ruina pars plebis suffocatae interiret. Mariscumh (dicunt) civi- F
tatem ab21 Antiochia sexaginta, utaestimo, distantem22 milliariis, in parte septen-
1 Augusti. a. b, f, n. — * Transmarinis, peregrinis, ut mos est, eo tempore. a. b. f. n. — 5 Statim reversas
est Ptholomaidam. a. b. f. n. — 4 Comitis sui Rotberti. l. — 5 Mandai/us. a. b. f. Mcadidulfas. n. Maledoctus
Mandai/as. h. l. — 6 Sarraceno viliter. a. b. f. (viriliter. n.). — 7 Qua victor statim vincitur. Vere sapienter
locutas est philosophas ûle qui dixit : a. b. f. n. — 8 Erat quidem Manduffus. a. b. — 9 Permisit autem. l. —
10 Suffocari. a. b. f, n. — 11 De multitudine locustarum et terres motu. k. — 12 Iherosolimorum. a. b. f. n.
— 13 Segetes nostros. A. b. f. h. n. — 14 Valde. a. b. f. n. — 15 Vastavit. l. — 16 Terrm tremor. k. — 17 Est
magnas, a. b. f. n. — 18 Iteih. A. B. d. f. h. n. — 10 Subverlit. A. b. d. f. h. n. Subraerat. l. — 10 Terrm
motus adeo. A. b. f. n. — sl Dicunt oppidum peroptimum, quod ab. a. b. f. n. — M Distat. a. b. f. n.
* Nomine Adelam sive Adelaidem (cf. infra, c. i.ix,
p. 433), filiam Bonifacii, Montis Ferrati marchisii. Eam
antea jam dimiserat Rogerius It Sicilis cornes, qui an.
1 101 obiit. (Cf. Waielm. Tyr. L XI, c. xxi, p. 487-488.)
b « Cujus cœdis auctorem esse Tughdekinum suspica-
« bantur. » (Ibn Khaldun. p. 77 ; cf. quoque Willelm.
Tyr. 1. XI, c. xx, p. 487 ; Matth. Edessen. Hist. Armen.
t. I, p. 107, 108; et Wilken, op. cit. p. 5a , 53.)
* Publ. Syr. Afïm. a4a.
d Bongars. c. xli, p. 4a4.
• Id est die x° mensis Augusti.
' Id est die xni° mensis Novembris, A. D. 1 1 14.
« Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xxm, p. 49a, et Matth.
Edessen. Hist Armen. 1. 1, p. 1 10-1 1 a.
h Marasch. (Cf. Matth. Edessen. Hist. Armen. t. I,
p. 11a.)
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITÀNÀ. 429
a. trionali, subvertit1 in tantum commotio illa2, ut domos et muralia penitus corr a. mi
ruèrent, et populum inbabitantem , proh dolor! cunctum exstingueret. Aliud
quoque oppidum, quod Trialetb3 nuncupant, prope fluvium Eufraten nihilo-
minus subruit*.
CAPITULUM LUI.
De exercitu Turcorum congregato, et de obsidione Joppitarum ab Ascalonitis et Babilonensibus5.
Anno6* millesimo centesimo decimo quinto, probitatem et audaciam solitam a. m5.
b Turci removentes7, mense Junio, tacite satis8 flumine transite Eufrate, ingressi
sunt Syriam, et castra metati sunt inter Antiochiam et Damascum, scilicet ante
Cbezar civitatem9, ubi similiter in quarto ante anno stationem suam fecerant10,
ut superius jam scriptum estb. Comperiens autem et sciens Tuldequinus n, rex Da-
mascenorum, nihilominus se esse odiosum illis quam nos Ghristianos, propter
c Mandulfum12, quem in praeterito, ut superius legitur, anno13 dolose consenserat
perimi, qui magister satrapa14 militiae fuerat eorum, fecit cum rege Balduino et
Rogero principe Antiocheno pacem, ut eis adjunctus duobus15 tertius, quasi fu-
niculus triplex efficerentur, ne a Turcis postea facile rumperentur0. Metuebat enim
quod si solus remaneret, ipse cum regno suo penitus confunderetur. Necessitate
d vero urgente, et mandatione Antiochenorum monente, ivit rex16 ad praelium fore
putatum. Sed quum audissent Turci ad eos jam 17 appropinquasse, quem Antio-
chenses 18 et Damasceni per très fere menses exspectaverant, metuentes mortis suae
periculum, si contra tantam gentera bellarent , quam vis multo plures essent, abie-
runt rétro, tacito satis motu, et subierunt caveas quasdam, non longe tamen a
e nostris. Et quum hoc fecissent, arbitrati19 sunt rex et alii quod20 a regionibus
nostris omnino secessissent. Quapropter regressus21 est rex usque Tripolim. Dum
autem haec ita agerentur, scientes Ascalonitae terram Iherosolymitanam militibus
vacuam, accurrerunt usque Joppen, civitatem nos tram, et apposuerunt ei obsi-
dionem tam per mare quam per terram. Afiuit enim ibi Babilonica classis, septua-
f ginta ferme navium, quarum aliae trirèmes, aliae vero rostratae, aliae22 negotia-
tionis annona onustae. Hi a parte maris egressi, et alii a terra parati assilierunt
urbem23. Et quum per scalas, quas secum attulerant, murum ascendere perten-
tarent24, a civibus, licet paucis et infirmitate debilibus, viriliter repulsi sunt. Sed
quum vidèrent se non posse quicquam proficere sicut rati sunt, praeter portas
1 Quam subvertit k. m. — 2 Subvertit adeo motus ille. a. b. f. n. — 3 Trihaleth. a. b. f. h. Trialech. f. g.
n. Trihalet. l. — 4 Non minus subvertit. a. b. f. n. — 5 De bello magno contra Tarcos, et Victoria Chris-
tianorum. k. — 0 Anno dominicœ Incarnationis. a. b. f. n. — 7 Rénovantes, k. m. — 8 Tacito satis adveniu.
a. b. f. n. — 9 Urbem. a. b. f. n. — 10 Fecerant inter duos pontes, k. — 11 Doldequinus. a. b. f. h. n. —
12 Malechtam. k. — 18 Om. anno A. b. d. f. h. n. — u Satrapa et magister. a. b. f. n. Et satrapa. h. k. —
15 Ut vinctus cum his duobus. A. b. f. n. — 16 Rex Balduinus. a. b. f. n. — 17 Eum Turci jam ad eos. a. b. f.
n. — 18 Antiocheni. a. b. f. n. — 19 Rati. a. b. f. n. — 20 Quod penitus. a. b. f. n. Rati sunt alii quod. l. —
21 Abscessissent; et régressas, a. b. f. n. — 22 Trirèmes aut (et. l.) rostratœ et ad prœliandam aptatœ , aliœ vero.
a. b. f. l. n. — 23 Parati, dederunt assultum urbi. a. b. f. n. — 24 Conscendere tentarent. a. b. f. n.
• Bongars. c. xlii, p. l\it\. c Cf.WiH.Tyr./.c.p.493;Malth.Edessen. Hist.Armen.
b À. D. 1 1 1 1 ; cf. supra, cap. xlv, p. /4a3. 1. 1, p. 1 1 5, et lbn Alatyr, Kamel-Altavarykk, p. 296, 297.
Digitized by
430 FULCHERII CARNOTENSIS
a. m i5. urbis quas igni combusserunt , timentes ne forte Iherosolymitani Joppitis auxilium a
ferrent, quibus jam hoc nuntiatum fuerat, reversi sunt Ascalonem qui per terram
vénérant; qui vero per mare, Tyrum navigaverunt. Post dies autem decem re-
gressi sunt Ascalonitae Joppena, arbitrantes providi improvidos assultu repentino
confundere. Sed Deus omnipotens, qui eos primo, similiter secundo protexit et
conservavit. In defendendo etiam se aliquantos ex illis occiderunt, et de equiseorum b
retinuerunt. Cum fundibulis cœperunt urbem cohibere, et cum scalis *, ut prius,
tentaverunt* introire, quas in naviculis secum detulerant. Sed3 quum per sex
horas diei se fatigassent, mœsti nimis4 cum mortuis suis abierunt.
CÀPITULUM LIV.
De pugna Turcorum et Antiochenorum , in qua Antiocheni victoriam adepti sunt.
Turci autem superius memorati, quum gentem nostram remeasse5 comperis-
sent, regressi sunt ad stationem priorem6, et discurrerunt per regiones7 Syriae : c
capientes castella quot potuerunt, viilasque praedando, atque vastando patriam,
captivos captivasque secum abducendo h. Sed quum hoc nuntiatum esset Antio-
chenis, qui se jam retraxerant recidivo tramite8, haud lente9 ad Turcos reversi
sunt. Et quum adpropinquassent ad eos et tentoria eorum propius quam puta-
rent10 aspexissent11, ordinaverunt statim acies suas, et descenderunt in plaga1-, d
vexillisexplicatis, contra eos equitantes. Juxta Sarmit13 oppidum0 fuit hoc praelium.
Quumque vidissent eos Turci 14, pars eorum una sagittaria illico fortiter obstitit.
Sed Franci nostri animositate valida commoti, eligentes vel eos superare si Deus
concederet, velsuperarisipermitteret, quam per unumquemque annum ita ab eis
confunderentur, ubi turbam densiorem conspexerunt, mirifice eos impetierunt. e
Turci autem aliquantulum primitus renitentes, dein haud lente tam percussoribus
quam occidentibus terga fugientes dederunt 15. De quibus aestimati sunt tria millia
occisi, capti multi. Et qui occidi vitaverunt 16, fuga se liberaverunt 17. Tabernacula
sua perdiderunt, in quibus multa pecunia 18 et utensilia reperta sunt. Cujus pecu-
niae pretium aestimatae trecenta bisantiorum millia deputata 19 sunt. Captivos nostros f
ibi reliquerunt, tam Francos quam Syros, mulieres quoque suas et ancillas, came-
losque quamplurimos. Millia mulorum percensita20 sunt et equorum. Vere Deus
mirabilis in cunctis mirabilibus suis. Dum enim Iherosolymitani una cum Antio-
chçnis Damascenisque parati ad praeliandum fuerunt, nihil omnino profecerunt.
1 Et scalis item. l. — 2 Tentaverant. a. b. f. m. n. — 3 In naviculis sex attalerant, qui per mare illic appli-
cuerunt Et a. b. f. n. — 4 Valde. a. b. f. n. — 5 Remeasse ad sua. a. b. f. n. — 6 Ad priorem regionem
suam. a. b. F. n. — 7 Regionem. a. b. f. n. — 8 ltinere. l. — <J Om. haud lente a. b. f. n. — 10 Putabant.
a. b. f. n. — 11 Prospexissent. a. b. d. f. h. n. — 12 Plana, a. b. f. m. n. — 13 Sarmith. d. h. Sarmuth. k. —
14 Signis explicatis contra eos, juxta Sarmith oppidum. Quod quum vidissent Turci. a. b. f. n. — 15 Lente
percussoribus vel occidentibus terga verterunt. a. b. f. n. — 16 Noluerunt. a. b. f. n. — 17 Occidi vel capi vita-
verunt, fuga veloci. k. — 18 Tabernacula eorum nostris remanserunt, in quibus pecunia multa. a. b. f. n. —
19 Dicta, a. b. f. n. Reputata. m. — 20 Recensita. k.
" Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xxiv, p. 49/», /i95. e Willelm. Tyr. /. c. p. ^97; Wilkcn, p. 55, 56.
k Cf. Willelm. Tyr. 1. Xï, c. xxv, p. 496.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 431
a Numquid in multitudine gentis constat victoria bellantium 1 a? Mementote Mâcha- a. ms.
beeorum et Gedeonis et aliorum plurium , qui non in sua, sed in Domini con-
fidentes virtute, cum paucis multa millia prostraverunt.
His ita descriptis, erit actio nota futuris.
Très aberant noctes ut abiret Virginia astrum\
B Quum maie deceptrix Turcos Fortuna fefellit :
Omnibus unde salis liquido patet esse cavendum ,
Ante rei finem nibil unquam credere certum 2.
Ipso antio iterum subversa est urbs Mamistria 3 terrae motu. Alias * autem in re-
gione Antiochena non minus5 accidit. Anno eodem venit quidam episcopus Au-
c rasicensis 6 c ab apostolico missus Iherosolymam , et deposuit Àrnulfum patriarcham
de sede suad. Quapropter postea 7 Romam adiit, et patriarchatum recupéravit8.
CAPITULUM LV.
De castro in Arabia constructo.
Eo anno profectus est rex Balduinus in Arabiam , et aedificavit ibi castrum y
unum in monticulo quodam situ forti10, non longe a mari Rubro, sed quasi dierum
trium itinere, ab Iberusalem vero quatuor; et posuit in eo custodes, qui patriae
d illius dominarentur ad utilitatem Christianismi. Quod castrum 11 ob bonorificen-
tiam sui Regalem Montem nom in a ri constituit% quia parvo tempoîe cum pauca
gente, sed maxima12 probitate, illud «dificaverat.
CAPITULUM LVL
De expeditione régis in Arabiam, et de his quœ ibi vidit15.
Annof millesimo centesimo decimo sexto, quum de Iherusalem castrum suum a. m6.
1 Belli victoria. a. b. f. n. Bellandi Victoria, h. — 2 Post hune versum adduot sequentem a. b.f.n. : Finis enim
pugnœ prœterspem cedit utrinque. — 9 Mamistra. k. — 4 Sabversa est urbs terrœ mota Mamistria, in qua pars
oppidi, ut dictant est, anno prmterito corruerat casa simili; alias, a. b. f. n. — 5 Non minus idem. a. b. d. f. h. n.
— 0 Auracisensis, Berengarius nomine. x. Aurasiacensis. f. g. s. Episcopus Berengarius quidam Aurasicensis. h.
— 7 Qui postea. x. — 8 Anno eodem venit episcopus quidam Aurasicensis civitatis Iherosolymam, Berengarius
nomine, quem legatam itluc Paschalis, qui tune Romœ papa prœerat, misit ad destituendum Iherosofymorum
patriarcham Arnulphum; quem,fama tumuliuante, didioerat injuste prœjici, et tantam ecclesiam objections pie-
risque notatum indigne possidere. Unde causa, inde summa [fama. n.). Concilium convocavit, in quo eum deposuit.
Quapropter Romam adiit, etpatriarchatu recuperato, munitus pallio rediit. a. b. f. n. — 9 Profectus in Arabiam,
rex œdificavit castrum. a. b. f. n. — 10 Quodam, quod repperit situ forti a prisco. a. b. f. n. — 11 Castrum
etiam. l. — 12 Magna, a. b. f. n. — 13 De eo quod rex Balduinus equitavit usque ad mare Rubrum. k.
" De hac victoria Christianorum cf. Ibn Alatyr, Kamel- d Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xxvi.p. £99, et Or.
Altavarykh, p. 397, 298; Reinaud, Extraits, p. 36. christ, t. III, p. ia48.
b Diexiii0mensisSeptemb.(Cf.supra,p.370,aDnot.&.) • Vid. Willelm. Tyr. /. c. p. 5oo.
' Nomine Berengarius. (Cf. Gall christ. 1. 1, p. 772.) f Bon gars. c. xliii, p. 4a6.
Digitized by
Google
432 FULCHERII CARNOTENSIS
revisurus in Àrabiam rex graderetur1 cum2 ducentis ferme militibus, usque mare a
Rubrum iter agendo expedivit a, ut et videret quod nondum 3 viderat et fortuitu
in via aliquidboni quod desiderabat inveniret. Tune invenerunt Helim civitatemb
secus littus ejusdem maris, ubi populum Israeliticum post maris transitum hospi-
tatum esse legimusc. De qua4 qui ibi5 versabantur6, audito régis adventu, egressi
sunt , et intrantes naviculas suas, in mare illud pavidi se impegerunt. Quum autem b
rex et sui locum illum quandiu libuit considérassent, reversi sunt ad Regalem
Montem castrum suum7, deinde Iherusalem. Qui quum nobis ea quae viderant
narrarent8, delectabamur tam in dictis9 quam in cocleis10 marinis, et lapillis
quibusdam generis tenerrimi , quae inde . allata nobis monstrabant. Ego ipse
avido corde plene ab ipsis rimabar, cujusmodi mare erat; qui hue usque dubita- c
veram, utrum salsum an dulce esset, stagnum vel lacus, aut intrans et exiens ut
mare Galileae; sive meta finali concluderetur ut mare Mortuum quod Jordanem
recipit, sed postea nusquam11 emittit. Nam ab Austro apud Segord, civitatem Loth,
finem facite.
CAPITULUM LVIL
De mari Rubro.
Hoc autem mare Rubrum dictum, eo quod saburra12 et lapilli rubri sint13 in d
fundo, unde intuentibus n rubrum paret; quod etiam in vase quolibet baustum
tanquam 15 aliud mare limpidum est et album. Dicunt illud a mari Oceano di-
rivari a parte16 australi, quasi lin gua 17 eruptum, et usque ad Helim jam dictam
versus Septentrionem protectum, ubi finem facit18 non longe a monte Synaï, sed
quantum potest equus19 aliquis uno die proficisci20. A Rubro vero mari, vel ab e
Helim memorata21, usque ad mare Magnum, quo ab Joppe, vel Ascalone, sive
Gaza, versus Damiath pergitur, iter eundo dierum quatuor vel quinque equitis
ambulatione aestimant. Quo sinu in ter haec duo maria cingitur tota iEgyptus, atque
Numidia, neenon jEthiopia, quam Geon22 Paradisi fluvius, qui est Nilus23, circuit,
ut legimus 24 f. f
1 Egrederetar. l. — 2 Castrum suum revisere graderetur cum. a. b. f. n. — 3 Quod non. a. b. f. n. — 4 Esse
legimus; quœ ab Iherusalem septem dierum equitis itinere distat. De qua. b. f. n. — 5 Ibi Sarraceni. h. —
6 Versabantur piscatores. a. b. f. n. — 7 Castrum régis, d. h. k. Ad Regalem Montem unde illuc iverant. a. b. f.
n. — 8 Qui quum expeditionem sic factam nobis enarrarent. a. b. f. n. — 9 Etiam tam in dictis. a. b. f. n. —
10 Clocleis. a. b. Donis. h. — 11 Postea non eum. a. b. f. n. Non. d. k. Om. nusquam h. — 12 Sabbula. f.
Saburna. k. — 13 Habeantar. a. b. f. n. — 14 Rubri habeantur, ideoque in fundo intuentibus. l. — 15 Cernitur
tanquam. a. b. f. n. — 16 Album. Dirivatur autem a Magno mari, scilicet Oceano, ut dicunt, a parte, a. b. f.
n. — 17 Quasi ligna, c. — 18 Faciens ibi finem. a. b. f. n. — 19 Equ.es. a. b. d. f. h. n. Equo. m. — 20 Pro-
ficisci, vel duobus modice. k. — 21 Jam memorata. a. b. f. n. — 22 G ion. h. — 23 Qui et Nilus. d. h. —
24 Circuit, ut in Bibliotheca legimus. a. b. f. n.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c xxix, p. 5o5,5o6.
b Hodie Wadi-GharandeL (Conf. Munk, Palestine,
p. 124.)
c Exod. xv, 27 ; Num. xxxni, 9.
d Cf. supra , p. 38o et annot. a.
* Cf. Gènes, xix, 22 et seq.
f Gènes. 11, i3; cf. quoque continuation. Wiilelmi
Tyr. gallice scriptam, in Hist. occid. t. II, p. 5o6.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
CAPITULUM LVIII.
De flumine Gyon.
a Possum mirari, sed nunquam rimari , quomodo vel qualiter fluvius iste Gyon1, a. i«i6.
qui de Paradiso cum tribus aliis legitur emanare, ortum suum videatur iterum
recuperare, quum ab orientali parte habeat mare Rubrum, et ab occasu, in
quo 2 incidit, mare nostrum. Habet enim inter se et orientem Mare Rubrum , in
quo oriente intelligimus esse Paradisum 3. Quomodo ergo citra mare iilud Rubrum
b resumit ortum suum, et quomodo transit illud k mare, vel non transit, vebementer
admiror.
CAPITULUM LIX-
De Eufrate.
De Eufrate1 similiter addiscimus quod in Armenia ortum suum renovet5, et
postea per Mesopotamiam transeat, .xxiv. milliariis, ut opinor, ab urbe Edessa6.
Quaerat qui vult, discat qui valet. Nam hoc discere7 a quampluribus persaepe in-
c quirendo studui; sed qui hoc mihi insinuaret nequaquam invenire potui8. Com-
mitto autem hoc illi enucleare 9, qui super cœlos etiam aquas mirifice inesse sta-
tuit; quique eas in montibus et collibus convallibusque oriri facit, et per occultos
meatus cursibus vividis vias multifidas eis praebuit, et in mare denique mirabiliter
inducit et reducit10. Exitu11 siquidem anni appropinquante , molestia corporis
d ingruente, quiarex mori tune timuit, dimisitb uxorem suam superius memoratam,
Siculorum scilicet comitissam , nomine Adelaidem 12, quia injuste duxerat eam 13,eo
quod adhuc viveret suac, quam apud urbem Edessam14 an te recte duxerat15. *
CAPITULUM LX.
De maxima pestilentia locustarum 10.
Anno17d millesimo centesimo decimo septimo ab Incarnatione Domini, regina a. ^17.
1 Om. Gyon a. b. d. f. n. — 2 In quod. a. b. f. k. n. — 3 Habet enim mare Rubrum inter se et Orientem
positum, ubi esse intelligimus Paradisum, ex quo egreditur. . a. b. f. n. Paradisum ex quo egreditur. d. h. —
4 Idem. a. b. F. n. — 5 Habeat. a. b. f. m. n. Removet. e. — 6 Non longe ab urbe Edessana, ut opinor, quatuor-
decim milliariis. l. — 7 Addiscere. a. b. f. n. — 8 Valai. a. b. f. n. — 9 Illi hoc ratiocinari. a. b. f. n. —
10 Ducit. a. b. Educit. h. k. — 11 Igitur ad historiam revertendum est Exitu. a. b. f. n. — 12 Atlaidam. n. —
13 Quam injuste duxerat. a. b. f. n. — 14 Edessam vel Roais. a. b. f. n. — 15 Acceperat. Hoc anno, in aliquantis
locis, Italia terrœ motu lœsa est. a. b. f. n. — 16 De exercitu locustarum; et de Castro in Campo Leonis facto, k.
— 17 Anno autem sequenti. a. b. d. f. h. k. n.
• Gènes, h, i4. 6 Nomine Arda; cf. supra, p. 3g6, annot. a.
fc Cf.supra,p.4a8,B,etWiU.Tyr.LXI,c. xxix,p. 5o6. d Bongars. c. xliv, p. £27.
m. 55
Digitized by
Google
43/i FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1117. memorata eportu Ptolomaidae1 egressa, die qua ritu ecclesiastico Letania majora a
decantata est, septem2 cum navibus in comitatu suo Siciliam transfretavit 3.
Deinde, Maio mense \ advolaverunt in terram Iherosolyraitanam locustarum infi-
nita multitudo, amplius5 solito dévorantes tam vineas quam segetes, neenon ar-
bores omnigenas, quas videretis accurate ad morem exercitus hominum per vias,
tanquam consilio provido prolocutas, ordinate progredi.. Et facta expeditione sua b
diurna, aliae pedites, aliae vero volantes, hospitium sibi communiter eligebant.
Consumptis itaque herbis viridibus et arborum corrosis6 corticibus, tam bruci
quam locustse catervatim abierunt. 0 improbitas hominum perverse incessabiliter7
malignantium I Tôt et tantis nos Conditor noster8 increpationibus tangit et pré-
munit, signis territat, minis concitat, documentis edocet, flagellis coercet! et c
semper in iniquitatibus nostris persistentes, monita ejus contemptui babemus, et
praeceptis ejus superbe contraimus. Quid mirum, si Sarraceni, vel iniqui9 do-
mini auferunt nobis terras nostras, quum nos in proximorum nostrorum agros
manus extendimus rapaces , quos quidem aut aratri sulcatione 10 fraudulenter
excurtamus, aut circumventionibus cupidis subripiendo privamus, et nostros ma- d
litiose ex his11 augmentamus? Quid mirum si, Deo permittente, sata nostra vel
mures in terra jam ex genimine radicata dissipent, vel post in spicis jam adulta
locustae dévorent, aut etiam in granariis vermibus quibuslibet, aut nidore calcino
laedantur, quum décimas Deo débitas vel fraudulenter reddimus, vel omnino
sacrilège retinemus? ê
CAPITULUM LXI.
De signo lunae.
Sequenti quidem mense, qui Junius erat, apparuit nobis in cœlum suspicien-
tibus12 luna post galli cantum, prius tota rubea; novissime vero, mutato rubore,
nigredine adeo fuscata est, ut vim sui luminis per duas pene horas13 perderet.
Contigit autem hoc die qua eam tertiam decimam habebamus n. Quod si quarta
décima die illo esset, eclipsim nimirum ejus esse intelligeremusb. Quodergo pro F
signo id accepimus, ex hoc quidam conjectabant 15 rubore in praelio fore funden-
dum sanguinem. Alii vero nigredine16 significabant venturam famem. Nos autem
dispositioni et providentiae Dei hoc commisimus , qui in sole et luna discipulis
1 Tholomaidœ. c. — 2 Novem. a. b. f. l. — 3 Adiit. a. b. f. n. — 4 Mense subséquente, a. d. f. n. —
5 Multo eliam amplius. A. b. f. n. Multo amplius. L. — 6 Corrosis cum succo. a. b. f. n. — 7 In perversitate
incessant er. a. B. F. L. N. Incessanter. d. t. M. — - 8 Conditor et magister noster. a. b. F. n. — 9 Inimici. l. —
10 Salcone. c. d. b. — 11 Malitiose exuviis. a. b. — 12 Nobis aspicientibus eam in cœlum. a. b. n. Inspicientibus. F.
— 13 Fuscata est adeo, ut lumen suum per dies duas. l. — 14 Hoc siquidem contigit nocte, quœ cum die sua, tertia
décima compoto legebatur. a. b. F. L. n. — 15 Divinando conjectabant. l. — 16 Intettigeremus. Hoc autem modo
id pro signo accepimus. Ex hoc siquidem signo divinando conjectabant quidam, ruborem, sanguinem prœliisfore
Jundendum; nigredinem. a. b. f. n.
" Alias Romana, qua in festo sancti Marci Evange-
liatœ, id est die xxv° meosis Aprilis, canitur.
k Luna quam , ex numeri aurei computatione , tertiam
decimam arbitrabatur, quarta décima erat. Interlunium
enim, quod numerus aureus (xvi) buic anno inscriptus
iv* die Junii indicat, n° die ejusdem menais (afc 4?'
mat. Paris, sive Ak 5i'mat. Hierus.), proot constat ex
certioribus astronomiœ rationibus, evenerat. Die ergo
xvi0(3l1 9' mat. Hierus.) quum syzygia in ecliptico circulo
componerelur, terra lunam , quod exhibent tabulas,
umbra sua obscuravit, numerum aureum nihil curans.
Unde miraculum.
Digitized by
\
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 435
a suis praedixit 1 signa fore futura2 â. Qui etiam quando vult terram facit tremere, et > » 17.
postea quiescere; quod subséquente!* accidit in eodem mense noctis intempestae
silentio, vi kaiendas Julii3b.
CAPITULUM LXI1.
De castro prope Tyrum aedificato.
Tune aedificavit rex quoddam castrum prope urbem Tyrum, in Ira quintum ab
urbe milliarium, quod vocavit4 Scandalion, etCampum Leonis interpretatum 5 c;
b et resarcivit diruta ejus, et posuit in eo custodes ad coercendum6 urbem praedictam.
CAPITULUM LXI11.
De signo mirabiii in sole apparente.
Eodem7 anno mense Decembri, nocte quinta post eclipsim lunœ, quae acci-
derat quumtertiam decimam pronuntiabamus eam 8d, vidimusomnes cœlum nocte
incepta in septentrionali parte vel ignèi vel sanguinei coloris fulgore respersum;
Quod signum signis mirificis plénum suspicientes , vehementer admirati sumus.
c Nam per médium ruborem illum, qui primitus paulatim exçrescere cœpit, vide-
bamus radios alburni coloris quamplures ab imo sursum mirum in modum cxtolli,
nunc ante, nunc rétro, nunc in medio. In parte autem inferiori cœlum parebat
album, ac si aurora esset diei, quae prope diem clarescere solet, quum sol jam
oriri débet. In fronte etiam signi hujus, in eoa videlicet parte, videbamusalborem,
d quasi deberetibi luna oriri, unde terra undique, et cfetera loca circa nos existen-
tia9, clare candebant. Quod si in matutino sic eveniret, diceremus10 omnes quia
dies clara est. Conjiciebamus ergo inde vel sanguinem multum in bçllo funden-
dum , aut aliud aliquid non minus praesagii minacis 11 fore futurum ; sed quod
incertum habebamus, Domino Deo disponendum humillime committebamus.
1 Veridice prmdixit. l. — 2 Nos autem sapientius hœc considérantes, disposition Dei et providentiœ corn-
mendabamas, qui signa fore fàtura, et in sole et in luna, discipulis suis ante mundijinem veridice dixiU a. b. f. n.
— 3 Hoc totum caput lxi in x. desideratur. — 4 Tune œdificavit rex prope Tyrum (urbem Tyrum. n.), intra
quintum scilicet milliarium ab ea, castellum vocatum. a. b. f. n. — 5 Interpretatur. k. — 6 Ut coercerent. a. b.
f. n. — 7 Hoc capot lxiii in k. sic legitur : Signa eo tempore vidimus solis et lunœ qum stapenda, per quœ
obitam personarum ipso anno morientium, scilicet: Pascalis papa, Baldewini régis Jérusalem, Arnulphi patriar-
ches, Alexis imperatoris Constantinopolitani , etaliorum multorum, significantes sortiti sumus. — 8 Quum décima
tertia pronuntiabatur. a. b. f. n. — 9 Et cetera prope nos posita. a. b. f. n. — 10 Vere diceremus. a. b. f. n. —
11 Minantis. a. b. f. n.
" Luc. xxi, a5. constat e tabulis astronomicis evenisse xi° die Decembris,
b Id est die xxvi° mentis Junii. ah fri' post noctem mediam, Hierus. dum luna tertia
c Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xxx, p. 507. décima censeretur;naminterluniumxxix* die Novembris
d Hic lunœ defectum , quanquam tertiam decimam aureus numerus indicabal.
lunam falso computavit, rêvera confitetur. Quem item
55.
Digitized by
Google
436 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1117. Quod etiam portentum ad defunctionem personarum, quce anno ipso obierunt, a
significantes aliquanti sortiti sunt. Subsequenter enim mortui sunt: Paschalis papa
mense Januario*, Balduinus , rex Iherosolymorum , mense Aprili , necnon uxor ejus
in Siciiia 1 b^ quam dereliquerat. Iherosolymus2 etiam patriarcha Arnulfus3c, im-
perator quoque Constantinopolitanus Alexis 4 d, et alii quamplures proceres in
mundo. r
CAPITULUM LXIV,
De morte régis Balduini primi 5.
A. 1118.
Annoe siquidem a partu Virginis millesimo centesimo decimo octavo, quum
in exitu Martii mensis urbem Pharamiam0 quam ita nominantf Balduinus rex
aggressus hostiliter vastandodiripuisset, diequadam, quum deambulanter7 flu-
vium, quem Graeci dicunt Nilum , Hebraei autem Gyon8, oppido memorato proxi-
mum, cum aliquantis de suis laetus adiisset, et de piscibus illic inventis équestres c
lanceis suis caute cepissent, et ad hospitia sua ad urbem9 praefatam detulissent,
et ex eis comedissent, sensit rex intrinsecus se 'angore plagae suae veteris* gravissime
renovato debilitari. Quo suis confestim intimato, pro infirmitate illius audita
cuncti proinde pie compatientes contristati 10 et conturbati sunt. Reditu autem
statuto, quum non posset rex equitare, de papilionum perticis lecticam ei appa- d
raverunt, in qua eum collocaverunt. Et praecone signum cornu dante, remeare
Iherusalem edictum est. Quumque ad usque villam, quae dicitur Larish, pervenis-
sent, infirmitate ingruente, et illum penitus consummante11, defungitur *. Et locatis
ejus12 intestinis et sallitis, atque in loculo13* conditis1*, Iherosolymam propera-
verunt. Die siquidem quo palmarum rami ex more deferri soient \ ordinatione e
Dei et eventu inopinabili, ad processionem , quae de Monte Oliveti in15 vallem
Josaphat tune descendebat, caterva lugubris et dolendi funeris latrix advenit.
Quo viso, et sicut erat cognito, pro cantu luctum16, pro laetitia gémit um, cuncti
qui aderant dederunt. Plorant Franci, lugent Syri, et qui boc videbant Sarra-
ceni17. Quis enim se continere posset, qui non ibi pie fleret? Igitur tune ad ur- F
1 Obiit in Siciiia. l. — 2 Iherosolymorum. a. b. f. n. Jerosolymitanus. l. — 3 Om. Arnulphus c. d. b. h. —
4 Alexias. k. b. f. w. Verbum Alexis in c. inter lineas legitur. — 5 Rex Balduinus, vastata Pharamia, dolore
plagœ veteris obiit. k. — 6 Phamiam. h. — 7 Deambularent juxta. l. Deambulabant. n. — 8 Geon. A. B. d.
f. h. m. n. — 9 In urbem. k. — 10 Contristati valde. k. b. f. n. — 11 Consumente. x. m. — 12 Et lotis ejus tune.
a. b. f. h. l. n. — 15 In loculis. l. — u Positis. x. — 15 Ad. k. b. n. — 16 Planctum. a. b. f. l. — 17 Plorant
Franci atque Syri, et qui assaut Sarraceni. x.
1 De morte Balduini cf. Willel. Tyr. h c; Ibn Khal-
dun. p. 8i; Wilken, op. cit. p. 47; Ibn Alatyr, Ka-
melAltavarykh, p. 3i4; Reinaud, Extraits, p. 37, 38.
j Prope viam qua ex /Egypto itur in Syriam. Locus
ille inde dicitur arabice Sabakha Bardoail (id est Bal-
duini palus salsa). (Cf. Extr. d'Aboulféda, in Hist.
Orient. 1. 1, p. 1 5, et Herbelot, v* Barduil) « Et transit
«per locum vocatum Sabaquet Baridoil, ubi mortuus
t est rex Balduinus. » (Mar. Sanuti 1. III, pars xiv, cap.
xnt p. 261.)
k Id est die vu0 mensis Aprilia, A. D. 11 18.
" Paschalis papa U, die xvm* aut xxi* mensis Janua-
rii, A. D. 1 1 18 , Roms obiit.
b Cf. WiUelm. Tyr. 1. XII, c. y, p. 5 18, et supra, cap.
LIX, p. 433 D.
c A. D. 1118, mense Aprili, post régis Balduini
mortem. (Cf. Or. christ t. III, p. ia48.)
d A. D. 1118, die xv* mensis Augusti. (Cf. Art de
vérifier Us dates, 1. 1, p. 43g.)
• Bongars. (cap. cit. xli) , p. 4a 8.
f Cf. Willelm. Tyr. 1. XI, c. xxxi, p. 5o8.
« Cf. supra, cap. xxiv, p. 407 c.
fc Arabice Elarisch.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 437
a bem 1 redeuntes, tam clerus quam populus, fecerunt quod dolori convenit et con- a. i 1 18.
suetudini. Et sepelierunt eum in Golgotha.juxta ducem Godefridum, germanuni 2
suum a.
EP1TAPHIDM REGIS BALDUINI5.
Quum rex iste ruit, Francorum gens piafte vit,
Cujus erat scutum, roburet auxilium.
B Nam fuit arma suis, limor hostibus, hostis et iUis;
Dux validus patriae \ consimilis Josue.
Accon, Caesaream, Berittum, necne Sydonem,
AbstuJit infandis hostibus indigenis.
Post terras Arabum, vel quae tangunt mare Rubrum,
q Addidit imperio, subdidit obsequio.
Et Tripolim cepit, sed et Arsulh non minus ursit,
Pluraque praeterea fecit honore rata.
Qbtinuit regnum rex octo decemque per annos 5,
Postea fit quod erat, ut quod erat fieret*.
0 . Sedecies Phœbus Vervecis viserat astrum\
Quum Balduinus rex obit eximius 7.
EXPLICIT LIBER SECUNDUS8.
1 Qui ad urbem tune. l. — 2 Fratrem. m. — 3 Om. Epitaphiam régis BaUuini a. b. d. f. h. m. n. — 4 Dux
etiam validas. *. — 5 Rex annis octo decemque. a. b. f. h. n. — 6 Mensibus atque tribus insuper apposais, a. b.
f. m. n. — 7 Addunt F. g. if. n. hos duos versus : [Octies et decies faciens menses duodenos, [Régis habes
annos, patriam quibus optime rexit. — 8 Om. Explicit liber secundus a. b. d. f. h. k. n.
' Die ii° mensis Aprilis, A. D. 1 1 18. (Cf. supra , p. 370, annot. b.) — h Cf. Willelm. Tyr. /. c. p. 509.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI TERTII.
I. Quod die Paschae Balduinus sit in regem consecratus.
II. De exercitu Babilonico congregato.
III. De praelio et occisione Antiochenorum cum Turcis pugnantium.
IV. Quod rex Balduinus, sumpta Cruce dominica, ad auxiliandum Anliôchenis properavit.
V. De bello et Victoria virtute sanctissimae Crucis adepta, et de ejus receptione in Antio-
chia.
VI. De receptione sanctae Crucis in Iherosolymis.
VII. Quod rex principatum Antiochenum obtinuit.
Vin. De remissione exactionis.
IX. De Turcis congregatis et expeditionc contra eos régis.
X. De expeditione régis contra Damascenos et castello diruto.
XI. De alia expeditione régis contra Tripolitanum comitem ; debinc iterum contra Turcos.
XII. De comité Edesseno capto.
XIII. De pace inter papam et imperatorem.
XIV. De Veneticis Iherusalem properare disponentibus.
XV. Quo tempore iter arripuerunt.
XVI. Quod rex Balduinus sit captus, et Eustacbius quidam pro eo constitutus.
XVII. Quod iterum Joppitae a Babiloniis sunt obsessi et valde afflicti.
XVIII. De belio et Victoria Christianorum cum Turcis, auxilio sanctae Crucis.
XIX. De receptione sanctae Crucis Iherosolymis.
XX. De adventu Veneticorum et navali praelio eorum cum Sarracenis.
XXI. Quod populus lherosolymitanus adeo non sit despectus, quamvis rex^eorum esset captus.
XXII. De morte Eustacbii et successione Guillelmi.
XXIII. Quaiiter rex Balduinus de vinculis exivit.
XXIV. Quaiiter cornes Edessenus evasit de carcere.
XXV. De expeditione Iherosolymitanorum, et quod rex Balduinus denuo sit captus.
XXVI. Quomodo Balac regem obsedit, et eum denuo in custodiam misit.
XXVII. De Tyri obsidione praeparata.
XXVin. Quomodo Tyrus a patriarcha et a Veneticis obsessa sit.
XXIX. De Tyro et ejus nobilitate.
XXX. De Tyri captivitate antiqua , et a quibus antiquitus sit expugnata.
XXXI. Bellum et Victoria Antiochenorum cum Turcis, et de morte Balac.
XXXII. De his quae in obsidione Tyri gerebantur.
XXXHI. De pessima inquietudine Ascalonitarum.
XXXIV. De redditione urbis Tyri.
XXXV. Privilegium Paschalis papae.
XXXVI. De portionibus circa Tyrum distribuas.
XXXVII. De signo tune apparente.
XXXVIII. De régis a vinculis liberatione et obsidione urbis Halapiae.
XXXIX. De congregato exercitu Turcorum ad dispergendam obsidionem.
XL. Quod rex in Iherosolymis cum gaudio sit receptus.
XLI. De Veneticis, qui revertentes insulas imperatoris vastaverunt.
Digitized by
Google
440 FULCHERII CARNOTENSIS HISTORIA IHEROSOLYMITÀNA.
XLII. De malis a Borsequino perpétra tis, et de praelio contra ipsum gesto.
XLIIl. Quanti in iilo praelio sint occisi.
XLIV. De redemptione filiae régis.
XLV. De castello a rege œdificato.
XLVI. De expeditione régis et pralio cum Turcis.
XL VII. Quod Sarraceni per columbas suas litteras transmittant.
XLVIIÏ. De varietate consuetudinum.
XLIX. De diversis generibus bestiarum et serpentium in terra Sarracenorum.
L. De expeditione régis Iherosolymorum contra regem Damascenorum.
LI. De obsidione urbis Rapbaniae, et de Sabatico flumine.
LU. De alio quodam flumine.
LUI. De acquisitione urbis Rapbaniae.
LTV. De morte Romani imperatoris.
LV. De régis profectione contra Babilonios.
LVI. De classe Babilonica.
LVII. De navîgatione adolescentis Boamundi.
LVIII. De periculis in mari evenientibus.
LIX. De mari Magno.
LX. De generibus serpentium.
LXI. De adventu Boamundi adolescentis, filii ducis Boamundi, et susceptione ejus in Antio-
chia.
LXII. De pestilentia murium.
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER TERTIUS1.
DE GESTIS BALDUINI9 SECUNDI3.
CAPITULUM I.
Quod die Paschae Balduinu» sit in regem consecratus 4.
Igitur1 defuocto rege Balduino5, inito statim Iherosolymitani consilio6, ne rege
ca rentes aestimarentur7 debiliores, creaverunt sibi regem Balduinum videlicet
comitera Edessenum, régis defuncti cognatumb. Qui transito Eufrate fluvio Ibe-
rusalem fortuitu advenerat% cum praedecessore locuturus. Communiter8 electus
die Paschaed est consecratus.
A. u»8.
CAPITULUM II.
De exercitu Babilonico congregato.
b Ipso anno, quum tempus subsequeretur aestivum, congregaverunt Babilonii
exercitum valde grandem , millia quorum aestimabantur quindecim equitum , et
viginti peditum, arbitrantes Iherosolymitanum destruere bello9 Christianismum.
Quibus, quum usque Ascalonem pervenissent, rex Damascenorum Tuldequinus10
cum gente sua in adjutorium processit, Jordanem transgressus. Praeterea tune
c classis non modica per mare iiluc usque nocitura11 nihilominus venit. Exin tam
bellicae quara mercibus onustae naves Tyrum adierunt. Qui autem per terram vé-
nérant, ante Ascalonem bellum exspectantes remanserunt. Tune rex Balduinus",
cum Antiochenis et Tripolitanis, quos ad hoc certamen venire per legatos man-
daverat, ad versus hostilem exercitum bellaturus properavit, et Azoto% quondam
n civitate Philistea, transita, tentoria de sagmariis deponi et defigi disposuit haud
longe a Babiloniis, ita ut exercitus uterque quotidie alterutro aspectu cerni posset.
Sed quia alii alios valde aggredi formidabant, et vivere quam mori malebant,
quum per très fere menses differri bellum tali argumente utrinque calluissent ,
taedio affecti Sarraceni bellare recusarunt, et Antiocheni ad sua remeaverunt,
e trecentis militibus de suis régi commissis, qui, si opus esset, regem ad pugnam
roborarent, si iEgyptii litem iterare pertentarent.
1 Incipit tertius. k. — * Gestis régis, b. — 5 Oni. Incipit liber secundi a. b. d. f. h. k. l. n. —
4 Rex Baldainus II successit, et de exercitu Babilonico. k. — 5 Om. Igitar defancto rege Balduino. a. b. d. f.
h. k. n. — 6 Inito autem consilio. a. b. f. h. k. n. — 7 /Estimarentur esse. l. — 8 Communiter itaque. l. —
9 Bello penitus. a. b. d. f. h. n. — 10 Duldequinus. k. Turdequinus. n. — 11 Nostris nocitura. A. b. f. h. k. n.
— w Rex noster. a. b. f. n.
• Bon gars. cap. cit. (xliv), p. 4a8.
b* Cf. Willehn. Tyr. 1. XII . c. i , p. 5i i 5 1 a.
« Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. n.p. 5ia.
ni.
4 Id est die xiv° mensis Aprilis, A. D. 1 1 18.
* Hodie Esdoud. (Cf. p. 354 b et annot. e.)
56
Digitized by
Google
442 FULGHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM III.
De prcelio et occisione Antiochenorum cum Turcis pugnantium l.
a. 1119. Annoa millesimo centesimo decimo nono ab Incarnatione Dpmini, Gelasiusb a
papa , successor Paschalis , obiit iv kalendas Febfuarii 2 c, et sepultus est in Cluniaco.
Post quem substitutus est Calixtus, qui Viennae3 urbis archiepiscopus exstiteratd.
Prolixitatem fastidiemus historiae, si cuncta enarrare velimus4 quae hoc anno in
Antiochena regione miserabiliter evenerunt. Quomodo Rogerus, Antiochiae prin-
ceps, cum proceribus suis et gente sua contra Turcos pugnaturus exierit, et prope b
Arthasium5 oppidum interemptus ceciderit6, ubi de Àntiochenis septem millia
sunt occisi, de Turcis vero nec etiam viginti. Nec mirandum si permiserit eos
Deus confundi, quum in divitiis multimodis maxime abundantes, nec eum time-
bant, nec bominem in peccando reverebantur e. Nam juxta uxorem suam ipse
princeps cum pluribus aliis adulterium impudenter7 committebat. Dominum c
suum, Boamundi filiumf, in Apulia cum matre sua morantem exheredabat8, et
multa alia tam ipse quam proceres sui vivendo superbe et luxuriose agebant.
Quibus 9 competit versus iste Daviticus dici : « Prodiit quasi ex adipe iniquitas eo-
«ram*. * Vix enim inter delicias affluentes modus servabatur10.
CAPITULUM IV.
Quod rex Balduinus, sumpta Cruce dominica, ad auxiliandum Antiochenis properavit.
Postb hanc autem Antiochenorum occisionem secuta est secunda satis Victoria n, d
quae» propitiante Deo, Iherosolymitano populo mirifice successit. Nam quum prae-
dictus Rogerus régi Iherosolymitano per nuntios notificasset ut ad sibi 12 succur-
rendum festinaret, quia Turci cum gente multa eum impetebant : relicto rex ne-
gotio altefo ad quod cum suis, non longe a Jordane, Damascenos expugnaturus
iverat, ducto secum patriarcha cum Cruce dominica, quum de campis stationum e
suarum eos violenter 13 ejecisset, continuo Antiochenis auxiliaturus recurrit*, du-
cens secum Gaesariensem episcopum 1(1 j, qui Crucem dominicain15 in bello postea
contra hostes optime portavit. Comitem quidem Tripolitanumk rex illuc secum
1 Quomodo Antiochenas princeps cum suis a Turcis occisus est pro culpis, et qualiter a rege Baldaino et suis
vindicati sunt. k. — 2 FebroariL a. b. — 5 Vigennœ. v. h. l. — 4 Voluerimus. a. b. f. n. — 5 Archasium. l.
— 6 Occiderit l. — 7 Imprudentes c. Om. impudenter A. b. f. n. — 8 Exheredabat infideliter. %. — 9 De
quibus» a. b. f. i. n. — 10 Servabitur. k. l. — 11 Prospéra Victoria, k. — 12 Ut ad se. l. — 13 Viriliter. a. b.
f. n. — 14 Archiepiscopum. k. — 15 Crucem prœfatam. a. b. f. n.
* Bongars. c. xtv, p. 4a8.
> Gelasius papa II. (Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. v,
p. 5i8; c. vin, p. 5aa.)
* Id est die xxix* menait Januarii, À. D. 1 1 19.
4 Calixtus papa II, qui sub nomine Guîdonis sedem
Viennensem ab anno io83 usque ad an. 111g rexit.
* Cf. Willehn. Tyr. 1. XII, c. ix et x, p. 5a3-5a6.
' Cf. supra, 1. II, c. xxix, p. 4 10, et annotât, e.
* Psalm. lxxii, 7.
11 Bongars. c. xlvi , p. Aag.
1 Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xn, p. 5a8.
j «Ebremaro, Cssariensi archiepiscopo. » (Willelm.
Tyr. I. c; cf. quoque Or. christ, t. III, p. 1385-1387.)
k Is est Pontius, Bertranni filius.
Digitized by
HISTORIÀ IHEROSOLYMITANA. 443
a duxit, fueruntque simul milites ducenti quinquaginta. Et quum Antiochiam per- a. 1119.
venissent, roisit rex ad Edessenos legationem, prœcipiens eis ut ad bellum, quod
contra Turcos facere satagebant, cito itinere festinareot. Quibus cum rege et An-
tiochenis, qui de primo bello vel fugerant vel mortem aliquo eventu evaserant,
aggregatis, commissura est prœlium prope oppidum quod Sardanaium la vocant,
b ab Antiochia viginti quatuor miliibus distans3. Fueruntque9 milites nostri sep-
tingenti4; Turci vero viginti millia. Gaza5b vocabatur major5 eorum. Non puto
silendum quod Turcus quidam advertens unum de militibus nostris linguam
noscere Persicam, allocutus eum, dixit : « Tibi dico, France : cur vos desipitis7,
«quum8 in vanum laboratis? Contra nos equidem nullo modo valebitis9, pauci
c « enim estis, nos multi. Imo Deus vester vos dereliquit, videns vos nec legem vcs-
« tram, ut solebatis, tenere, nec fidem nec veritatem invicem servare. Hoc scimus,
« hoc didicimus, hocadvertimus. Crasproculdubio vos vincemusetsuperabimus10. »
0 quantum dedecus Christianis, quum perfidi de fide nos reprehendunt ! Unde
deberemus vehementer erubescere, et peccata nostra plorando 11 poeni tentes emen-
d dare.
CÀPITULUM V.
De bello et Victoria virtute sanclissimse Crucis adepta, et de ejus receptione in Antiochia.
Committitur ergo bellum die sequenti, ut dictum est, gravissimum, de quo
Victoria diu anceps utrinque (uitt quoadusque Omnipotens12 Turcos fugere com-
pulit, et contra eos Christianos magnifiée vegetavit. Quos tamen 19 impugnantes
adco catervatim disperseront, ut usque Antiochiam non cessantes, non valuerint
E ultra collegis suis in bello regregari. Nihilominus autem Turcos dispersit Deus,
quum alii in Persidem fugitivi repatriarent, alii vero in Halapiam urbem salvandi
se gratia introirent. Rex autem Iherosolymitanus, et cornes Tripolitanus cum suis,
sicut socii gloriosœ 14 Crucis exstitërant, et qui eam sicut servi dominam ad bellum
perduxerant, circa eam semper honorifice pugnantes, nec eam deserentes, in
f campo bellico viriliter steterunt, quos Deus omnipotens, per virtutem ejusdem
sanctissimae et pretiosissimae 15 Crucis, de manu nefandae gentis potenter eripuit,
et ad aliud suum negotium quandoque futurum reservavit*. Quumque per duos
dies campum illum rex custodisset, et de Turcis nullus illuc bellaturus rediisset,
sumpta Cruce dominica 16 perrexit17 Antiochiam. Et exiit patriarcha Antiochenusd
G obviam sanctissimae Cruci, régi quoque et archipraesuli6 qui eam deferebat; et
1 Sardaniam. a. b. m. n. Sardinium. f. Sardinum. l. — 2 Discrepans. a. b. r. k. n. — 3 Hoc prœlium perpé-
tration est decimo nono kalenias Septembrîs ; fueruntque. a. b. f. n. — 4 Septingenti millia. k. — 5 Gazù A. B.
f. h. k. m. n. — 6 Princeps. *. — 7 Despicitis, et inter Hneas : vel desipitis. c. Despicitis. l. m. — 8 Cur. a. b.
f. m. n. « — 0 Valetis. a. b. d. f. h. k. m. n. — 10 Vincemas, superabimas , annihilabimus. a. b. f. h. l. n. —
11 Penitas plorando. k. — 12 Omnipotens Deus. k. — 15 Quos tamen Turci penitas. — 14 Om. gloriosœ a. b.
d. F. h. k. n. — 15 Oni. sanctissimm et pretiosissimœ a. b. d. h. n. — 16 Cruce prmfata Domini. a. b. f. n. —
17 Perrexit rex. h. k.
• Saredatha, Sarthan seu Sarthana. (Cf. Willelm. Tyr. p. ia4. Hoc prœlium in vigilia Assumptionis sancto Dei
p. 57g , annot. b. ) Zerdena , ap. Rein au d , Extr. p. à 1 , 4a . genitricis , id est , die xiv° menais Aug. commissum est.
k Hghaxi, Maredinœ princeps. » d Bernardus. (Cf. Or. christ, t IU, p. n53-n55.)
* Cf. Willelm. Tyr. /. c. p. 5ag, 53o; elMalth. Edess. * Ebremaro. (Cf. supra , c. iv, p. 44a e et annot.)
56.
Digitized by
Google
444 FULCHERII CARNOTENSIS
à. 1119. reddiderunt omnes Deo gratias et exsolverunt dulcisonas laudes omnipotenti Deo, *
qui, per vîrtutem gloriosissimse Crucis suae, victoriam Christianis dederat, et ipsam
Crucem ad Christianismum salve reduxerat. Pietate plorabant, laetitia cantabant,
adorantes repetitis vicibus1 ante Crucem venerandam2 se inclinabant, resurgen-
tesque vultibus3 erectis gratias agebant4.
Praebuerat biduo sol lumen Virginis astro , B
Quum bellum geritur, quo Parthi 5 sic superantur,
Glaraque tune decimae rutilabant cornua hinae. a
CAPITULUM VI.
De receptione sanctae Crucis in Iherosolymis.
Quumque in A^tiochia requie non longa se recréassent Franci6, statuerunt
Iherosolymam cum benedicta Cruce Domini7, ut decebat, reverti. Et sumptis
militibus quot oportuit, remisit eam rex Iherusalem, et die quo Exaltationis ejus c
festivitatem b célébrant, sicut Heraclius8 imperator de Perside victor eam repor-
tavitc, cum ea urbem sanctam laetantes introierunt, et cum gaudio ineffabili cuncti
qui inerant susceperunt9.
CAPITULUM VIL
Quod rex principatum Antiochenum obtinuit.
Rex autem in Antiochia, quia nécessitas hoc poscebat, remansit, quatinus mor-
tuorum procerum terras vivis sub ratiocinio daturus locaret, et viduas quas in- d
venit illic multas maritis pio affectu conjungeret 10, et multa alia restitutione neces-
saria reformaret. Sicut enim hue usque Iherosolymorum rex singulariter exstiterat,
ita, mortuo principe Antiocheno Rogero, Antiochenorum rex, addito altero regno,
efficitur11. Moneo ergo regem et quaeso, ut Deum ex toto corde, et ex tota anima
sua, et ex omnibus viribus suis diligat, et cum gratiarum actionibus se illi pe- e
nitus ut fidelis servus subdat, ejusque se humilem fateatur servum, qui taiem
Dominum invenit sibi amicuni. Quem ergo antecessorem suum tam sublimavit,
quantum et illum? Alios unius, hune autem duorum regnorum possessorem fecit,
quae sipe fraude, sine effusione sanguinis, sine litium tribulatione, sed divin a or-
1 Vocibas. h. k. — 2 Om. venerandam a. b. d. f. h. n. — 3 Militibus. d. m. — 4 Crucis suœ, victoriam
dederat, et ipsam Cracem Christianosque cantabant, vultibus erectis gratias agebant. l. — 5 Turci. a. b. d. f.
h. n. — 6 Om. Franci a. b. f. n. — 7 Cruce ipsa. a. b. f. n. — 8 Eracleus. m. — 9 Eam susceperant. a., b. f.
h. L. — 10 Reintegraret. a. b. f. n. — 11 Sicat enim ante Jerosolymorum rex exstiterat, ita, post mortem Rogeri,
princeps super duo régna, Jérusalem scilicet et Antiochiœ, viriliter hostes impugnans regnavit. k.
• Videlicet die xix° Augusii. (Cf. supra, p. 370, an- * h là est die xiv° menais Septembres, A. D. 1 1 19.
notai. 6.) • Cf. Willelm. Tyr. 1. 1 , c. 1 , p. 9 , 1 o.
Digitized by
HISTORIA IHEHOSOLYMITÀNA.
/4Z45
\ dinalione pacifica 1 acquisivil. Ab iEgypto siquidem usquc Mcsopotamiam tradidit a. 1119.
ei Deus longe lateque terrain. Manum erga cum habuit largam; caveal ne erga
eum artam habeat2, qui abundanter dat, et non improperat. Si rex esse desiderat,
studeat ut recte regat. Quum autem post negotia pleraque perpetrata rex ab An-
tiorhia regressus essët lherusalem, cum uxore sua a diademate regio, die Nativitatis
r Dominiez \ coronatus es! in Betbleem.
CAPITULUM VHF.
I ta remisaione exactionii
Anno' incarnationis Dominiea» post millcsimum centesimum vicesimo, absolvit
rex Balduinus secundus ab omni exactione omnes qui per portas lherusalem fru-
mentum atque'1 hordeum, sive legumina inferre volucrint; ut absque molestia'1
tam Christiani quam Sarraceni habeant liheranv facultatcm ingrediendi et egre-
C diendi, atque vendendi, ubi et quibuscumque voluerint. Remisit insuper merce-
dem modii consuetudinariam d.
A. 1 120.
CAPITULUM IX.
Do Tnrcis congregaiis cl expeditione contra oos régis.
Quum autem sexto hujus anni mensr in lherusalem evolvissemus, veneruni
nuntii ab Antiochia, dicentes regic, et nobis omnibus qui aderamus, Turcos Eu-
Iralem transisse, et Syriani ingressos fuisse ad nocumentum Christianismi, sicut
d in praeterito consueverant. Unde accepto consilio, sicut nécessitas urgebat, petivit
rex a patriarchaf et clero humillime6 victoriosam Domini Crucem sibi 7 contradi,
dicens ab ea se et suos ad praeliandum debere muniri, quia sine gravi pnelio8
crédit9 Turcos praetaxatos de patria, quam jam dévastant, non posse expelli. Et
quia non confidit 10 in virtute sua, nec in gente quam habebat 11 multa, Cruce ipsa
E Domino végétante et propitiante pro multis millibus potietur 12 : alioquin sine illa
nec ipse nec alii audent ad bellum proficisci. Unde ibi ratio bipertita inter euntes
ad bellum et rémanentes in lherusalem satis decens habita est, sive debeat pro
tan ta necessitate Christianitatis Antiochiam Crux deferri, sive Iherosolymitana ec-
1 Pacifiée, a. b. f. k. L. n. — 2 Om. habeat c. d. h. — 3 Item de descriptione Tarcorum, et de obitu beati
dirardi Hospitalarii. k. — 1 Aut. a. b. f. h. — 5 Calumpnia. k. — 6 Humillima prece. l. — 7 Clero Crucem
sibi dominicain, a. b. f. n. — 8 Periculo. a. b. f. n. — 0 Credebat. L. — 10 Confidebat. L. — 11 Quam
habet. L. — 12 Potiretur. L.
1 Morfia , Gabrielis Meletiniae ducis filia. (Cf. Willelm.
Tyr. 1. X, c. xxiv, p. 437.)
b Id est die xxv° mensis Decembris, A. D. 1119. (Cf.
Willelm. Tyr. 1. XII, C. xn,p. 53l.)
c Bongars. c. m.îx, p. 43o.
* Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xv, p. 534.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. XII , c. xiv, p. 533.
( Gormundo, qui post mortem Arnulfi, an. 1118,
patriareba eleclus fuit. (Cf. Willelm. Tyr. I. XII, c. vi,
p. 519, et Or. christ, t. III, p. ia/»8.)
Digitized by
Google
446 FULCHERII CARNOTENSiS
a. nao. clesia de tanto thesauro suo non1 privari. Dicebamusque : «Heu miseri! quid a
«faciemus, si permittente Deo perdiderimus in bello Crucem, sicut perdiderunt
« Israélite olim fœderis archam?» Quid autem plura referam? Nécessitas monuit,
ratio edocuit; fepimus quod noluimus, et quod nolebamus voluimus2. Et quum,
multis lacrymis pie pro ea profusis3, et canticis in laude illius decantatis, extra
urbem nudispedibus rex et patriarcha,plebs quoque omnis, eam conviassent, rex b
cum ea fleddo discessit, et populus ad urbem sanctam* rediit. Mensis erat Ju-
nius. Antiocbiam ergo ierunt, quam Turci jam adeo coartabant, ut extra mûri
ambitum inhabitantes vix uno milliario procedere auderent. Sed audito régis ad-
ventu, inde statim removentes se versus Halapiam5 urbem, ubi tutius esse pos-
sent, abierunt; quibus tria militum Damascenorum millia tune aggregata6 sunt. c
Quumque rex ad eos, bellandi causa, motu audaci accessisset, et u trinque sagittis
jactatis plures7 vel sauciati, vel interfecti cecidissent, et bellare tamen Turci ré-
cusassent, post triduum litis hujus, nullo fine certo concluso, et Antiochiam nostri
remeaverunt, et in Persidem pars Turcorum major8 repatriaverunt. De cetero
Crucem sanctam rex honorifice Iherusalem remisit, et ipse in Antiochena regione d
terram protecturus remansit. Tertio decimo igitur kalendarum Novembrium1 sus-
cepimus ipsam gloriosam Domini Crucem in Iherusalem cum gaudio magno9.
CAPITULUM X.
De expeditione régis contra Damascenos, et castello diruto.
a. nu. Annob ab Incarnatione Domini millesimo centesimo vicesimo primo, congregavit
rex gentem suam a Sydone usque Joppen, et in° 10 Nonas Juliic transgressus Jor-
danem, adiit regem Damascenorum, qui cum Arabibus sibi fœderatis et adunatis e
terras nostras Tyberiadi proximas, nullo ei resistente, vastabat. Qui quum persen-
sisset regem nostrum cum exercitu suo adversum se appropinquantem n, collectis
illico tabernaculis suis, bellum evitans refugus in sua secessit. Quem12 quum
per duos dies rex insecutus esset, nec bellare cum eo gens illa auderet, reversus
est ad castellum quoddam, quod ad nocumentum nostrum anno praeterito Tul- F
1 Tune. c. — 2 Referam? quod nolebamus et nolentes volumut; nécessitas monuit, ratio edocuit : fecimus.
a. b. p. n. Fecimus quod nolebamus, et nolentes voluimus. l. — 3 Fusis. a. b. f. n. — 4 Sacratam. a. b. p. n.
— 5 Caliptum. a. b. d. F. h. n. — 0 Aggregati. a. b. f. n. — 7 Jactati pluerent. l. — 8 Pars eorum. a. b. f.
h. n. — 9 In infima hujus paginae parte variantem cod. k. lectiooem exhibemus, qui in hoc loco desinit*.
— 10 Quinto. a. b. f. h. h. — 11 Approximantem. a. b. f. n. — 12 Et. a. b. f. n.
" Id est die xx° mensis Octobris , A. D. 1 1 ao. c Id est die v° mensis Julii , A. D. 1 1 a i .
h Bongars. c. l , p. 63o.
Cum gaudio magno. Tum temporis Girard us Hospitalarius Pluribus in terri» tua soku bracchia tendens,
Jérusalem obiit Cujus est hoc epiUphium : Undique coUegit patœret onde tiios.
*" 6' Septiei et decies orto sub Virgine Phœbo',
Girardot jacet hic, rir hamiilimos in ter Eoos : Ad tuperos rehitur, angelicis manibtis.
Panperibnt senrns , et pins hotpitibus ;
Vilts in aspectu, ted eî cor nobile folsit. EXPLICIT LIBER PDLCHEfill rnssBYTBRl
Paret in hit laribns quam probut exstiterit. DE CAPTIONS JERUSALEM.
ProYidns in multis faciendo decenter agebat ,
Plarima pertracUni multiplici specie. • Id est m* die Septemkrit (Cf. eopra , p. 370 , tnnol. *. )
Digitized by
HISTORIA 1HEROSOLYMITÀNA. 447
a dequinus, rex Damasci, coostrui1 fecerat, quod a Jordane sestimamus discrepare a. im.
sedecini milliariis. Id rex obsedit, machinis coercuit, vi expugnavit, rcdditum
recepit*. Cujus custodes et protectores quddraginta videlicet Turcos sub statuta
conditione vivos abire permisit, et oppidum deinde ad solum usque prostravit.
Jarras 2 b nommant hoc castrum regionis inooiœ, quod juxta3 civitatem quamdam
fe mirabiliter et gloriose situ forti antiquitus fundatum, lapidibus magnis et qua-
dris* illuc erectum erat. Ubi autem comperit rex non sine gravitate magna obti-
neri, nec sine difficultate gente et ali mentis, ut oporteret, posse muniri, jussit
illud dirai, et omnes ad sua regredi. Haec olim urbs insignis fuit m Arabia, Ge-
sara& nominata, monti Galaad adjuncta, in tribu Manasse instituta.
C Explicit hic annus in cunctis ferme secundus ,
Pace quidem prosper, et frugibos omnibus uber.
CAPITULUM XI.
De alia expeditione régis contra Tripolitanum comitem ; dehinc iterum contra Turcos.
Anno 6 c millesimo centesimo vicesimo secundo, praeficitur in Iherusalem ec-
clesiae Tyriae archiepiscopus, Odo7d nomine, primus de gente Latina8. Deinde
abiit rex •Ptolomaidam, unde gente sua congregata, pedite videlicet et équité9,
d movens exercitum suum, et dominicain Crucem secum deferens, profectus est
Tripolim, injuriam ulturus et contemptum, quem regionis illius cornes, Pontius
nomine, incutiebat, recusans ei obsequi6, uti Bertrannus pater ejus fecerat. Sed
Deo volente, et optimatum praesentium utrinque laudatione, amici facti sunt
adinvicem, comité rationi assentiente. Quibus siquidem pacificatis, astitit illico
e archiepiscopus quidam f ab Antiochenis illuc missus, regem cohortans ut An-
tiochiam quantocius festinaret , contra Turcos opem laturus g. Jam enim terram
illam devastabant, nullo principe eis resistente. Quo audito, rex continuo 10 pro-
peravit, habens secum trecentos milites lectissimos, et clientes advectitios 11 qua-
dringentos probissimos. Ceteri vero vel Iherusalem, vel ad sua remeaverunt.
f Quum autem pervenisset rex ubi Turcos audierat esse congregatos, circa scilicet
castrum quoddam, quod Sardanaium m vocatur, quod jam obsidione cohibebant,
removerunt se inde nolentes regem exspectare. Quo comperto, secessit rex Antio-
chiam 13. Turci vero ad inceptum denuo recurrunt l\ Quumque rex hoc auditu
1 Constitué h. — 2 Karras. l. — 3 Intra. a. b. f. h. n. Inter. d. Inter lineas in c. legitur : vel prœter.
— 4 Quadratum. l. — 5 Gerasa. a. b. f. Geraza. g. n. Jerasa. l. — 6 Anno dominicœ Nativitatis. h. —
7 Oddo. f. — 8 De gente Latina primas : qai eodem anno decessit, sepultusque est apad Ptolomaidam. a. b. f. n.
De gente Latina primus, qui eodem anno decessit. L. — 9 Pedites videlicet et équités. L. — 10 Continuo rex ad
eos. a. b. d. r. H. L. n. — 11 Conductitios. a. b. d. f. h. n. — 12 Sardanavit. d. — 13 In Antiôchiam. a. b. d. f.
h. n. — 14 Recurrerunt. a. b. f. h. n.
* Cf. Willelna. Tyr. 1. XII, c. xvi, p. 535. f Fortassc Petrus, Apamiensis archiepiscopus, de
b Gerasa, ap. Wiilelm. Tyr. L c. Hodie Dscherrasch quo vide Willelm. Tyr. 1. XII, c. x, 5a6, et Or. christ.
vel Djerasch. (Cf. Willelm. Tyr. p. 536, annot. a.) t. III, p. 1 187.
e Bongars. c. li, p. 43 1 . 9 Cf. Willelm. Tyr. 1. Xll, c. xvn , p. 536.
4 Cf. Or. christ, t. III, p. 1 3 1 1 . fc Cf. supra, c. iv, p. 443 et annotât, a.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xvn , p. 536.
A. 1132.
Digitized by
Google
448 FULCHERI! CARNOTENSIS
a. mi. percepit *, versus eos prompte equitavit. Sed quia gens illa Parthica, in procinctu a
vel apparatu bellico moraliter nunquam in eodem statu permanentes (nunc
enim visum, nunc dorsum obsistentibus opinione celerius vertunt, et praeter
spem simulate fugiunt, et recursu repentino impetunt), non se ad bellandum
certo statu aptaverunt, sed congressum penitus vitaverunt, et taliter ceu victi
abscesserunt. Benedictum ergo sit sanctissimae et dominicœ Crucis vexillum, et b
ubique omnibus orthodoxis prœsens subsidium, sub cujus protectione et consola-
tione fidèles muniti! Sine2 detrimento aliquo Christianos nostros ad sua concessit
regredi. Illiequidem decem millia aeslimati sunt3 militum, nostri vero mille du-
centi absque globo peditum. Et quum usque Tripolim una cum Cruce dominica
remeasset rex, orto negotio\ cum aliquantis reversus est Àntiocbiam. Et sic do- c
minica Crux in Iherusalem delata9 cum gaudio magno in loco suo est xn5 kalen-
das Octobris honorifice reposita.
Tempus erat quo Libra pares examinât horas,
Tarn numéro parili quam spatio simili0*.
CAPITULUM XII.
De comité Edesseno capto.
Interea captus est Goscelinus7, cornes Edessenus, Gualerannusque8 cum eo, d
cognatus ejus, interemptis quidem de suis non minus quam centumb. Quos si-
quidem9 Balacc, admiraldus quidam, tam astutia quam insidiis molitus inter-
cepit.
Finit et hic annus quam qui praecessit opimus
Frugibus omnigenis, quaecumque metuntur in arvis. E
Triticeus modius pro numrao venditur unus,
Seu quadraginta qui vult pensare numisma.
Tune neque Parthia nec Babiionia bella movebal.
CAPITULUM XIII.
De pace inter papam et imperatorem.
a. 1123. Annod ab ortu Domini millesimo centesimo vicesimo tertio, indictione prima,
1 Adverteret. A. b. f. n. — 2 Nunc sine. A. B. d. f. h. n. — 3 jEstimabantur. a. b. f. n. — 4 Om. orto negotio
A. b. f. n. — 5 xvii. m. — 6 Hi duo versus in a. b. f. g. h. n. omnino desunt. — 7 Goselinas. g. n. hic et
infra. Gocelinus. l. — 8 Galerannus. a. b. f. h. m. Galeranas. n. hic et infra. Gaalerannus. l. — 9 Cum eis
interemptis centum, quos quidem. l.
' Hoc est circa automnale œquinoctium , idque prae- Arm. t. I,p. i3i, i3a;Ibn Khald. p. 83;Rein.<Ex/r.p.46.
cedenlibus verbis xu kal. Oct. (xx"" diem mensis Sept.) 8 Balak Ibn Berhami , Ortbokida , Khurt Burt princeps
accuralius definivit. erat. (Cf. Ibn Khald. p. 83; Wilken, op. cit. p. 58.)
k Cf. Will. Tyr. L c. p. 536, 537; Matth. Ed. Hist. * Cf. Bongars. c. lu , p. 43i.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. kti9
\ rex Alemauniae Henricus 1 cum papa Calixto pacificatur. Deo2 gratias, quia a. 11*3.
regnum et sacerdotium in dilectione confœderantur.
CAPITULUM XIV.
De Voneticis Iherusalem properare disponentibus.
Eodem anno Venetici cum navigio magno in Syriam navigare commoti sunt,
ut Iherusalem et regionem ei adjacentem Christianismi utilitati et exaltationi opi-
tulanteDeoamplificarenta.Qui anno praecedenti de terra sua egressi, in insula quae
b Curphob nuncupatur, tempus exspectantes opportunum navigandi3, hiemaverunt.
Classis quippe eorum centum viginti navium fuit, exceptis carinis vel carabis \
quarum aliae quidem rostratae , aliae onerariae, aliae vero trirèmes fuerunt. Triformi
quidem fabrica 5 compactée sunt. In quibus materies lignorum 6 magnae proceri-
tatis imposita non defuit, unde, compositis ab artificibus sapienter machinis, mu-
c ros urbium sublimes ascendere et comprehendere possent.
CAPITULUM XV.
Quo tempore iter arripuerunt.
Igitur postquam verno tempore patescunt viae ratibus, quod Deo diu devoverant
explere non torpuerunt. Et viatico navali abunde sibi praeparato, quum tuguria
in quibus hieme conquieverant communiter7 succendissent, concrepantibus tubis
quamplurimis, carbasa, invocatoDei auxilio, gaudenter displicantur et elevantur.
d Naves autem, quae8 coloribus variis picturatae erant, splendore amœno prospec-
tantes satis delectabant, quibus ter quina hominum armatorum millia tam de Ve-
neticis quam peregrinis sibi adjunctis inerant. Porro equos secum trecentos con-
vehebant. Itaque Borea tune leniter aspirante, pontum decentissime sulcantes,
cursum suum versus Mothonem 9 dirigunt, deindeRhodum 10. Et quia necesse erat
e ut simul nec sparsim incederent, flabris etiam interdum alternantibus, nisi pro-
vide iter suum modificarent, alii ab aliis cito11 discreparent, propterea diebus12
brevibus die non nocte velificantes , portibus fréquenter inventis necessario quoti-
die applicabant, ne, recentis aquae penuriam patientes, tam ipsiquam eorum equi
siti gravarentur.
1 Om. Henricus h. — 2 Deo autem. a. b. f. n. — 3 Om. navigandi a. b. f. n. — 4 Carabis et carinis. \. b.
f. n. Om. vel carabis l. — 5 Forma, a. b. f. n. — 0 Om. lignorum a. b. d. f. h. n. — 7 Unanimiter. a. b.
f. n. — 8 Quœ ante. a. b. f. n. — 0 Montonem. l. Motonam. n. — 10 Radum. a. b. f. m. n. — 11 Sœpe. a. b.
f. n. Sœpius. h — 12 Dietis. a. b. f. n.
a Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xxn, p. 545, 546. — b Quondam Corcyra; hodie Corfou.
m. 57
Digitized by
Google
FULCHERII CARNOTENSIS
A. 1123.
CAPITULUM XVI.
Quod rex Balduinus sit captus, et Eustachius quidam pro eo constitutus.
Eodem tempore contigit Balduinum regem Iherosolymorum capi. Balac1 enim, a
qui antea Goscelinum 2 Gualerannumque ceperat% hune etiam 3 non in hoc bene
providum, sed imparatum comprehendit 4 bt quo nihil paganis jocundius, nihil
Christianis horribilius. Postquam rumor iste usque ad nos in Iherusalem difFusus
est, venerunt omnes in concionem in urbem Ptolomaidam, consilium capturi
quid facto opus esset. Et elegerunt et constituerunt terrae fore custodem et prae- b
ceptorem Eustachium quemdam0, hominem probum5 et moribus honestum, qui
tuuc Caesaream possidebat et Sydonem. Hoc siquidem patriarcha Iherosolymita-
nus una cum optimatibus terrae illius dictavit, et teneri decrevit, quo tenus6 de
rege capto rei exitum certum audirent. Itaque Maio mense7 mediante, quum jam
audissemus Babilonios Ascalonem usque pervenisse8, bipertito exercitu, terres- c
tri videlicet itinere atque marino, praeparata liburria9 statiin agillima, statue-
runt10 legationem ad Veneticorum classem mittendam, exhortando precantes, ut
negotium inceptum accéléra to navigio nobis adjuturi succurrerent.
CAPITULUM XVII.
Quod iterum Joppitae a Babiioniis sunt obsessi et valde afflicti.
Babilonii autem nayigio suo Joppend irruentes, et de navibus pompatice cum
ingeptisonituaerearum tubarum exsilientes, urbem obsidione circumdederunt Et d
macbinamentis suis et instruments, quae in navibus majoribus attulerant, con-
tinuo erectis, urbem undique assilierunt, et pro valitudine sua 11 lapides tor-
quendo cohibuerunt. Erant enim tormenta vehementiora, quibus ultra jactum
sagittaesaxa torquebant ï2. Pedites nempe Arabes vel ^Ethiopes, quos secum adduxe-
rant, cum manu militum assullum grandem civibus dabant. Alii tela, alii lapi- e
des vel sagittas utrobique jaciebant. Intérim autem externos crebris ictibus saepis-
sime trucidabant, prose enim viriliterpugnabant. yEthiopes quidem ancilia tenentes
in manibus, se inde tegebant et protegebant. Mulieres vero civibus valde laboran-
tibus gratuito semper praesto fuerunt adjumento. Aliae lapides subministrabant,
aliae vero aquam potui praebebant. Quumque murum Sarraceni per quinque dies F
1 Balach. a. b. — 2 Goscelinum comitem Edessenum. a. b. f. l. h. — 3 Om. hune etiam a. b. f. n. —
4 Sed et imparatum, et a domeslicis suis nefarie proditum comprehendit. l. — 5 Virum probissimum. a. b. f. n.
— 6 Quatenus. A. b. f. n. — 7 Maio tune mense. a. b. f. n. — 8 Venisse. a. b. f. n. — 9 Liburna. a. b. f.
m. n. — 10 Miserunt. a. b. f. n. — 11 Nescia. c. — 12 Ultra modum sagitlœ arcu Parthico emissœ, saxa
torquebantur. a. b. f. n. Torquebantur. h.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. XUf c. xvn, p. 536; Malth. Kamel- AUavarykh, p. 35a, 353; Reinoud, Extraits,
Edessen. Hist.Arm.t.l,p. i3a; Kamel- Alê4tvarykh,p.Shâ; p. 47.
Wilken, p. 5g; Ibn Khaldun, p. 84. ' Cf. Willelm. Tyr. /. c.
h Cf. Willelm. Tyr./. p. 537; Matth. Ed. p. i3a, i33; 4 Cf. Willelm. Tyr. I. XII, c. xxi , p. 5/13.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 451
a jam aliquantulum laesissent, et minas desuper dilapidando plurcs 1 diruissent, a. h33.
audito tandem adventu nostrorum qui eis approximabant , significante buccina
certamen dimiserunt, et machinamenta sua frustatim in naves reportaverunt.
Quod si diutius ibi morari auderent, proculdubio civitatem comprehenderent.
Pauci enim erant qui tuebantur eam; jamjamque murum locatim circumfode-
b rant, ut spe velocius eum penetrarent. Classis quidem eorum octoginta2 navium
fuit.
CAPITULUM XVIII.
De bello et victoria Christianorum cum Turcis, auxilio sanctae Crucis.
Quum igitur damnum imminere3 gens nostra per rumigerulos didicisset, in
unum corpus undique congregati ante castellum quoddam, quod Cacho** incohu
regionis nominant, de Tyberiade videlicet et Ptolomaida, Caesarea quoque et
c Iherosolyma, cum Cruce dominica ad illum conventum jam delata, contra hostes
dimicaturi usque Ramatha urbem, quae est juxta Diospolim5, properaverunt.
Nos autem, qui Iherusalem remanseramus, pro fratribus nostris in tribulatione sic
positis orare6 et eleemosynas egenis impertire et per universas civitatis sanctae
ecclesias processiones pie facere, tam Latini quam Graeci atque Syri, intérim nudi-
d pedes non cessavimus. Proceres autem nostri mane summo de Ramatha consur-
gentes, quum gentem nostram per cohortes procedere, ut decebat, ordinassent,
benedictione et absolutione 7 a patriarcha populo data, bellum committitur apud
Azotum urbem quondam quintam Philistinorum, nunc autem Ibenium dictam,
quae in viculum parvum redacta est8. Porro pugna ista non longa hora protrahi-
e tur9. Nam quum perspicerent nostros probissime armatos eos impetere, conti-
nuo milites illi tanquam aliquo omine fascinati in fugam moti sunt, et fuga pro
consilio usi sunt. Pedites vero detruncati sunt 10. Tentoria eorum cuncta cum
rébus multiformibus in campo remanserunt. Tria nempe vexilla pretiosissima,
quae standarz11 nominamus 12, ab eis excusserunt 13. Utensilia etiam multiformia,
f culcitras et pulvinaria, carram quoque multam cum sarcinis secum nostri re-
duxerunt: camelos videlicet quadringentos, asinos quingentos. Sedecim millia ex
eis praeliatum venerunt, quorum sex millia interfecti sunt; de nostris autem
pauci. Gens equidem nostra octo millia aestimati sunt, sed lu audaces et probissimi,
et ad pugnandum valde animati, et amore Dei freti, et confidentia ejus penitus
g corroborati.
1 Plerasqae. a. b. f. n. — 2 Nonaginta. a. b. f. n. Trecentaram. l. — 3 Imminens. a. b. f. n. — 4 Chao. l.
Chacho. m. — 5 Duspolim. m. — 0 Indesinenter orare. a. b. f. n. — 7 Et peccatoram absolutione. a. b. f. n. —
8 Bellum committitur, Domino Deo prœeunte, signifero eorum et adjutore. Apud urbem quondam quintam Phi-
listinorum factum est hoc, quam (quœ. n.) nunc Ibenum vocitant (vocitatur. n.), in viculum jam^diu redactam
(redactax.) ; hœc est Azotus vel Esdod. \. b. f. l. n. — 9 Longa hora protracta est. A. B. F. L. n. — 10 Om. Pedites
vero, etc. L. — 11 Slansdarz. a. b. Standar. n. — 12 Vulgo nominanlur. a. b. f. n. — 13 Excussantur. l. —
14 Asinos vero quingentos. Triginta quidem millia de Babilonia ex eis prœliatum venerunt, de quibus duodecim
millia, tam in terra quam in mari, interfecti (interempti. n.) sunt; de nostris autem pauci, videlicet decem.
Millia quoque octo (pauci; decem millia quorum. L.) referuntur fuisse tantum, sed. a. b. f. l. n.
• Caco ap. Willelm. 1. XII , c. xxi , p. 544. Hodie Kakoun. (Cf. continuât. Wiilelm.Tyr. 1. II, p. 36 et 46 1 .)
57.
Digitized by
Google
452 FULCHERII GARNOTENSIS
A. n a3. Sub Geminis Phœbo jam tune bis sexies orto\
Gens ruit infanda Domini virtute subacta,
Corpora nunc quorum per campos Allophyiorum
Fiunt esca lupis, fiunt quoque pastus hienis.
CAPITULUM XIX.
De receptione sancte Crucis Iherosolymis.
Bello autem per Dei potentiam sic superato, et ad 1 gloriam ipsius et exalta tio-
nem Christianismi, ut dictum est, facto, cum dominîca Cruce remeavit Iherusa- b
lem patriarcha. Qua extra portam Daviticam cum glorifica processione suscepta ,
et usque in basilicam dominici Sepulcri honorifice deducta : Te Deum laudamus
can tantes Omnipotenti3 de beneficiis universi laudes reddidimus.
CAPITULUM XX.
De adventu Veneticorum et navali prœlio eorum cum Sarracenis.
Postridie autem prospero successu ita potiti, secundi rumores subsecuti sunt.
De Veneticorum enim classe in Palaestina per plerosque portus applicata quum c
audivimus, jocundati 4 sumus. Hoc equidem diu fama promiserat. Quumque duxb
Veneticorum, qui navigio huic principabatur, Ptolomaidae applicuisset, intimatum
est ei statim prout gestutn fuerat apud Joppen, terra scilicet et mari, et quomodo
Babilonii, prout valuerant, negotio suo expleto jam illinc abierant5. Quod si
accéléra to cursu velleteospersequi, Deo juvante proculdubio eos assequi6 posset. d
Qui consilio nautarum statim adhibito, bifaria navigatione facta, unam7 navigii
sui partem, in qua ipse dux erat, versus Joppen emisit; aiteram vero partem in
altius pelagus prudentissime misit, ut ignaris Sarracenis peregrini esse, Iherusa-
lem adeuntes a parte Gypri, putarentur. Et quum Sarraceni decem et octo naves
de classe Venetica perspicerent ad se appropiare, tanquam de emolumento jam e
adquisito coeperunt exsultare, et contra Veneticos aptaverunt se navigare et ad
pugnam eos audacter suscipere. Nostri autem tanquam ad certamen bellicum ve-
recundari simulantes, et astute aliam8 navigii partem potiorem et postremam, in
qua praedictus dux eratf, paulatim exspectantes 10, nec fugere disposuerunt, nec
pugnare cum eis prasumpserunt, quo tenus jam dictum navigium postremum tam F
1 Potentiam atque voluntatem, ut dictum est, ad. a. b. d. f. h. l. n. — 2 Om. contantes c. d. b. — 3 Cancti-
potenti. A. b. l. — 4 Valde lœtati. a. b. f. n. — 5 Nuper abierant. a. b. f. l. — 6 Attingere. a. b. f. n. —
7 Om. facta unam a. b. d. f. n. — 8 Om. aliam a. b. d. f. h. n. — 0 Om. in qua prœdictus dux erat à* b. d.
f. h. n. — 10 Om. et astute aliam exspectantes l.
' Id est die vicesimo nono menais Maii. (Cf. supra, b Dominicus Michaelis, dux Venetiœ ab an. 1117 ad
p. 370, annot. b.) an. 1 i3o. (Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xxn, p. 545.)
Digitized by
Google
-
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. fcWJ
a velis quam remis exsurgere 1 Sarraceni cernèrent. Igitur Veneticis crevit spiritus, a. m23.
et indicibiliter2 in eos irruerunt et undique ita eos accinxerunt, ut locum fugae
uspiam reperire non possent. Tune mirum in modum Sarracenis coercitis, neque
naves neque nautae3 aliquorsum evadere potuerunt; sed naves eorum Venetici4
introgressi, detruncaverunt omnes. Fide caret, quod ultra humanum auditum in
b navibus bases occidentium sanguine fluido tinguerentur. Itaque naves multis
onustae opibus capiuntur5. Corporibus quidem extra naves tune jactatis, usque
ad quatuor millia passuum saldm rubescere circumquaque videretis. Deinde quum
ultra Ascalonem exploraturi aliquid proficui remigarent, obvias sibi reppererunt
decem naves alias, diversis alimentis confertas, quibus inerant ligna, proceritate
c magna et directa, ad componendas machinas spectabilia. Hlas quoque cum mu-
nimentis pluribus, etiamque auro et argento, nummismatibusque multis, piper
quoque et ciminum, et diversas species odoramentorum diripiunt. Naves vero
aliquantas ad terram fugitivas, in littore ipso, igni combusserunt, sed et plures
intégras Ptolomaidam abduxerunt. Laetificavit itaque Dominus clientes suos, et
n donativis abundis multipliciter locupletavit.
CAPITULUM XXI.
Quod populus Iherosolymitanus adeo non sit despectus, quamvis rex eorum esset captus.
0 quam bonum et gloriosum hominibus semper Dcum habere in adjutorium
suum ! O quam beata gens, cujus est Dominus Deas ejus*\ Dicebant ergo : « Eamus, et
• gentem Christianam omnino confundamus, et memoriam eorum de terra delea-
« mus. Regem enim modo non habent, membra capite carent. » Verum dicebant,
e quia Deum pro rege nos habere non credebant. Balduinum6 perdideramus, sed
regem omnium Deum assumpsimus. Hlum in necessitate nostra invocavimus,
et per illum mirabiliter triumphavimus. Forsitan non erat rex, quem forte for-
tuitu perdideramus; sed hic qui nuper7 vicit, non solum est rex in Iherusalem,
sed et in omni terra. Vere fateri nos oportuit quod regem in praelio habui-
f mus utique et habemus et habebimus8, quum in negotiis nostris prae omnibus
illum anticipaverimus. Hic enim praesto est semper, et praesens omnibus qui
invocant illum in veritate. Viderat enim nos in humilitate nostra valde afflictos,
et respiciens pie humilitatem nostram liberavit nos. Hic pro nobis pugnavit, hic
ad nihilum inimicos nostros deduxit. Hic semper vincere consuevit, qui nunquam
G vincitur; superat, nec superatur; non fallit, nec fallitur. Rex equidem est, recte
enim régit. Quomodo ergo" rex erit, qui semper vitiis vincitur? Numquid prome-
retur dici rex, si9 semper habeatur exlex? Quia legem Dei nec tenet, nec tuetur.
Et quia non timet Deum, timebit quidem hominem inimicum suum. Adulter est,
vel perjurus, sive sacrilegus; hic talis nomen régis perdit. Mendax et fraudulentus,
1 Quatenus navigii partem postremam, tam remis quam velis insurgere. A. b. f. n. Tarn remis quam velis
cingerent. l. — 2 Indicibiliter, vel ultra quam dici potest. a. — 3 Navitœ. l. — 4 Nostri. a. b. f. n. — 5 Hic
omittunt Itaque naves capiuntur a. b. f. n. quae verba post circumquaque videretis infra restituunt. —
0 Quia regem Balduinum. l. — 7 Modo. a. b. f. n. — 8 Om. utique et habebimus m. — 9 Qui. m.
' PSALM. XXXII, 12
Digitized by Google
454 FULCHERI1 CARNOTENSIS
a. in3. quis confidet in eo? jEquus est impiis, quomodo exaudiet illum Deus? Si ecclesia- A
ru m est dissipa tor, si pauperuro oppressor; tune non régit, sed confundit. Àdhae-
reamus régi superno, et spem nostram ponamus in eo, et non confundemur in
aeternum.
CAPITULUM XXn.
De morte Eustachii et successione Guîllelmi.
Tempore isto taiiter aegro1 decessit Eustachius', in custodem terrae nostrae eleo
tus, xvii kalendas Julii b. Cui succedere Guillelmura de Buris statueront, qui b
Tyberiadem tune possidebat.
CAPITULUM XXIIL
Qualiter rex Balduinus de vinculis exiit.
Mensec Augusto deinde médian te, superna clementia providente, rex Iheru-
salera* Balduinup3 exiit de carcered et de vinculis Balac, quibus vinctus tene-
batur in oppido quodam6, situ fortissimo et celsitudine nimis arduo et difficili
comprehendendo *. Cum quo simul inclusi erant Goscelinus, cornes Edessenus, G
cum aliquantis aliis captis5. Hujus rei narratio satis est longa, sed donocœlesti
praedita, et miraculis bene ornataf. Nam quum in Castro illo nulio freti adjumento
jam diu angerentur occultati6, consilio et ingenio multimodo apud se tractare
cœperunt, si aliquatenus inde possent egredi 7. Unde per fidèles internuntios ubi-
cumque amicos babebant auxilium petere8 non cessaverunt, et9 cum Armenis d
circa eos conversantibus omnimode machinare 10 studuerunt ut, si quando ab
externis amicis suis auxilium adipisci11 possent, illi adjutores esse veri non désis-
tèrent. Et quum post aliqua dona et promissa plurima boc fidei nexu utrinque con-
firmatum esset 12, de Edessena urbe sagacissime 13 quinquaginta g fere clientes illuc
ob id missi sunt; et quasi pauperrimi merces ferentes atque vendentes usque ad E
portas interioris castri,occasione quadam nata,se pauiatim intromiserunt. Quod
quum portariorum magister juxta portam cum quodam fideli nostro improvidus
1 Devoluto. h. — 2 Om. Iherusalem m. — 3 Om. Balduinus h. — 4 Ad comprehendendum. l. — 5 Captivis.
A. B. F. n. Quibus vinctus tenebatur una cum Goscelino comité et ceteris captivis. h. — 6 Nam quum in oppido
quodam, fortissimo et altitudine nimis arduo et difficili comprehendendo, inclusi essent. h. — 7 Eripi. h. —
b Quœrere. a. b. f. n. — 9 Et intérim, h. — 10 Armenis circa se conversantibus machinari. a. b. f. n. — 11 Con-
versantibus, tam donis quant promissis machinati sunt, ut si quando majus auxilium adipisci. h. — 12 Et quum
fidei nexu hoc tenendum confirmassent, h. — 13 Om. sagacissime a. b. f. n.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xxi, p. 545. ap. Matlfa. Edessen. Hist. Armen. t. I , p. i33. (Cf. Wii-
k Id est die xv° menais Junii, A. D. i ia3. ken, op. cit. p. 6o.)
e Bongars. c. lui, p. 434. f Cf. Willelm. Tyr. 1. XII f c. xvm, p. 538 et seq.
d Cf. Willelm. Tyr. 1. XIII, c. xv, p. 576. g Quindecim homines ap. M atth. Edessen. /. c.
• Kharpert, ap. Reinaud , Extraits, p. 47; Kharpert,
Digitized by
Goog
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 455
a scaccis luderet, clientes nos tri astutissime attendus appropiaverunt, querimoniam a. ns3.
injuriœ1 sibi factae ad eum facturi. Et deposita omni tune ignavia et pavore, e
yaginis extractis cultellis, illum sic quantocius2 necaverunt. Et arripientes lanceas
illic inventas3, ferire et occidere viriliter non pigruerunt. Clamor ingens illico
attollitur, et intus et foris omnes perturbantur. Sed qui ad tumultum hune festini *
b accurrerunt, festinantius mox perempti sunt. Fuerunt equidem centum fere Tur-
corum. Et confestim clausi* de carcere rex et alii tune ejiciuntur. Adhuc erant
aliquanti compediti, quando jam per scalas mûri fastigium inscendebant. Et ele-
vato in arcis apice Christianorum vexillo, rei veritas patefacta est. In eadem vero
arce uxor erat Balac, ceteris quas habebat sibi carior. Castro autera a Turcis mox
c undique cincto, ingressus et egressus internis et extemis omnino est prohibitus.
Porte etiam clauduntur vectibus obditis.
CAPITULUM XXIV.
Qualtyer cornes Edessenus evasit de carcere.
Hoc au te m non puto silendum, quod Balac quoddam infortunium per visionem
est revelatum. Vidit enim (quod ipse postea retulit) a Goscelino sibi oculos erui \
Quo5 indilate sacerdotibus 6 manifestato, interpretationem somnii ab eis scisci-
d tatur. « Vere, aiunt, hoc tibi continget, aut taie aliquid huic aequipollens 7, si in
«manusejus incideris8. » Hoc autem audito, citissime legationem suam misit ut
occideretur, ne posset ab eo occidi, sicut illi jam prasagiebant. Sed antequam ad
eum pervenissent lictores9, Deo gratias* jam de captione tali modo evaserat10.
Rex igitur et sut omnes sapienti et communi usi consilio, ut salvari quolibet modo
e possent, quum tempus considerarent ad hoc magis aptum nf posuit domnus Gos-
celinus in periculo mortis animam suam , Conditori universorum se commendans et
cum tribus famulis suis, tam pavidus quam audax, extra castrum per medios hostes ,
radiante luna, se eripuit12. Qui continuo unum ex eis régi remisit reportantem
ei annulum suum, ut taliter significaret se ab hostibus obsessoribus extorsisse; sic
f enim fieri invicem decreverant. Postea fugitando et lalitando, plus nocte quam
die pergens, disruptis calceis fere nudipes, ad usque fluvium Eufraten pervenit.
Et quoniam navis abfuit13, quod pavor optabat facere non distulit. Quid igitur?
Duos utres, quos secum detulerat, vento inflavit, super eos se collocavit, et sic
in flumen se impegit. Quem collegae sui ignarum nandi commode juvan tes susten-
g tarestuduerunt, etusqueadlittus1*, Domino ducente,sanuindeduxerun t. Et quum
itinere insolito valde fatigatus esset famelicusque et sitibundus anxius anhelaret 15,
1 Paulatim injuria, h. — ■ 2 Citius. a. b. f. h. n. — 3 Arreptis lanceis illic inventis. a. b. f. n. — 4 Et portis
confestim clausis. a. b. f. w. — 5 Quod. c. — • 6 Sacerdotibus sais. a. b. f. n. — 1 Aut tibi aut huic œquipol-
lens. l. — 8 Aut si forte in manus ejus quandoque incideris, huic œquipollens. a. b. f. n. Continget tibi, nisi ab
Mo te observaveris. H. — 9 Ad eum dirigeretur lictor. a. b. f. n. — 10 Om. Hoc autem audito tali modo
evaserat n. — 11 Possent, tempus ad hoc considérantes aptum. l. — 18 Luna, erupit. a. b. f. n. — 1S Latitando,
diruptis calceis, nudipes ad Euphraten usque pervenit, plus eundo nocte quam die. Et quoniam navis et remi
ab fuerunt. l. — u Aliud littus. h. l. — 15 Fatigatus et famelicus et sitibundus anhelaret. l.
• Cf. Willelra. Tyr. I. XII, <\ xix, p. 54o, et infra, cap. xxxi, p. 464, A.
Digitized by
Google
Û56
FULCHERII CARNOTENSIS
A. u)3,
nec erat qui manum ei pie porrigeret, sub nuce quadam illic inventa sopore a
tactus raembra labore fessa quieti attribuit, obumbrans se vepribus et frutectis,
ne visus agnosceretur. Intérim autem praecepit uni ex famulis ejus, ut exploraret
et iraploraret aliquem indigenam, qui ei1 panem vel daret vel utcumque vende-
ret. Inedia enim vexabàtur valde 2. Cliens autem ille rusticum quemdam Arme-
num, in campo prope inventum et consulte allocutum3, adduxit ad dominum b
suum, caricas et racemos apud se habentem*. Hoc enim famés5 desiderabat. Is
autem quum domnum 6 Goscelinum appropians agnosceret, procidit ad pedes
ejus, dicens : « Vale Gosceline. » Qui audiens quod nollet, territus respondit : « Non
sum ille quem dicis, sed Deus illum adjuvet ubicumque sit. » Rusticus ait : a Noli,
quaeso, notitiam celare tuam, quoniam te proculdubio bene agnosco. Sed révéla c
mibi quid et quomodo in bis partibus tibi accidit, nec expavescas moneo. » Gui
rursum cornes : • Miserere, inquit, meif qjiicumque es, nec miseriam meam
inimicis meis innotescas obsecro; sed7 ad salvationis locum deduc me, ut unum
pro mercede nummisma merearis accipere. Ego enim de captione Balac, Deo pro-
pitiante, egressus aufugio, de Castro scilicet, quod Gartapeta8 nuncupatur, quod d
in Mesopotamia cisEufratenest9. Bene enim operaberis, si mihi hac in necessi-
tate subveneris; ne amplius in manus Balac incidam, et10 infortunatus peream.
Quod si usque Turbezel11 castrum meum te mecum venire placuerit, omnibus
vite tu*e diebus bene tibi erit. Die igitur mihi quae et quanta in his locis pro-
sessio 12 tua, ut majora l3, si vis, apud me tibi diligenter restituam. » Et ille : « Non e
quaero, inquit, a te 14 quicquam, sed quo vis salvum te perducam. Olim enim,
ut reminiscor, me ante te fecisti bénigne 15 comedere panem. Quamobrem praesto
sum tibi reddere talionem. Uxorem 16, Domine, habeo, unicamque parvulam
filiam, simulque unam asellam, duos etiam germanos, duosque boves. Gom-
mitto autem me tibi, quia vir prudens es et sapientissimus17. Jamjamque cum f
meis omnibus tecum vado. Porcellum unum insuper habeo. Hune modo coquam,
et hue tibi afferam. — Sine18, frater, inquit, unum enim porcum non es assue-
tus unoprandio mandere; nec expedit te aliqua suspectione 19 vicinos tuos coni-
«movere. » Tune ille ivit, et cum suis omnibus, sicut fieri decreverant, rediit20.
Ascendit ergo cornes21 rustici asellam, qui quondam equitare solitus eratmuiam G
peroptimam M, bajulans23 ante se infantem, feminam videlicet et non marem.
Et quam non licuit generare, ac si genitorem licuit gestare. Non ut sibi ex pro-
genie haberet contiguam , sed ut spem filiationis nescientibus monstraret esse cer-
tain 2*. Sed quum cœpisset infans plorando et vociferando comitem assidue mo-
les tare, nec posset eam ullo modo pacare, nec aderat altrix quae lactaret, aut quae h
fescenninis mulceret, meditatus est ob id collegium ei forte nocivum timidus
1 Vepribus et frutectis, ne cognosceretur ; dum intérim exploret et imploret aliquem unum ex pueris ejus qui
ei. l. — 2 Om. Inedia valde h. l. — s Quem consulte allocutus. à. b. f. n. — 4 Racemos secum affe-
rentem. l. — 5 Hoc quidem famelicus cornes. A. b. f. n. — 6 Comitem. a. b. f. n. — 7 Cui rursus Goscelinus :
• Miserere mei, precor, nec inimicis meis miseriam meam innotescas; sed.* l. — 8 Kartapeta. a. b. f. h. n.
Carcapeta. u. — 9 Om. est d. — 10 Ne a. b. f. n. Nuncupatur. Pietatem igitur obsecro tuam per illam quam
Deo debes dilectionem, Christianus enim es, ne cuiquam mihi malivolo me tradas, ne infortunatus. h. l.
— 11 Turbexel. a. b. f. n. hic et infra. — 12 Possessiuncula. a. b. f. n. — 13 Majorem. a. b. f. n. His in
partibus possiies, ut majora, l. — 14 A te, Domine, a. b. f. n. — 15 Bénigne et voluntarie. a. b. f. n. Volun-
tarie et bénigne, l. — lfl Uxorem, inquit. a. b. f. n, Uxorem, inquid. l. — 17 Quia nobilis homo es et pruden-
tissimus. l. — 18 Cui Goscelinus : « Sine. » l. — 19 Saspicione. a. b. f. n. Expeditione. n. — 20 Ivit, et cum suis
rediit h. — 21 Domnus Goscelinus. l. — 22 Om. qui quondam peropiimam a. b. f. n. — 23 Tollens. l.
— 24 Om. Non ut sibi cerlam l.
Digitized by
Google
H1ST0RIA IHEROSOLYM1TANA. 457
a descrere1, et scgregatini tutius inccdcre. Sed quum hoc advertit rustico displi- a. m3.
cere, noluit eum conturbare, sed perseveravit2 in cœpto3 labore. Et quum per-
venisset* Turbezel", talium hospitum lœta valde fuit susceptio5. Gaudet quippe
uxorb, exsultat familia. Nec6 ambigit nostra conscientia, quanta gloriati sunt om-
nes laetitia, et quanta* lacrymae prœ gaudio funduntur et affluunt suspiria7. Fit
b etiam rustico indilate de humanitate sua digna remuneratio. Pro uno boum jugo
continuo recepit duo. Sed quia non oportuit in his diu immorari, cornes indilate
ivit Antiochiam, dehinc Iberusalem. Et redditis illic debitis Deo gratiarum lau-
dibus, obtulit geminas compedes secum allatas, quas dévote in monte pependit
Cal variae, ad memoriam captionis et ad gloriam suœ liberationis. Una? quidem
c fuerunt ferreoe, alterae vero argenteœ. Post triduum autem exiit de lherusalem,
dominicam sequens Crucem, quae usque Tripolim jam delata erat. Iturus enim
erat cum ea Iherosolymilanus exercitus usque Cartapeta8c, castrum Balac, ubi rex
et quamplures alii non in carcere, sed in castri firmitate tenebantur. Benedictus
autem sit universalis Dominus, qui voluntatem suam et potestatem ita modificat,
d ut potentem de excelso, quum vult, praecipitet, et de pulvere pauperem sublimet.
Mane iteque Balduinus rex imperavit, sero autem servus servivit; Goscelinus quo-
que nihilominus. Liquetutique nihil in hoc saeculo esse certum, nihil stabile, nec
etiam diu gratum. Ideo terrenis inhiare non est bonum, sed cor habere ad Deum
semper intentum. Nec confidamus in caducis, ne alienemur
E Jam nunc tredecimum coraplens, prout aestimo, lustrumd,
Regem non vidi velut hune in carcere plecti.
Signifiée! si quid ignore- quidem, Dons hoc scit.
CAPITULUM XXV.
De expeditione Iherosolymitanorum, et quod rex Balduinus denuo sit captus.
Euntibus6 ergo Iherosolymitanis0 quorsum ire statutum fuerat, glomerantur eis
apud Antiochiam Tripolitani atque Antiocheni. Sed quum Turbezel pervenissent,
f intimatur eis regem denuo esse captum, et oppidum in quo clausus erat Carram
nominatum10. Hoc autem audito, mutatur consilium, etjubetur illico edici redi-
tum. Et cupientes sibi aliquid prodesse, cornicine significante, diverterunt ad
urbem Caliptum , et vastaverunt et dissipaverunt omnia quae extrinsecus reppere-
runt, quum primitus intra'mœnia ferociter omnes qui contra eos exierant impu-
g lissent. Sed quum per quatuor dies ibi 11 morantes ni) amplius fecissent, ad sua
1 Pacare : quia nec altricis lac inerat papillis, nec ipse mulcere noverat fesceniis, voluit collegium ci forte
nocivam ob id deserere. a. d. f. n. — 2 Plorando et clamando molestare, meditatur ob id societatem cornes
deserere. Sed quum animadverteret hoc rustico displicere, perseveravit. l. — 3 In incepto. a. b. F. l. n. — 4 Per-
venissent a. b. f. n. Pervenientes. l. — 5 Lœtificavit susceptio. l. — 0 Gaudet quippe uxor de tanto compari,
exsultat familia de tanto patrono. Non. a. b. f. n. — 7 Prœ gaudio ajfluunt et pia suspiria. A. b. f. n. Om.
et quant'œ lacrymœ suspiria l. — 8 Cartapetam. m. — 9 Junctis ergo Jerosolimitanis euniibus. l. —
10 Om. Carram nominatum A. b. d. f. h. l. n. — 11 Quatriduo ibi. a. b. f. n. Quaterduo. h.
' Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xx, p. 54a. 1 Fulcherius ergo, quum haec scriberet, sexaginta
h Elisabeth de Monle-Letherici (gallice Monllhéry). quinque annos natus erat.
c Cf. WiH. Tyr. L XH, c. xvn, p. 537. • Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xx, p. 54a.
m. 58
Digitized by
Google
458 FULCHERII CARNOTENSIS
a. na3. remeare statueront, jam alimoniorum penuria vexati1. Goscelinus vero cornes a
in territorio Antiocheno tune remansit. Et quum usque Ptolomaidam regressi
fuissent, antequam affines Sarraceni hoc advertissent, Jordanem subito itinere
transierunt. Et quum per regionem illam quae monti Galaad et Arabiae contigua
est percucurrissent et de Sarracenorum utroque sexu bestiisque plurimis greges
diripuissent, cum ingenti carra camelorum atque ovium, infantum quoque ac b
puberum2, Tyberiadem eis proximam redierunt, et dispertito pro more invicem
emolumento, Iherusalem undique convenerunt; et Crucem Domini allatam in
suoloco3 reposuerunt. Nunc autem reverti decet ad id quod aliquantulum prae-
termiseram \
CAP1TULUM XXVI.
Quomodo Balac regem obsedit et eum denuo in custodiam misit.
Quum audisset Balac quod apud Cartapetam contigerat, et quemadmodum c
cornes Goscelinus de captione evaserat, quantocius potuit illuc ire non distulit5'.
Et regem tune blande allocutus, flagitavit ut redderet ei castellum suum tali
pactione, ut datis obsidibus electis, eum quietum abire permitteret, et usque
Edessam vel Antiochiam fîdeliter duci faceret6. Alioquin vel uni eorum, vel am-
bobus in deterius fortuna prodiret. Sed quum rex hoc concedere nollet, diro d
efferatus animo Balac minatus7 est et regem et castrum violenter comprehen-
dere8, et de inimicis suis vindictam proculdubio facere. Qui jussit illico rupem
super quam situm erat castrum subfodi, et per cuniculum sudibus dispositis
opéra suspendi; illataque sylva ignem immittit9. Succensis autem fulcimentis,
cavea repente subsedit, et turris quaedam huic incendio proxima cum magno e
sonitu decidit. Primo quidem cum pulvere fumus excitatus est, quum ignem
ruina concluderet. Sed, peresa materia qua premebatur, flamma jam clarior ap-
parère cœpit; et repentini facti regem occupât stupor, qui banc molitionem aegre
ferebat, et ita spes eum cassa refrixit, quem tandis casus valdc terruit10. Itaque
tota virtute cum sensu perdita, rex et sui clementiae Balac supplices addicti sunt, F
nihiinisisupplicium secundum mérita exspectantes. Régi tamen, indulta vita, pe-
percit, et cuidam nepoti suob, simul etiam et Gualeranno u. Armenos arutem qui
adjumento régi contra Balac exstiterant, alios quidem pependit12, alios vero ex-
coriavit, quosdam nempe per médium ense cecidit. Regem autem cum tribus de
suis de castro ejecit et ad Carram civitatem abduci fecit. Et quia procul a nobis g
facta hœc aberant, vix certitudinem rei addiscere poteramus; verumtamen, quam
verius potui, a relatoribus mihi intimatum cartae commendavi.
1 Vexabantar. a. b. f. n. — 2 Paerorum. a. b. f. n. — 3 In loco sao, ut decuit. a. b. d. f. n. — 4 Ad id quod
desieram. a. b. d, f. n. — 5 Illuc iratus perrexit. a. b. d. f. h. n. — 6 Castellum suum redderet, ne forte vel uni
eorum vel ambobus in deterius fortuna prodiret, et ita quietum eum abire permitteret, et datis inde obsidibus
electis, usque Antiochiam vel Edessam perduci salve faceret a. b. f. n. — 7 Minitatus. a. b. f. n. — 8 Capere.
a. b. f. n. — 9 Mitti. a. b. f. n. — 10 /Egre ferebat, tantusque casus valde terruit. l. — 11 Et cuidam nepoti
suo Galeranno (Galeranno nepoti suo. n.) quoque. A. b. f. l. n. — 12 Suspendit, u.
• Cf. Willelm. Tyr. 1. Xll, c. xix, p. 54o, 54 1. — b Forsilan Manasses de Herges. (Cf. Willelm.p. 5u.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
Hic pluviis artus sitibundus desinit annus,
Unde Iherosolymi crebro sunt murmure questi.
Gesta quatcr senos currunt hucusque per annos
Post iter inceptuni peregrinis undique notum1.
459
A. na3.
CAPITULUM XXVII.
De Tyri obsidione praeparata.
Annoa a Domino Jesu nato millesimo centesimo vicesimo quarto, quum Natale a. 1124.
b Salvatoris tam in Bethléem quam in Iherusalem, ut decuit, celebrassemusb, cui
celebritati duxc Veneticorum cum suis dévote interfuit, confirmatum est, communi
et gratuita voluntate sub jurejurando, obsidionem circa Tyrum vel Ascalonem post
Epiphaniam agere. Sed quia pecuniae nos inopia universos tune arcebat, colligitur
multa viritim militiae et clientèle conductitiae impertienda. Non enim poterat
c tantum negolium sine donativis expediri. Quamobrem oportuit nos etiam pretio-
siora ecclesiae Iherosolymitanae ornamenta colligendo nummismata creditoribus
oppignerare. Igitur sicut interminatum est, et ubi nominatum est, undique con-
venerunt omnes.
Quum ter Fusor aquae valido reparatur ab igne2d,
D Plebs de Iherusalem communiter exit in hostem.
Hoc fit et in prima feria, luna quoque prima.
*
CAPITULUM XXVIII.
Quomodo Tyrus a patriarcha et a Veneticis obsessa sit.
Itaque usque Acconem profecti disposuerunt6 una cum Veneticis Tyrum adiré
et obsidere. Patriarcha f ergo cum sibi subditis, dux vero cum nautis et navibus
suis urbem Tyrum accurate xv kalend. Martii accinxerunt,
E Introeunte quidem tune Pisces sole gemellos g.
Hoc autem audito3, Ascalonitae, qui solita protervia nunquam mansuefieri po-
tuerunt4, nobis facere damnum pro posse non distulerunt. Quadam quippe die,
tripertito exercitu suo , majorem cohortium suarum partem Iherusalem adduxe-
runt, qui extemplo octo homines extra urbem, qui vineas putabant, truciterpere-
1 Om. hos duos versus (Gesta quater peregrinis undique notum) A. B. F. K. — 2 Aquœ reparatur
solis ab igne. h. — 3 Navibus suis, quod factum est xv kalendas Martii. Hoc autem audito. a. b. f. h. n. —
4 Noverunt. \. b. d. f. h. n.
1 Bongars. c. mv, p. 436.
h Cf. Willeim. Tyr. 1. XII, c. xxiv, p. 549.
c Cf. supra, p. 45a, annot. 6.
d Id est vicesimo die Januarii; qui primae feriae pri-
maeque lunae , ut dicilur in sequente versu , A. D. 1 1 il\ ,
omnino congruit. (Cf. supra, p. 370, annot. b.)
• Cf. Willelm. Tyr. 1. XII, c. xxv, p. 55o-553.
' Gormundus. (Vide supra, p. 445, et annot./.)
5 Id est die xv° mensis Februarii : quem diem auctor
ipse designavit, quum prœcedentibus verbis xv kalend.
Martias notavit. (Cf. supra, p. 370, annot. b.)
58.
Digitized by
Google
460 FULCHERII CARNOTENSIS
a. na4. merunt. Quorum adventu comperto, super arcem Davidis tuba mox insonuit1, a
hoc nobis significans. Et procedentes adversus eos Franci nostri atque Syri , au-
dacter obstiterunt. Et quum tribus diei horis alterutro conspectu ad taedium se
fatigassent, effectis quampluribus 2 sauciatis, mœsti3 abierunt. Nostri siquidem
paulatim eos insecuti sunt; et4 quia militibus carebant, insidias eorum veriti,
non praesumpserunt eos diu sequi 5. Ad extremum tamen de capitibus eorum b
amputa tis septem et decem retenta sunt, totidemque equi6. Très équités vivi, alii
ex eis sunt7 occisi. Quod si milites haberemus, pauci ex eis evasissent. Equitatus
enim noster in exercitu erat. Tune Deus laudatur, cui semper laus debetur.
CAPITULUM XXIX.
De Tyro et ejus nobilitate.
Interea loci coangustantur Tyrii in urbe sua proxime inclusi8, nec pacem
quaerentes, nec capi cedentes. Divitiis enim opulenti et maris praesidio circum- c
fulti, consueverant semper esse ingrati. Haec est' quidem cunctis urbibus quae
in terra sunt Promissionis 9 ditior et nobilior, praeter Azor 10 b, quam rex anti-
quitus Chananaeorum Jabinc possedit, quam Josued postea cum ceteris11 plurimis
destruxit. Quae quidem, ut legimus0, nongentis curribus m imita gloriabatur. Jo-
sephusf autem tria millia curruum falcatorum fuisse narrât. Armatorum vero tre- d
centa millia, et decem millia equitum habebat12, cujus militiae Sisara13* dux exstitit.
Hae urbes ambae Tyrus et Azor }k in terra Phœnicum fuerunt institutae. Haec insti-
toribus et negotiationibus munitissima , illa vero infinita gente populosa. Haec in
marino littore sita, illa vero in campestribus est15 collocata. Quando Gedeon ju-
dicabat Israël \ tune temporis Tyrus condita fuit, pauloante Herculem, a Phœ- e
nicibus. Urbs enim in 16 terra Phœnicum est17. Haec e6t ad quam Isaias* loquitur,
minans18 eam propter superbiam suam, in qua optima purpura tinguitur, unde
tyria19 dicitur nobilis purpura. Tyrus interpretatur angustia, quae Soor20 He-
braice dicitur. Rex autem Assyriorum Salmanassar 21 jf pugnans contra Syriam
et Phœnicem , expugnavit eam, quum in ea regnaret Helusaeus22k. Nolebant enim f
régi Assyriorum Tyrii esse subjecti. Hoc equidem per quinquennium actum est.
De hoc Menander1 scribit, Josephus quoque latius. Tune temporis pelagus trans-
1 Intonuit. m. — 2 Effecti inanes cum pluribus. a. b. d. f. h. n. — 3 Mœsti vatde. a. b. f. n. — 4 Sed. a. b.
f. n. — 5 Insequi. a. b. f. n. Persequi. l. — 0 Retinuerunt, totidemque equos. a. b. f. l. n. — 7 Très équités
vivos, de quibus quadruginta quinque sunt. a. b. f. h. ïi. — 8 Proxime clausi. L. — 9 Repromisionis. a. b. f. n.
— 10 Asor. a. b. f. n. — 11 Om. ceteris m. — 12 AlebaU a. b. f. n. — 13 Sysara. m. — 14 Om. Tyrus et
Azor a. b. d. f. n. — 15 Om. est a. b. f. n. — 16 Tyrus quidem in. a. b. f. n. — 17 Om. urbs enim in
terra, etc. l. — 18 Exacerbans. a. b. f. n. — 19 Unde et de Tyria. c. — 20 Soer. a. b. Seor. m. — 21 Om.
Salmanassar a. b. f. h. n. — 22 Helyseus. f. Elyseus. n. Om. quum in ea Heluseus l.
1 Cf. Willelm. Tyr. 1. XIII, c. i, p. 555 et seq. 1 Isa. xxiii , i et seq.
k Seu Hasor. j IV Reg. xvii, 3.
c Jos. xi, i et seq; Juu. îv, 2. k Elulaeus ap. Flav. Joseph. Antiq. I. IX, c. xiv, S 2,
d Jos. xi, io. t. I, p. 365, ed. Dindorf.
• Jud. iv, 3. 1 Menander Ëphesius, ap. Joseph. Antiq. 1. VIII,
1 Flav.Jos.<4n%l.V,c.v,Silt.I,p.i7o,ed. Dindorf. c. xm, S a; 1. IX, c. xiv, S a; c. Apion. I, xviii et xxi :
* Jud. iv, a. quem reperias inler Frayai, histor. Grœcor. t. IV, p. 445-
h Jud. vi, il et seq. 447, edit. C. MûUer. Paris, i85i. (Coll. Didot.)
Digitized by
HISTORIA 1HEROSOLYMITÀNA. 461
a frétantes Tyrii, duce Didone, Beli filia, Carthagioem in Africa condiderunt. Cujus a. us*.
situs triginta millia passuum muro amplexatur1, et pene tota mari cincta ab.
Orosio* historico fuisse describitur, absque faucibus, quat tribus millibus passuum
aperiebantur. Is iocus murum triginta pedes iatum habuit, saxo quadrato in alti*
tudinem cubitorum quadraginta. Arx, cui Birse* nomen fuit, pauco amplius quam
b duo millia passuum tenebat, quae septingentesimo anno conditionis ejus, omni
murali lapide diminuto 3, confunditur. Quae ante urbem Romam septuaginta an-
nos4 ab Helisa condita5 invenitur. Hanc Publius Scipio, superioris anni consul,
suprema sorte molitus6 est, quae continuis septem et decem diebus miserabiliter
arsit.
CAPITULUM XXX.
De Tyri captivitate antiqua, et a quibus antiquitus fait expugnata.
c Tyrus autem superius memorata septuaginta annis7 juxta Isaiamb depopulata
elanguit. A qua recedentibus Cetheis, reduxit8 eos Helusaeus rex. Contra quos
Salmanassar, rex Assyriorum, denuo insurgit. RecessitaTyro tune civitas Sydon,
et Arcec, quae Actipus nominatur9, et antiqua Tyrus, et multae aliae simul urbes;
quae semetipsas régi Assyriorum tradiderunt. Quapropter Tyriis non subjectis,
d iterum adversus eos egressus est, Pbœnicibus eis naves septuaginta10 exhibentibus,
et rémiges nongentos11. Contra quos Tyrii navigantes in duodecim navibus, dis-
persis hostium navibus ceperunt captivos viros quingentos. Unde honor Tyriorum
propter haec crevit eximie n. Revertens autem Assyriorum rex, disposuit custodias
super flumen et aquae ducta civium l3, ut Tyrios ha u rire pocula prohibèrent; Et
e quum hoc quinque annis factura esset14, toleraverunt, de effossis puteis bibentes
aquam. Haec itaque in archivis Tyri de Salmanassar, rege Assyriorum, conscripta
sunt. Hic est qui Samariam ebsedit et cepit 15 anno régis Ezechiae sexto d, et trans-
tulit Israël in Assyrios. Ante quem venerat etiam Phul1*, rex Assyriorum6, et post
eum Teglaphalassar 17, rex Assurf, qui cepit Cèdes g et Asor in Neptalim , prope Pa-
f neas, et Janoe 18 et Galaad, et universam Galilaeam, et transtulit eos in Assyrios.
Venit quoque Sargon\ rex Assyriorum, qui misit Tarthan 19i pugnare contra Azo-
tum, et cepit eam. Itaque propter peccata populi vastata est terra Promissionis,
et in captivitate m ducta prius Assyriis, deinde Chaldeis. Nabugodonosor20* enim,
1 Millibas passuum muro amplexa. a. b. r. n. Amplexavit. e. — 2 Bisse, c. Hirse. h. — 3 Communito.
a. b. F. n. — 4 Om. annos c. — 5 Duos et septuaginta (septuaginta et duos. D. h.) annos ab Helisa [Hefysa. n.)
condita. a. b. d. f. h. m. n. — 0 Demolitus. l. — 7 Annis transactis. l. — 8 Naviguas reduxit a. b* f. k.
— 9 Om. quœ Actipus nominatur a. b. r. h. m. n. — 10 Sexaginta. a. b. f. h. h. — 11 dccc. m. — 12 Quam
maxime, m. — 13 Circuivit. a. b. f. l. m. n. — 14 Per quinquennium fuisset factum. a. b. f. h. — 15 Cepit
eam. u. — 16 Aphul. a. b. — 17 Teglatphalasar. a. b. Teglathphalasar. f. Teglaphalasar. ». n; Tegladphalas-
sur. m. — 18 In Neptalim et Janoe. a. b. f. n. Jaloe. m. — 19 Tartan. F. Tarchan. g. n. — 20 Nabuchodonosor.
a. b. f. n. hic et infra.
• Cf. P. Orosii Historiar. \. IV, c. xx, p. 279, 280; * IV Reg. xv, 19.
ed. Harercamp. Lugd. Bat. 1738. 1 IV Reg. xv, 29; xti, 7.
b Isa. xxiii, 17. 1 Melius Kedes. (Cf. Munk, Palestine, p. 33.)
• Haec omnia ex Menandro, ap. Joseph. Ant. 1. IX, b Isa. xx, 1.
c. xiv, S 2. — Ap. Joseph, pro Arce legitur Ace. 4 IV Reg. xviii, 17.
• IV Reg. xvii, 5, 6; xviii, 10. % j IV Reg. xxiv, 10, 16; II Paralip. xxxvi, 10.
Digitized by
Google
462 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1 1 »4. tam Chaldeus quam Babilonius rex, et obsedit et cepit Iherusalem. Uude Sedechias* a
rex fugiens captus est juxta Iherico, et ductus ad regem Babiionis in regiocem
quae Reblatalb dicitur, in terra Ematb c. Iheronymusd dicit Emath magnam esse An-
tiochiam, minorem vero Epiphaniam. Ibi2 fecit Nabugodonosor oculos Sedechiae3
erui, et filios ejus coram se jugulari*. Tune venit Nabuzardan, princeps militiae
ejus, et incendit4 domum Domini et domum régis; et totum m uni m Iherusalem b
destruxit per circuitunif. Post temporum autem intervalla venit Alexander rex, qui
Tyrum obsedit et cepit subjugata Sydone, prius autem Damasco. Gaza quoque
ab eo capta per duum mensium spatia , qui circa Tyrum septem mensibus sede-
rat, ad civitatem Iherosolymam festinavit. Honorifice5 susceptus, principem sa-
cerdotum, nomine Jaddum\ plurimis honoribus prosequitur, habentem cydarim6 c
super caput ejus, et stolam auream jacintinam, et super laminam auream, in qua
nomen Dei scriptum erat : solus adiens diligenter adoravit. Et disposita Iheroso-
lyma, ad reliquas civitates exercitum suum convertit. Post annorum plurium
spatia, peccatis Judaeorum exigentibus, Antiochus Epiphanes legem eorum im-
pugnans, Machabaeos valde coartavit. Post hune venit Pompeius, qui Iherusalem d
infeliciter dissipavit*. Ad ultimum vero Vespasianus cum Tito filio suo venit, qui
penitus eam destruxit K Itaque per varios rerum eventus usque ad tempora nostra,
et civitas sancta et patria ei subdita praecipitanter exstitit vexata7. Plerumque
Palaestina, interdum Phœnicea, quae a8 Phœnice, Cadmi 9 fratre, nomen accepit,
est vastata. Tum Samaria, tum Galilaea, quae tamen bipartita determinatione dis- e
tipguitur. Nam altéra superior, altéra quidem inferior appellatur , quas ambifariam
Phœnice et Syria cingunt. Illa nempe, quae est trans Jordanem, a Macheronta in
Pellam capit longitudinem, et a Philadelphia 10 usque Jordanem habet latitudinem.
Pella 11 quippe septentrionalis ejus est tractus, occiduus vero Jordanis ; meridianus
autem Moabitide terminatur regione; ab oriente Arabia et Philadelphia, itemque f
Gerasidis clauditur. Samariensis autem regio inter Judaeam et Galilaeam sita est. At
Judaeae latitudo a Jordane usque Joppen explicatur, média vero civitas ejus est
Iherusalem, quasi umbilicus ejus terrae sit. Porro inferior Galilaea, quae ex Tibe-
riade usque Zabulon et usque Ptolomaidam tenditur, et Carmelum montem 12
Tyriorum , continet intra se Nazaret et Sephorim 13, civitatem validissimam , g
Thabor etiam et Cana1* cum pluribus aliis. Haec siquidem Libano accingitur
et fontibus Jordanis, ubi nunc est Paneas, sive Dan alio nomine, sive Caesarea
Philippi, circa quam Traconitidis 15 est regio et Nabatanea16. A meridie Samaria
et Scitopolis, haec est Bethsan 17. Judaeae autem Bersabee civitas dat limitem, intra
quam sunt Tamna et Lidda, Joppe et Jamnia , Thecue et Hebron , Astaol et Saraa 18, h
et multae aliae. Nunck ad callem redeo, qui diversas19 per semitas diu cucurri.
1 Reblatha. b. — 2 Epifaam. Ubi. a. b. f. n. — 3 Sedechiœ régi. a. b. f. Sezechiœ régi. n. — 4 Succendit.
a. b. f. n. — 5 Ubi honorifice. a. b. f, n. — 6 Thydarim. m. — 7 Hîc desinit cod. h. — 8 Ad. c. — 0 Cathmi.
c. b. — 10 Filadelfia. c. d. Philadelfia. a. b. — 11 Pellam. c. — 12 Et Carmelum et montem. a. b. f. n. —
1S Sesforim. a. b. Sesforium. n. — 14 Chanam. l. — 15 Turconitidis. m. — 16 Nabatea. m. — 17 Om. A me-
ridie est Bethsan a. b. f. n. — 18 Saraam. a. b. f. n. — 19 Adversas. a. b. f. n.
a IV Reg. xxv, i,5. « Cf. Flav. Joaephi Antiq. 1. XI, c. vm, S 3, t. I,
k IV Reg. xxv, 6. p. 429, cd. Dindorf.
• Cf. IV Reg. xvii, a4; xvm, 34. h Cf. Flav. Josephii4nty.l. XI,c.vm,S 4, 1. 1, p.43o.
• Cf. libr. De sita et nominibus locor. Hebr. ap. 1 Cf. Flav. Josephi Antiq. 1. XIV, c. iv, $ 4, t. I,
S. Hieronym. t. II, p. 399, éd. D. J. Martianay, qui p. 53i ; De bello Jud. I. I, c. vu, S 6, t. II, p. ai.
scribit Amath. j Cf. Flav. Josephi De bello Jud. 1. IV, V et VI, t. II,
• IV Reg. xxv, 7. p. ai5-3oa.
f IV Reg. xxv, 8-11. k Bongars. c. lv, p. 438.
Digitized by
Google
HISTORIÀ IHEROSOLYMITANA. 463
CAPITULUM XXXI.
Bellum et Victoria Antiochenorum cum Turcis, et de morte Balac.
A Quum igitur circa Tyrum in obsidione ad machinas praeparandas sollicite1 a. h*a.
laboraremus , nihilominus Balac contra nos cornu suum cum complicibus suis
extollere* non cessabat. Qui ex urbeCalipto egressus, quae vulgo Halapia nun-
cupatur3, mense Maio intrante, cum quinque millibus equitum4 septemque
miilibus peditum perrexit Hierapolim , quam urbem Mombech5' vulgus vocitat.
b Et quum possessor ejus eam illi reddere nollet, extra urbem eum ad se tune
evocatum nefarie6 decollavit. Qua urbe protinus a Balac obsessa, non latuit
Gosceiinum Antiochiae tune morantem, et habita inde legatione, acceleravit illuc
ire cum Antiochenis. Licet autem paucissima gens esset Christicolarum, non pa-
vitavit Goscelinus aggredi multitudinem perfidorum. Nec mora diu protracta,
c commissa est ferociter pugna. Deo autem suffragante, postquam Turci7 ter sunt
confusi, terque ad pugnam audacter8 regregati, Balac, in ea pressura sauciatus
ad mortemb, pro posse divertit moribundus in partem. Quod quum extemplo sui
comperissent, qui potuerunt fugere non torpuerunt. Potuerunt quidem plerique
fugere, sed nequaquam potuerunt9 effugere. Referuntur enim tria millia ex eis
d fuisse interemptorum , qui équités erant 10. De peditibus autem ignoratur nuroe-
rus. De nostris vero triginta milites ibi perempti occubuerunt; de pedestri autem
clientela 11 sexaginta fere. Volens autem certitudinem rei scire Goscelinus, an Ba-
lac esset mortuus, an aliquatenus evasisset12 vivus, quum sollicite perscrutaren-
tur qui hoc inter necatos exquirebant, armorum indiciis cognitorum a cognitis13
e cognitus est. Cujus caput qui amputavit, Goscelino gratulabundus detulit, a quo
quadraginta 14 numismata, sicut se illi daturum spoponderat, lucratus accepit.
Caput siquidem continuo Antiochiam ad deelarationem gestae rei Goscelinus de-
ferri fecit. Quod ipse, qui in starcia 15 sua detulit usque Tyrum itemque Iherusa-
lem, nobis universis et enarravit et declaravit, qui etiam in praelio memorato16
f cum praeliantibus praesens fuit. Armiger quippe Goscelini erat ipse. Et quia nun-
tium attulit desideratissimum in exercitu nostro ante Tyrum astante17, acceptis
armis, ab armigero in militem provectus est. Cornes nempe Tripolitanus ad hune
gradum eum sublimavit. Et laudavimus et benediximus omnes Dominum, quia
sufFocatus est ille draco saevissimus, qui Christianismum diu tribulaverat et pes-
g sundederat.
Sol decies novies lustra rat lumine Taurumc,
Quando Balac cecidit f vel eum fortuna fefellit.
1 Accurate. a. b. f. if. — 2 Contra nos, malivolos suos, cornu suum extollere. a. b. f. n. — 3 Om. quœ vulgo
Halapia nuncupatur a. b. d. f. n. — 4 MilUum millibus. l. — 5 Mumbech a. b. f. n. — 6 Advocatum ne/aria.
A. B. F. n. Nefariam. l. m. — 7 Om. Turci a. b. f. n. — 8 Terque viriliter ad pugnam. a. b. f. n. — 0 Om.
potuerunt m. — 10 Qui milites Juerunt de nostris. a. b. — 11 De peditibus vero nostris. a. b. f. m. — 12 EsseL m.
— 15 Quam sagaciter inter necatos perscrutaretur, indiciis armorum a cognitis. a. b. f. n. — 14 Om. quadra-
ginta m. — 15 Sistarsia. a. b. f. n. — 16 Declarato. a. b. f. n. — 17 Astantem. c. Om. atlante a. b. n. Om.
ante Tyrum astante f.
" Hodie Manbedj sive Menbédj. Maubogœ princeps Altavarykh, p. 355; Mat th. Edeasen. p. i3j); Wilken,
tune erat emirus Hassan Al Boalbeky. p. 6i ; Reinaud, Extraits, p. 48, ày.
k Cf. Willelm. Tyr. I. XIII, c. xi, p. 570, 571; Kamel^ 5 Id est v°die Maii. (Cf. supra, p. 370, annot. b.)
Digitized by
A. us4.
464 FULCHERII CARNOTENSIS
Ecce sic interpréta tio somnii superius memorati* declarata est, quod quasi vatici- a
nans ipse Balac de seipso dixerat tempore illo quo Goscelinus de captione mira-
biliter evasit. Videbat enim in visu a Goscelino sibi oculos erui. Vere penitus
eruit, quoniam caput et membra illi penitus abstulit.
Nec videt aut audit, nec fatur, nec sedet aut it ;
Nec cœlo, nec humo , nec aqua locus ejus habetur. B
CAPITULUM XXXII.
De his quae in obsidione Tyri gerebantur.
Quadam vero die, dum in obsidione memorata securi quiescerent qui circum-
sedebant\ opportunitate considerata egressi suntde civitateTyrii, tamTurci quam
Sarraceni , patefactis portis ; et ad macbinam nostram inter ceteras fortiorem ac-
currentes, nudatis frameis unanimiter accurrerunt !. Et antequam nostri arma
caperent, quos in machina custodes invenerunt foras sauciando pepulerunt; et c
incenderunt2 eam igni, qua solebant turres antea jactis lapidibus conquassari et
vebementissime perforari. In qua impugnatione triginta homines .perdidimus; illi
autem duplum reppererunt3 damnum. Cives quippe per mûri minas nostros tam
sagittis quam spiculis sive lapidibus crebro valde laedebant et vulnerabant
Intérim autem Venetici nostri, secunda* satis usi fortuna, carabum suum in- d
gressi, qui non erant nisi quinque tantum5, domunculam unam juxta murum
urbis diripuerunt 6, du obus ibi capitibus amputatis. Qui tune sine cunctatione 7
cum lucello suo gratulabundi foras remearunt. Actum est hoc xi° kalend. Junii8c.
Sed nil minus valuit, quum pauloante Tyrii liburnam unam noctu9 elapserint10,
et intra urbem per portum traxerint. In hujusmodi enim certaminibus talia fieri e
sœpe obtingit ll.
Hic cadit, hic surgit; hic gaudet, plorat et ille.
CAPITULUM XXXIII.
De pessima inquietudine Ascalonitarum.
Scientes d autem Àscalonii gentis nostrae paucitatem , ubi magis aestimaverunt
1 IrraeranL a. b. f. n. — * Et accenderunt (ascenderunt. l.) et incenderuni. a. b. f. l. n. — 3 Receperunt.
a. b. F. n. Duplex receperunt. l. — 4 Intérim autem, probitate quadam excogitata, quinque Venetici secunda.
a. b. f. l. n. — 5 Om. qui non tantum a. b. f. n. — 6 Domum unam diripuerunt. a. b. f. n. — 7 Usi
fortuna, intrant urbem, et pueris ibi daobus capitibus amputatis, sine cunctatione. l. — 8 Julii. m. — 9 Noctu
Veneticis. a. b. f. n. — 10 Clepserint. a. b. f. m. n. — 11 Obtingunt. a. b. d. e. f. n. Contingit. m.
• Vide supra, cap. xxiv, p. 455, c. Khaldun. p. 84, 85; Wilken, op. cit. p. 6o; Reinaud,
b De urbis Tyri obsidione cf. Willdm. Tyr. 1. XIII, Extraits, p. 49» 5o.
c. îv, p. 56o et seq.; Ibn Âlatyr, Kamel-Altavarykh, * Id est die xxu° mensis Maii, A. D. ua4.
p. 358; Matth Edes?en. Hist. Armen. t. I, p. i4i; Ibn d Bongars. c. lvi, p. 439.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 465
a nos debilitare, vel dam nu m inferre non pigruerunt molestare*. Nam prope Ihe- a. h*a.
rusalem viculum quemdam , Birrum 1 b nominatum , vastaverunt et concremave-
runt; et, asportatis omnibus reculis2 illic inventis, cum aliquantis mortuis et
pluribus vulneratis abierunt. Mulierculae enim et infantes in turri quadam tem-
pore nostro illic aedificata se intromiserunt, et sic salvati sunt. Itaque per terram
b excurrentes diripiebantf necabant, captivabant, quodcumque malum poterant3 fa-
ciebant, nec erat qui eis resisteret. Intenti enim omnes eramus ad obsidionem\
misericordiam exspectantes supernam, quo tenus5 laborem nostrum Deo factore
et adjutore valeremus consummare. Erat enim impatibile et nocte lucubrare et
die laborare6.
CAPITULUM XXXIV.
De redditione urbis Tyriae.
c Videns autem rex Damasci Turcos suos et Sarracenos, qui erant in urbe circum-
clusi, nullo modo posse de manibus nostris evadere, maluit cum aliquo dedecore
vivos eos redimere, quam mortuos plorare. Quaesivit ergo per interlocutores sa-
gaci consilio quatinus homines suos cum rébus eorum omnibus foras exciperet,
et urbem vacuatam nobis relinqueretc. In quo quum utrinque diu luctaremur,
d obsidibus ambifariam datis7, illi de urbe sunt egressi, et Cbristiani pacifiée intro
gressi. Quicumque autem ex Sarracenis in urbe remanere voluerunt , sub condi-
tions ratiocinio in pace remanserunt.
Sub Cancro Phœbus fuerat ter septies8 ortus,
Quando Tyrus capitur, et redditur, ac superatur,
E Nam nonas Julii contigit boc fieria.
Non est igitur0 cessa nd uni, non est etiara tardandum quœrere Dominum nos-
trum adjutorem in tribulationibus, pium 10, benignum , et precibus 11 pulsare eum ,
ut nobis pulsantibus 12 pium praebeat auditum. Hoc equidem in Iherusalem fece-
ramus13, persaepe1* ecclesias visitando, lacrymas fundendo, eleemosynas imper-
f tiendo, corpora jejuniis afïiciendo. QuodDeus, ut credo, de supernis aspectans,
non reliquit post se benedictionem, sed exaudivit precationem 15 nostram 16. Quod
quum aliquem addiscere rumusculum auribus apertis exspectabamus 179 ecce legati
très festinantissime vénérant, nobis nuntiantes et litteras a patriarcha nostro dé-
férentes, et urbem captam esse innotescentes. Quo audito, clamor jocundissimus
g attollitur 18, Te Deum laudamus ilico vocibus altisonis décantât ur. Signa pulsan-
tur, processio ad Deum19 deducitur20, vexilla in mûris et21 turribus elevantur,
1 Birium. a. b. f. n. — 2 Recalis rébus, a. b. Rébus, n. — 5 Facere poterant. l. — 4 Eramus obsidioni. l. —
5 Quatenus. a. b. f. Quatinus. m. n. — 6 Om. Erat enim die laborare a. b. f. n. — 7 Traditis. a. b. f. n.
— 8 Sex decies. m. — ,° Om. igitur g. m. — 10 Om. pium a. b. f. n. — 11 Precibus sedulis l. — 12 Suppli-
cantibus. a. b. f. n. — 15 Faciebamus. l. — 14 Om. persœpe a. b. f. n. — 15 Deprecationem. a. b. m. n. —
16 Preces nostras. f. — 17 Exspectaremus. l. — 18 llico attollitar. t. — 19 Ad templum DominL a. b. f. n. —
20 Hic cod. e. deest. — 21 Et in. l.
a Cf. Willelm. Tyr. 1. XIII, c. vm, p. 566; c. xti, e De hac urbi» deditione cf. Willelm. Tyr. i. XIU,
p. 573 ; A. D. 1 1 ilx. c. xiii , p. 573.
b « Biiin dictum , qui hodie cetebriori vocabulo Maho- * Unus et vicesimus dies ab ingressu solis in Cancrum
« mena appellatur. «(Willelm. Tyr. 1. XIII, c.xi 1, p. 57 a.) et nonae Julie in vu™ Julii menais diem pariter con-
Gallice Belin. currunt. (Cf. supra, p. 370, annot. I.)
m. 59
Digitized by
Google
466 FULCHERII CARNOTENSIS
a. per omnes vicos ornamenta multicoloria extenduntur, gratiarum actiones depro- a
muntur, nuntii pro meritis digne remunerantur, pusilli et magni pariter congra-
tulantur, puellae1 cantilenis in choreis delectantur. Recte mater Iherusalem
gaudet de Tyro filia, cujus a dextera sedit amodo coronata. Luget et Babilon,
consolatione ejus perdita; cujus adminiculo2 dudum exstiterat sufFulta, cujus
classem quotannis nobis hostilem excipiebat3. Haec vero etsi minora tur pompa, b
augmentatur divina gratia. Nam quae apud Ethnicos4 civitas habuerat in magis-
terio primiflaminem , vel archiflaminem, secundum patrum institutionem habe-
bit5 primatemvel patriarcham in lege Christiana. Ubi enim archiflamines erant,
archiepiscopi 6 Christianorum sunt instituti, qui singulis provinciis praesint7.
Ubi metropolis erat, quae interpretatur mater civitas, metropolitani erant, qui de c
tribus aut quatuor civitatibus intra aliquam provinciam matri et majori8 aliarum
civitatum praesidebant. Ubi autem minores civitates habuerunt solummodo flami-
nes vel comités, episcopi sunt instituti. Porro tribuni plcbis non absurde intelli-
guntur presbyteri, sive reliqui inferioris ordinis clerici. Sic omnis mundana po-
testas his gradibus dignitatum a se invicem distat, id est ut primus sit Augustus, d
vel imperator; deinde Caesares, deinde reges, duces et comités. Sic dicitClemens
papa9, Anacletus, Anicius et plures alii. Demus autem laudes Deo altissimo, quia
non hominum virtute, sed sua beneplacita voluntate, sine sanguinis effusione nobis
Tyrum reddidit, urbem inclytam, urbem fortissimam, et ad capiendum difficilli-
mam, nisi Deus manum apponeret dexteram. In hoc quidem Antiocheni delique- e
runt, qui nullum nobis auxiliumpraebuerunt, neclabori huic adesse voluerunt. Be-
nedica tur autem Pontius Tripolitanus, quoniam adjutor nobis affuit 10 fidelissimus.
Pacificet Deus Antiochenam Ecclesiam cum Iherosolymitana11, quae duae dissident
de Tyria tertia. IHa dicit banc sibi fuisse subditam sub Graecorum tempore. Haec
dicit se esse communitam privilegiis a Romano pontifice. Nam in concilio Alver- f
nensi tam autentico et nominatissimo constitutum unanimi assensu fuit, ut quae-
cumque civitas, mari magno transi to, a paganorum posset excuti jugo, sine contra-
dictioneperenniter obtineretur. Hoc etiam in Antiocbeno concilio, episcopoPodiensi
magistrante, replicatum et concessum ab omnibus est. In Iherusalem quoque dux
Godefridus et domnus Boamundus acceperunt terra m suam a patriarcha Daiberto, g
propter amorem Dei. Identidem Paschalis papa privilegiis suis corrobora vit , et ea
Ecclesiae Iherosolymae transmisit, quibus, Ecclesia Romana sic auctorisante, jure
perpetuo communietur. In quibus privilegiis haec inscripta sic continentur 12 :
CAPITULUM XXXV.
Privilegium Paschalis papa;.
« Paschalis8, servus servorum Dei, reverendissimo 13 fratri Iherosolymitano b pa-
1 Puellulœ. a. b. f. n. Puellalœ in. m. — 2 Auxilio. l. — 3 Om. cujus classem excipiebat l. —
4 Hennicos. a. b. f. n. — 5 Habet nunc. l. — 0 Archiepiscopi in lege. m. — 7 Prœsunt. l. — 8 Majori et matri.
a. b. f. n. — 9 Beatus Clemens papa. l. — 10 Om. affuit u. — 11 Iherosolymitana ecclesia. m. — 12 Hic cod. i.
desinit. — 13 Hic desinit cod. l.
" Bongars. c. lvi, p. 43g. — b Cf. Willelm. Tyr. 1. XIV, c. xiv, p. 6a6.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
a « triarchae Gibelino et ejus successoribus canonice promovendis. Secundum muta- a. na*.
« tiones temporum transferunturetiam régna terrarum.Undeetiam ecclesiasticarum
« parrochiarum fines in plerisque provinciis mu ta ri expedit et transferri. Asianarum
« siquidem Ecclesiarum fines antiquis fuerunt diffinitionibus distributi. Quas dis-
« tributiones diversarum divers» fidci gentium confudit irruptio. Gratias autem
b « Deo, quod nostris temporibus et Antiochiae et Iherosolymae civitates cum subur-
« banis suis et adjacentibus provinciis in Christianorum principum redactae sunt
«potestatem. Unde oportet nosdivinae mutationi et translationi manum apponere,
« et secundum tempus quae sunt disponenda disponere; ut Iherosolymitanae Eccle-
«siae urbes illas et provincias concedamus, quae per gloriosi régis Balduini pru-
c « dentiam, ac exercituum eum sequentium 1 sanguine*, per Dei gratiam, adquisitae
« sunt. Prœsentis itaque decreti pagina tibi, frater carissime et coepiscope Gibeline,
« tuisque successoribus, et per vos sanctae Iherosolymitanae Ecclesiœ patriarchali
« metropolitano, jure regendas disponendasque sancimus civitates omnes atque
«provincias, quas sub prœdicti régis ditione2 aut jam restituit, aut in futurum
d « restituere divina gratia dignabitur. Dignum est enim ut Sepulcri dominici Ec-
«clesia, secundum fidelium militum desideria, competentem bonorem obtineat,
« et Turcorum seu Sarracenorum jugo libéra, in Christianorum manu abundantius
• exaltetur. »
CAPITULUM XXXVI.
De porlionibus circa Tynim distributis.
Expletisb autem apud Tyrum, prout oportuit, negotiis, et triparlita divisione
e dispositis, et aequiparatione congrua, duabus proportionibus scilicet regiae potes-
tati3, et tertia hereditario jure Veneticis, tam in urbe quam in portu, singillatim
contraditis, recesserunt omnes ad sua. Revertente itaque Iherosolymitano patriar-
cha Iberusalem cum Iberosolymitis, Crucem Domini sacrosanctam digna cum4
veneratione suscepit et clerus et populus 1
,5c
CAPITULUM XXXVII.
De signo tune apparente.
f Deinde apparu it nobis sol per unam fere horam fulgore colorifico, in novam
vel jacintinam6 formam commutatus, et in specie lunœ tanquam eclipsi quadam
1 Perseqaentium. n. — 2 Quas supra dicti régis ditionem. a. b. f. n. — 5 Dignitati. u. — 4 Hic cod. b.
deest, cuju8 plurimae paginae desiderantur. — 5 Finit liber primas a Fulcherio foetus, a. Explicit liber primas
a Fulcherio illustri viro compositas. f. g. n. — 6 Jactivam. m.
" Cf.MansiConci7.t.XX( p. ioo5, ubiproverbis; Quœ h Cf. WiUelm. Tyr. 1. XHI, c. xiv,p. 575,576, et
per gloriosi régis Balduini prudentiam, ac exercituum eum p. 55o, 55a.
sequentium sanguine , leguntur hœc : Quœ gloriosi régis Bal- e Hic desinunt cod. a. b. f. et edilio Bongarsiana (n.).
duini ac exercitum [exercituum] eum sequentium sanguine. Que sequuntur sumpta sunt e codd. ce. et M.
59.
Digitized by
468 FULCHERII CARNOTENSIS
a. na4. bicornis 1 transformatus. Hoc accidit quippe ni0 idus Augusti8, hora diei jam prae- a
tereuntenona.Noli ergomirari quum signa vides in cœlis, quia nihilominus ope-
ratur Deus et5 in terris. Sicut enim in cœlestibus, ita et in terrenis transformat
et componit quaecumque et quomodo vult. Quod si mira sunt quae fecerit, mira-
bilior est qui ea fecit. Considéra, quaeso3, et mente recogita, quomodo tempore in
nostro transvertit Deus Occidentem in Orientem. Nam qui fuimus occidentales, b
nunc facti sumus orientales. Qui fuit Romanus aut Francus, hac in terra factus
est Galilaeus, aut Palaestinus. Qui fuit Remensis aut Carnotensis, nunc efficitur
Tyrius vel Antiochenus. Jam obliti sumus nativitatis nostrae loca; jam nobis plu-
ribus vel sunt ignota, vel etiam inaudita. Hic jam possidet domos proprias et fami-
lias quasi jure paterno et haereditario, ille vero jam duxit uxorem non tantum com- c
patriotam, sed et Syram aut Armenam et interdum Sarracenam , baptismi autem
gratiam adeptam. Alius habet apud se tam socerum quam nu ru m, seu generum
sive privignum, necne vitricum. Nec deest huic nepos, seu pronepos. Hicpotitur
vineis, ille vero culturis. Diversarum linguarum coutitur alternatim eloquio et
obsequio alteruter. Lingua diversa jam communis facta utrique nationi fit nota, d
et jungit fides quibus est ignota progenies. Scriptum quippe est : Léo et bos simul
comedent paleash. Qui erat alienigena, nunc est quasi indigena, et qui inquili-
nus est, utique incola factus. Nos nostri sequuntur de die in diem propinqui et
parentes, quaecumque possederant omnino relinquentes, nec etiam voientes. Qui
enim illic erant inopes, hic facit eos Deus locupletes. Qui habuerant nummos e
paucos, hic possident bisantios innumeros; et qui non habuerat villam, hicDeo
dante jam possidet urbem. Quare ergo reverteretur in Occidentem, qui hiç ta-
' liter invenit Orientem? Nec vult eos penuria Deus affici, qui cum crucibus suis
devoverunt eum sequi, imo denique assequi. Percipitis igitur esse hoc mira-
culum immensum, et universo mundo valde stupendum. Quis audivit hactenus f
taie? Vult ergo nos Deus omnes lucrifacere, et ut amicos carissimos ad se ad-
trahere. Et quia vult, nosquoque voluntarie velimus, et quod illi placet benigno
corde et humili faciamus, ut cum eo in aeternum4 féliciter regnemus.
CAPITULUM XXXVIII.
De régis a vinculis liberatione, et obsidione urbis Halapiae.
Omnipotente Deo fa vente, de Turcorum custodia Iherosolymorum rex quarto
kalend. Septembrisc exiit, quum mensibus sedecim5 pauloque magis sub eorum g
vinculis detentus fuisset. Sed quia pro redemptione suî obsides eis electos primitus
contradere oportuit, non omnino liber exiit, quum se et illos incerta et pendula
spe sic anxius obligaverit. Unde consilio necessitati postmodum adhibito, urbem
Caliptumd obsidere acceleravit, quatinus ipsa cohibita, vel obsides suos a civibus
1 Biformis. m. — 2 Om. et d. m. — 5 Om. quœso d. m. — 4 Om. in œternum m. — 5 xu. m.
' Id est die xi° menais Augusti. d Cf. Willelm. Tyr. i. XIII , c. xv , p. 576 , 577 ; Matin.
b Cf. Isai. lxv, a5. Edessen. Hist. Armen. 1. 1, p. i4i, Wilken, op. cit.
• Id est die xxix* mensis Augusti. (Cf. Willelm. Tyr. p. 62 ; Reinaud, Extr. p. 5i.
1. XIII, c xv, p. 576, et supra, p. 454, b.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 469
a ipsis extorquèret, vel forte famé vexatam comprehendere possçt. Didicerat enim a. usi
panis inopia eam valde angustiari. Ab Antiochia magna quadraginta naillibus ci-
vitas haecdiscrepat, quo in loco Abraham", quando de Garram in terça peregripa-
batur Chanaan, pecora sua tam fœtentia quam fœtata in pascuis illic uberrimis
faeiebat opiliones sues pascere, insuper lac eorum in mulctris faeiebat mulgeri,
b deinde coagulari, coagulatum quoquein fiscinis exprimi, et formagiaconfici. Dives
enim crat valde omnigenarum rerum possessione.
Kalixtus papa obiit xm 1 kalend. Januariib.
CAPITULUM XXXIX.
De congrogato exercitu Turcorum ad dispergendam obsidionem.
Anno a Salvatore mundi nato miliesimo centesimo vigesimo quinto, indictione a. n25.
vero m1, quum mensibus quinque Iherosoiymitanus una cum suis Halapiam
c urbem rex cohibuisset, nec quicquam profecisset, Turci, ut soient, non torpidi,
transgresso flumine Paradisiaco Eufrate magno, itinere citissimo properaverunt
ad urbem praedictam, ad dispergendam obsidionem, quam gens nostra jam diu
apposuerat circa illam. Verebantur enim, nisi citissime subvenirent, in proximo
eam fore capiendam. Fuerunt autem septem millia equitum, camelorum quoque
d annona et alimentis onustorum, ad quatuor fere millia. Sed quoniam adversus
eos praevalere nostri non potuerunt, necessario cesseront, et ad oppidum eis
proximum, Cereph2c nominatum, die sequenti diverterunt. Erat enim illud nos-
trum. Turcorum quidem pars una nostros aliquantisper quum insequerentur,
duos de suis probioribus equis dejectos atque peremptos illic amiserunt; nos vero
e clientem unum, sex quoque tentoria. Accidit adventus eorum quarto3 kalend.
Februariid. Sed quia noctu repentini advenerunt, propterea facilius imparatos nos
invenerunt et confuderunt. Vilissimum ergo dictu, inbonestum scitu, taedium
relatu, pudor auditu! Sed qui hoc narro a veritate non devio. Quid ergo? voluntati
Dei quisresistitPVcrum est autem proverbium, quod quidam sapiens dixit: Fatura
f non pagnant, nec se superari sinunt. Erat hoc vere futurum, sed nemini prœsci-
tum. Si enim fuisset praescitum, nunquam posset fore futurum, quia de medita-
tione veniret ad nihilum sine voluntate. Nam cassaret qui praesciret, ne ad factum
res exiret. Rex autem deinde secessit Antiochiam, Goscelinusque cum eo. Obsides
vero, quos posuit pro se rex quando de vinculis exiit, neque sunt redditi, neque
g redempti. Itaque tam Iherosolymitani quam Tripolitani omnes ad sua remeave-
runt. Obviât autem divina dispensatio ei quem prosperiorem facit humana
probitas, ne cui convenit ampliari patiatur. Remordet etiam merito malignos, ne
longa felicitate luxurient4. Quisenim alius vel bonorum dator, malorumve depul-
sor, quam rector ac medicator mentium Deus, qui ex summa cœli spécula uni-
1 xii. m. — 2 Careph. m. — 3 uf. m. — 4 Om. Remordet etiam luxurient m.
" Gènes, xi, 3i. Arabice Cafartab vel Keferthabe. (Vide supra, p. g5,
b Id est die xx° mensis Decembris, A. D. 1 12 A. (Cf. annot. d. et p. 27?, annot. b.)
Willelm. Tyr. /. c. p. 577.) d Id est die xxix° mensis Januarii, A. D. H25.
e «Capharda. n (Willelm. Tyr. I. XIII, c. xvi, p. 579.)
Digitized by
Google
A. ii*5.
470 FULCHERII CARNOTENSIS
versa conspicit et discernit ? qui Tyrum urbem fortissimam et gloriosissimam nobis A
Christianis suis paulo ante bénigne tradidit, et possessoribus ejus abstulit, nunc
ei manum retrahere libuit. Fortassis fidelioribus agricplis vineam suam excolere
reservavit, qui fructum inde ei ubertim reddere velint vel valeant opportuno in
tempore. Quidam quidem quum plus habent minus valent, nec largitori bonorum
gratias quantas debent exhibent, verum etiam Deo in his quae votis illi promittunt b
sese fallentes, item itemque mentiendo fallunt.
CAPITULUM XL.
Quod rex in Iherosolymis cum gaudio sit receptus.
Quuin autem duobus fere annis tentus et vinculis compeditus a paganis atro-
cissimerex fuisse t, Iherosolymam , sua revisurus, rediit, quem tertio non. Aprilis'
universi processione celebri suscepimus. Qui parum apud nos commoratus, Antio-
chiam festinanter rediit mandatas1, Turcis terrain illam jam vastantibus, quorum c
potentior Borsequinusb erat nominatus, junctis sibi sex millibus militum.
CAPITULUM XLI.
De Veneticis, qui rêver tentes insulas imperatoris vastaverunt.
Tune temporis usque ad nos divulgatur Veneticos, post Tyrum captam, in re-
pa tria tu suo insulas imperatoris per quas praeteribant, Rhodum videlicet et Mo-
thonem, Samum quoque et Ghium violenter comprehendisse , pariterque mœnia
diruisse , pubères et puellas miserabiliter captivasse, pecuniam multimodam secum d
asportasse. Sed quoniam emendare hoc nequivimus, in visceribus intimis hoc au-
dientes pie condoluimus. Hi enim adversus imperatorem, is quoque contra Ve-
neticos crudelissime tune utrobique desœviebant. Inimici enim erant adinvicem.
Sed vae mundo ab scandalis! vae illis etiam per quos scandala eveniuntc! Si culpa
est imperatoris, maie quidem ipse imperat. Si autem Veneticorum, ipsi sibi dam- e
nationem adquirunt. De superbia quippe peccata procedunt universa. Nonne
superbit homo, quando facit quod prohibet Deus? Habent Venetici ulciscendi se
occasionem, habet et imperator defendendi se, ut ait, justiorem. Insontes autem
in medio positi et eorum injuriae non obnoxii luunt et injuste perdunt. Sed
quid praeterea dicendum est eis2 qui, raptu piratico, peregrinis Dei et Iherusalem f
pro amore Creatoris, cum labore et angore tantimodo euntibus in pelago, mala
quae possunt facere non desistunt? Si beatificari Domino dicente merebuntur mi-
1 Om. mandatas m. — 2 De his. d.
' Id est die m* menais Aprilis, A. D. î ia5. ceps. (Cf. Reinaud, Extr. p. 35; Ibn Khatdun. op. cit.
h Casim Eddaula Acsoncor Borsakensis. (Wilken, p. 78.)
op. cit. p. 53 et annot. c.) Erat ille erairus Mauselae prin- e Cf. Matth. xviii , 7.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 471
a sericordes, quid contrarii pietatis récipient pro inlpietate sua immisericordes ? Ma- a. i 1 25.
ledicuntur, excouimunicantur, et impœnitentes perfidi monuntur. Descendunt
ultro taies in infernum viventes. Apostolico non obediunt, patriarcham contem-
nunt, sanctorum patrum dicta vilipendunt. Scio, scio quod eis dicere non formido.
Futurum enim est quod audient a Domino judice valde severo: « Nescio undesitis',
b «quia januam vobis aperiri clamatis. Et tarde venitis, et nibil boni vobiscum
«affertis. Immo janua jam clausa est. Noluistis olim1 me au dire, nec amplius
t dignor vos auscultare. Qui quondam clama vi, Venite, nunc omnino dico : Dis-
• cedite. Dico, dico, amen dico, datam septentiam nullatenus commuto. » Quod
autem superest, horribile est et impatibile; sed perpetuum pro mentis vae! Re-
c rum autem ordinem continuandi gratia, et ne intercisa pendeat historia, summa-
tim singu)a designare satagam.
CAPITULUM XLII.
De malis a Borsequino perpetratis, et de praelio contra ipsum gesto.
Igitur Borsequinus, cujus tam probitatem quam improbitatem ordiri jam cœ-
pimus, quum paulatim per singulos dies ejus concresceret exercitus, oppidum
quoddam vocitatum Cafardam2b obsidione arcuit, et arcitum comprehendit. Quod
d ei tradiderunt qui tutores ejus erant , quum diutius obtinere nequirent , nec
subventum aliunde habere sperarent. Necdum rex noster illuc pervenerat, nec
cornes Tripolitanus quem secum illuc ducebat. De Iberosolymitanis autem paucos
babebat, quoniam in praesenti et in pneterito anno valde fatigati fuerant. Nam
quomodo tôt labores assidue tolerare poterant, quibus vix uno mense in domibus
e suis quiescere licebat? Certe crudelis corde est qui eis qui circa Iherusalem inha-
bitant pie non compatitur, qui die ac nocte in Domini servitio gravissime tribu-
lantur, qui etiam, quum de hospitio suo exeunt, ne reverti postea possint timidi
ambigunt. Si longe tendunt, necessario alimentis suis et utensilibus onerati ince-
dunt. Si pauperes vel agricolae aut lignarii sunt in saltibus et lucis , yEthiopum
f insidiis aut capiuntur aut necantur. Hinc Babilonii terra et mari, ab Aquilone
vero Turci plerumque accurrunt subitanei. Praesto quippe sunt aures et attentœ
ad cornicinem audiendum, si forte increpuerit bellicus tumultus. Quod nisi in-
terdum peccando deviaremus, amici rêvera Dei omnino essemus. Borsequinus
autem bumileni Syriam proculcans, et quid ei magis sit commodum sollicite
g exquirens, Sardanaium castrumcobsedit. Sednihil illic proficiens, ad municîpium
Hasard nominatum exercitum suum convertit, quod statim obsessum machinis et
tormentis vehementissime coercuit. Cui rex Damascenorum quum properasset
mandatus adjutum, audito régis nostri3 adventu, jam callide Borsequinus ten-
toria sua collecta cum sarcinis suis formidolosus emiserat. Et quum usque ad
h comprehensionem jam castrum angeretur, et tempus ad bellandi effectum nostros
artaret, ecce rex venit cum tredecim cuneis ordinatissime praeparatus. Ad cujus
1 Om. ohm m. — 2 Catphardarn. m. — 5 Om. nostri m.
" Cf. Luc. xin, a5 et 27. d Hazarth (Aïn Zaria), ap. Will. Tyr. 1. VII, c. m,
b Cf. Willelm. Tyr. 1. XIII, c. xvi, p. 579. p. 280; sive Ezas, ap. Reinaud, Extraits, p. 4i. (Cf. su-
c Vide supra, p. a, annot. a. pra, p. 26A, annot. e.)
Digitized by
472 FULCHERII CARNOTENSIS
a. hî5. cornu dextrum Antiocheni constitutisunt. In laevo veroduo comités, Tripolitanus a
videlicet atque Edessenus; rex autem in tertio cum densiore et posteriore; quum
in una et viginti phalangibus Turci divisi essent , multitudo nempe erat copiosa.
Jamjamque arcus tentos.in brachia de manibus deponebant, et cominus ensi-
bus extractis nudatisque dimicabant. Quum rex hoc viso haud diutius tardans, ora-
tionum munimine et signo Crucis armatus, exclamando Adjuva Deus, et tubis b
vehementer insonantibus, impetum in eos et fecit et fieri praecepit. Non enim
pugnam incipere audebant, quousque rex jussisset, Turcis siquidem potentissime
primitus resistentibus. Denique Conditore universorum opitulante, desperatione
tabuerunt, et strage sub magna confusi in fugam et dispersionem quibus licuit
conversi sunt\ c
Quinquies exortis 1 in quinis quinque Geraellis
Claruit boc bellum, Domino prcestante triumphum;
Idibus in ternis quum Junius œstuat aurisb,
Hoc geritur bellum Domini decus ad mémorandum.
CAPITULUM XLIII.
Quanti in ilio praelio sint occisi.
De numéro autem occisorum vel sauciatorum comprehendi veritas nec in hoc d
nec in alio quolibet bello potest , quum nisi sub aestimatione talis summa a ne-
mine taxetur. Sed multotiens varietas scriptorum utique fallacia est, quae quidem
fallaciae causa profecto adulatio est, dum victorum laudes accumulare, virtutem-
que patriae extollere vel praesentibus vel posteris student. Unde lucidissime patet,
quoniam tali impudentia mentiendi et occisorum hostium numéro adjiciunt, et e
amicorum damna minuunt, vel omnino réticent. Retulerunt autem nobis qui
bello interfuerunt duo millia militum Turcorum exstitisse peremptorum, ipsis qui
evaserant Turcis testificantibus. Sed de equis utrarumque partium in fini tu s nu-
merus fuit, angore et fatigatione sive siti exstinctis.
i^stus erat, magnusque labor 2 geminaverat aestum; F
Pugna gravis geritur, furit hic, occidit et ille;
Is fugat, ille fugit, post casum nemo resurgit;
Sanguine cœsorum campique viaeque rubescunt,
Gandent loricœ, lucent galeae frameaeque
Clarifica specie, per campos undique jactae; q
Projicit hic scutum, pharetram jacit ille, vel arcum.
Nollet Borsequinus scutica tune carere, et mallet Tuldequinus urbe Damascena
nudipes inesse, et suam toparchiam sollicite servare. Amiserunt itaque Turci
quindecim satrapas in congressu illo. Npstri vero non amplius quam viginti
homines, quorum quinque milites erant. Mille quidem centumque milites nostri n
fuerunt, quando praelium commissum est. Turci autem quindecim millia mili-
tum. De nostris vero duo millia peditum.
1 Exiortis. cm. — 2 Calor. d.
' De hoc praelio cf. Willem. Tyr. I. c. Matth. Edessen. b III idus Jun. itemque vicesimus quintus dies a Ge-
p. 1 43-i 45; Kamel Altavarykh , p. 353; Reinaud, Ex- minorum exordio pariter in xin"* diem menais Junii
traits, p. 55. incidunl. (Cf. supra, p. 3yo, annot. 6.)
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 473
CAPÏTULUM XLIV.
De redemptione filise régis.
a Quum autem non nisi paucis diebus apud nos postea moratus esset Borsequi- a. m5.
nus, praetergresso Eufrate flumine, in sua repatriavit, nihil honoris, sed doloris et
plangoris amicis suis in Parthia relaturus. Et qui hue venerat minax et cornutus,
Dei gratia rediit mutilatus et consolatione viduus. Deinde quum rex noster filiam'
suam aetate quinquennem, quae in obsidatu detenta fuerat, et aliquantos familiares
b suos similiter compeditos redemptione nomismatum adeptus fuisset, sicut utrin-
que pactum fuerat, Iherusalem contendit gratiarum actiones Deo acturus, et de
praelio contra Borsequinum magnifiée patrato eum obnixe laudaturus; et merito
laudaturus, et gratias acturus; quia quum jam diuturno tempore pessundatus, et
in parte subteriore rotae locatus, et vilissime et miserrime fere fuerat traditus, nunc
c opitulante Deo in decus pristinum restitutus est et corroboratus.
Sena decennia, bina triennia praeterierunt ,
Ex quo natus sum , quoad hune pervenimus annum b.
Quod superest vite Deus ordinet et regat œque.
CAPÏTULUM XLV.
De castello a rege œdificato.
Hoc in anno, mense Octobri, aedificavit rcx castellum unum in monlanis
o Beritti, et terra bonorum satis feraci. Hune montem Glavianumc vocant, a digla-
diando, quia ibi rei digladiabantur, qui apud Berittum damnandi judicabantur.
Abest autem ab urbe ipsa sex milliariis. Et quia ruricolae Sarraceni tributa lc-co-
rum reddere antea nolebant, postea vi cohibiti reddibiles exstiterunt.
—
CAPÏTULUM XLVI.
De expeditione régis et praelio rum Turcis.
Deinde d paravit rex prolectionem suam in Syriam versus Damascum, rupta
e pace in ter regem et Tuldequinum, ubi très vicos optimos cepit, profligavit, prae-
cipitavit; et praeda rapta quanta potuit, ad sua rediit. Quam quidem rapinam
quum equitibus suis vei participibus aequo divisisset, vel solito jure distribuisset,
' Haec est Jueta, filia junior régis, quam postea re- b A. D. na5 sexagesimum sextum annum compie-
gina Melissenda, soror ejus, monasterio Sancti Lazari, verat Fulcheri?is. Natus erat ergo A. D. io5g.
in Bethania, praBfecit. (Cf. Willelm. Tyr. I. XIII, c. xvi , c Gallice Mont Glainen. (Cf. WiHelm. L XIII, c. xvi,
p. 58o; 1. XV, c. xxvi, p. 699; Matth. Edessen. I c. p. 58o.)
p. i3g; Reinaud, Extraits, p. 5o, 55.) d Cf. Willelm. Tyr. 1. XIII, c. xvn, p. 58 1, 58a.
m. 60
Digitized by
Google
A. ns5.
474 FULCHERII CARNOTENSIS
postridie in terra Philistiim expeditionem suam convertit. Tune apud Ascalonem k
novi recentesque convenerant, qui de Babilonia illuc missi fuerant. Guneus mi-
litum probitatem suam in terra nostra monstrare cupientes, jam victores se fore
arbitrabantur. Quos quum vidèrent civitati praedictae levatis signis appropinquare,
exierunt contra eos cum magna vociferatione et audacitate. Et quamlibet rex non-
dum in prima acierum suarum fronte advenisset, quia in posteiïore parte sol- b
licitus se retardabat, ut suis callide fugientibus, si nécessitas urgeret, adjutor exis-
teret; anteriores nostri cursores animi non inopes adversus eos inedicibili impetu,
Adjuva Dens exclamantes, irruerunt. Quos cum tanta virtute et animositate incul-
cantes et opprimentes1 intra portas urbis, feriendo, prosternendo, et occidendo
impulerunt, ut, quantum aestimare licet, si aliquanto magis de gente parata illic c
haberemus, proculdubio cum illis communiter introire possent qui persequeban-
tur. Remanserunt itaque Ascalonitae, mortuos suos ultra quadraginta de melioribus
lugentes et lamentantes, et de hoc infortunio insperatovehementer admirantes. Rex
autem, tubis significantibus, ultra et prope urbem, nocte illa sub tentoriis con-
quievit. Quod si habuerunt gratia Dei quietem, hostes nostri noctem illam duxe- d
runt insomnem et tristem. Nam, ut ait Joseplius, nimis confidens incautus est,
metus autem providentiam docet. Sciendum quod die illa nullam praedam nostri
cursores circa urbem invenerunt. Nam de adventu régis praescii, jam pecora sua
universa providenter absconderant.
CAPITULUM XLVII.
Quod Sarraceni per columbas suas litteras transmittant.
Morale est enim 2 Sarracenis in Palaestina degentibus, ut per columbas, ad hoc e
officium doctas, de civitate in civitatem3 sagaciter transmittant', quae scriptorum
vectrices ad domicilium jam sibi dudum cognitum déportent; quae scripta in scedu-
lis, et super chines columbarum consuta, inventis legendo insinuent quid postea
fieri debeatur. Quod tune ita factum clarissime est compertum.
CAPITULUM XLVIII.
De varietate consuetudinum.
Igitur secundum divisiones terrarum varietates existunt utique rerum et con- f
suetudinum. Alios enim usushabet Francia, aiios equidem Anglia, alios iEgyptus,
alios vero India. Differunt etiam in volucribus, différant in piscibus atque in arbo-
ribus. Nunquam in Palaestina vidi balenam, neque lampredam ; nec in volucribus
picam, sive curucam. Illic autem habentur onagri, cirogrilli, neenon et hiena,
1 Om. et opprimentes m. — 2 Om. enim m. — 3 Civitatem litteras. m.
9
* Cf. Estoire d'Eracles, Hist. occid. t. Il , p. a6i et 329 , annol. b ; Raimund. de Aguilers. c. xix , supra , p. 291 , d.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITÀNA. 475
a quae mortuorum effodit busta. In arboribus illic non vidi populum, neque taxum, a. u»5.
neque corillum, aut sambucum,aut ruscum, nec acerem ullam.
CAPITULUM XLIX.
De diversis generibus bestiarum et serpentium in terra Sarracenorum.
Nuper vidimus omnes apud Neapolim bestiam quamdam cujus nomen nullus
hominum novit, nec audivit; facie qua hircus, collo ut aselli crinito, ungulis bi-
fidis, cauda vitulina, ariete majore m l. In Babilonia quoque est alia bestia', quam
b chymeram vocant, quae non rétro, sed ante alta est; super quam in diebus ma-
joribus pallium extendunt optimum, piïncipi suo cum magnis aliis apparatibus
servituri2. Est et corcodrillus3 malum quadrupesb. In terra et in flumine pariter
valet. Linguam non habet, maxillam movet superiorem , morsusejus horribili tena-
citate conveniunt. Pierumque ad viginti ulnas longitudinis evalescit. Qualia an-
c seres edit ova, nec alibi fœtus premit, quam crescentisc Nili aquae non possunt
pervenire. Armatus est unguium immanitate. Noctibus in aqua degit, per diem
humi adquiescit. Circumdatur maxima cutis firmitate. In flumine quodamd Caesa-
riensis Palaestinae modo haec quadrupedia similiter habentur; sed non ex longo
tempore dicunt illuc fuisse alla ta de ipso Nilo dolositate maligna, ubi jam damna
d quamplurîma in territorio illo saepe perpétrant et animalia dévorant
Ippotamus*6 in eodem flumine Nilo ac solo nascitur, et in India maxime : equo
similis, et dorso, et juba, et hinnitu, rostro resupino, ungulis bifidis, aprinis5
dentibus, cauda tortuosa. Noctibus segetes depascitur, ad quas pergit aversus, astu
doloso , ut fallente vestigio revertenti nullae insidiae praeparentur. Sunt quidem
e corpore majores quam elephanti. Haec et alia, pusilla et magna, Deus créât uni-
versa. Et quia placent ei creare, et nobis debent placere, et proinde laudes ei dare.
Veris draconibus ora sunt parva et ad morsum non dehiscentia, sunt et artae
fistulae, per quas trahant spiritus et linguas exerant. Quippe non in dentibus, sed
in caudis venenum babent, et verbere potius quam rictu nocent. Exciditur e cere-
f bris dracontias lapis f. Dracog maximus est omnium serpentium sive animantium
quae sunt super terram, qui saepe ab speluncis abstractus fertur in aerem, conci-
taturque propter eum aer. Est autem cristatus. Si quem ligarit, occidit; a quo nec
elephas tutus est sui corporis magnitudineh. Gignitur in India, et in iEthiopia in
ipso incendio jugis aestus. Circa semitas delitet per quas elephas graditur solite;
g crura ejus nodis alligat6, et suffocatum perimit. Pedes non habet.
In Asiatica Scitia7 sunt grypphes8i alites ferocissimi, ultra omnem rabiem sae-
1 Major est. d. — 2 Celebriter serviturL d. 3 Cocoirillus. d. M. — 4 Hyppopoiamus. d. Appotamus. m. —
5 Et prurigineis. d. — 6 lïligaU d. m. — 7 Asia Scythica. m. — 8 Frigriphes. m.
* De his bestiis cf. prœcipue quae ex Lucano de- d Quod flumen Nahr-el-Akhdar sive Nahr-Coudeire
prompta sunt, in Hist. occident, t. II, p. b'jb et seq. ; et Arabes dicunt. (Cf. Guérin, De ora Palœstinœ, p. 6a, 64.)
Solini Polykistor. cui adjectœ sunt Cl. Salmasii Plinianœ " Cf. Solin. ibid. p. 6i.
exercitationes , Paris. 1 6 a g . 1 Cf. continuât. Willelm. Ty r. Hist. Occid. t. II , p. 58 1 .
k Cf. Solini Polykistor. cap. xxxn, 1. 1, p. 6o. ' Ci Solin. cap. xxx, p. 56.
e Rectius : quam quo crescentis, etc. Plurimi sunt in K Ibid. cap. xxv, p. A7.
hac ultima parte loci corrupti, qui cod. deficientibus , 1 Ibid. c. xv, p. 35.
nisi temere emendari non possunt.
60.
Digitized by
Google
476
FULCHERII CARNOTENSIS
À. 1125.
vientes. Sunt et Hircaoi gens sylvis aspera, copiosa immanibus feris, fœta tigri- a
bus. Quod bestiarum genus insignes maculis note fulvo nitent. Pedum motum
nescio velocitas an pervicacia magis adjuvet. Nihii tam longum quod non brevi
pénètrent; nihii adeo antecedit ut non illico assequantur. Sunt et pantherae' in
Hircania , minutis orbiculis superpictae. Tradunt odore earum et contemplatione
arnienta mire affici, atque ubi eas persentiscunt properato convenire, nec ter- b
reri nisi sola oris torvitate. Eas veneno frequentius quam ferro necant, lenta illis
vivacitas. Est alce mulis comparanda, adeo propenso labro superiore, ut nisi
recedens in posteriora vestigia pasci nequeat.
Caméléon b nascitur in Âsia plurimus, animal quadrupes, facie qua lacertae, nisi
crura recta1 et longiora ventri jungerentur. Prolixa cauda, eademque in vertigi- c
nem torta, hamati ungues subtili aduncitate, incessus piger, corpus asperum,
cutem qualem in corcodrillis deprehendimus, hiatus ejus aeternus, ac sine ullius
usus ministerio. Impetibilis est coraci. A quocumque interfectus est, victorem
suum perimit interfectus. Nam si vel modicum aies ex eo ederit, illico moritur.
Sed corax habet praesidium ad medelam , sumpta fronde laurea récupérât sanita- d
tem. Corpus sine carne, vitalia sine linea, cuicumque se conjunxerit, concolor ei
fit. Salamandra Graece vocatur, stellio Latine ,
Steiiio flammipotens, salamandra , caméléon horrens,
Nomen inest trinum, sed simplex corpus et unum.
Aies est pegasusc, quae nihii equinum praeter aures habet. Quidam d populi adeo
sunt proceri, ut elephantos velut equos facillima insultatione transilient. Est et e
gens quae in juventute cana sit, nigrescat in senectute. Leucocrota* est bestia,
quae velocitate praecedit feras universas, asini feri magnitudine, cervi clunibus,
pectore ac cruribus leoninis, capite cameli, bisulca ungula, ore adusque aures
déhiscente, dentium locis osse perpetuo. Haec quoad* formam, nam voce loquen-
tium hominum sonos aemulatur. Mantichoraf nomine in ter haec nascitur, triplici f
dentium ordine coeunte, vicibus altérais, facie hominis, glaucis oculis, sanguineo
colore, corpore leonino, cauda velut scorpionis, aculeo spiculata3, voce tam4
sibila, ut imitetur modulos fistularum. Humanas carnes avidissime affectât, pedi-
bus sic viget, saltu sic potest, ut morari eam nec extentissima spatia possint, nec
obstacula latissima. Sed quis potest in hoc mari tam magno et spalioso tôt et tanta g
Dei magnalia vel scire, vel exquirere; in quo versantur totanimalia, et reptilia,
quorum non est numerus? Hoc autem quod dixi tantillum, a Solinog, exquisitore
sagacissimo et dictatore expertissimo 5, prout valui6, excerpsi. Sed quod item
Alexander Magnus in India repperith et vidit, si non cuncta, tamen aliquanta in
posterioribus indicabo. h
Nunc abit hic annus; rector Deus exstet alius
Temporis ad ritum; modo transilit annus in annum.
1 Curta. m.
6 Malui. m.
2 Quod ad. c. — 3 Om. aculeo spiculata d. — * Tantum. u. — 5 Dictatissimo. u. —
" Cf. Solin. op. cit. cap. xvn, p. 37.
b Ibid. cap. xl, p. 71.
• Ibid. cap. xxx, p. 56.
' Ibid. cap. lu, p. 79.
• Ibid. p. 80.
' Ibid. I c.
1 Cf. Solin. Polyhistor. locis pluribus.
k Cf. Continuât. Willelmi Tyr. gallice scriptam, t II,
p. 586 et seq. et Alexandri epistolam ad Aristotelem,
De sita et mirabilîbus Indiœ, incod. 4877, 488o, 85 18,
85ig, qui in Biblioth. Paris, asservantur. De quibus
vide virum doctissimum , collège m nos l ru m , Berger de
Xivrey, Notices et Extraits des manuscrits , t XIII, p. 207,
209, 212.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA.
477
CAPITULUM L. •
De expeditione régis Hierosolymorum contra regem Damascenorum.
a Anno a Natali dominico millesimo centesimo vigesimo sexto, indictione in, cele- a. h*6.
bratLs in lherusalem Natalitii ejusdem diebus festis, conflavit rex exercitum suum,
in regem incessurus Damascenum 1 *. Et facto conventu* suo monitupraeconario,
tota Iherosolymitana regio ad hoc commota est pede et equo. Joppeni et Rama-
tenses, et qui erant in Lidda, meantes per Neapolim, iter egeruntsuum per Sci-
b topolim , haec est Besan b. In septentrionali autem tractu Achonitae et Tyrii. Hi vero,
in quorum rex praeerat collegio, linquentes ad dexteram urbem Sephorim et
montem Thabor, venerunt Tyberiadem. Quibus Iherosolymi simul conglobati,
Jordane transito, sub tentoriis suis cuncti jocunde quieverunt.
Tempus erat clarum, quoniam sine nube serenum,
C Et sextae décimas5 renitebant cornua lunée e.
Antelucanum autem , quum castris egrediendum erat, indicium lituus fecit.
Tune vero tabernacula colligunt, et ad profectionem cuncta instruunt. Mulos et
ju mérita camelosque sarcinis onerant, ad quod multum tumultuabatur. Rudunt
asini, blaterant cameli, hinniunt equi. Quum autem praeduces viatoribus tra-
D mitem insinuare cœpissent, cornibus item una personantibus, viam quam sibi
utiliorem noverunt accu rate carpserunt. Et quum terram hostilem profundius
introissent, levatis signis, incedere sapientius sategerunt, et armis suis se munie-
runt, ne inopinato periculo perturbarentur. Tune transierunt Caveam Roob, et
terram Damascenorum introierunt, et ultra Meddamd duabus noctibus pausave-
e runt. Ubi quoddam oritur flumen6, quod extra mare Galileae versus Scitopolim
descendit, et Jordani se jungit. Tune siquidem unam turrim ante se inventam
praecipitaverunt. Itaque ad castrum Salomeftf nominatum venerunt. Unde Syri
• Christiani habitantes in eo cum processione sua exierunt obviam régi. Postmo-
dum vero venerunt ad vallem, quam Marcisophar5g vocant, hoc est in pratariis6
f Sophar, ad iocum in quo Paulus apostolus a Domino colaphum accépit h, per très
dies visum amittens, duobus ibi diebus moram facientes. Illinc aspexerunt tentoria
Damascenorum, exercitum nostrum ibiexspectantium. Et quum Tuldequini régis
filius* equitum circiter tria millia studiose adductans undecumque potuit con-
traxisset, àd patrem pugnabundus rediit, et die uno7 ante bel] uni genti suae ag-
g gregatus est. Nec mora longior, ordinatae sunt in parte nostra tam militum quam
peditum acies duodecim ut ab alterutra corroboraretur caterva, si nécessitas
admoneret. Et quum de pane sanctificato post missam auditam communicati es-
1 Damascum. m. — 2 Extraventu. m. — 3 Septemdecimœ. m. — 4 Solone. m. — 5 Marchisophar. m. —
6 Imperatoris. m. — 7 lllo. m.
" Œ Willelm. Tyr. 1. XIII , c. xvm, p. 58a; Ibn 8 Mergisafar, ap. Willelm. Tyr. /. c. p. 583. « In Merdj-
Alatyr, Kamel- Altavarykh , t. I, p. 37a; Ibn Khaldun. « Sefer. » (Ibn Rhaldun. p. 86.) « Ad vicum Schakhab, in
p. 86 ; Wilken , p. 63. • campo Safr. » (Wilken 9 p. 63.) ■ In Merdj-Alsoffar • ( id
b Hodie Bison sive El-Baïsan. est in prato sofiar). (Cf. Kamel» Altavarykh, L c.)
e Hoc est xin° die Januarii. h Act. ix , 8 et seq.
d Mêdan, ap. Willelm. Tyr. I. c. p. 583. 1 Thadsch el Moluck Buri, siveTadj el Mouluk Buri,
* Hic est rivulus nomine Moyet-Bisan. qui post Tuldequini mortem, A. D. na8 Damascum
1 Salem vel Salumias, hodie Salim. rexit. (Cf. Ibn Khaldun. Le.)
Digitized by
Google
478 FULCHERII GARNOTENSIS
a. na6. sent omnes, factus est utrinque congressus; et bellare incipientes, Adjuva Deus a
exclamaverunt, vociférantes. Turci quoque et exclamaverunt, et acerrime dimi-
caverunt. Et quos quasi jam victos antea vilipenderant, eorum mirant probitatem
admira ti sunt. Et déficiente illis spiritu, timoré et pavore exterri ti de fuga cogi-
taverunt. Fugit Tuldequinus, fugit filius ejus. Et quamvis nostros. illi ultra omnera
modum coartarent, crescente illis magis magisque spiritu, constantes et animi b
compotes exstiterunt. Tantus tamen nimbus sagittarum ingruebat a Turcis, ut
nulla pars corporis ab ictu et vulnere tuta esset Christianis. Nulla quippe nostris
unquam tumultuosior, nulla terribilior pugna fuit. Discursus circumcursantium
atque fremitus, itemque impetus erat nimius. Salpices et cornua vehementer con-
crepabant. Accincti ergo nostri a Turcis circumcirca jam plerique sauciabantur; c
et quum quatuor fere1 milliariis fugitantes tolerando calluissent, vellent nollent
conversis ad eos vultibus, spiritu repleti martio pugnare cœperunt.
Sacra die belli nituit Conversio Pauli a,
Quem Deus elegit.
Hora diei tertia incepta est lis bellica, de qua finem dat vespera Dei2 data vie- d
toria. Gravis quidem pugna ignominiosa est fuga, sed tolerabilius est infirmum
vivere, quam mortuum in aeternum plangere. Itaque Turci elegerunt fugam, ut
retinerent vitam. Duo siquidem millia, et paulo plus, de Turcis detruncati reman-
serunt in campis. De peditibus autem non est numerus. De nostris vero quatuor-
decim équités, et octoginta pedites. Optime se habuit rex noster in die illa, cum e
omni equitatu suo, neenon et clientela, cum quibus omnipotens Deus in prae-
sentiarum affuit. Fugit rex Syriae cum quibus potuitb. Rex autem Solimae cum
triumpho laetus rediit. Quumque remeare statutum esset, accinxerunt turrim
unam, et ceperunt eam cum nonaginta sex viris. Quibus interfectis, aliam3 com-
prehendit rex, cum viginti Turcis in eam fugitivis. Quam quum vidèrent a f
nostris circumfodi et lapides ingentissimos extorqueri, et se et arcem perterriti
tradiderunt régi, quos eo pacto abire facit, sed turrim dirui fecit. Necessarium
autem valde videbatur hanc exscindi, ne multos sui munimine ad defectionem
invitaret. Nam et salutis spem habitatoribus certam, et aggredientibus haesitatio-
nem atque formidinem praestare poterat. Taedebit forsan historiae auditores, si g
omnia quae in bello vel belli gratia, tam vi quam astutia quae gesta sunt, reci-
tentur. Assumebant enim Damasceni lectos agilitate juvenes, qui cum armis suis
post equitum terga sederent, et quum ad hostem ventum esset, equis desilirent;
et continuo pedites ipsi , ex alia parte equitibus per quos advecti fuerant dimi-
cantibus, hostem perturbarent.
CAPITULUM LI.
De obsidione urbis Raphaniae et de Sabbatico flumine.
Scriptum quippe est : Nihil ex omni parte beatum0. Beari enim in hac parte non h
1 Om. fere u. — 2 Diei. m. — 3 Aliam continuo. d.
* Id est die vigesimo quinto menais Januarii, anno nis in hoc bello victiac fugati fuerunt. (Cf. Wilken, op.
Domini na6. cil. p. 63.)
k Si fidem Abulfeds adbibeas, Christiani a Turcoma- • Cf. Horat. Od. U, xvi, 27.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 479
a potuimus, quum quatuordecim ibi milites probissimos amisimus, praeter peditcs A- l,a6-
aliquot similiter strenuos. Sed quantum ad stragem de illis factam, hoc mini-
mum est. Interpretatur autem Damascus, oscûlum sanguinis, sive sanguinem bi-
bens. Legimus in Damasco sanguinem Abel fusum fuisse. De cruore enim occi-
sorum possent Damasceni lambere, possent etiam de ipso cernui potare. Regresso
b denique cum excrcitu suo rege in Iherusalem, diem festum et gratuiatorium uni-
versi duximus. Et post pusilium rex, motus prece comitis Tripolitani', proficiscitur
in auxilium cjus, ad obsidendum oppidum quod Raphaniamb nominamus, extra
Libanum montem situm. In qua videlicet regione, ut narrât Josephus% inter
Archas et Raphaniam civitates (luvius médius fluit, qui quoddam peculiare habet
G miraculum. Nam quum sit quando fluit plu ri m us, atque 1 meatu segnis, tamen
interpositis sexdiebus, a fontibus deficiens siccum exhibet locum videre. Deinde
quasi nulla mutatione facta, septimo die similis exoritur, atque hune ordinem
semper eum observare pro certo compertum est. Unde etiam Sabbaticus appella-
tus est, a sacro Judaeorum septimo die sic nominatus. Princeps vero Titus ali-
d quandiu Beritti commoratus, et inde reversus, et per omnes quas abibat2 Syriae
civitates magnificentissima celebrans speclacula, hune conspiciens (luvium na-
tura cognitione dignissimum, admiratus est valde3.
CAP1TULUM LU.
De alio quodam flumine.
Aliud quoque idem historiographus miraculum refert, inquiens juxta Ptolomai-
dam urbem fluviolum esse quasi a duobus stadiis praeterlabentem : quem vocant
e Belaeumd, prorsus exiguum, cui prope estsepulcrum Mennonis4, admiratione qui-
dem dignissimum. Est autem species vallis rotundae, vitream emittens arenam.
Quam quum exhauserint, multae naves pariter accedentes, locus isdem rursus
impletur. Venti siquidem quasi édita opéra convehunt de circumstantibus super-
ciliis arenam istam utique communem. Locus àutem metalli statim metalla in vi-
f trum quae susceperit mutât. Mirabilius quoque mihi illud videtur, quoniam con-
versae jam arenae in vitrum pars quaecumque super margines loci ipsius fuerit
jactata, in communem arenam denuo convertitur.
1 Neque. d. — 2 Abiret. d. — 3 Vehementer. d. — 4 Menonis. m.
* Pontii, de quo vide supra, p. 466, b. • Cf. Flav. Josephi, Bell. Jud. 1. VIII, c. v, $ i, t. II,
h Hodie Rafinek sive Rafanya. (De hac obsidione cf. p. 3i î, edit. Dindorf.
Wilielm. Tyr. 1. XIII, c. xix, p. 585 ; Ibn Alatyr, Kamel- d Hodie Nahr-Habu. (Cf. FI. Josephum , De bello Jud.
Jlltavarykh, p. 373; Wilken, op. cit. p. 63.) 1. II, c. x, $ a, t. II, p. 102, edit. cit.)
Digitized by
Google
480
FULCHERII CARNOTENSIS
CAPITULUM LUI.
De acquisitione urbis Raphaniae.
a. 1126. De urbe autem Raphania% de qua narrare sermunculum jam cœpi, talis fuit a
exitus. Quumque rex et cornes cum tormentis suis lapides jaculando, per dies
octodecim Sarracenos inciusos vehementissime cohibuisseut, et urbem reddide-
runt et indemnes abierunt. Accidit siquidem hoc ultimo Martii die. Itaque
cornes praedictus urbem possessurus recepit et munivit. Rex autem Iherosoly-
manj rediit. B
CAPITULUM LIV.
De morte Romani impcratoris.
Etquum dies in Iherusalem celebraremus Paschalesb, exiitad nos rumusculus a
peregrinis supervenientibus,Romanum imperatoremc obiisse nunliantibus; adden-
tibus etiam , Saxonum ducem , nomine Lotbariumd, in regem et imperatorem subli-
matum fuisse.
Quum mit Henricus Geminorum claruit ortus6,
Post quem Lotharius rex imperat, ex duce natus.
CAPITULUM LV.
De régis profectione contra Babiionios.
Non multum postea processit temporis, quum de Tyro rex cxiens in Syriam
humilem descendent^ partem de equitatu suo relinquens, partemque secum du-
cens, licet de Babiloniis ad bellandum paratis, et contra nos venturis, a rumigeris
audisset. Expediebat enim eum illuc prius properare, ubi hostes audiebat ingruere. d
More enim apri a canibus circumdati et morsibus creberrimis angustiosi, oporte-
bat dextro laevoque dente 1 feriendo se obnixe defendere. Solemus namque 2 para-
bolice dicere : Ubi dolor, ibi manus. Antequam autem rex illuc pervenisset, jam
Turci quoddam pseudo-castelium obsederant, et vi ceperant. Quod quidem illis
erat contrarium, nobis autem necessarium. Milites autem astutissimo exitu noo e
tanter evaserunt, relictis uxoribus cum liberis suis, malentes partem salvari, quam.
totum penitus perdi. Tempore tune aestivo, mediante mense Julio, apparere cœ-
1 Pede. m. — 2 Etiam. d.
xix, p. 586. d Lotharius II, rex Romanorum electus, anno Do*
h Pascha, hoc anno, die xi* mensis Aprilis célébra- mini ua5.
lum est. • Idestxv kal. Jun. sive xvm* die mensis Maii. (Cf.
• Hic est Henricus V, qui A. D. 1 ia5 obiit. (Cf. Wili. supra, p. 370, annot. b.)
Le.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 481
a pit cometa inter Orientem et Septentrionem, qui ante lucanum nascens, et ver- a. 1126.
sus horam nonam radium suum emittens, mediocri lumine se monstrabat. Illum
autem perdies ter senos cernere studuimus, significantiam cujusConditori omnium
commisimus. Turci autem, quorum Borsequinus eratfortior, oppidum Cerepum*
nominatum obsederunt; sed, audito régis advcntu, qui jam eos insequebatur, spe
b sua fraudati ad tutiora praesidia secesserunt. Non enim erant plus quam sex miilia
miiitum. Rex ergo Antiochiam rediit.
CAPITULUM LVl.
De classe Babilonica.
Horno autem Babilonii, classe sua repara ta et congregata, velificantes Austri
flatu intraverunt terram Philistiim, transita Pharamia, Laris quoque et Gazam,
Ascaloneque necnon et Joppe, Caesarea et Ptolomaida, Tyro et Sidone; explo-
c rando et insidiando per littus maritimum usque urbem Berittum, aucupantes et
perscrutantes de portu in portum, si quid possent invenire sibi commodum, quod
Christianis esset incommodum. Sed quia dulcis aquae penuria tune sitibundi valde
angebantur, oportuit eos ad siccum egredi, ut de mis et fontibus situlas suas et
opplerent1, et sitim suam mitigarent. Sed civibus urbis praefatae hoc moleste feren-
d tibus, ad eos extemplo audacissime progressi sunt, additis sibi viatoribus, qui
illuc forsitan accurrerunt; et congressione facta, tam de occisis quam ad mortem
vulneratis centum triginta de piratis illis prosternuntur. Erant quidem qui exierant
ad certamen quinque millia, exceptis bis qui naves intérim conservaverunt, qua-
rum viginti duas trirèmes vel catos2 nuncupant, cetera vero quinquaginta très
e fuerunt3. Itaque crudelitatem suam in gentem nostram pompabant, ad miseran-
dum inflexibiles, et immisericordes in omnes quos prœoccupare poterant. Sed Deo
gratias, hic nihil utile4 sibi vendicaverunt, quonian* et équités nostri cum lanceis,
et arcarii cum sagittis in salum incuicantes inopinabiliter fugaverunt. Illi autem
continuo carbasis levatis per mare velivolum versus Tripolim se direxerunt; exhinc
f Cyprum.
CAPITULUM LVII.
De navigatione adolescentis Boamundi.
Quotiens autem legati hoc anno, vel peregrini, Boamundi b adolescentis ad-
ventum nobis annuntiaverunt et allegaverunt? sed multiplicatis rumoribus fefelle-
runt. Meticulosus enim erat propter ciassem Babilonicam vel piraticam, quam in
ponto audiebat late diffusam. Insuper de terra sua sollicitus admodum erat, quam
1 Suas implerent m. — 2 Caatos. m. — 5 Om.faerant d. — 4 Om. utile m.
' Cf. WUlelm. Tyr. 1. XIII, c. xx. p. 587. — L Cf. WUlelm. Tyr. 1. XIII, c. xxi, p. 588.
m. 61
Digitized by
482 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1126. nisi bene et fidelibus suis locaret, a malivolis suis insidiatoribus circumventus a
fraudulenter amitteret. Scriptum est quippe in proverbiis rusticanis : Qui habet
malum vicinum habet malum matutinum. Denique quum suurû iter jam saepius prae-
parasset apud Hydruntum , Apuliae civitatem , collectis quot potuit navibus , videlicet
viginti duabus, quarum decem longs et remis munitœ erant, iter cœpit expedire
marinum, postquam terram suam Apuliae duci* commisisset, quem heredem b
terrae suae suffecit et substituit, si prior a vita decederet. Identidem confirmavit
ei dux et gratanter concessit, si primitus ipse obiret, testantibus optimatibus
eorum utrobique assistentibus. Itaque1 Boamundus mediante Septembri mense
mare sulcans, transitis Cycladibus2 per aequor sparsis, venit Mothonem. Postmo-
dum vero Rodum 3, Pamphiliam et Liciam permeat, et Attaliae * gurgitem saepe c
navigantes con turban tem. Inde transiens Antiochiam parvam, pervenit ad mag-
nam, transeundo Isauriam et urbem Seleuciam. Qui quum Cyprum liquisset ad
dexteram* Tharsum quidem dimisit ad sinistram, et Melotem urbem opinatissi-
mam, jam diu vastatam. Eo tune tempore plures bifarii et belluones, de mari re-
center exeuntes, vulgabant5 nobis in Iherosolymis eum proculdubio apud Antio- d
cbiam applicuisse, et mentiebantur. Verum tamen dicere se6 putabant, quia cum
aliqua parte militum suorum usque Patharam una vénérant, et cum accipitribus
et capis, et aucupibus, atque canibus, quos ante praemittebat.
CAPITULUM LVHL
De periculis in mari evenientibus.
Multa saepe turbamenta, vel Deo volentef vel permittentef in mari navigantibus
occurrunt : tum solvitur anchora, tum frangitur antenna, vel aplustrae, vel ruden- e
tes rumpuntur. Quumque venti mutantur, tune ad cherucham respectatur, ut si
prospère incedant, distincte et sollerter experiatur. Cavendum ne nocte via7
perdatur. Quum enim stellae obnubilant, si cautibus ratis alliditur, mortem ilico
vel naufragium pestis imminens minitatur. Sicut in terra, sic et in mari peri-
cula. Quid de nobis miramur, si Pauli apostoli naufragium b recordamur? Ad f
tentandam abyssi profunditatem dimiserunt naucleri bolidem. Nisi videret ange-
licam visionem in extremis vitae consolatricem , jam subibat vitae desperationem.
CAPITULUM LIX.
De mari Magno.
Circa gurgitem Attaliae8 multotiens naves assuefiunt periclitari et undique
1 Denique. d. m. — 2 Cycladis. c. — 3 Pfist Rodum. d. — 4 Italiœ. c. m. — 5 Vulgabant procul dubio. m.
- c Om. te d. — 7 Una. u. — 8 Italiœ. c. m.
* Hic est Rogerus IIt dux Apuliae rexque Siciliae, ann. 1101-1 i5/i. — b Act. xxvii, g et seq.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLYMITANA. 483
a flabra commoveri, quae de montanis per vallestria praecipitantcr per anfractus a. 1126.
subterraneos rite assuescunt intorqueri et in vertiginem voraginis mirabiliter
convolvî. Quod si paroni* aliquando nautae obviaverint, et diripiuntur et impie
confîinduntur. Sed qui pro Dei amore hoc patiuntur donativis suis numquid 1
frustrabuntur? De hoc mari nostro tantillum sic habemus. De Mediterraneo autem
b non est omittendum, unde caput extollat. Existimant enim quidam sinus istos a
Gaditano freto nasci, nec aliam esse originem quam eliquia irrumpentis Oceani.
Qui contrarium sentiunt, omnem fluorem aiunt e ponticis faucibus inundare ;
idque fulciunt argumenta non inani, quod aestus e ponto profluus nunquam reci-
procetur. Laus igitur et honor omnium sit Conditori, qui posuit fines marib,
c apponens claustra et portas. Dixit enim ei : Hue usque venies, et in te conterentur
jluctas tui°. Quod ubi impetum suum ad littus illiserit, in spumas resolvitur, et
repagulis quibusdam arenae humiiis repercutitur. • Ceterum, nisi vis statuti cœ-
« lestis inhiberet, quid obstaret quin per plana iEgypti, quae maxime humilioribus
• jacens valiibus campestris asseritur2, Mare Rubrum iEgyptio pelago misceretur?
d • Denique docent hoc qui 3 voluerunt haec duo sibi maria connectere atque in se
• transfundere Sesostris iEgyptius, qui antiquior fuit, et Darius Medus, qui ma-
« joris contuitu potentiae in effectum voluit adducere, quod ab indigena fuerat ante
« tentatum. Quae res in indicio est, quod superius est Mare Indicum, in quo Mare
• Rubrum, quam aequor iEgyptium, quod inferius alluit. Et fortasse ne latius se
E « mare effunderet de superioribus ad inferiora praecipitans, ideo molimina sua rex
• uterque revocavit. » Hoc in Hexameron Ambrosii sic habeturd. Aliud vero in So-
linoe invenitur. Mirabiiia igitur Dei opéra, muito autem mirabilior qui facit et dis-
ponit ea. Quod si aliqua nostris aspectibus videntur deformia, nihilominus tamen
sunt laudanda, quia Conditor omnium facit ea, imo nec minus sunt utilia. Etiam
p in cimice*f dat Deus medeiam, et in polippo5 pisce immittit astuciam, vel echino.
Serpentibus quoque6 dat prudentiam. Aliquando praebent medeiam, aliquando
inférant pestem, vel etiam mortem. Interdum vero parant obsequium, interdum
vero nocumentum. Quandoquidem antidotum tyriacum7 de corpore serpentis con-
fici solere dicatur, quod utique virus corpusque serpentis, quum solum sumitur,
g nocet; quum autem admiscetur aiiis, sanitati est et saluti.
CAP1TDLUM LX.
De generibus serpentiumg.
Basiliscush autem est ad semipedem longitudinis , alba quasi mitrula lineatus
1 Numquid impie, u. — 2 Om. campestris asseritur m. — 3 Quia. c. — 4 Cimine. c. d. m. — 5 Lege :
potypo. — c Om. quoque d. — 7 Lege : Theriacum.
' •Paro, navis piratarum. » (Cang. s. h. v.) 1 Sic legendum pro cimine auctor est Plinius (Hist.
b S. Ambrosii Hexaemeron, iibr. III, cap. u,S 10, nat.XXIX, 17): « veïuti cimicum, animalis foedissimi et
Paris. 1 686, 1. 1, p. 37. tdictu quoque fastidiendi, natura contra serpentium
• Cf. Job. zxxviii vii. « morsus et praecipue aspidum valere dicitur. •
4 Omnem hune locum, a verbo Ceterum , ex S. Am- • Totum hoc caput ex Solini cap. xxvn (ed. I p. 5i-
brosii Hexaemer. (I l S 11) noster, ut ipse testatur, 53) iisdemfere verbis translatum est.
transcripsit. h Cf. Continuât. Willelm. Tyr. gallice scriptam , t. II ,
• Cf. Solini Potyhùtor. cap. liv, p. 86. p. 58o.
6i.
Digitized by
Google
I
484 FULCHERII CARNOTENSIS
a. 1136. eaput, nec hominis tantum vei aliorum animantium exitiis datas, sed terra quo- a
que quam polluit et exurit. Ubicumque fuerit1, ferale sortitur receptaculum,
denique exstinguit herbas, necat arbores. Ipsas etiam corrampit auras, ita ut in
aere nulia alitum impuoe transvolet, infecte spiritu pestilenti. Quum movetur,
média corporis parte serpit, média arduus est et excelsus2. Sibilum ejus etiam
serpentes perhorrescunt. Et quum acceperint fugam , quaeque quoquo possirat 3 b
properant Quicquid morsu ejus atteritur *, non depascitur fera, non attrectat aies.
Mustelis tamen vincitur, quas inférant boroines cavernis quibus delitesdt. Deni-
que basilisci reliquias amplo sestercio Pergameni comparaverunt, ut aedem Àpolli*
nis manu insignem nec araneae intexerent, nec alites involarent. Âmphisibsena*
surgit in caput geminum, quorum secundum in ea parte qua cauda est. Cérastes h c
praeferunt quadrigemina cornicula, quorum ostentatione veluti esca illice sollici-
tatas aves premunt0, nam reliqua corporis de industria arenis tegunt. Emorroisd
morsu sanguinem elicit et dissolutis venis quicquid animae est evocat per cruorem.
Prestere quem perçussent > distenditur enormique corpulentia necatur; extubera-
tos saepius5 putredo subsequitur. Sunt et ammoditse6, est et chencris7f, elephan- d
tiae, chersidrichag, medracontes8h. Postremo quantus nominum9, tantus mortium
numerus. Scorpiones etiam, scinci, lacerte* : quae vermibus, non serpentibus ascri-
buntur. Monstra haec si sibilant, clementius feriunt: habent aflFec^us, non temere
nisi ad conjuges evagantur. Sunt et jaculi, qui10 pénétrant animal quocumque
obvium fortuna fecerit. Scitale j tan ta praefulget tergi varietate, ut notarum gratia e
videntes retardet. Dipsisllk siti interficit. Hippiale121, quod somno necet, teste
etiam Cleopatra, sumitur ad mortem. Aliarum virus quoniam medelas admittit,
minus famae meretur. Haec valde mira nihiloque minus miranda, qttae magnus
Alexander vidit in Indiam : unde magistro suo Àristoteli et matri suae Olimpiadi
mandando ita dicit : tNon crederem cuiquam tôt esse prodigia, nisi sumpta F
« ipse oculis meis ponderavissem. » Vere rex iste vir fuit omnino magnificus et
in negotiis suis sagax et circumspectus, et vigens viguit, et potens potuit : non ut
pluma volitans, nec stipula fluitans.
CAPITULUM LXI.
De adventu Boamundi adolescentis, filii ducis Boamnndi, et susceplione ejus in Antiochia.
Quoniam praeter spem Boamundus tarde hoc venerat anno, opinabamur eum
non esse ultra venturum, sicut interminatum fuerat, et sicut fama promiserat. g
1 Qm. faerit m. — 2 Exclusus. d. — 3 Potest. d. — 4 Occiditwr. d. - — 5 Exuberatur, ictus sœpius. d. —
6 Himoditœ. d. M. — 7 Ceneris. d. Chencheris. M. — 8 Chersidri, chamœ, dracontes. d. — 9 Hominum. m.
— 10 Jacvla, quœ. d. — 11 Deipsis. it. — 12 Sippiàte. m.
h • Chamœdracontes. • (Solin. h l)
* « Lacerti. » (Solin. /. I.)
j tScytale.1 (Solin. /. /.)
k «Dipsas. » (Solin. L L)
1 «Hypnale. » (Solin. /. I.) Quod verum nomen est,
a voce (nrvos, somnus.
m Cf. supra, p. 476 , et annotai h.
»• (Sdmi.cap. xxvn, p. 5i.)
b •Ccraitaa.t (Solm.Li.)
* «Perimunl,» (Sofa. IL)
* t Haemorrhois. » (Solin. k l)
* t Hammodytœ. » (Solin. L L)
f • Cenchris.» (Solin. /. I.)
» tChersydri.» (Solin. I. L)
Digitized by
HISTORIÀ IHEROSOLYMITÀNA.
485
a Sed, quia juxta Prophetae eloquium* in manu hominis via ejus non est, nec ab
homine sed a Domino gressus hominis diriguntur, spem ex parte maxima
defraudavit opinio. Non enim fit quod humana aviditas stabilit, sed quod Deus
arbiter meritis humanis competere judicaverit. Quum autem per litteras suas rex
mandando nobis Iherosoiyinis innotuit eum jam Antiochiae applicatum, omnibus
b non mediocriter placuit. Sed Deum, qui eum adduxit sanumb, cuncti laudavimus.
Jam sol occiderat, quum portum nocte subibat.
Adventante autem illo Antiochiam, ab omnibus gaudenter est susceptus. Cui
cum processione magna et laudibus populi celebenime rex1 exiit, et alacriter
eum suscepit. Et habita collocutione adinvicem festina, continuo rex ei terram
c suam tradidit totam, et de filiabus suis in matrimonium unamc.
En socer atque gêner, pater hic et filius alter.
Diligat hune ille, potior sic fiet uterque.
Tune apparatis nuptiis, légitime sunt expletœ. Considente autem Boamundo
super cliothedrum suum, principe effecto, diploideque decentissima vestito,convo-
d catis optimatibus suis omnibus, juraverunt ei humanitatis subditam fidelitatem,
praesente rege et eo fa vente, ab eo die et deinceps se servaturos.
Quibus gestis rediit rex Iherusalem.
Scorpio cœlestisquum fulserit ortus in astrisd,
Excipitur regno Boamundus in Antiocheno,
E Orbita nunc anni rétrograda stat renovati.
A. ui6.
CAPITULUM LXIl.
De pestilentia murium.
Anno millesimo centesimo vigesimo septimo ab ortu Domini , Indictione vero .v., a. i i a7.
ebulliit multitudo murium immensa in regione Paiaestina, in tantum ut bovem
unum a clunibus opprimentes comederent, et suffocantes eum cum septem verve-
cibus devorarent. Denique quum satis penitus in territorio Acconitarum vastas-
f sent,petentesaquationem montana Tyriorum conscenderunt, undetunc continuo
ingruente vento pestilenti et truculenti cataclismo in vallestria confinia millibus
innumeris repulsantur. De quorum putore cadaverum regio illa remansit valde
infirma.
EXPLICIT
G HISTORIA IHEROSOLYMITANA
DOMNI FULCHERH CARNOTENSIS.
1 Rex obviam. m.
' Cf. Psalm. xxxvi, a3; Jerbm.x, a3.
h Cf. Willelm. Tyr. 1. xm, c. xxi, p. 588.
0 Nomme Haalii. (Cf. Willelm. Tyr, /. c. p. 58g.)
d Id est medio circiter mense Octobri.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
GESTA FRANCORUM
EXPUGNANTIUM IHERUSALEM •
INDEX
CODICUM MANUSCRIPTORUM ET LIBRI TYPIS MANDATI
QUIBUS USI SUNT EDITORES.
A. Codex ms. Duacensis, n° 838, olim Marchianensis, xn° saeculo exaratus.
B. Codex ms. Montepessulanus, n° H. i&a, xiv* sœcuii.
C. Codex ms. Hafniensis, n° xm* sœculi.
D. Editio Bongarsiana.
E. Codex ms. Aldomarensis (Saint-Omer), ut sœculi.
Digitized by
Google
VIRI CL. BONGARSII
AD GESTA FRANCORUM
PRiEFATIO.
Nonum scriptorum anonymum1 dédit Fr. Pithœus, cui exemplum accessit etiam velus a Mar-
quardo Frehero, ex bibliotheca Laugingana illustrissimi principis Philippi Ludovici, ducis Bava-
riae, etc. Est autem nihil aliud quam ex Fulcherii historia et his quae de aliis, arguta, ut ipse
loquitur, inquisitione , didicerat, abbreviata narratio, cap. n. Quo loco Pitbœanus Fulbertam habet
Carnotensem, nos ex Laugingano Fulcherium maluimus. Sed Fuicherius suam historiam produxit ad
annum MCXXIV;hic finit anno MCVI et cap. liv. Satis indicat, quum scriberet, in Christianorum
potestate nondum fuisse Tripolim, cujus captionem narrât Fuicherius, anno MGIX, cap. xxxvb.
Itaque lector judicet.
Inscriptio est Gesta Francorum expugnantiam Iherasalem. Citatur historia veteri ms. «Rex Cypri,
uinquit, propter captionem Sataliae, maritimae civitatis Turquiae, quam vi armorum super Turcos
«dudum conquisierat, scilicet die sancti Bartholomaei apostoli, anno MCCCLX, majore audacia
«fretus, proposuit venire ad reges, principes et prœlatos Christianitatis, incitare viam Iherosoly-
«mitanam; prout olim fecerat Pctrus Heremita, ut habetur in Gestis Francoram Iherasalem ex-
« pagnantium. »
* Si Gaspardo Barlhio fidem adhibeas , Bartolfus qui- cap. vu; Petr. a Ludewig, t. III Reliquiar. manutcript.
dam peregrinus de Nangeio , Germanus , scripserat hanc p. 5oo, 5ig; Fabriciumque , Biblioth. ïat. med. et inf.
epitomen Fulcherii De Gestis Francorum Iherasalem œlat. t. I, p. 182.)
expugnantiam. (Cf. G. Barthii lib. CLVII Adversarior. h Cf. supra Fulcber. Carnot. 1. II, c. xli, p. Aao.
m. 62
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIDNT'
GESTA FRANCORUM
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM.
CAPITULUM I.
A Anno* dominicœ Incarnationis millesimo nonagesimo sexto2b1 régnante in Alemannia Hen- a. 1095.
rico3 imperatore, in Francia Philippo rege, in Gracia Àlexio, in Ànglia Willelmo juniorec,
quum in universis Europae partibus mala multimoda inolescerent, prœerat urbi Roms papa
Urbanus se eu n dus, vir egregius vita et moribus, omnique prudentia scientiaque edoctus,
qui videns Ecclesiam undique impugnari4, et fidem Christianitatis enormiter ab omnibus,
B tamclero quam populo, pessundari, pacemqueomnino, principibus terra; inter se dissiden-
tibus, postponi; bona terra alternatim diripi; multos injuriose captivari, supra modum
redimi , quosdam etiam ipsis carceribus immori ; plerosque etiam exsulari , et ab heredita-
tibus propriis violentia expelli ; loca sancta violari ; ecclesias quoque et villas igne cremari ;
nulli prorsus mortalium parci; divina et humana ludibriis haberi : audiens praeterea Dei
G Ecclesiam a Turcis omnino occupatam , et in omnibus eorum finibus ab eis truculentissime
oppressant et Sepulcrum Domini locaque sancta ab eisdem nefandissime pollui; im-
periique Constantin opolitani interiores partes invadi, ferocique impetu Christianum impe-
rium sibi velle jam subdi; pietate compati enti, Deique5 nutu permotus et a quibusdam
efflagitatus, Alpes transcendit, atque in Arvernia6 concilium legationibus undique prae-
D monitum trecentorum decem tam episcoporum quam abbatum apud Clarum Montem
coadunari fecit. His itaque ad se convocatis, allocutione dulciflua conventus causam dili-
genter innotuit; lugentisque Ecclesiae planctum voce querula expressit, et de mundi fluc-
tuantis tempestatîbus tantimodis sermonem prolixum tenuit ; deinde rogatu supplici
cunctos exhortatus est ut, resumptis fidei viribus, cum ingenti sollicitudine ad expugnan-
E dasDiaboli machinationes viriliter se anima rent, et Ecclesiae statum a nefandis crudelissime
debilitatum in vigorem pristinum conarentur erigere. His et aliis pluribus competenter ac
discrète dispositis, cuncti assistentes, tam clerus quam populus, Deo gratias agendo, dictis
domni Urbani summi pontificis voluntarie aspira verunt, et fideli pollicitatione illius décréta
tenenda confirmaverunt. Tune ait papad : « Necesse est, fratres dilectissimi 7, quatinus con-
F «fratribus vestris in orientali parte habitantibus auxilio vestro, accelerato itinere, suceur-
• ratis. Invaserunt eos, sicut plerisque vestrum dictum est, usque ad mare Mediterraneum,
« ad illud scilicet quod Bracbium Sancti Georgii vocant, Turci et Arabes apud Romanis
«fines, et terras Christianorum occupando superaverunt, multos occidendo, ecclesiasque
« subvertendo , regnumque vastando. Quos quidem si sic aliquandiu quiete permiseritis,
G « multo latius fidèles Dei supergredientur. Quapropter supplici prece hortor, non ego , sed
« Dominus; praesentibus dico, absentibus mando; Christus autem imperat. His autem cunctis
1 Om. Incipiunt b. d. Desunt in c. capitula i-xxxix. — 2 Quinto. d. — 3 Ainrico. b. d, — 4 Oppugnari. d.
— 5 Om. que b. d. — 6 Avernia. b. d. — 7 Fratres mei dilectissimi. b. d. e.
* Sequitur Fulcherium Carnotensem , lib. I, cap. 1, * Is est Guillelmus, hoc nomine secundus, rex An-
p. 3a 1. gliaet cognomento Rufus.
b An nus est non concilu apud Clarum Montem ha- d Cf. Urbani sermonem multo prolixiorem ap. Fulch.
biti, sed belli sacri quod inde orsum est. 1. I, c. 11, p. 3a a.
62.
Digitized by
Google
492 GESTA FRANCORUM
A. 1095. tilluc euntibus, sive gradiendo, sive dimicando, vel mortis offendiculo periclitando, pec- a
« caminum remissio semper aderit prœsens, quod ituris annuo, dono tanto investitus a
«Deo. 0 quantum dedecus, si gens tam spreta, tam degener, Diabolo subdita, gentem
« omnipotentis 1 Dei fide praeditam , sic superaverit ! 0 quanta improperia vobis ab ipso
«Domino imputabuntur, si eos non adjuvaveritis! Nunc fiant Christi milites, qui dudum
« exstitere raptores; nunc jure contra barbaros pugnent, qui olim contra fratres et consan- b
« guineos dimicabant. » His* dictis, et audientibus gratanter ad hoc animatis, plures astan-
tiura se ituros, et ceteros absentes inde diligenter exhorta turos spoponderunt.
— — H Il
CAPITULUM IL
Deb quibus unus fuit venerandus Podiensis episcopus, nomine Aimarus, qui postea vice
fungens apostolica, cunctum Dei exercitum prudenter et consulte rexit, et ad negotia
peragenda vivaciter animavit. Taliter in conciho quae diximus statutis, et ab omnibus bene C
confirmatis, absolutionis benedictione data discesserunt, et hoc nescientibus postmodum
ad mansiones suas regressi, prout gestum fuerat, divulgaverunt. Quod ut passim per pro-
vincias edictum est, pacem quam dicunt treviamc, sacramento invicem tenendam consti-
tuerunt; deinde multi, comperta remissione peccatorum, se profecturos voverunt, quorsum
ire jussum fuerat. Taliter Urbanus, vir apostolicus «et prudens, est meditatus opus, quo D
postea floruit orbis universus2. Nam pacem, ut dictum est, renovavit, Ecclesiaeque jura in
modis pristinis restituit. Et quoniam cuncta quae Dei sunt exaltare studuit, omnes fere
paternitati sus obedi entes, praeceptis illius se libenter submiserunt. Nunc igitur ad prin-
cipium nostrae narrationis accedamus, et, Deo inspirante, enucleare tentemus quod frater
Fulcherius3 Carnotensis, ut oculis vidit, aut facta ab eisdem qui fecerunt4 narrata me- E
moriter et5 recollegit et in unum libéllum congessit. Nos vero qui et libelli6 pagina,
aliorumque narratu, arguta inquisitione edocti, prolixam narrationem vitantes, his tantum
quae ad rem pertinere sentimus contenti, hujus voluminis textum diligenter transformare
curavimus.
CAPITULUM III.
•
A. 1096. Mensed igitur Martio, post concilium illud Arvernicum, quod apud Clarum Montem mense F
Novembri celebratum est, arripiunt iter, qui promptiores animo et sumptibus fuerunt. Alii
quidem mense Aprili et Maio, et Junio, sive Julio, et Auguste, prout sumptuum oppor-
tunitas occurrit,subsecuti sunt. Quo annopax summa etfrumenti vinique copia et fiructuum
abundantia circumquaque fuit, divina providente clementia, ne panis inopia in via defice-
rent, qui, ceteris postpositis, cum crucibus assumptis sequi eum7 delegerant. Quoniam G
ergo necesse est ac perutile, principum nomina, antequam facta eorum discutiamus, prae-
nosse, unumquemque ex ordine, si potero, sicuti egressi sunt, nominibus propriis anno-
1 Cunctipotentis. d. — 2 Om. universus b. d. b. — 3 Frater Fulbertas. b. Frater Folcherm. d. Frater. b. f.
— 4 Videront d. — 5 Om. et d. b. — 0 Nos quidem vero (vero quidem. b.) libelli. b. d. b. — 7 5e sequi. b. d.
Om, eum b.
* Fulcher. Carnot. 1. 1, c. m, p. 3a3. * Cf. p. 3a3, annotât 6.
k IJL ibid. c iv, p. 3a4. * Fulcher. Carnot. 1. 1, c. vi, p. 327.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 493
A tabo. Hugonem Magnum, fratrcm Philippi , régis Francorum1, in primis appono; post a. 1096.
hune2 Boa m und us, Roberti Guiscardi3 filius, cum exercitu magno transiens per Bulgariam,
vcnit Gonstantinopolim. Ex aiio latere Godefridus, Lothariae dux, per Pannoniarum fines
cum gente sua innuméra properabat; cum eo Alemanni et Saxones, et Suevi, et Teuto-
nicorum4 magna copia, Gonstantinopolim usque venerunt. Raimundus vero, cornes Provin-
B cialis, cum Gotbis et Wasconibus iter arripuit; Aimarus quoque, Podiensis episcopus,
cum infinita multitudine per Dalmatiam transitum fecit. Petrus autem Heremita, collecta
innumerabili peditum copia, per Pannoniam veniens, Gonstantinopolitanum imperatorem
primus salutavit, et ab eo impetravit ut Bracbium Sancti Georgii cum gente sua transire
faceret.
CAPITULUM IV.
C Mense vero Septembri*, Robertus cornes Norroanniae, Willelmi régis Anglorum filius,
iter arripiens, collecto magno exercitu Normannorum, adbibitisque sibi collegis Stephano
comité Blesensi et Roberto5 Flandrensium comité, cum multiplici cohorte Apuliam des-
cendit. Tanto itaque ab occidentalibus partibus exercitu procedente, multi obiter de die
in diem exercitui adhsrebant et confluebant, et in tantum crevit6 exercitus, ut innumera
D esset inter eos etiam linguarum diversitas, et una eos capere non posset itineris societas.
Ut ergo in Apuliam b ventum est, effuderunt se per totam regionem, quia biems immine-
bat. Robertus7 vero, cornes Flandriae, quanquam a sorore sua Athala8c, quae tune ducissa
erat Apuliœ, ut hiemaret9 multis precibus hortaretur, tamen cum gente sua transfretavit.
Cornes autem Normanniae et cornes Blesensis in Galabriam diverterunt , et toto brumali
E tempore quieverunt. Redeunted autem verno tempore, praefati comités ambo, Robertus et
Stephanus, classe para ta, nonas Aprilise, quo die tune sanctum Pascba evenit, cum suis A. 1097.
omnibus naves conscendunt, et de portu exeunt. Artheroonibus 10 itaque navûim subie vatis,
clangente tuba, Deo praeduce atque gubernatore, quarto die juxta Dyrachium proàperis
velis applicuerunt; duo portas classem illam susceperunt, et ante urbem omnes convene-
F runt, et ibi castrametati sunt. Recollectis deinde armis et viribus resumptis, per Bulga-
riam, rapacitate fluminum asperum iter11 arripuerunt; et primum, cum magno labore
transacto flumine quod flumen Diaboli f nuncupatur, super ripam ejusdem castrametati
sunt, et nocte una ibi quieverunt. Mane autem facto, viderunt cacumina montium per quae
transituri erant nubibus fere inserta la. Nec multo post ad montem illum magnum quem
6 Bagulatum 13 ^ nommant pervenerunt; quo magnis sudoribus superato, aliisque praeruptis
montibus et fluminibus postpositis, tandem ad flumen quod dicitur Bardacum1* devene-
runt. Quo transmeato per Dei gratiam, die sequenti urbem Thessalonicam, bonis omnibus
copiosam atque hominibus refertam, cum ingenti gaudio adorsi sunt, tentoria ante urbem
ponunt, et quarto14 dierum spatio, cum jocunditate epulantes, quieverunt ; deinde Mace-
1 Franciœ. b. d. b. — 2 Eum. b. — 3 Boiamundus, Rotberti Wiscardi. b. d. hic et ubique. Rodberti Guis-
cardL b. — 4 Theutonicorum. d. b. hic et infra. — 5 Rodberto. b. hic et infra. — 6 Concrevit. d. e. — 7 Hic
adjicit a. hoc lemma : Pater regum, rex Philippus et Robertus Flandriœ [Orti sunt mquipollenter de regali
semine. — 8 Athela. b. d. b. — * Hiemaret apud se. d. — 10 Addunt inter lineas a. et b. : id est velis. —
11 Asperam iter. a. b. — 12 Juncta. d. — 13 Bugulatam. d. — 14 Quatuor, d. b.
' • Mense quidem Ociobri. • ( Fulcher. Carnot. L I, * Id est die v* menais Âprilis, A. D. 1097. (Cf. supra,
c. vi, p. 3a8, a.) p. 33o, a, annotât, a.)
b Fulcher. Carnot. 1. 1, c. vu, p. 32g, d. ' Drilo. (Cf. supra, p. 33o, r, annot. e; p. 33 1, anno-
* Adela , filia Roberti I , comitis Flandrensis , Rogero tat. g.)
Apuliae duci nupserat. 1 Cf. p. 33o , b , annotât f, g.
4 Fulcher. Carnot. L I, c. vin, p. 329, f. h Vardar. (Cf. p. 33 1, a, annotât, g,)
Digitized by
Google
494 GESTA FRANCORUM
A. 1097. doniam pervolantes per vallem Philippensium et Lucretiam, atque Chrysopolim, et Chris- a
topolim, nec non per ceteras cîvitates Graeciae valde m imitas, Constantinopolim pervene-
runt; ibique tentoriis fixis, quindecim dierum termino recreati, victualia et ea quae erant
necessaria, a civibus copiose oblata, emebantur.
CAPITULUM V.
O* quanta civitas! quam nobilisl quam jocundal quamque referta ecclesiis et palatiis,
miro opère fabricatisl quae spectacuial quae mirabilia, aère et marmore caelata in ea conti- b
nentur! Hanc cingit mare ex uno latere et murus inexpugnabilis ; ex altero quidem latere
vallis, et fossa duplex, murusque immensae magnitudinis et fortitudinis, turresque in cir-
cuitu : omni tempore navigio frequenti cuncta civibus necessaria ministrat abundantissime.
Cyprus, Rodos1, et Mytylena, atque Corinthus, innumeraeque insulae huic civitati serviunt :
Achaia et2 Bulgaria et tota Gracia nîtuntur ad ejus famulatum, et ei optima quaeque G
mittunt. Praeterea in Asia Romaniae civitates, et Europa atque civitates Africae3, Constan-
tinopolim donaria mittere non cessant. In ea Graeci, Bulgari, Alani, Comani, Pigmatici,
Italici, Venetici, Romani, Daci, Angli, Malfetani, Turci etiam et gentiles multi, Judaei
quoque etProselyti, Crêtes et Arabes b, omniumque nationum gentes conveniunt. In cujus
civitatis suburbio, postquam comités praefati, videlicet Robertus Normanniae et Stephanus D
Blesensis, cumexercitu suo quindecim dierum spatio recreati sunt, inito consilio cum im-
peratore Alexio, pacti sunt conventionem bujusmodi : Ut si Romaniae terras, quantum
ipse prius possederat, ei restituere possent, ipse equis et armis, et argento omnibusque
necessariis , eos terra marique juvaret. Moxque eos nomismatibus suis et palliis donisque
multis honorifice ditavit; et mare quod Sancti 4 Georgii vocatur eos absque impensa E
transire fecit. Qui postquam Romaniae fines attigerunt, versus Nicaeam, quam prœdicti op-
timates, Boamundus scilicet, et dux Godefridus, comesque Flandrensis Robertus miles
inclytus, et Raimundus Provincialis obsederant, cum omni exercitu suo properaverunt,
ut cum eis pariter Nicaeam caperent.
CAPITULUM VI.
QuumquecNichomediam civitatem transiissent, invenerunt capita etossa interfectorum , F
quorum Petrus Heremita ductor exstiterat : ubi dolore multi lacrymantes, promiserunt san-
guinem eorum, Deo juvante, ulcisci. Ut autem Nicaenae urbi appropinquaverunt 5, de ad-
ventu suo nuntios obsidioni praemiserunt6 : quo audito principes praefati, gaudio magno
repleti, obviam vénérant; et eis in obsidione Nicaena locum in partem Australem dederunt.
Urbem hanc Orientales Turci muni erant, qui jam a quinquaginta annis transmeato flumine G
magno Eufrate, Romaniae fines usque Nicomediam sibi subjugaverant, et valde munitam
1 Cypros, Rodos. d. b. — 2 Om. et d. b. — 3 Atque Africa. d. e. — 4 Quod Brachium Sancti. d. — 5 Appro-
piavernnt. b. — 6 Miserunt. b.
* Vide Fulcher. Carnot. 1. I, c. ix, p. 33 1. " Vide Fulcherium Carnotensem , libro I, capite xf
b Hœc quatuor nomina non tam ex Fulcherio quam p. 33 a.
ab Act. Apost. (nt 11) sumpsit.
Digitized by
Google
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 495
A coutra Francos obtinebant : qui de longinquis regionibus congregati, ut obsidionem dis-
rampèrent, vel urbem melius munirent, a nostris ferociter repulsi, interfecti sunt ex eis
fere ducenti.
"i 0 i i
CAPÏTULUM VIL
Erat* quippe mensis Junius, quum totus exercitus simui unus effectus est; etelectisunt
ad belia cum armis sexcenta millia, praeter clericos et mulieres et parvulos. Urbe igitur
B taliter obsidione cincta , Turcorum distendebantur sagitiae ; et de nostris vuineribus con-
fossi complures interierunt. Turci vero, summissis uncis ferreis, Ghristianorum corpora
loricata intra muros rapiebant, ac denudata ad nostram contumeliam extra ejiciebant. Quum
igitur quinque septimanis urbem nostri cinxissent, et valde eam petrariis et turribus ma-
chinisque multimodis undique coarctarent, nec jam spes vite aut fugae restaret, urgenti-
C bus atque instantibus nostris, sumpto clam Turci consilio, urbem imperatori reddiderunt
Alexio. Die quidem ilio quo1 Nicœa urbs reddita est, mensis Junius solstitio repercussus
estb. Tune imperator, transito Brachio Sancti Georgii, principes exercitus ad se venirefecit;
et cum eis amicitiam et pactionem prafatam renovavit, et omnes de suo remuneravit, a
summo usque ad minimum; hominesque sui omnes effecti sunt, praeter Tancredum, Boa-
D mundi cognatum, qui nec prece, nec pretio, nec minis id facere voluit. Animatis itaque
pfincipibus ab imperatore atque exbilaratis, ad exercitum redierunt ; et ab urbe Nicaea re-
cedentes tubis clangentibus interiores Romaniae partes adituri, tertio nonas Julii c castra
moverunt. Exercitu autem omni amoto, infortunio magno divisi, dux Godefridus et Hugo
Magnus, et cornes Provincialis Raimundus cum suis viam imam, et totus alter exercitus
B viam alteram tenuerunt. Quuma autem per duos dies iter egissent, ecce subito nuntiatum
est a praecursoribus quia* Turci, praetensis insidiis in planis per quae transituri erant, eis
occurrere disponebant. Quo audito, statim tentoria fixa sunt, et nocte proxima excubiis
bene castra munitasunt. Mane autem facto, sumptis armis et aciebus ordinatis, vexiliisque
fere ducentis erectis, adversariis disponebant occurrere. Sed quum a specuiatoribus com-
F pertum est vix 3 illorum multitudini eos non posse resistere, statim pro ducibus et sociis
nuntîos miserunt, qui alio tramite digressi fuerant.
CAPÏTULUM VIII.
Quumque6 juxta quoddam harundinetum castra metata fuissent, ut exspectarent socios,
vix armis resumptis, ecce Turci et Parthi, etMedi, et Eiamitef, multique alii, quorum Soli-
mannus* admiraldus erat% qui Nicaeam4, ettotam fere Romaniam imperio suo subjugaverat,
G adhibitis sibi multis in auxilium ab orientalibus partibus admiraldis et ducibus, itinere
1 Om. quo b. — 2 Quod. b. d. — 5 Est nisi vix. b. — 4 Nicœam urbem. b, d. b.
' Fulcher. Carnot. 1. 1, c. x, p. 333.
b Ibid. p. 334, a , annotât, b. «Mense Junio, xx° die
«mensis.* (Willelm. Tyr. 1. III, c. xii, p. 128.)
0 Id esl die v* mensis Julii, A. D. 1097; die vero
xxix° mensis Junii (m* kal. Julii) , si Fulcherio et Tude-
bovi fidem adhibeas. (Cf. supra, p. 334, a, annot. c.)
4 Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xi, p. 334.
• Cf. Fulcher. Carnot. i. I
f Hic etiam Acta Apost. (11, g) uimium reminisci-
tur.
' Kilidj Arslan, filiusSolimanni, Iconii dominus. (Cf.
p. a4o, annotât, i.)
Digitized by
496 GESTA FRANCORUM
A. 1097/ dierum triginta ad eum venientibus, videlicet Amilchara1 et Digon, et Miriathos, et A
Chonardigon, multique alii, quorum exercitus aestimatus est ad trecenta sexaginta miilia
pugnatorum, cum ingenti impetu in eos irruerunt, etfere eos in fugam converterunt. Iilis
ita insistentibus, Christian! , paulatim incedentes, ad usque papiliones repulsi sunt. 0 quan-
tus luctus! quantus clamor virorum ac mulierum et»puerorum in tentoriis morientium2!
CAPITULUM IX.
Jamjamque3* ad internecionem et depraedationem ventum erat, quum respectu divino B
dux Godefridus et comités praefati, pro quibus ante conflictum miserant, ad excussionem et
redemptionem eorum venerunt4. Mis autem5 ad auxilium eorum properantibus, resump-
tis viribus et animis, in adversarios conversi sxmt, et Deo adjuvante, clamore utrinque
exorto, signoque conclamato Deus vult, Deus vult, in fugam omnis Turcorum exercitus, at-
que scelerata multitudo illa conversa0 est. Et quia a prima hora diei usque ad sextam Chris- C
tianos crudelissime persecuti fuerant, tune per Dei gratiam in fugam conversi, nimio Dei
terrore confusi, ad tentoria redeuntes sua usque ad noctis crepusculum et ultra fugere non
cessa verunt. Iliis ergo sic in fugam deditis, Christi milites post eos cœdendo per montes
et colles, Deique signum vociférantes, ad tentoria eorum usque pervenerunt, ubi auro et
argento, multaque spolia reperta, camelos et asinos, equosque oneratos ad castra cum D
gaudio deduxerunt. Victis itaque hostibus, de tanta victoriaDeo gratias agentes, epulati sunt
cum laetitia. Turci vero hac et illac catervatim fugientes et terrore nimio7 pavescentes,
confusioni dediti, ad propria sunt reversi. Relatum est ergo postea a quibusdam quia duo
équités b inalbis vestibus, super equos albos sedentes, Turcos per triduum persequerentur,
dicentes unum fuisse Georgium, alterum vero Demetrium, martyres gloriosos. Hostibus E
itaque per Dei gratiam8 superatis, tranquillum iter fidelibus suis donavit Deus, donec par-
vam Antiochiamc attigissent. Inde Yconium venientes, inopia et famé, multisque necessita-
tibus afflicti sunt; erat enim tota regio illa a Turcis depopulata, verentes Christianorum
adventum. Quumqued ad urbem Eracleam pervenissent, viderunt signum in cœlo nimio
splendore in modum ensis, cuspide versus Orientem protento9. Quo viso, ignorantes quid F
esset, Deo se committentes, inde ad oppidum quod Marescum dicitur profecti sunt, ubi
mora et quiete tribus diebus facta, versus Antiochiam, Syriœ urbem quam maximam, iter
direxerunt; etiam Tharsum Ciliciae, ceterasque urbes10, terrore Dei, sibi subjugaverant :
in quibus cornes Balduinus, frater Go^efridi ducis, dominio usus est, quandiu exercitus
illis in partibus moram fecit. Qui audiens a quibusdam indigenis exploratoribus quia versus G
Rothasiam11 terra esset optima etvalde fertilisf et ad conquirendum levissima, se illuc cum
suis singulariter divertit; profectusque versus Eufraten fluvium, quod inter Antiochiam et
Rothasiam fluit, castra super eumdem fluvium sita vi et ingenio cepit, inter qitae unum per-
optimum, quod Trabexel 12 e dicitur, sibi subjugavit : quod pa ci fi ce reddiderunt ei Armeni
qui in eohabitabant; aliaque plurima huic subdita per hune 19 adquisita. Quum autem fama H
probitatis ejus longe lateque crebresceret, princeps civitatis Edessœ, quae Rothasia dicitur,
1 Alivachara. b. — 2 Morantium. b. d. — 3 Hic insérant b. d. e. hoc lemma : Primam bellum. — 4 Véné-
rant b. — 5 Illis itaque. d. e. — ô Versa, e. — 7 Intimo. d. — 8 Dei auxilium. b. d. e. — 9 Protenti. à.
— 10 Urbes quam plures. b. d. b. — 11 Rochasiam. d. hic et infra. — 12 Tralerez. d. — 13 Hoc. b. d.
a Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xn, p. 335. e Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xm, p. 336.
b Cf. Tudebov. imitât, p. i83; Raimund.de Aguilers, 4 ]d. ibid. c. xiv, p. 337, d.
c. iv, p. a£o f; cf. quoque Tudebov. XI, vin, p. 81, * Turbezel ap. Fulcher. Carnot. /. /. (Cf. p. 337, e,
i5i, ao5. annote.)
Digitized by
Google
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 497
A audiens viri constantiam, misit ad eum legationem pacis, et facti sunt amici, ut pater et A. 1097.
filins.
CAPITULUM X.
Interea* exercitus Christianomm Ântiochiam Syriœ pervenit; transitoque Oronte1 fluvio,
quem Parthi ita2 vocant, Syri quoque Farfar, Antiocheni vero Fernum, unde Naaman,
princeps Syriœ, Helysœo indignans, respondit, Quia meliores sunt aquœ Damasci, Farfar,
B et Abattes, quant Jordanish, urbem Antiochenam obsidione circumdant, castraque figunt,
anno Verbi incarnati millesimo nonagesimo octavo, duodecimo kal. Novembrisc.
CAPITULUM XI.
Urbe auteip Antiochia obsidione a Francis circumdata, muita ibi sustinuerunt incom-
moda; militas importunitates et angustias perferre contigit, nam famé et siti, algore et
hieme, muitisque 9 anxietatibus vexati sunt. Est quippe4 Antiochia civitas magna, atque
C murorum ambitu immensa, situ forti et muro valida, et turribusmunita5, fontibus et aquis
circumcurrentibus6 copiosa; Orontes fluvius banc prœterfluens, milliario tertio decimo,
cursu rapidissimo prœcipitatur in mare. Nascitur enim in Oriente ultra montem Galaad , in
Parthia, et perfluens Damascum, fluit in Syriam ; et decurrens ad occasum montis Libani,
per terram Syon 7, Antiochiam descendit. Per hujus fluvii alveum , naves merçibus atque
D bonis omnibus refertae, de Africa et Europa, omnique Asia advenientes, urbem omni co-
pia ditant, nec minus terre cultibus atque fertilitate regionis illius opulentissimse abun-
dant. Et quia ita fortem et comprehensu difficilem eam Christianus populus persensit 8,
conjurant0 invicem , fidemque promittunt, in aeternum eam obsidere, donec, annuente Deo,
ea vi aut ingenio capta Christi jugo subjiciatur 10, omnesque unanimes his decretis çon-
E sentientes, mori vel11 vivere se pro Christo indubitanter voverunt. Quod quum Capsianod
admiraldo et principibus urbis nuntiatum fuisset, et se undique clausos circumspicerent ,
sumpto consilio intimo, Sansidolem 12 e filium ejusdem Capsiani, ad Soltanum Persidis im-
peratorem , et ad regem Galaphiae 13 clam de urbe emissum direxerunt. M iserunt etiam
nuntios ad Sosmamr, regem lherusalem, et ad Rodoam^, admiraldum Caleph, etDocaphh,
F admiraldum Damasci, et in Arabiam propter admiraldum Boliamith14, et in Corotamiam15
propter admiraldum Ameliuth16, ut ad eorum festinarent auxilium, et Francos delerent
de terra; ne civitate devicta, procedentes ultra, damna et incommoda eis imminentia et
ipsi paterentur postea. Quumque hœc ita agerentur, Franci se vallo circumdederunt; etna-
1 Orunte. b. d. — 2 Om. ita a. — 3 Om. que a. — 4 Est nempe. d. e. — 5 Turribus demis munitcu b. d. b.
— 6 Aquis concurrentibus. b. d. e. — 7 Seon. d. e. — 8 Christianus persensit exercitus. b. d. e. — 9 Conju*
ravit e. — 10 Eam... captam subjiciatur. a. — 11 Et. a. e. — 12 Xanxcudolen. b. Xanxcidolen. d. Xancxi-
dolen. e. — 13 Galapyœ. e. — 14 Boliamuth. d. — 15 Chorotamiam. b. d. e. — 16 Elimuch Amelimuth. b. d.
' Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xv, p. 339. ' Chems Eddaulah. (Cf. p. 197, annot. e; p. a4o,
b IV. Reg. v, îa. annot. b.)
c Id est die xxi° menais Octobris A. D. 1097. f Socmanus lbn-Ortok. (Cf. p. 197, annot. c.)
4 Bagi Seian. (Cf. pag. a48, annot. c; pag. 34o, 8 Rodoanus. (Cf. p. aA6, annot. b.)
annot. a.) b Decaccus. (Cf. p. 197, annotai, d.)
m. 63
Digitized by
Google
498 GESTA FRANCORUM
A. 1097. vibus scaphisque1 coaptatis* insimul quasi ponlem per medirum flumen composuerunt, a
du m que in hune modum se vallant et muniunt, hostes eos lacescere crebris eertaminibus
non desistunt. Contigit autem una dienun quum Franci de cibatu redirent, insidias pa-
rari3; nam poterant exire et regredi, nesciente exercitu, per turmas, multumque nostris
infestari. Verum in insidiis illis quas tune machinati sunt, septingenti ex eis interfecti sunt,
nullo de Christianis , Dei gratia , laeso , praeter uno sauciato , qui bene evasit. Qui vero de B
hostibus evaserunt, Àntiochiam redeuntes, sociis manifestabant mirabilia quae viderant;
etquomodo Franci inexpugnabiles et imperterriti, et ad omnia pericula infatigati essent.
Tijnc retorquentes odium et iram suam in Armenos et Syrios Christianos qui in urbe mo-
rabaùtur, quosdam obtruncabant , quosdam autem puniebant; et fundibulis et petrariis
cap i ta interfectorum et membra extra muros projiciebant. Boamundus itaque quum una c
dierum de portu navium, qui dicitur Sancti Symeonis, regrederetur, hostes de Antiochia
clam exeuntes ilii paraverunt insidias; et irruentes magnam de Francis cœdem perege-
runt, quœ res magno dolori exercitui luit; vicemque hostibus reddentes, acrius inde tor-
quebant quoscumque comprehendere poterant.
CAPITULUM XII.
A. 1098. Quum* vero hœc altercatio inter eos esset, et annona circumquaque deficeret, contigit d
nostros famé et penuria victus laborare, adeo ut panis modicus quinque soiidis venderetur,
et equos, asinosque, seu camelos cogerentur manducare. Tune ad radices herbarum quas
in campis et nemoribus inveniebant, et ad surculos arborum et fabarum conversi sunt; sed
hœc etiam vix repperiebantur in 4 proximis locis : ideoque iongius procedentes quadraginta
aut amplius milliaria ab exercitu5 se difiundebant, ubi per montana cibos qualescumque e
quœrentes, ab insidiatoribus comprehensi, perimebantur. Quidam etiam coria animalium,
vel carduos comedentes, vitam miseram sic protelabant. Alii quoque, more bestiali, her-
bam et folia arborum comedebant ; et si quem Sarracenum noviter interfectum invenirent,
illius carnes, ac si essent pecudis, avidissime devorabant. Accedebat prœterea ad calamita-
tis hujus inopiam6, quod equi et muli, asini quoque et vecturœ fere omnis exercitus aut F
famé interissent, aut superstites nihil operis facere poterant. Hiems quoque valida frigore,
grandine, et gelu, densisque pluviis instanter eos vexabat, adeo ut tentoriis putrefactis,
aeri et cœlo plures se exposuissent; unde pene omnis exercitus in desperationem et fugam
con versus est, nisi misericordia Altissimi citius eos respiceret ac subveniret. £0 tempore7
rubor immensœ magnitudinis apparuit in cœlo , et signum in modum crucis figuratum ver- g
sus Orientem recto tramite incedens; multi etiam per loca terra motum senserunt, ut
adimplerentur his temporibus quœ in Evangelio Dominus ait : Erunt pestilentiœ et famés t
et terrœ motus per locah. Sed hœc incommoda, immo Dei flagella, justo Dei judicio contin-
gebant : in prosperitate enim et copia bonorumque omnium affluentia positi , quum pri-
mum Antiochiam venissent, nullus modus, nulla temperantia, nulla prorsus luxuriœ frena h
fuerunt; verum tune gulœ atque superfluitati, omnique, quod turpius est, scurrilitati incum-
bentes, omnia cœlestia atque terrena confundentes, sine aliquo Dei respectu bona terrœ
consumebant. Luxuriœ ddeo dediti erant, ut prœter inhpncstam et immundam concubina-
rum meretricum publicarum impudicam societatem, de quibus copia ex omnibus
1 Scalisque. b. d. — 2 Cooptantes, e. — 3 Insidias ab his parari. d. e. — 4 Jam in. a. — 5 Om. ab exer-
citu b. d. — 6 Miseriam (et d.) inopiam. b. d. — 7 Eo autem tempore. d. e.
• Fulcher. Caraot. 1. I, c. xvi, p. 34i. — b Mattii xxiv, 7.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 499
A mundi partibus ad eos confluxerat, omni pudore postposito invicem se ritu ferino comma- A. 1098.
culabant : fïires, sacrilegi, fornica tores, adulteri, omniumque criminum rei non deeranl
in populo isto. Videntes itaque principes et raagistratus populi mala quae fiebant, et damna
et incommoda quae propter eorum peccata eis contingebant, dolore nimio permoti, tris-
titiaque confusi, ad lacrymas et orationes confugerunt, orantes Deum, ut propitiaretur po-
B pulo suo. E1 quibus Podiensis episcopus Aymarus, vir egregius et illustris, scientia et litte-
rarum praditus, om nique honestate conspicuus, advocato siraui heroum concilio, et in
fide primum roborato, deinde multis et variis sermonibus, utpote vir eloquens, lacryma-
biliter pfolocutus, adjudicavit muiierum de exercitu fier} expulsionem, et separatim in
unum locum prope collocari , deinde per confessionem et veram pœnitentiam utrumque
G sexum a diabolica servitute recedere; et jejuniis et orationibus tandiu insistere, donec
populo suo misereatur Dominus. Et visus est sermo bonus in oculis omnium, et ita 2 fac-
tum est.
CAPITULUM XIII.
Uta autem castra ab immunditiis et sceieribus mundata sunt, statim cœlesti quadam
adveniente tranquillitate, Dei gratiam adesse senserunt; nonnulli autem9 infirmi etimhe-
D cilles et diuturna aegritudine languentes, divina gratia coopérante, convaluerunt; et se de-
hinc Domino devoventes cœlibem vitam pro viribus actitare satagebant. Nec mora , copia
quaedam exercitum secuta est , ita ut de die in diem magis magisque tune Christianus con-
valesceret exercitus4. Quumb autem placuit Domino tribulationem et dolorem, laboremque
populi sui finire, precibus forsitan lacrymisque eorum commotus5, per manum cujusdam
E Turci, qui in civitate morabatur, clam urbem Christianis reddi paravit. Apparuit enim ei
Dominus Jésus Christus per visu m , et ait: « Vade, et redde civitatem Christianis. » Exper-
gefactus ille, secumque admirans, visionem illam texit; iterumque apparens ei Dominus,
dixit :« Redde civitatem Christianis; sum enim Christus, qui hoc tibi praecipio. » Ille autem
secum volvens quid facturas esset, abiit ad dominum suum, et narravit ei quae in visu
F Christus praceperat ei. Ille vero ait6: « Numquid fantasticis et vanis somniis seductus es? •
Audiens autem homo sermones hujusmodi, domum reversus est. Dominus itaque ei ter-
tio se manifestavit, dicens : « Cur non expleyisti quae tibi jussi? Noli dissimulare, nec am-
• plius haesites urbem reddere Christianis; qui enim haec tibi dico , Dominus sum omnium. »
Quôd quum ille tertio accepisset, incunctanter explevit quae ei a Domino praecepta sunt.
G Et veniens in exercitu quasi aliquid empturus, clam cum Boamundo egit, qui ejus linguam
noverat, ut Christianis urbem redderet, datoque obside filio suo, nocte per scalas de cor-
dis factas, decem7 servientes per muros intromisit; deinde quadraginta probissimi milites
per easdem cordas8 ascenderunt; et inventis trium turrium custodibus sexaginta et am-
phus interfecerunt, turresque munierunt.
1 Hic insérant a. et e. hoc lemma : Venerandus Podiensis Aymarus episcopus [Sumpsii curant ab Urbano
Domini exercitus. — 2 Om. ita b. d. — 3 Etiam. d. e. — 4 Om. Nec mora, copia quœdam. . . convalescent
exercitus a. — 5 Permotus. d. e. — 0 Vero respondens, ait. d. e. — 7 Viginti. b. d. e. — 8 Sic B. D. e.
Scalas in a. qui in ter lineas addit cordas.
' Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xv, p. 34o. — k Ibid. 1. I, c. xvu, p. 34a t 343.
63.
Digitized by Google
500
GESTA FRANCORUM
CAPITULUM XIV.
A. 1098. Hauda muito post, porta civitatis a clientibus primum intromissis aperta est, et statim A
intraverunt omnes qui parati aderant; et exclamantes, Deus hoc vult, Deas hoc vult, per
muros et vicos civitatis caedebant quotquot inveniebant. De clamore autem illo et sonitu
crebro ictuum umbonumque 1 repercussione commota est tota civitas, et excltati sunt
* dormi entes. Surgentes itaque strepituque perterriti, quidam arma sumentes, quidam iner-
mes, hue illucque cursitantes, a Francis trucidabantur. Illucescente autem aurora, totus B
fere exercitus Christianorum urbem ingressus est, et tune vexillum Boamundi rubicun-
dum, in sublime erectum, displicatum est et in eminenti turre collocatum; buccinisque2 et
lituis mox undique sonantibus, caedes a Francis incepta est. Multi gladiis caesi, multi perfo-
ratijaculis, multi vectibus quassati, nonnulli etiam altis turribus et palatiis praecipitati in-
terierunt. Capsianus vero, admiraldus civitatis, a quodam rustico Armeno fugiens decol- C
latus est, et caput ejus abscisum Boamundo allatum est. Ut autem viderunt qui longe
erant a tumultu isto signa Christianorum in turribus et mûris, suosque hac et illac fu-
gientes, Francosque extractis gladiis eos persequentes et trucidantes3, pavore nimio atto-
niti, castrum quod in celsa rupe ex parte situm est appetere cœperunt et intus se con-
cluserunt. Qui postea populo Dei damno et incommodo nimio fuerunt. Est enim civitas D
adeo ampla et lata, montibusque et vallibus intra murorum ambitum interserta, et cas-
trum illud in quo se concluserant inimici Dei sic in rupe locatum, ut ab urbe nihil
timeat, et ab agris quoscumque voluerit intrômittat vel emittat; et toti prorsus civitati im-
minet \
CAPITULUM XV.
Capta b igitur civitate hostibusque caesis atque fugatis, multum ditati sunt de rébus e
gentilium; et copiam frumenti et vini et olei abundanter invenerunt; edentes et bibentes,
cum magna lsetitia Deo gratias egerunt; ascitisque tnulierculis quas ante dimiserant5 a
se, ut dictum est, obliti sunt Domini qui salvavit eos, qui fecit magnalia et prodigia sua
inter eos;nec fuerunt memores multitudinis misericordise suae, ignorantes judicium et gla-
dium Dei, quod imminebat capitibus eorum. Nam altéra die statim post captam civitatem, f
obsidio subsecuta est ab innumera multitudine Persarum et Turcorum, et Barbarorum,
et multigenarum nationum. Soltanus enim rex Persarum, habita legatione, quam Sansi-
doles6, filius Capsiani, Antiocheni admiraldi, ei ab Antiochia detulerat, congregato exer-
citu innumero, ad expugnandos Christianos Antiochiae misit, cui exercitui prœfecerat
ducem Corbagan 7 admiraldum, cum aliis multis principibus suae gentis et admiraldis. Hi g
antea quam Antiochiae venissent, Edessam8 civitatem, quam Balduinus frater Godefridi
ducis tenebat, obsederant, et per très hebdomadas nil proficientes, ibi moram fecerant.
Quod forsitan Dei nutu et providentia contigerat 9, ut Balduinus prius Edessam occuparet
et eos obsidione tanta ibi retineret, ne repentino impetu in Francos irruentes, antequam
civitatem Antiochenam ingrederentur, omnes inopinate et a tergo et ab urbe occupâtes h
interfîcerent, et sic totus periisset exercitus. Itaque pervenientes Antiochiam, urbem undi-
1 Membrorumque. d. — 2 Bacinis a. hic et ubique. — 3 Om. et trucidantes b. d. — 4 Immineat. d. —
5 Diviserant. e. — 0 Xancxidones. e. — 7 Corbaran. a. — 8 Edissam. e. hic et infra. — Q Contingerat. a.
* Fulcher. Carnot. I. I, c. xvn, p. 343. — b Ibid. c. xix, p. 345.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 501
A que cinxerunt, atque castris amplioribus eam vallaverunt, quam a Francis vallata foret; A. 1098.
mox1 percastrum intromissi, feroci impetu in Francos, utpote récentes et sanguinis eflu-
sionem si tientes, subito irruerunt; et velut tauri féroces2 lascivientes, cornibus incursare
et eos violento assultu pretentare cœperunt. Franci vero contra eos resistere, et umbo-
nibus et jaculis pro posse nitebantur repellere; vixque cruentam rabiem atque truculentam
B eorum incursionem primam sustinuerunt. Qui quum pro peccatis suis hujusmodi incursio-
nibus vexati essent et angustiati, propter quorumdam occultationem , qui in domibus se
abscondebant, Boaraundus parât incendium, ut exirent hi qui absconsi erant. Ecce ira Dei\
ecce gladius vindicte, nec tamen eos justus et piusjudex in manus persequentium incidere
permisit; sed eos paterno affectu protexit, et ab hostium potesiate solita pietate servavit.
CAPITULUM XVI.
C Episcopus autem Podiensis, iterum eos convocans, de con versa tione et vita et mori-
bus eis sermonem, melliflua correctione, composuit, et de pristina mulierum pœnitentia
mentionem faciens, societatemque illarum omnino exsecrans, dimittere eas persuasit; am-
monuitque ne de misericordia Dei desperarent \ sed caste Deo militarent, et omnia eis
prospéra evenirent. Animati 5 itaque his verbis, et mulierculis separatis, omni studio et solli-
D citudine quisque in sua parte civitatem quam eis Dominus donaverat munierunt; et dum
viverent, eam defendere et custodire promiserunt. Sed non omnibus una eademque vo-
iuntas perseveravit. Fuerunt namque quidam in populo isto de bonitate et virtute Altissimi
desperantes; nec ullatenus se hostium manus evadere existimantes, si in civitate6 longius
clauderentur , per cordas muro depositi, fugerunt, et alibi forsitan viliter interierunt*.
CAPITULUM XVII.
E De quibus fuit unus Ivo de Grentemaisnil b, cujus opprobrium sempiternum sequitur, et
multi alii. Cornes etîam Stephanusc Blesensis, etplures7 alii, antequam Cbristianis civitas
traderetur, se de exercitu subtraxerunt ; sed tamen per reliquos fidèles non minus trium-
phavit virtus Altissimi. Verum increduli et infidèles, quocumque ibant, nomen Domini
blasphemare non cessabant, et viam Christi distortis gressibus inculcare verbisque deso-
F latoriis, quantum pot erant, adnullare conabantur. Unde factum est ut, quum prafatus cornes
fugiens Constantinopolitanum obvium haberet Alexium imperatorem , qui cum omni exer-
citu suo in auxilium Christianorum Antiochiam festin abat, eum redire Constantinopolim
faceret, dicens eum incassum vexari, quum jam Christiani capita perdidissent atque
omnes périssent. Eia, minister fraudis, minister doli, sua aestimatione Deum potentiorem
G non existimabat; sed , ut mente conceperat, aut Deum obdormisse, aut eum subjacere legi-
bus humanis cogitabat, populumque Dei périsse asserebat. Multum nocuit imperatori
falsitas istius mendacii, quoniam si pervenisset ad obsidionem, et Dei gratiam, eHaudem
1 Moxque. d. e. — 2 Om. féroces b. d. e. — 3 Om. Dei a. — : 4 Diffiderent. b. d. e. — 5 Animatis. a. e. —
0 Captivitate. d. — 7 Multi. b. d.
a Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xx, p. 346. c Fulcher. Carnot. 1. I, c. xvi, p. 3^2, a.
b Cf. Tudebov. X, vin, p. 67.
Digitized by
Google
502 GESTA FRANCORUM
A. 1098. humanam sibi adquisivisset; et forsitan civitas Antiochia imperio ejus subjiceretur. Nec in a
hoc tantum ei nocuit, sed etiam Romaniœ1 partes jam sibi subditas, et ab omni hostium
infestatione quietas, ab incolis suis denudari fecit, quos secum imperator abduxit, verens
ne iterum hostibus subjicerentur; et sic terram illam fertilem2 atque bonis omnibus opu-
lentissimam, in vastitate et solitudine, usque inhodiernum diem incultam dereliquit. Sed
iiactenus ad propositum revertamur. B
CAPITULUM XVIII.
Laborantibus a Francis in Antiochia, et contra hostium innumeram muititudinem decer-
tantibus, presto eis in omnibus divina gratia affuit, et ab eorum crebris incursionibus ita
tutavit, ut raro aliquis Christianus ibi laederetur. Sed qui primum per cordas fugam sump-
serunt, et malum valde noxium toti exercitui dimiserunt, et9 exemplum quorumdam
corda diaboiico instinctu inspiraverant 4 ; et ad muros jam usque progressé moliebantur c
effugere. Verum summus speculator atque populi hujus amator non diu passus est hujus
contagione periculi, populum suum minui. Apparuit namque cuidam clerico, sociorum
instinctu fugam volenti5 aggredi, et dixit ei : «Frater, quo fugis? quo tendis iter?»
« Fugio, inquit, ne peream. » Gui Dominus ait : « Mane, frater, ne fugias; sed vade, die6
« ceteris ut maneant, nec sint increduli, sed fidèles; quia precibus Mariae matris meae, d
« eorumque lacrymis, eis propitiabor, et ab hostibus his liberabo; et die principibus exer-
« citus quod in praelio futuro vobiscum adero. Dominus enim sum , qui loquor tecum. »
Item cuidam jam funem manu apprehendenti ut descenderet, fratris ejusdem imago jam
defuncti coram eo astitit; dixitque ei : « Frater, resta, nec timeas, quoniam Dominus erit
« vobiscum in praelio; et socii vestri, qui morte praeventi sunt in itinere hoc, vobiscum erunt E
« in auxilium. » Miratus ille verbisque defimcti attonitus, pedem retraxit, sociisque narra-
vit, et secum manere fecit; quae quum principibus et plebi narrata fuissent, gaudio magno
perfusi , et de victoria confisi , bellum magnanimes praestolabantur.
Inter haecb etiam contigit a quodam imam inveniri lanecam defossam sub pavimento basi-
licae beati Pétri apostoli, quae in Antiochia a priscis temporibus immensae magnitudinis et F
opère miro fabricata est, eamque de qua Longinus latus Ghristi perforavil7 esse asserebat,
adjiciens quod a sancto Andréa apostolo illi per visum revelatum foret; et trina ejusdem
apostoli ammonitione contigisse ut lanceam sic in pavimento defossam inveniret. Quod qui-
dem tuncgloriose et magnifiée a populo in signum victoriae acceptum est. Nec multo post,
praelium contra hostes inire omnes postulaverunt. Facto igitur triduano jejimio, et ab epi- G
scopis et sacerdotibus populo per confessioncm reconciliato, consilioc communiter inito, per
Petrum Heremitam hostibus mandaverunt ut vel a Gnibus Christiani imperii discederent,
vel sequenti die bellum contra eos inire non dubi tarent. Si autem bellum commune formi-
darent , eligerent très, aut quinque, vel decem , vel ultra, quotquot vellent de suis, milites,
et aequali numéro Ghristianis in campum armati decertarent , et quorum pars victoriam ha- H
béret, regnum cum suis possiderent ; victa vero a fini bus secederet sine utriusque exercitus
periculo. Illi quidem adhuc récentes, viribus suis et equis et armis et multitudine innumera
confidentes, pactionem hujusmodi neglexerunt, et commune eos inire certamen superbe
remandaverunt. Et adduxerunt Petrum8 ante Gorbagan , qui, sedens in tentorio suo ornatus
cultu regio, dixit Petro : « Quid mihi mandant advenae et miselli ? Disponunt quoquo J
1 Etiam in Romaniœ. a. e. — 2 Fertilissimam. b. d. e. — 3 Om. et b. d. — 4 Spiraverant. d. e. — 5 Velle. e.
— fi Vade et die. b. d. e. — 7 Perforaverat. b. d. e. — 8 £am. d. e.
a Fulcber. Carnot. 1. I, c. xx, p. 346. — b Ibid. c. xvin, p. 344. — c Ibid. c. xxi, p. 347-
Digitized by
Google
iherusalem expugnantium. 503
A -pacto1 eivitatem reddere aut fugam parant, si Persarum pietas fugientibus locum dede- a. 1098.
« rit? Unum de duobus eligant, si in terra vivere desiderant. Quis enim Deus aut homo
« tam potens est sub cœlo, ut ejus auxilio de Persarum manibus liberentur ? Numquid ille
- qui a Judaeis crucifixus est? Vade ergo et die illis ut cito fugiant, aut derelicto Crucifixo
«régi Soltano serviant. » At Petrus constanter praedicta repetens, adjecit, dicens : « Haec
B -dicit exercitus Domini : Recède a nobis, et ab haereditate beati Pétri apostoli2, alioquin
« Francorum aruiis fugaberis; quorum principes, non, ut dicis, miselli, sed sunt milites
«Christi invictissimi. » Quo audito, Corbagan accensus ira, evaginato gladio, juravit per
thronum régis Soltani quod defenderet se de omnibus Francis, et dixit se terram possi-
dere, et semper possessurum juste vel injuste; mandavit etiam quod nec verbum ab illo
C audirent, donec derelictaAntiochia Christum denegarent, et legem Persarum profiterentur.
Reversus itaque Petrus3 bellum commune nuntiavit4 alTuturum. Quo audito, Franci ad
bellum se praeparaverunt, nihil habitantes, nihil de multitudine et infinita copia hostium
formidantes; sed quasi vir unus omnes simul ad prosternendos inimicos5 Christi una-
nimes facti sunt, et pro Christo et eorum libertate non solummodo audacter pugnare, ve-
D rum etiam, si oporteret, occumbere etmortem subire hilari animo non dubitarent. Nocte
vero illa quae belli praecessit diem, praecepit Podiensis episcopus, et per totam urbem in-
clamare fecit, ut quisque profi posse suo annonam equis distribuere niteretur, ne labore
crastino famis angustia deficerent. Cui edicto libenti animo obedientes, equos eadem nocte,
ut jussum fuerat , cibaverunt. Crastina 7 vero aurora illucescente, parât i sunt omnes exire ad
E bellum, et ordine sic processerunt, ut nullus esset qui de ordine constituto se transferret.
CAPITULUM XIX.
Egressus" est autem primus omnium Hugo Magnus cum suis Francis : deinde cornes
Normannorum et cornes Flandrensis8; post istos venerandus9 Podiensis episcopus; post
hos dux 10 Lothariensis cum pluribus comitibus Lotharingis et legione gladiatoria ; post
istos Raimundus Provincialis cum Aquitanis et Wasconibus; deinde Tancredus, nepos
F Boamundi; novissimus omnium Boamundus invictissimus, cum gente sua aciem rexit ulti-
mam. Et quia bostium principes nullis adhuc nominibus praenotati sunt, nomina quorum-
dam, a quibusdam de Syria et Chaldaea egredientibus, per interprètes cognita sunt, quae ut
potero diligenter declarabo.
CAPITULUM XX.
Soltani ergo praedicti régis militiae principem, Corbagan b videlicet, admiraldum maximum,
G ducemque fortissimum, quem rex praefecit, omnibus antepono; deinde principes cum eo
venientes, prout Syrum et Chaldaeum sonari Latine potest, diligenter subnotabo. Hi11 vero
1 Modo. e. — 2 Om. apostoli b. d. e. — 3 Reverso itaque Petro. b. d. e. — " Nuntiat. b. d. e. — 5 Hostes.
B. d. e. — 0 Om. pro b. d. — 7 Hic e. adjicit lemma illud : Nomina principum Christianorum. — 8 Cornes
Rutbertus Normannorum et cornes Rutbertus Flandrensis. d. — 9 Post illos Aimarus venerandus. d. — 10 Ho»
Godefridus dux. n. — 11 Hic a. e. inserunt hoc lemma : Nomina principum Persarum.
' Fulcher. Camol. I. I, c. xxn, p. 3/|8. — b Cf. p. 2 5a, annol./ et p. 345, annot. e.
Digitized by
Google
504 GESTA FRANCORUM
à. 1098. sunt*, scilicet: « Meleduchach, Amursoliman , Amyrsolendis, Àmirchegible, Amirmarome, a
« Amirmahumet, Cariaoriath 1 , Coteloseniar, M egaloatelon , Balduls, Boesach, Amith-
«baiach, Aoxian, Amigoian, Sanxadones, Gynahadoles, Amirtodigion, Amyrvaothbap 2,
-«Sopman, Boldagis, Amyrilias, Gelisaslan, Gygremis, Amitgogra, Artubech, Amyrdalis,
« Ainirmoxe, Amyrcaroar, » et innumerabiles alii. Hi omnes vel admiraldi vel duces cogno-
minati erant. Quorum unus admiraldus, Amyrdalisb nomine, qui in Antiochia habitare so- b
lebat , quum videret Francos per turmas et cohortes signis prœcedentibus incedere , signa-
que procerum, quae antea viderat, recognovisset, bellum fore ratus, Corbagan summo
admiraldo nuntiavit, qui in tentorio suo quiete ac secure sedens scaccis ludebat, nihil de
bello futuro metuens. Ut enim auditum est Christianos ad bellum egressos , primum haesi-
tans, verum foret necne, deinde adquiescens et sibi ipsi fidem faciens, quaesivit a suis, c
an pactionem a Francis postulatam concederet, vel bello eos inopinate vel improviso reci-
peret. Cui Amirdalis respondens : «Tarde, inquit, et inconsiderate id prolocutus es-, et
« verendum est nunc ne ab hesterna postulatione repulsi tuœ résistant petitioni; verum-
« tamen ut libet facito. » Missi itaque internuntii ad Francos, nihil praeter bellum impetrari
renuntiant. Et jam sole matutino in clypeos et loricas repercutiente , tertiam refulgens in D
aciem, quam episcopus ille celeberrimus regebat, signum episcopi ipsius animadvertentes,
dîxerunt intra se :
«En videmus signum magni praecedere papœ, »
sacerdotibus et levitis cum crucibus et phylacteriis3 in albis prœcedentibus agmen, deinde
Boamundum subsequentem aciem : timor invasit universos, et maxime eos qui de cap- E
tione urbis evaserant , dicentes : « Nullam in toto mundo fore gentem quœ Francis possit
« obsistere, » adjicientes quod Deus eorum pro eis pugnaret. Corbagan autem, equum ascen-
dens velocissimum, admonuit suos ut fortfter pugnarent, et ascendens in montem seor-
sum, ut videret eventum rei, cum paucis consedit. Gens vero sua statim per turmas et
phalanges divisa, montibus et campis circa Francos effusa, praelium sagittis agere decreve- F
runt. Quippe tôt erant sagittarii Turci et Parthi, ^Ethiopes et Medi et Elamitœc, et qui
habitant Mesopotamiam, Affiricam, Lybiam, iEgyptum et Pamphiliam, et omnem Asiam,
nationumque universarum \ ut facile Francos concludere undique possent, et nisi terror
Dei esset inillis, comprehendere exercitulum Christianorum non dubitarent.
CAPITULUM XXI.
Computatusd est ergo, si eut a captis relatum est, Turcorum et diversarum nationum G
exercitus, et inventi sunt vigies centena millia pugnatorum ad bella procèdent ium. Dux
itaque Godefridus secundam regens aciem , quœ jam prima propter quosdam facta est even-
tus, ut gnarus belli et edoctus, violentiam eorum patienter sustinens, junctis cohortibus
pedetentim suos incedere jusserat; nec unum ante alium ab ordine constituto moveri
capitali sententia prohibuerat, donec truculentam eorum rabiem, primis ictibus edomi- H
tam, languentem ac defessam prospicerent5. Quum igitur diu in hune modum sustinuis-
sent, Corbagan démonte, quasi de spécula, suos nihil penitus agere cernens, prœcepit
cuidam admiraldo ut partem exercitus sui versus urbem, tanquam ingressurus, educeret,
1 Caraoiath. b. d. — 2 Amyrvaotap. b. d. — 8 Filacteriïs. a. — 4 Nationumque fere universarum. d. e. —
5 Perspicerent. d. e.
' Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxi, p. 3^7, c. e Cf. supra, p. 495, annolat./.
h Cf. Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxii, p. 348, c; Rai- ** Hoc caput in Fulcherii hisloria omnino deest.
mund. de Aguilers, cap. xu, p. 260, c.
Digitized by
Google
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 505
A ratus Francos divisis ordinibus ad urbem velle regredi, ut vel sic acies Francorum diri- A- 1098.
meret. Quo facto, cornes quidam Theutonicus, sinistrum cornu tenens, ut vidit turmas
dividi et parte m versus munitionem urbis quasi in fugam converti, fugere eos existimans,
elapsus est de acie euro suis; atque eos incaute persequens, mox cum omnibus suis inter-
fectus est.
->o< — 1
CAPITULUM XXII.
B Duxla vero Godefridus nibilominus suos tenens, ut vidit tempus feriendi, suos2 co-
hortalus est ut tune ferirent, et pro capitibus pugnarent: qui uno impetu extemplo in
hostes irruentes, buccinis et lituis crebro sonantibus, Deo in auxilio saepius vocato, cla-
more utrinque exorto , omnis hostium multitudo , ac si repente totus mundus post eos
rueret, in fugam conversi sunt. Quis es, immense Deus, fortissime salvator, invictissime
C imperator, velox adjutor, etprotector clementissime, serenissime, justissime? quo duce,
quo praesente, quo feriente, quo denique persequente tanta bellantium multitudo terre-
retur, ni te formidinem incutiente, dextera tua forti quateretur atque superaretur? Alio-
quin totius fere Christiani3 imperii robur, si adesset, vix illos fugere coegisset. Ecce
miseros et débiles, famé afflictos, virtus Âltissimi triumphare non despexit; sed eos supra
D omnium gentium multitudinem exaltatos mirabiliter provexit. Ei ergo laudes et gratiae
reddantur; ei totum attribuatur: sit illi4 gloria, laus et exsultatio, in sœcula saeculorum.
Amen.
CAPITULUM XXIII.
Fugientibusb itaque hostibus, Franci#eos persequi diu non poterant, propter equorum
imbecillitatem et ipsorum invaletudinem; verumtamen de peditibus strages non modica
E facta est. Et qui equos adhuc potentes et veloces de Francis habuerunt, vel hostium equos
comprehendere potuerunt, hi et persequi eos et caedere a mane usque ad vesperam fere
non cessaverunt. Nec enim simul omnes unius fugae tramitem calcabant; sed divisis agmi-
nibus dispersi per montes et colles, armis projectis, sarcinisque dimissis, velocissime
fugiebant. Franci vero, ut dictum est, eos pro posse persequentes, de spoliis eorum val de
F ditati sunt. Et redeuntes ad eorum tentoria, de quibus magna erat copia, vasa, utensilia
multimoda aurea et argentea, quorum pretium opus superabat, et indumenta, strata quo-
que et pallia, nec non arcus et pbaretras cum sagittis, camelos, mulos, asinos, equos et
divitias reppererunt; nec fuit aliquis egens inter eos. Et facta est laetitia magna in populo
Dei, et glorificaverunt5 Deum qui salvavit eos, qui fecerat magnalia propter eos. Et re-
G gressi sunt omnes in civitatem, laudantes et benedicentes Deum, qui de miseris et paupe-
ribus victores et divites eflFeceratc; et déférentes oblationes suas per ecclesias, voverunt se
ultra honeste et juste victuros , nec amplius fornicationibus aut immunditiis pollui. Est
namque Antiocbia magna civitas, ut superius memoratum est, et ecclesiis multis, licet a
gentilibus premerentur, solemniter decorata : quarum major ac praecipua beati Pétri apo-
1 Hic apponunt b. d. e. hoc lemma : Secandum bellutn. — 2 Om. suos b. d. e. — 3 Romani, b. d, —
4 Sibi. B. d. e. — 5 Glorificati sunt. e.
" Caput illud totum apud Fulcherium desideratur. c Cf. Fulcher. Carnot. /. /. p. 35o.
b Cf. Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xxiii, p. 34g-35o.
m. 6/j
Digitized by
Google
506 GESTA FRANCORUM
A. 1098. stolorum principes est basilica, ubi primum cathedram episcopatus septem annis rexisse A
legitur. Altéra ift honore béate Mariae Virginis miro opère fabricata est1, compluresque
alise sanctorum ecclesiœ, in quibus dévote se Christiani tota nocte illa, ut pote agone
divino vehementer vexati, securi quieverunt. Urbs hœc celeberrima, quum capta foret a
Francis,
Undecies centum, subtractis inde duobus B
Annis, annorum Domini summam faciebant.
Junius et mensis promebat pridie nonas
CAPITULUM XXIV.
Mox post urbem captam reversus est Hugo Magnus Constantinopolim , concessu tamen
heroum; dehinc in Franciam regressus est. Nec multo post obiit Aymarusb, episcopus Po-
diensis, in kalendis Augusti, cujus beata anima requie aeterna2 perfruatur. Amen*. c
Quumque apud c Antiochiam et in circuitu per quatuor menses Franci moram fecissent,
sumpto invicem consilio, recesserunt. Boamundus vero, et Raimundus cornes, cum qua-
dam parte exercitus urbem exeuntes, interiorem Syriam profecti sunt, ut fines Christiani
exercitus dilatarent, et castra aut urbes contiguas eis subjicerent; reliqui vero Antiochiœ
permanserunt. D
CAPITULUM XXV.
Hi pradicti principes, exercitus educentes, Haram4d civitatem primo adierunt, qua haud
difficile capta atque depopulata, omnibus qui in ea erant cœsis atque captivatis, Maram*
protinus, alteram urbem huic âffinem, invaserunt. Quaobsidione circumdata, viginti die-
rum obsidione5 coacti, paratis machinis muroque admotis, signo undique dato, in-
stanti assultu , Deo in omnibus favente, urbem comprehendunt; hostes obtruncant a majori e
usque ad minimum, omnibusque sublatis, Antiochiam reversi sunt. Tune de coramuni
assensu et consilio civitas Antiochena et principatus regni8 Boamundo7 traditus est et
concessus , utpote viro cujus industria et ingenio urbs ipsa capta fuerat. Cornes vero Nor-
manniae et Raimundus Provincialis, et Tancredus cognatus Boamundi, qui juvenis magnae
opinionis et fomœ in exercitu erat, assumpta parte exercitus, castrum quod dicitur Archas f
aggressi suntf.
1099. Verum castrum illud situ loci et murorum turriumque munitione validissimum , Tiir-
corumque bellatorum invictissimum, eos per quinque fere septimanas obsidione deti-
nuit. Est enim situm ad radicem montis Libani, et vêtus8, et antiquitus constructum;
1 Qm. est a. b. — 2 Requie et beatitudine œterna. b. d. e. — 3 Om. Amen e. — 4 Aram. e. — 5 Dierum
spatio obsidione. b. d. — 6 Regni Antiochiœ. b. d. — 7 Hic adjiciunt hoc lemma a. d. : Boamnndnm dax
Robertus Wiscardus Apuliœ gênait valde potentem ducem Antiochiœ. — 8 Lybani a veteribus. b. d. Et vête-
rum. e.
' Id est die iv° mensis Juoii, A. D. 1098. Antiochia d Id est Albara. (Cf. Fulcher. Carnot. /. /. p. 35a f
capta est m° die kujus mensis. (Vide supra , p. 35o, an- annot. c.)
notât, a, et cf. p. a5a , annot. c.) * Cf. Fulcher. Carnot. L l p. 35a , annot. d.
h Cf. Fulcher. Carnot L L p. 35o, annot. b. ' Idem, ibid. c. xxv, p. 35a , 353.
* Idem, ibid. c. xxiv, p. 35a.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANT1UM. 507
A diciturque Archas1, quia Araces, filius Chanaana, id condidisset. Dux vero Godefridus et A. 1099.
Robertus, dbmes Flandriae, cum reliquo exercitu, Gibellumb, aliud castrum, situ murorum
et ambitu fortissiraum , quod inter Antiochiam et castrum Arcbarum super mare situm
est, obsidione vallaverunt. Sed belli tumultu, quod opperiebantur2 qui apud Archas sede-
bant, commoti eorumque legatione submoniti, Gibello relicto, Archas profecti sunt, et
B de duobus unus eflFectus est exercitus; castrumque illud , bellum opperiendo, impugnabant,
ubi quadam die, dum assultus vehemens in hostes fieret, contigit, heu infortunium ! An-
sebnum de Ribodi Monte3 c, strenuum militem, ictu petrariae interisse; pro quo totus exer-
citus valde contristatus est, quia optimus et probus miles erat et in expeditione neces-
sarius.
CAP1TULUM XXVI.
C Ortad est etiam in obsidione hac contentio de (ancea, quae inventa fuerat 4 sub pavi-
mento ecclesiae, in Antiochia civitate5. Dicebant enim quidam non esse illam qua Longinus
latus Salvatoris pénétra verat, quoniam eam Constantinopoiim dimiserant. Cornes vero Rai-
raundus, qui eam in magna veneratione habebat, et in cujus custodia tenebatur, ipsam
esse asserebat. Episcopus vero Barensis6, qui in expeditione tune erat, aliique plures, quod
D ipsa esset non6 existimantes, adjûdicaverunt ut is qui eam invenerat fidem faceret po-
pulo Dei. Facto igitur triduano jejunio, in accensa strue lignorum inventor lanceae ultro
se injecit, et per médium flammae vibrantis rogum nudus pertransiit, et vix inde exiit,
combustusque est; nec postea quindecim diebus supervixit, sed duodecimo die, dolore
ignis correptus obiit, et sic omni errore ablato, populus eam ultra venerari cessa vitf.
CAPITULUM XXVII.
E Interea* Francis de bello quod exspectabant frustratis, illaque obsidione tam inopia
quam suorum dimissione vehementer dissolutis, castrique oppugnatione nimis tarda atque
diuturna desperatis, operae pretium duxerunt ut, obsidione illa dimissa, Iherosolimam,
messis appropinquante tempore, expedito itinere tenderent; et viam non panis indigam,
sed bene, utaudierant, opulentam tenerent. Qui consilio invicem accepto, omnes animati
F simul assenserunt; collectisque tentoriis et papilionibus, sarcinisque suis expeditis, iter
agentes, ante urbem Tripolimb, quae inde prope super mare sita est, prima sessione quie-
verunt, et ab urbe illa forum panis et vini, quandiu ibi morati7 sunt, plenarie habuerunt,
donaque plurima primates receperunt. Inde Gibellum1, aliud castrum, praetermeantes, Biri-
thiam 8 civitatem invenerunt. Erat autem mensis Aprilis, et jam messis in area erat, magna-
1 Om. Archas a. e. — 2 Operiebantur. a. hic et infra. — 3 Hic adjicit a. lemma illud : Remis martir
deportatus Quintinus a civibus [Servo prœbuit ducatum dux ejus et Dominas. — 4 Faerat Antiochiœ. b. d. e.
— 5 Om. in Antiochia civitate b. d. e. — 0 Om. non b. d. e. — 7 lbi moram fecerant vel morati. b. d. —
8 Byrithiam. e.
a Gènes, x, 17. 1 Cf. Fulcher. Carnot. /. c. p. 345, a; Raimund. de
b Cf. Fulcher. Carnot. /. /. p. 353, a. Aguilers, c. xvm, p. a83-a85.
c Idem, ibid. p. 353, b, annot. d. 1 Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxv, p. 353, c.
d Idem, ibid. c. xvm, p. 3M-345. h Idem, ibid. p. 353 et annot. e.
• Helias. (Cf. supra, p. 2i3, annotât, c.) 1 Ibid. d, et annot./
6/4.
Digitized by
508 GESTA FRANCORUM
A. 1099. que copia annonce per totam maritimam Tyri et Sydonis; quae civitates proximae sunt, et a
Beritho1 affines. Nunc vero, mutatis nominibus, ab incolis Sur nuncupatur? quae Tyrus
quondam dicebatur; et quae modo Sagitta, antiquitus Sydon appellabatur, et est in terra
Phœnice2, quam Sydon 9i filius Chanaan, legitur condidisseV Sur quoque Tyrus dicta est, in
qua Tyrius Apollonius regnabatb. Inter bas duas urbes Sarepta0 Sydoniae aestimatur : inde
enim ad Carmelum montem, ubi Helias habita vit, non amplius duorum iter dierum in- B
gressi, postea vénérant Ptolomaidam \ nunc Achilond dictam, quam quidam errantes Ac-
caron existimant nominandam; sed Accaronc urbs estPhilistaea, inter Azotumr et Jamniam*
sita, prope Ascalonam5. Abhinc terra vocatur Palaestinorum.
CAPITULUM XXVIII.
Transeuntes autem Achilon, invenerunt oppidum Caypha dictum, quod est sub Carmelo
monte, et habet mare ab Oriente, montem vero ab Occidente. Dehinc Caesareamh Palaestinae g
adorsi sunt, quae quidem Dor* antiquitus, a quibusdam vero Turris Stratonis nuncupata
est, in qua Herodes, Agrippa dictas, nepos illius Herodis cujus tempore natus est Chris-
tus, percussus ab Angelo, vermibusque consumptus, infeliciter exspiraviti. Uiterius autem
incedentes, praeterierunt oppidum quod Assur nominant. Etenim maritimam Joppen a
dextra relinquentes , descenderunt in Ramatha, quae civitas nunc Ramula appellatur; de D
qua incolae Sarraceni omnes aufugerant, pridie6 quam exercitus illuc venisset, metuentes
expugnationem, nec in semet ad7 munitionis defensionem confidentes.
CAPITULUM XXIX.
Estk enim civitas haec in piano sita, inter montana Judaeae et maritimam, in magna co-
pia et fertilitate annonae, solis cultoribus apta, ubi quum Franci venissent reppererunt areas
tritici innumeras, et annonae etiam trituratae magnam abundantiam, moratique sunt per E
quatuor dies, ut reficerent se et jumenta, et sarcinas pararent ad obsidionem Iherusalem.
Ibique nimtios Christianorum Syrianorum, qui erant in Bethléem, habuerunt, quos antea
de Iherusalem nuntios receperant. Nondum enim Caesaream viderant, quando exploratores
Christiani, clam de Iherusalem exeuntes, ad eos vénérant, et totum esse civitatis et eorum
qui intus habitabant8 indicaverunt. Laetati vero Franci super nuntios promiserunt se in F
proximo eis fore auxilium, et Deo auxiliante Iherusalem obsidione concludere, seque et
sua, quum civitas aut vi aut timoré subjiceretur, incolumes reservare. Illis autem abeunti-
bus, Franci animati et de misericordia Dei confisi, ut Spiritus Sancti gratia illis adesset,
principio suae operationis, in basilica Sancti Georgii, quae prope urbem Ramulam miro opère
1 Byritho. e. — 2 Fenice. à. b. — 3 Syden. d. b. — 4 Toïomaidam. a. Tholomaidam. e. — 5 Aschalo-
nem. d. hic et infra. — 6 Om. pridie b. — 7 Om. ad b. d. — 8 Habitant, b. d.
" Gènes, x , 1 5.
b Cf. supra, p. 353, e, annot. 1.
c Sarfend. (Cf. p. 353, aanot. h.)
d MeliusAccon.(Cf.Fulcher. Carnot. Z. I p. 354, a.)
• Efron. (Cf. p. 354, annot. c.)
' Esdoud. (Cf. p. 354, annot. e.)
8 Yabne. (Cf. p. 354, annot. d.)
b Kaisarieh. (Cf. p. 354, annot. g.)
1 Errât noster: Dor, hodic Tortoura. (Cf. p. 354, an-
not./)
j Act. xii, 19-33 ; cf. supra, p. 354, b.
k Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xxvi, p. 355.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 509
A fundata erat, episcopum " ordinaverunt; et in arcibus quae1 circa ecclesiani sunt, custo- A. 1099.
des dimisemnt : atque ipsa die profecti sunt usque ad castellum quod dicitur Emausb,
sexaginta2 stadiorumc ab Iherusalem. Nocte vero ipsa Tancredus et Balduinus de Burgo,
ante lucem surgentes, centum suortim militibus electis, conscendunt equos armati, et ap-
parente aurora, Bethléem pervenerunt, linquentes Iherusalem a sinistra. Quos quum vidis-
B sent Graeci et Syri Christiani qui ibidem morabantur, primo rati sunt Arabes et Turcos
fore, missosque de Iherusalem ad eos decollandos et delendos œstimati sunt. Quumque Fran-
cos recognovissent, statim crucibus et textis assumptis, cum gaudio magno psallentes eos
susceperunt; Franci vero prae gaudio lacrymantes, pacisquc osculo dato eos salutantes, ba-
silicam ingressi sunt, ubi adorato Domino, et in loco nativitatis suae et praesepio non sine
C lacrymis oblatione facta, ad exercitum regressi sunt, qui jam civitati appropiabat. Quumque
interni hostes signa Francorum procul vidissent, exierunt quidam Arabes etTurci obviam,
ut praetentarent armis Francorum militiam, qui mox fugati intro se receperunt. Chris-
tianusd vero exercitus videns civitatem Dei, quam diu optaverat vidisse, locaque sancta in
quibus mundi Salvator pro redemptione generis humani3 mortem pertulerat, laetatus est
D valde, et procidentes omnes in terram proni, adoraverunt viventem in saecula sseculorum.
Amen.
CAPITULUM XXX.
Et venientes ad urbem, obsidione undique vallant, vu. idus Junii 1L
Lucis septenae jam Junius igne calebat,
Iherusalem Franci quum vallant obsidione5.
CAPITULUM XXXI.
E Situsf ipse civitatis sanctae, qui nunc est, murorumque ambitus, licet a prisca et illustri
veteris compositione, statuque illo quo erat Jesu Christi temporibus valde discrepet, quae-
dam tamen temporis illius adhuc monumenta continet6, quibus et famosa et illustris et
prae cunctis clarior civitatibus in toto orbe terrarum esse débet. De qua, quia a quibusdam
quaedam superflua, quaedam rarius continentia fînguntur, pauca sub brevitate perstringere
F conabor. Quatuor igitur illi aditus patent, sicut plerisque civitatibus, quibus ad eam fit in-
gressus, ab oriente, ab occidente, ab aquilone et meridie; et quidem orientalis aditus,
ab incolis vocatur porta vallis Josaphat, eo quod per eam ad vallem illam proximam sit
descensus. Occidentalis, porta David idcirco vocatur7, quod juxta turrim David sita sit.
Septentrionalis, porta Sancti Stephani, pro eo quod idem martyr extra portam illam lapi-
G datus fuisse asseritur*, ob cujus memoriam ecclesia ibidem fundata est8. Australis, porta
1 In arcibus ecclesiœ, quœ. b. d. — 2 Septuaginta. a. — 3 Gentis humanœ. b. d. — 4 Om. vu. idus Junii e.
— 5 Lucis septenœ quum vallant obsidione [Iherusalem Franci, jam Junius igne calebat. b. d. — 6 Obtinet.
b. d. — 7 Om. vocatur a. e. — 8 Sit fundata. b. d.
' Nomine Roberlum. (Cf. Tudebov. XIII , xm , p. 102 ; Id est die vu0 mensis Junii, A. D. 1099.
Fulcher. /. /. p. 354, d, et annot. A.) f Cf. ap. Fulcher. Carnot. (1. 1, c. xxvi, p. 355-357)
b Hodie Abou-Goch. (Cf. p. 354 > annot. /.) Lujus urbis descriptionem , quae ab bac in mullis locis
c Luc. xxiv, 1 3. differt.
d Fulcber. Carnot. /. /. p. 355, c. * Act. vu, 57.
Digitized by
Google
510 GESTA FRANCORUM
A. 1099. Syon, quia ab ea parte nions ille praeruptus eminet; unde difficilis et valde gravis est ad ur- a
bem aditus. Adhuc etiam quinta habetur porta, quae Aurea dicitur, intra orientalem et
australem portam sub Templo Domini sita, per quam rex cœlorum super asinam sedens
ante passionem suam civitatem ingressus est et ab Hebraeorum pueris cura gaudio excep-
tas est, quae non aperitûr nisi in dominica Ramis Palmarum. (Jrbem itaque per hune in-
gredientibus aditum a laeva Sepulcrum Domini est; quod extra urbem tempore passionis B
Christi legitur fore inventum, vivoque lapide incisum, juxta quod Sepulcrum Domini,
paru m in obliquum, est supereminens lapis dehiscens, sicut in morte Christi legitur scissus,
et subtus Golgotha1; qui locus2 magna veneratione celebrandus, adorandus et colendus
est. In quo loco traditur ab antiquis Abraham, filium suum immolaturus, arietem pro eo
immolasse, significans Agnum Dei Filium ibidem postea immolandum. Paululum remotior c
est locus ab eodem dictas Calvariœ, ubi Lignum dominicum trecentesimo octogesimo sexto
anno post Passionem Christi a beata Helena, Juda praemonstrante, inventum est*, ubi etiam
ab eadem regina ecclesia mirae3 magnitudinis et operis fundata, postea a perfidis genti-
libus destructa est : ruinae cujus adhuc existentes indicant quale jam opus fuerit. Pars
autera Ligni pretiosi in eisdem locis a fidelibus retenta, diligenti veneratione adoratur et d
exaltatur.
CAPITULUM XXXII.
Juxta Crucis inventionem a meridie est ecclesia Genitricis Dei , quae Latina nuncupatur,
eo quod semper a Latinis sit cul ta ; ubi fertur eadem Virgo plorasse atque sci disse crines,
quum videret fdium suum unigenitum patibulo affixum. Ibi prope est locus ubi Maria Mag-
daleneb ceteraeque muheres lamentatae sunt in morte Salvatorisc. Inde versus orientem e
in directum, intra ejusdem urbis ambitum , Templum Domini 4 celeberrimum , miro opère
fabricatumd. Quod licet primum opus non sit Salomonis egregium, sed nec illud quod ab
Esdra secunda reaedificatione totius mundi fabricam in opère excessit5, tamen quatuor
habet introitus, sicut et primum habuit templum. In quo loco angélus populum caedens,
David orante et exclamante, Ego sam qui peccavi, ego qui inique egiey restitisse perhibe- f
tur. Ubi etiam lapis ille, super quem angélus restitit, adhuc impolitus, in medio templo
eminet. Fuit et in hoc loco, tempore Salomonis, propitiatorium aureum et archatestamenti,
in qua erant tabulae Moysis, et virga Aaron quae fronduerat6, et manna, et cetera quae dice-
bantur Sancta Sanctorum. Ibique fuerunt usque ad tempus Josiae régis Juda, sicut legitur
in libro Machabeorum f. Sed post Jheremias archam in Arabia versus montem Synai oc- G
cul tasse fertur, ubi, usque in hodiernum diem adhuc, mons fumigans et caligine obductus
locum volent es adiré et obscuritate et caloris aestu repellit, nec usque ad montem licet ac-
cedere, et in prophetia ejusdem Jheremiae scriptum invenitur quod invenienda non sit,
donec gentes multae congregarentur&. Archa igitur in templo nunc non est, sicut a quibus-
dam creditur. Verum locus ille multis modis sacer esse describitur , tum quia puer Jésus H
in eo praesentatus est et a Symeone sene exceptas; tum quia duodennis, ibi in medio doc-
torum sedens, inventas sit; de quo etiam nummularios ejiciens, dixit : Domus mea domus ora-
1 Golgata. d. Golgotha. e. — 2 Om. locus e. — 3 Om. mirœ e. — 4 Templum est Domini. b. d. — 5 Prœ-
cessiU d. — °Om. quœ fronduerat b. d. e. »
* Cf. Baronii Annales, ann. 3a6, S xlii et seq.; cf.
quoque an. 3u , S xli; Acta Sanctor. ni* Maii, p. 36 1.
b Mattu. xxvii , 56.
0 Hid cod. e. urbis lherusalem figuram , vel potius
ichnographiam , inserit.
d Cf. III Reg. vi , 1 et seq.
" II Reg. xxiv, 17.
f II Macc. 11, i, 5, 7.
g Cf. II Macc. ibid. atque D. Calmet, Comm. liltér. sur
l'ancien et le nouv. Testant. Liv. des Macc. p. xxxm et seq.
Digitized by
HIST. OCCID. T. III, P 5",
TABULA II
-M
Eirùl. Richard del Imprimerie Inpéna
IC G NO G RAF HIÀ URBiS KIERUSALEM
ex.cod mis Aliornarer.31, F" 15, Ve
Digitized by
Google
Digitized by
Googk
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 511
A tionis vocabitur*; multisque miraculorum signis et prodigiis ibidem a Deo factis, religiosus a. 1099.
et sanctus est.
Ab aquilone templi hujus, lacu quodam interposito, ecclesia Sanctœ Annae, matris beatae
Virginis Mariœ, in quo loco Dei matrerh peperisse fertur; ante cujus ecclesiam piscina
aquae a Francis inventa est, veteris piscinae vestigia adhuc retinens , quinque porticus habens,
B In qua, tempore Christi, angelys descendisse b legitur, tactuque aquae languidos sanasse. Et
ibidem a Christo sanatus est aegrotusc, triginta et octo annos habens in inGrmitate sua. Ad
quam nunc per porticum unum descenditur, et repperitur aqua ibi gustu amara, quœ pie-
rumque œgrotantibus confert medelam. Hœc intra urbem a fideiibus venerantur. Flagella-
tio Jesu Christi atque coronatio, et derisio et cetera quœ pro nobis pertulit; sed non
C facile ubi fuerunt nunc dinosci possunt, quum prœsertim civitas ipsa totiens postea de-
leta atque destructa sit.
CAPITULUM XXXIII.
Extra urbem vero, a digniori parte fit exitus per portam David ad viam quœ ducit Beth-
léem, quae Effrata antiquitus appellata, ab Iherusalem in spatio duarum leugarum versus
Ebron, inter occasum et meridiem sita est. Ibi est locus nativitatis Christi et prœsepe,
D sicut supra memoravimus1. Sed et ecclesia, satis decens et ampla, miro opère fabricata,
episcopalem ibidem obtinet dignitatem. Ibidem et in confinio passi suût innocentes d, qui
ab Herode trucidati sunt. Inde ad urbem regredientes, viso obiter sepulcro RacheJ, uxoris
Jacob, ascenditur ad montera Syon , qui tempore Christi erat cacumen et médium civitatis,
nunc autem extra civitatem. Ibi etiam fuit2 cœnaculum6 ubi discipulorum pedes la vit Do-
E minus et magister eorum, et cum eis cœnavit, et sacramentum dominici corporis et san-
guinis ipsis tradidit, nec non et omnia quae de morte ejus futura erant praedixit, ubi post
resurrectionem Spiritum Paraclitum eis misit. In quo loco transitais beatae Genitricis5 Dei
fuisse perhibetur, unde etiam ecclesia nomen habet; fueratque miro opère4 antiquitus
constructa, quod interius patet, sed a perfidis Sarracenis destructa est 5. Ad radicem hujus
F montis Syon exoritur fons a conspectu6 liquidissimus, sed gustu amarus, quem dicunt
Natatoriam7 Syloe; qui emittit rivulum suum in alveo ubi torrens Cedron fertur in hieme
cursu rapidissimo. Ibi illuminatus est cœcus8 a nativitate, de quo legitur in Evangelior.
Ulterius in meridie est Acheldemach s, qui ad sepulturam peregrinorum emptus est9. Tor-
rens Cedron ab aquilone sumit initium, et per vallem Josaphat cursum agens10 in austrum
G dirigitur, nec habet aquas nisi inundatione pluviarum. In eadem villa11 inter civitatem et
montem Oliveti est ecclesia Genitricis Dei Mariae, ubi ab apostolis sepulta est; cujus adhuc
sepulcrum ibidem colitur et veneratur. In quo loco mirificum opus a primis Christianae
religionis temporibus structum est, sicut beatus Iheronymusk scriptis suis teMatur. Struc-
turas 12 alias excedebat magnitudine , opère 15 et compositione ; sed postea a perfidis gen-
1 Memoratum est. b. d. — 2 Ibi fait a. e. — 3 Béate Mariœ Genitricis. b. d. — 4 Miro opère fabricata.
b. d. — 5 Qm. est B. d. e. — 6 Fons aspecta. d. e. — 7 Qui dicitur Natatoria. e. — 9 Hieme; in quo cmcus
inluminatus est. e. — 9 Om. Ulterius emptus est e. — 10 Om. cursum agens e. — 11 Om. in eadem
villa e. — 12 A primis Christianis structum, testante beato Iheronymo, structuras, s. — 13 Om. opère e.
* Matth. xxi, îa, 1 3. cf. Descrîptionem gallice confectam, Hist. t. II, p. 5oa
k Joan. v, a. » et annot. b, et 5io.)
e Ibid. 5-g. h «Monstratur autem sepulcrum ejus, cernentibus
d Matth. ii , i 6. « nobis , usque ad prœsens in vallis Josaphat medio , que
0 Matth. xxvi, 20; Marc, xiv, 17; Luc. xxn, i4; « vallis est inter montem Sion et montem Oliveti posita. >
Joan. xiii, 2. [Ad Paulam et Eustoch. de assumptione beatœ Mariœ
r Joan. ix, 1. sermo, Hieron. falso adscript. Hieron. opp. t. V, p. 83,
* Hebraice Haceldama. (Matth. xxvii, 8; Act. 1,19; ed. Martian. Paris. 1706.)
Digitized by
Google
512 GESTA FRÀNCORUM
A. 1099. tilibus destructa est, cujus ruinae hactenus patent1. Ibidem antea Christi temporibus a
villula quaedam Getsemani 2 * nuncupata erat, ubi tentus et captus est Filius Dei. Ibique
discipulos suos somno praegravatos linquens, avulsus est ab eis quantum jactus est iapidis
versus montem Oliveti in obliquum, ut oraret;ubi etiam nunc quoddam Oratorium in ho-
nore Salvatoris dedicatum est9. Inde ascensus est ad montem Olivèti, qui celsitudine sua
supereminet omnem regionem : in quo loco 4 solitus erat Dominus discipulos suos et om- B
nés ad se confluentes de civitate docere. Ibique fertur orationem dominicam discipulis
insinuasse, et ingruente passionis suae articulo preces ad Patrem fudisse ; de cujus montis
vertice postea delatus est5 in cœlum, cernentibus apostolis. In quo loco ecclesia, anti-
quitus fundata, monumenta sanctorum plurima continet6; a quo etiam monte facile cerni-
tur Àrabia et vallis Jordanis, mareque illud salsum et fœtidum quod operit Sodomam et C
Gomorram, civitates quondam ira Dei funditus eversas. Sub clivo statim montis hujus, inter
orientalem et australem plagam, aditur Bethaniab, ubi Dominus7 Lazarum resuscitavitc,
et ubi Mariœ Magdalenae peccata dimisitd, et ubi in domo Symonis leprosi6 discubuit : ubi
nunc etiam monumentum Lazari veneratur, et locus frequentia Salvatoris sanctus est et8
excolitur9. Haec in territorio urbis proxima satis sunt. Verum10 flumen Jordanis, ubi bap- D
tizatus est Christus, decem leugis longe est ab urbe in directum versus orientem, qui flu-
vius dividit Judaeam et Arabia m, ad quem itur per Iherico, civitatem quondam magnani,
habens a laeva desertum, ubi jejunavit Dominus quadraginta diebus. Videtur etiam ibi
mons exceisus, ubi tentatus est a Diabolo. Nazareth autem, ubi conceptus est; et Galilaea,
ubi post resurrectionem discipulis apparuitf, et mare Tyberiadis, et mons11 Thabor; et E
solitudo illa ubi de quinque panibus et duobus piscibus quinque millia hominum satiavit;
aliaque solitudo, ubi etiam de septem panibus quatuor millia12 pavit*; omniaque loca
in quibus Rex gloriae a pueritia conversatus est longe ab Iherusalem semota sunt. Hanc
praeterea urbem Helius Adrianus imperator 15 mirifice decoravit, et vicos et plateas pavi-
mento decenter ornavit : de cujus nomine Iherusalem Helya postea vocata est. Et 14 aquae f
ductus per omnes vicos instituit, per quos imbrium inundatione omnes civitatis immun-
ditiae diluuntur. Nec desunt huic civitati15 cisternae, aquarum abundantia semper opu-
lente16. Constatque civitas ambitu murorum cum decenti magnitudine, ita ut nec parvitate
nec amplitudine unquam fastidiosa videatur.
CAPITULUM XXXIV.
His17 itaque et aliis modis civitas gloriosa18 est et19 illustris, Quamb quum videret Chris- G
tianorum exercitus in tam arido et montuoso lapidosoque 20 loco sitam, rivis, sylvis, et
fontibus undique carentem, difficilemque eam obsidione diutina cingi posse aestimaverunt.
1 Om. cujus ruinœ hactenus patent e. — 2 Gessemani. d. — 3 Villa erat Getzemani, ubi captus Filius Dei,
in qua oratorium in ejus nomine et honore est dedicatum. e. — 4 Om. loco a. e. — 5 Postea ascendii. b. —
6 Om. in quo loco continet s. — 7 Om. Dominus a. — 8 Om. est et b. d. — 9 Om. ubi nunc etiam...
excolitur e. — 10 Hic inserit e. hoc lemma : De situ Jordanis. — 11 Om. mons b. d. — 12 Millia hominum.
b. d. — 15 Imperator Romanus. t. — 14 Postea vocata est Helia. Iste vero. e. — 15 Vrbi. d. e. — 16 Om.
abundantia semper opulentm e. — 17 Hic inserit e. hoc lemma : Assultus circa Iherusalem. — 18 Civitas hœc
sancta, gloriosa. b. d. e. — 19 Om. et b. d. — 20 Om. lapidosoque e.
* Matth. xxvi, 36; Marc, xiv, 3a.
b Cf. laud. descript. Hist. t. II, p. 5i 1 et annot. g.
" Joan. xi, i-43.
* Matth. xxvi , 7 ; Joan. xi , 2 ; xn , 3.
* Matth. xxvi , 6.
1 Matth. xxviii, 16.
f Matth. xiv, i5-ai; Marc, vi, 38-44; Luc. ix, i3-
17; Joan. vi, 2-1 3; cf. quoque supra memor. descrip-
tionem, l. /.p. 5i3.
h Cf. Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxvii, p. 357.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 513
A Et prima quidem die aquae1 penuria coacti sunt, adeo ut de tribus2 milliards cum camelis A. 1099.
et jumentis eam apportarent; et deinde, ingruente necessitate, a quatuor vei quinque millia*
riis,utribus et ejusmodi vasis cum magno labore adquirebant*. Erat enim aestus et vaide
fervens te m pus, utpote ardenti solstitio , et nimio labore aerisque intempérie, siti magis
quam famé contigit laborare. Obstruxerant enim hostes, antea quam exercitus illuc venisset,
B fontem Syloe atque cisternas omnes quae extra urbemfuerant, aut per assiduas animalium
adaquationes, aut per occultos meatus4, penitus desiccaverant, ita ut nullus liquor ibi
posset inveniri. Quumque per sex vel septem5 dies ibi aqua et cibatu opulentissime muni*
rentur, die septimo constituerunt civitati assuitiun facere, et per scalas quas in his sex
diebus composuerant, muros, si posscnt, occupare. Erat0 autem Robertus cornes Norman-
C niœ, et Robertus cornes Flandriae cum gente sua a parte septentripnali anteportam Sancti
Stephani. Dux vero Godefri dus - cornu civitatis quod est super valiem Josapbat cum suis
occupabat. Et Tancredus aliud cornu versus turrim David petrariis et fundibulis maxime
infestabat. Cornes siquidem Raimundus cum Provincialibus suis montem Syon occupave-
rat. Qui* omnes die constituto eam undique assilientes, lituis et buccinis summo mane
D concrepantibus, crebro7 sagittarum atque telorutn graudine muros impetentes, scalas pro-
tinus erexerunt, atque in una parte quidam viriliter ascendere8 cœperunt. Jamjamque
fastigia muronun scansuri ab hostibus repulsi sunt , et ea die nostri de primo illo assultu
frustrati sunt, quoniam rarae fuerunt scalae, et nimis cito ab hostibus compertae sunt. Quare
negotium illud hora fere tertia dimissum est, et in castris nostri se receperunt. Sarraceni *
E autem, et hi qui in urbe erant, de repulsione hac gloriantes, quotidie improperabant nos-
tris quia Deum suum quèm inter muros clausum habebant, id est Dei Sepulcrum, telis 9 et
lapidibus turpiter impeterent; et quasi sacrilegii nostros insultando accusabant10. Tune pa-
tienter nostri blasphemias eorum atque derisiones eorum11 sustinentes, paraverunt machinas
quibus muros scandere possent. Sed deerat nemils artificio opportunum. Neque enim" m
F tota regione illa sylva est ubi lignum vix quindecim pedum possit inveniri. De veteribus
tamen lignis cedrinis et cipressinis, quae in quodam specu non longe ab urbe reperta sunt,
turrim quamdam cum propugnaculis coinposuerunt; et eam nocte quadam, iliis ignoranti-
bus, haud longe a muro compactam, in ea parte ubi dux Godefridus sedebat, erexerunt;
et de coriis camelorum boumque, ceterorumque animalium, in circuitu deforis eam con- ■
G texerunt12; muroque supereminens septem auteo amplius ulnis, totam civitatem altitudine
superabat, de qua facile erat videre13 quid hostes intro machinarentur, vel quomodo se
haberent. Est enim locus ex illa parte adeo sublimis et excelsus, ut fere coaequetur monti
Syon. Ut ergo videre hostes machinam erectam w, atque eorum cervicibus supereminentem ,
timuerunt valde; quidam tune15 deridentes et ignorantes quid esset, promittebant se tur-
H rim David illuc adducere, si illam nostri usquequaque mûris applicuissent, vel de campo,
ubi in modum turris fuerat aediûca'ta, eam ullatenus moverent. Paratis igitur arietibus et
scrophis, petrariis et fundibulis, omniumque generum instruments, muroque propius16
admotis, die ad haec praestituta civitatem undique impetunt; et sagittis atque balistis, mul-
torumque genenun armamentis, hostes coartare cœperunt, adeo ut eorum quis vel pauci in
J mûris remanerent. Qui in turribus tantum erant, illi civitatem protegebant. Erant autem
duae turres a dextris et a17 sinistris, inter quas machina18 nostra impacta fuerat, unde
1 Aqua. b. — 2 Tribas aut quinque. e. — 3 Om. et deinde ingruente. . . adquirebant e. — 4 Om. aut per
assiduas. . . occultos meatus e. — 5 Om. vel septem b. d. Quumque per septem. e. — 6 Hic apponunt a. d.
hoc lemma : Robertus de Flandria cornes, miles inclytus [A Turcis appellaiatur Georgii filius (miles inclytus,
probus et audax, Georgii filius vocitatus. d.). — 7 Lituis et bucinis clangentibus , crebro. e. — 8 Viriliter ascen-
derunt vel ascendere. b. d. — 9 Clausum existimant, telis. b. d. — 10 Om. quia Deum accusabant e. —
11 Om. eorum b. d. — 12 Om. et de coriis camelorum contexerunt. e. — 13 Facile videbant. e. —
14 Nostram. e. — 15 Quidam vero Turcorum tune. e. — 16 Ad muros propius. b. d. — 17 Om. a b. d. —
18 Turris. e. Addit a. inter lineas : id est turris.
• Ab hoc loco usque ad caput xxxvii Fulcherium desermsse nosler videtur.
m. 65
Digitized by Google
514 GESTA FRÀNCORUM .
. 1099. Sarraceni nostros vehementer infestabant; et ignem cum oleo et adipe mixtum, faculis a
aptatis, in eos crebra immissione jaculabant, multumque in hune modum nostros repug-
nare cœperunt. Quod quum vidèrent fundibalistae et qui petrarias regebant, in illas duas
turres omnem vim suam direxerunt, atque unius propugnacula continuo diruperunt1; hos-
tesque inde (ugatos quosdam straverunt, quosdam vero lapidatos vulneraverunt2, atque in
hune modum die illo contendentes, ad vesperam usque5 certatum est. Vespera siquidem b
superveniente , dimissum ost certamen, et munierunt nostri machinas suas viris opti-
misât strenuis, ne nocturno tempore violarentur hostili machinatione. Fuitque 4 dux ipse
Godefridus in tu s, et frater ejus Eustachius, vir magnœ audacitatis et probitatis5, multique
alii in negotiis gerendis probatissimi. Hostes vero jam timoré perterriti et diuturna in-
cursione fatigati, nihil in nostros jam raolientes, sed ad protectionem suam murorumque c
defensionem omnino intendentes, tota nocte illa nihii aliud quam trabes magnas ligna-
que quam majora poterant mûri propugnaculis ad lapidum ictus repellendos, contra ma-
chinas nostras erexerunt6. Nostri econtra, si qua paranda erant ad crastinum laborem, viva-
citer et diligenti providentia procurabant, sicque nocte illa, non minus fere quam in die
vexati excubiis et vigiliis, utrinque peregerunt. n
CAPITULUM XXXV.
Mane7a autem facto, quod contigit8 idus Juliib, omnes ad inceptum laborem se rursum
animaverunt , et iituis et buccinis clangentibus 9, clamoreque utrinque exorto , muros
nostri acriter impetere, hostes vero haud segniter repellere cœperunt, et ex utraque parte
multi tune laesi sunt. Interea machinis muro admotis, partem quamdam mûri cornes Nor-
manniae et 10 Tancredus cum petrariis suis juxta portam Sancti Stephani concusserunt, et E
foramen unum fecerunt. Ex alia parte, cornes Raimundus cum machinis similiter et fundi-
bulis fortiter instabat. Dux vero Godefridus, et qui cum eo erant in majori machina, gra-
viter et caute eam régentes, faculas ardentes11 quas hostes de turribus prœdictis in eos
frequenti jactu mittebant, taedasque sulphureas et jaculorum grandinem umbonibus suis
excipiebant, et ab aestu diei et sole qui jam hora fere diei tertia incanduerat, tœdarum- y
que incensione, gemino sunt calore et igne artati12, adeo ut de vestibus eorura pars corn-
bureretur, et lsscuta incenderentur. Sudor quoque 14 undique de eorum corporibus manat;
et vix jam sustinent aestum hostes ab ignium violentia15. Tune praecepit dux Godefridus16
ut cum fundibulis torres incensi turribus jacerentur , ut vel sic hostes parum coerceren-
tur, donec paulo propius muro machinam17 admovissent. Quod quum factum esset, mox G
per qusedam foramina ignis in arce una eorum delapsus materiem lignorum quibus
tectum arcis sustentabatur cremare cœpit ; jamjamque ardebat arx ipsa18c; fumoque et
igne hostes sunt inde fugati, sic ut nullus in ea ulterius remanere posset. Altéra vero
turris sic confracta et confusa erat crebro jactu petrarum, ut nihil ab ea nostri timerent.
1 Diripuerunt. e. — 2 Quosdam vero lapidaverunt. e. — 5 Usque utrinque. b. d. e. — 4 Hic adjicit a.
lemma illud : Frater régis Godefridi erat Eustachius, [Nec non régis Balduini idem vero filius. — 5 Audaci-
tatis, et Rotbertus, cornes Flandrensis, miles mirœ probitatis. e. — 6 Addit a. inter lineas : vel convexerunt.
Convexerunt. b. d. b. — 7 Hic apponit e. hoc lemma : Franci civitatem impetunt. — 8 Om. quod contigit e.
— 9 Sonantibus. b. — 10 Normanniœ, et Rotbertus Flandriœ, atque. e. — 11 Erant in arce prœdicta, faculas
ardentes, e. — 12 Arctati. e. — 1S In. e. — 14 Om. quoque b. d. — 15 Om. Sudor. . . violentia e. — 16 Om.
Godefridus b. d. — 17 Turrim. e. — 18 Om. jamjamque ardebat arx ipsa e.
• Cf. Tudebov. XV, m, p. 108, 160, 220, 221 ; . b Id est die xv° menais Juin , A. D. 1099.
Raimund. de Aguilers, c. xx, p. 3oo ; Fulcher. 1. I, c Cf. Tudebov. XV, îv, p. 109, 160, 221; Fulcher.
c. xxvii, p. 358. I. I,.c. xxvii, p. 358.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 515
A Igitnr turris nostra jam nniro contigua nostros hostibus supereminentes, jamjanrtjiie Dei A. io99.
auxilio Lriumphantes, invehebat; conligitque ut, quum fîmes quibus ligna pradicta muro
connexa fuerant falcibus a nostris caederentur, trabeni quamdam, quasi pontem, sponte
acturam 1 versus turrim nostram verti, et a noslris exceptant, a machina nimirum2, ita arti-
liciose et competenter collocari, ut nostris iter in civitatem 3 praeberet. Mox4 vero mi-
| lites ducis et ambo fratres, quorum unus5 Engelbertus vocabatur, alter vero Lietoldus6,
per trabcm illam gladiis extractis civitatem ingressi sunt. Deinde alii atque alii subséquen-
tes murumque super bostes occupantes, Deas adjuva, Deas vult inclamantes, toli 7 exer-
citui viam intrandi patefecerunt. Qui confestim per funes et per scalas ingredientes, Sarra-
cenos et hostes8 qui in ea parte erant, usque ad templi munitionem caedendo et obtruncando
C persecuti sunt. Illi vero fugientes, in templi claustra se concluserunt; januisque clausis,
adversum nostros adhuc resistere paraverunt. Quo Tancredus cum suis adveniens, expug-
nare eos cœpit. Nec mora, fores patefactae sunt, et atria nostris irruentibus compléta,
hostibus in templo9 Domini fugientibus, et in templo Salomonis se includentibus. Ferien-
libus itaque nostris atque a tergo persequentibus, caedes immensa peracta est, adeo ut
D incruore peremptorum pedes nostrorum tenus suras pene tinguerentur; nullusque ex eis
vite est reservatus; sed neque feminis, nequc parvulis pepercerunt; memores, credo, Saul
régis, qui Agag pepercit a, iramque Dei incurrit et periit. Ea vero die ita deleti sunt, ut
de multitudine innumera Sarracenorum , Turcorum, Arabum, yEthiopum, multarumque
nationum, qui ad defensionem urbis omnes praecepto admiraldi Bahyloniae convenerant,
E vix pauci superessent, qui in turre David se concluserunt. Illique haud multo post, comiti
Raimundo turrim reddentes, evaserunt, atque fugae se praeci pi tes dederunt. Et expurgata10
est civitas sancta Iherusalem ab infidelibus ea die, ad laudem et gloriam et honorem
illius cujus Sepulcrum in terra 11 gloriosum est, qui admirabili potentia et pradestina-
tione sua fidèles suos illuc usque per marium terrarumque pericula, sui gratia, direxerat.
F Julius effervens ter quina lucecalebat,
Idibus inque suis iter ad médium faciebat
Anno milleno centeno, scd minus uno,
Virginis a partu peperit quae gaudia mundo,
Urbem quum Franci capiunt virtutc potenti
G Atque novas reddunt laudes super astra Sedenti.
CAPITULUM XXXVI.
oblationibus et cereis accensis, laudes et gratias in voce exsultationis Domino reddentes,
festinanter 14 pergunt, vota pcrsolvunt, in gaudii lacrymas erumpunt. Populus enim Domini
et oves pascuae ejus, ut loca sancta passionis, crucis, mortis, sepulturae et gloriosae resur-
II rectionis tetigerunt, compunctionis lacrymas et inopinatae laetitiae voces15, cum hymnis et
canticis psallentes, emiserunt. 0 tempus Domini desideratum! o tempus acceptabilel o
1 Om. acturam e. — 2 Om. a machina nimirum e. — 3 Civitate. a. — 4 Hic adjicit e. hoc lemma :
Qaomodo Iherusalem a Christianis capta est, — 5 Om. unus A. — 6 Litoldus. b. d. Fratres Engelbertus et Litol-
dus. e. — 7 Toto. a. — 8 Turcos. e. — 0 Templum. d. e. hic et infra. — 10 Dederunt. Expugnata. e. —
11 Intra. d. e. — 12 Hic apponit e. lemma illud : Quomodo quinto decimo die Julii, idus vero mensis Julii , anno
Domini M.XC.VII1I ab Incarnatione ejus, Iherusalem Franci capientes, laudes et gratias Deo référant. —
13 Om. omnes a. — 14 Reddere festinantes. b. d. — 15 Om. voces b. d. e.
• Cf. 1 RlG. xv, 8 et scq. — b Fulcher. Carnol. 1. I, c. xxix, p. 36o, c.
65.
Digitized by Google
516 GESTA FRANCORUM
A. 1099. factum factis omnibus memorabile \ quum id quod ab omnibus fidei catholicae cultori- a
bus interno mentis ardore diu optatum et votis omnibus desideratum fuerat, filii sanctae
matris Ecclesiae in2 sua saecula completum viderunt; statumque orientalis et matris Ecclesiœ,
ab infidelibus et immundis funditus eversum atque pollutum, a fidelibus atque electis,
imo a Deo praeelectis et praedestinatis, in sublime erectum et reformatum in suo tempore
conspexerunt! Gloria tibi, Pater! gloria tibi, Fili! gloria tibi, Spiritus Sancte, amborum b
Paraclite! Trinitas sancta, rex Sabaoth, faciens mirabilia in cœlo et in terra! Consilium
tuum antiquum verum3 est; a solis ortu et occasu ab Aquilone et Austro laudabiie nomen
Domini4. Excelsus super omnes génies Dominus; sit nomen ejus benedictum* in saecula.
CAPITULUM XXXVII.
Expletis itaque ceremoniis atque omnibus in Domini Sepulcro rite peractis, reversus
est populusDei ad domos et mansiones quas ceperant, prout cuique contigerant. Et nocte c
illa, positis tantum Graecorum et Syrorum excubiis, securi quieverunt, et de beneficiis
quae ab hostibus parata fuerant, gratias agentes Deo, cum gaudio epulati sunt, et somno
functi. Posterab die, vuigus mixtum cum scutigeris cadavera templi revolventes, invene-
runt copiamauri et argenti et lapidum. Deinde Provinciales, qui ultimi civitatem ingressi
sunt, dolentes quod ad praedam diripiendam tarde venissent, comperto quod Sarraceni d
dum viverent nummismata et talenta avidis faucibus déglutissent, multos ideo evisceratos
exenteraverunt , et pecuniam quaesitam in multorum viscera reppererunt, un de factum est
ut de cadaveribus acervo facto ea igne cremarent, ut aes illud, id est aurum, in cinere faci-
lius5 invenirent, nec enim fœtorem illonun diu pati poterant. Tancredus autem cum suis
templum Domini aggressus, vasa aurea et argentea multimoda, lapidesque pretiosos et e
limbum aureum qui templi pari êtes circumdabat, et coronas et phialas et mortariola6
aurea, omniaque pretiosa templi arripiens abiit et supra omnes ditatus est valde. His
itaque omnibus, ut dictum est, patratis, postquam primates et populi requie modica re-
fecti sunt, omnes communi assensu Godefridum ducemc in regem ac principem civitatis
Iherusalem et totius regionis extulerunt. Canonicos autem, qui Domini Sepulcro deservi- v
rent7, ibidem statim creaverunt. Ernulfumd vero quasi patriarcham eis praeposuerunt,
donec a Romano pontifice quid agendum foret requisivissent. Tune et Domino annuente,
per quemdam Syrum revelata est Crux dominica, quae ab antiquis temporibus in quod a m
secretario abscondita fuerat, et ab hostibus conservata. Qua inventa, omnes in sublime Deo
gratias egerunt. Quumque de reditu in patriam jam heroes cogitarent, ecce nuntius venit, G
qui diceret bellum magnum afifuturum, nec tantum bellum, sed8 et urbi obsidionem et
expugnationem tantam adventare °, quantam nunquam antea viderant.
1 Admirabile. d. — 2 Om. in d. e. — 5 Om. verum b. d. e. — 4 Nomen tuum. b. d. Om. a solis ortu
nomen Domini e. — 5 Ulud in ignefacilius. b. d. — 6 Mortaliola. e. — 7 Inservirent, b. d. — 8 Verum. b. d. e.
— 9 Om. adventare e.
' Cf. Psalii. exil, 2, 3, 4. 6 Cf. Fulcher. Carnol. 1. 1, c. zxx.p. 36 1.
b Cf. Tudebov. XV, iv, p. 110, 160, 222; Fulcher. d Cf. Tudeb. XV. v, p. 1 1 1.
Carnot. 1. 1, c. xxvm, p* 35g.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM.
517
CAPITULUM XXXVIII.
A Rex§ enim 1 Babilonisb ducem militiae sua, nomine Lavendaliumc, cum multo exercitu A. 1099.
collecto de Turcis atque Arabibus, yEthiopibus et Sarracenis, et jEgypto2 et Mesopota-
mia, omnique Àfrica, ut audivit Iherusalem a Francis vallatam, misit, ut omnes quasi pulli
in cavea5 comprehenderentur et obtruncarentur; et sub edicto hujusmodi praeceperat ac
prohibuerat omnibus, ne quis eorum ad eum reverteretnr, donec, interfectis atque deletis
B Christianis omnibus, ipsum dominicum Sepulcrum eradicarent atque funditus everte-
rent, ne de eo ulterius mentio aliqua fieret. Quo audito, Christiani ad praelium obviam pro-
ficiscuntur, dicentes se intra muros nequaquam permittere concludi; et armati vexillo
sanctœ Crucis, quod praeibat agmen, exercitum versus Ascalonem direxerunt, ubi adversa-
riis obviari existimabant. Àdversarii vero audientes quia Iherusalem jam expugnavissent,
G et intra murorum ambitum se nostri recepissent, laetati sunt valde, dicentes et urbem et
illos ita velle concludere, ut nec unus ex eis manus eorum aut gladium evaderet, igno-
rantes quidem quod jam eis obviam praeliaturi venissent. Sed quiun jam didicissent
nostros4 eis obviam exisse5, paraverunt eos inter se concludere; et sic omnes aut ferro
circumvenire , aut comprehensos Babiloniam in manicis ferreis deducere. Facile enim erat
D paucosa multitudine innumera vallari et comprehendi.
CAPITULUM XXXIX.
Sic equidem a quibusdam in bello captis nostris intimatum est. Nostri6 ergo , ut prope
illos adesse per speculatores suos cognovissent, constanti animo omnes, ac si essent unius
matris filii, ad bellum se praeparaverunt, et libenter pro Christo aut mori aut triumphare
promiserunt. Vespere autem illo qui belli pracessit diem, sole jam ad occasum vergente,
E contigit utmultitudo copiosa animalium, boum, camelorum, tfvium, caprarum, de mon-
tibus ajcta, secus exercitum Christianorum, tanquam in auxilium crastini laboris futuram,
se contulisset. M ane itaque facto , constituas legionibus ex more , nostri 7 ad bellum pro-
fecti sunt. Animalia quoque, mirabile dictu, ac si ex industria subsequentia, paulatim pro-
cedendo, agmen de se composuerunt.Videntes igitur hostes a longe animalium multitudinem
F post acies nostras procedere, rati sunt fore de nostris milites, ac mixtim pedites in prae-
sidium et tutelam caute legionum ordinem sequi; veritique sunt magis praelium, idcirco
quod non possent, si eut praedixerant, se effundere, atque nostros undique concludere. Et
tune, conspicientes militiam in armis fulgentibus composite praecedentem, timuerunt; et
pavor Dei irruit super eos. Nostris itaque lituis et buccinis clangentibus, praelium exortum est,
G et grandine sagittarum utrinque distento, subsecutae lanceae sunt, ita a nostris uno ictu et
momento vibratae, ac si omnes invicem conjurassent, vel una eas manus emisisset. Quo
primo impetu, hostibus Dei terrore in fugam conversis, caedes non modica subsecuta est,
1 Hic adjicit e. lemma illud : Admiratus Babylonis misit Lavendalium ducem militiœ suœ et Arabes ut
expugnarent Iherusalem. — 2 Et ab omni Egypto. e. — 3 Om. quasi pulli in cavea e. — 4 Francos. e. —
5 Venisse. b. d. — 6 Hic apponunt b. d. hoc lemma : Tertium bellum Ascalonœ. Itemque e. : Bellum m
Francorum contra Arabes Ascaloniœ. — 7 Franci. e.
' Sequitur Fulcher. 1. I, c. xxxi, p. 36a , 363. c Afdhal. (Cf. p. 36a , annot. d.)m
b Moslaali Beamr-Ulah. (Cf. p. 36a , annot. c.)
Digitized by
Google
518 GESTA FRÀNCORUM
A. 1099. et quorum equi tune non fuerunt celeriores morti dediti sunt; et in moraento campus ille a
a prostratis ita occupatus est, ut nemo nostrum nisi super cadavera pedem posset po-
nere1; et terra undique sanguine maduit, tanquam e nubibus imber sanguineus emanasset.
Quidam eorum ad arborum cacumina prorumpentes, sic evadere opinantes, sagittis ibi-
dem crebris sagittati lanceisque perforati ruentes interierunt. Quidam2 Ascaloniae viam
rapientes, eo quod propius esset praesidium, per gladios et lanceas nostrorum3 transeuntes, B
interfecti sunt. Pars vero eorum qui evaserant, Babiloniam fugientes infeliciter advene-
runt4. Nostri5 itaque triumphantes, et Deo gratias agentes, spoliis eorum et armis et tento-
riis onerati ad castra regressi.sunt. Ubi nocte illa pau santés, crastina die Iherusalem cum
gaudio reversi sunt; et de praeda quam Dei dono ceperant, oblationes ad Sepulcrum
Domini gloriosum, cum gratiarum actione, et munera multa6 obtulerunt. Dehinc* flumen C
Jordanis adeuntes, et palmas ex more de Iherico asportantes, quidam recedere, quidam
remanere Iherosolymis in perpetuum voverunt. Remansit ergo dux Godefridus , ut praedic-
tum est, sublimatus in regem; et retinuit secum Tancredum, quem praefecit ducem mi-
litiae suae; et quamplures alii, tam clerici quam laici, tune ibidem remanserunt. Robertus
vero cornes Normanniae, et Robertus cornes Flandriœ recedentes, navigio Constantinopolim D
se contulerunt ; deinde per Àpuliam àd patriam reversi sunt. Ceteri quoque multi , tam
de summis quam de minimis, quibus placuit patrias aedes revisere, quidam pusillanimes et
pau perla te desperantes, quidam vero di vîtes et spoliis bostium locupletati, Deo gratias
agentes discesserunt7.
CAPITULUM XL.
Post8 haecb Boamundus9 Antioclienus et Balduinus Rothasiensis 10, audientes civitatem e
Iherusalem a nostris expugnatam , et Christianae professioni subactam , nuntiis ad se invi-
cem missis, proposuerunt Iherusalem ad orationes venire. Mense11 igitur Novembri, dis-
positis quisque rébus suis et firmiter munitis, iter arripientes 13 convenerunt Laodiciam.
Eratc quippe ibi Daimbertus, Pisanus episcopus, mul tique alii Pisani et Ravennenses,
qui portui Laodiciae applicuerant; etopperiebantur donec mare tranquillum esset, utlhero- F
solimam navigarent. Qui, quum Boamundum et Balduinum per terram proiicisci novissent,
vecturis adquisitis Daimbertus episcopus, cum quibusdam nautis sibi adhaerentibus, illis
conjuncti sunt. Erantque simul aestimati fere viginti quinque millia, tam equitum quam
peditum. Et quum fines Sarracenorum ingrederentur, aestimantes victus venalia13 ibi rep-
perire, nihil prorsus invenerunt qui eis venderet aut daret, praeter Tripolitanos et Caesa- g
riensesd; sed eos summo odio habebant, utpote gentem quae ad eorum destructionem
terram ingressi erant. Unde famé et inopia, algore et inedia saepe contigit eos laborare;
hiems enim erat. Patienter tamen omnia pro Ghristi nomine sustinentes, tandem venerunt
Iherusalem; adoratoque Domino, et Sepulcro ejus orationibus et ceremoniis venerato,
cum ingenti gaudio Nativitatem Ghristi celebraturi , Bethléem14 veniunt; et noctem do- H
9 1 Cadavera ponerei pedem. b. d. — 2 Quidam vero. e. — 3 Francoram. e. — 4 Hic inserit e. hoc lemma :
Bello peracto, Franei spolia Arabum gaudenter dividunt. — 5 Franci. e. — 6 Actione, devota mente multa. e.
— 7 Addit ad marginem d. hoc lemma : Pater regum rex Philippus et Robertus Flandriœ [Orti sunt œqui-
pollenter de regali semine. [Ida mater Kallomanni descendit ex génère, [Soror ducis Godefridi Curvi tune
Germaniœ. — 8Hicincipit codex (Havniensis) c. — 9 Boemundus. c. hic et ubi que. — 10 Rochasiensis. d. —
11 Hicapponit e. lemma illud : Boamundus, Balduinus, Daimbertus Iherusalem venerunt. — 12 Arripuerunt
et. c. — 1S Vénales, d. — 14 Bellehem. e.
' Fulcher. 1. 1, c. xxxn, p. 363 , 364. c Fulcher. /. /. p. 365.
b Ibid. p. 364. d Ibid p. 366.
Digitized by
1HERUSÀLEM EXPUGNANTIUM. 519
A minicœ Nativitatis pervigilem duxerunt. Deinde Iherusalcm regressi \ cum rege Godefrido, a. 1099.
et clero et populo in Templo Salomonis congregati 2, die quadam de statu regni et Eccle-
siae Iherosolymitanae 5 tractantes 49 Daimbertum illum Pisanura5, annuente Boamundo, in
patriarcham elegerunt et ecclesiae Sepulcri, Ernulfo 6 deposito, custodem praefecerunt,
astruentes illum Daimbertum excedere, et toti regno magnopere profuturum, tum quia
B doctus et litteris apprime eruditus esset, tum quia prœesse et prodease domi et Ecclesiae
jam7 didicisset. Erat et aliud quo eum magis retinuerunt8 : Pisanos enim et Januenses,
cum quibus ipse Daimbertus venerat, in sua quasi potestate habebat, ut quicquid ipse
vellet, ipsi vellent et facerent. Ideoque necessarium et valde opportunum reipublicœ suœ
duxerunt, si talem virum haberent cujus industria et sollertia civitates super mare sitas
C navigio caperent.
Itaque eo9 patriarcha formata, jumentis resarcinatis, et stipendiis peropportune mù- A. noo.
nitis10, ambo duces, Boamundus etBalduinus, non eodem itinere quo vénérant \ metuebant
enim insidias, sed juxta mare Galileae, per Tyberiadem et Nazareth, ubi nuntiatus11 est
Christus12, et per Caesaream Philippi, quae ad radices Libani montisl9sita est, et per castrum
D quod Balbach14 uominatur, ubi etiam a Turcisqui habitabant Damasci , insidiati sunt, sed
nihil Dei gratia lœsi, in Syriae fines15 pervenerunt. Ubi ergo Syriam ingressi sunt, divisis
exercitibus, Boamundus Antiochiam, Balduinus vero Edessam, civitatem suam, petiit.
CAPITULUM XLÏ.
Elapso16b itaque tempore, dum Boamundus Antiochiœ omni prosperitate perfrueretur,
omnesque affines suos aut vi aut obsequenti amore sibi subjugare niteretur, contigit mense
E Julio Gabrihelem6 quemdam Ârmenum ad eum venire17, ut se et civitatem suam, Meliti-
mam18 vocatam19, ei traderet atque ditioni ejus subjugaret. Ad quam suscipiendam dum
Boamundus ciun paucis, nihil obiter timéns *°, proficisceretur, circumventus insidiis cuj us-
dam admiraldi Turcorum, Danismanisd nomine, imprudenter 31 non longe a praefata urbe
captus et detentus est. Civitatem vero Melitimam , ob idem quia Boamundum intus recipere
F volebant, obsidione claudunt; ubi dum sederent, divulgatum est ab illis qui de captione
urbis22 evaserant , et Balduino Edessœ intimatum , quia Boamundus , dominus et amicus ejus ,
in vinculis teneretur. Ab ipso quoque Boamundo clam per quemdam Armenum Balduino
nuntiatum est, cincinno" capitissui absciso, ut boc intersigno ei subveûiret. Congregatis
ergo Balduinus suis, cum Antiochenis ad eum succurrendum properabat. Quo audito, Da-
G nismanis obsidione praetermissa recessit, et abiit in regionem suam. Verebatur enim cum
Francis confligere nec ulterius eos ibi ausus est exspectare. Balduinus tamen itinere
dierum trium eum persequitur, sed nihil proficit. Rediens autem de persecutione, civitatem
prœdictam sibi subjecit, et facti sunt amici, ipse et Gabrihel.
1 Ingressi. c. b. — 2 Congregato. d. — s Om. Iherosolymitanœ e. — 4 Detractantes. a. — 5 Daimbertum
episcopum Pisanum. b. — 6 Arnalpho. c. — 7 Jam diu. b. d. — 8 Om. astruentes illum Daimbertum.. . eum
magis retinuerunt b. — 9 Daimberto itaque. e. — 10 Om. jumentis . . . peropportune munitis e. — 11 Natus. d.
— 12 Om. 061 nuntiatus est Christus e. — 15 Ad Libani montem. b. d. — 14 Baldach. c. Baïbat. d. — 15 Per
Cœsaream PMippi, juxta montem Libani, et per castrum Baldach, in Syriœ fines, e. — 16 Hic apponit hoc
lemma c. : De Boamundi captione; itemque e. : Quomodo Danismanis admiratus Boamundum ducem cepit. —
17 Om. ad eum venire b. d. e. — 18 Militiniam. b. d. b. — 19 Om. vocatam b. — 20 Om. nihil obiter timens e.
— 21 Om. imprudenter e. — 22 Captione Boiamundi. d. e. — 23 Cincino. c. Circino. d. Cicinno. e. —
24 Om. verebatur. . . conjligere e.
■ Fuicher. i. I, c. xxxiv, p. 367. c Khauril. (Cf. p. 368, afinol. d.) '
b Ibid. p. 368. d Ibn-el-Danischmend. (Cf. supra, p. 369, annota.)
Digitized by
Google
520
GESTA FRANCORUM
CAPITULUM XLII.
Et1* factum est in mense Augusto, postquam Balduinus Edessam rediit, nuntius ei fes- a
tinus de Iherusalem occurrit, qui nuntiavit et2 obitum fratris sui Godefridi, et regnum sibi
hœreditario jure ab eodem fratre dimissum. Obiit enim dux Godefridus5 post urbem4
captam Iherusalem secundo anno, quinto decimo kalendas Augustib; qui dum viveret, non
dux vel rex, sed servus et protector patriae exstitit. Quod postquam Balduinus audivitc, in-
dilate5 terram illam quam possidebat Balduino cuidam cognato suo collocans, Iheroso- b
limam petiit , assuraptis secum ducentis fere milkibus et septingentis peditibus6. Iterque
arripiens per Àntiochiam et Laodiciam, et Gybelium, Eracleam, et Tortosam civitates7,
Tripolim usque pervenit; ibique ante urbem hospitatus, a rege Tripolitano est honorifîce
susceptus; erant enim adinvicem amici rex Tripolitanus et Balduinus, pane quoque et vinô,
nec non et silvestri melle muneribusque donatus, intimatum est ei ab eodem, quod Du- c
cach, rex Damascenorum , et Gynahadolesd admiraldus quidam, cum8 multitudine Tur-
corum et Sarracenorum Arabumque ei obiter9 insidiarentur. Quare cavendum erat ne ex
improviso ab eis circumvenirentur10. Quo11 audito, Balduinus hilari vultu animoque con-
stanti respondit se neminem timere praeter12 Deum, dum tôt et taies socios itineris ha-
beret, quot qualesque suos existimabat, profectusque inde venit Birinthum. d
CAPITULUM XLIII.
Non 13 e enim longe ab urbe Biritho, sed quasi milliaribus quinque, secus mare trames
angustissimus et inevitabilis erat, quem Balduinus non ignorans, utpote qui jam per illum
transierat, crastina aurora illucescente u, suos fecit armari atque armatos incedere , donec
ad illum venirent locum, praemittens speculatores, qui praeviderent si quae insidiae late-
rent. Et quum pervenissent ad locum praescriptum 15, patuerunt insidiae, et viderunt Turcos E
hac illacque cursitantes eosque eircumvenire préparantes. Quod quum cogno vissent, con-
festim Balduino, qui post acies veniebat16, per quemdam eorum innotuerunt. Qui, quum
audiret hostes adesse, mox suos diligenter afiatus, et in Christo roboratos, atque more so-
1 Hic adjicit a. lemma illud : Ida mater Karlomagni descendit ex génère [Soror ducis Godefridi Curvi tanc
Germaniœ [Urbiam exierior Flandriœ Bolonia [Reges ambos edidit nobili prosapia. [Paire Eustachio Ida mater
principes [Régentes Iherusalem gênait nos nobiles [Godefridum, Baldainam. Àpponit hic c. lemma illud : De
morte Godefridi; itemque e. : Godefrido rege defuncto, Balduinus f rater ejus tendit Iherusalem. — 2 Occurrit,
nuntians ei. e. — 5 Godefridus rex. e. — 4 Om. urbem e. — 5 Anno secundo dominicœ Incarnationis , anno
millesimo centesimo, indictione octava, quinto decimo kalendas Augusti, feria quarta, cujus anima in pace re-
quiescat. Amen. De rege Balduino. Balduinus autem, de morte fratris sui legatione habita, indilate, e. —
6 Septingentis fere peditibus. b. d. — 7 Gibellum atque Eracleam, urbemque Tortosam. e. — 8 Et admiratus
Gynadole cum. e. — 9 Om, obiter e. — 10 Om. Quare cavendum. . . circumvenirentur e. — 11 Hic d. : Pâtre
Eustachio Ida mater principes régentes Iherusalem genuit Godefridum et Baldainam. Urbium exterior Flandriœ
Bolonia reges ambos nobili prosapia edidit. — 12 Post. d. — 13 Hic adjiciunt b. d. hoc lemma : Quartum
beïlum Baruth, quod dicitur- Biritho ; et c. : Qualiter Balduinus venit Iherusalem. Bellum nu Baruth a Bal-
duino factum. e. — 14 Surgente. e. — 15 Prœdictum. e. — 16 Pergebat. c. Regebat. B. d. e.
' Cf. Fulcher. 1. 1, c. xxxvi, p. 36g , 370. J Genah Eddaule. (Cf. p. 373, annot. h.)
h là est die xvni° mensis Julii, A. D. 1 100. * Cf. Fulcher. I. II, c. 11, m, p. 874-377.
' Cf. Fulcher. 1. II, ci, p. 373.
Digitized by
Google
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 521
A lito cohortatos per acies et cohortes divisos, ad bellum competenter ordinatos1 eduxit. Sed a. hoo.
quia iocus ille hinc mari, hinc rupibus coartatur, quemque ordine praeterraisso incedendum
fuil. Hostes itaque visis Mis, quasi lupi ovibus infestantes, undique prosiluerunt, atque
ex insidiis prorumpentes feroci impetu nostros aggressi sunt. Nostri vero, primo2 susti-
nentes, postea eos acriter telis et sagittis repellentes, effrenatam eorum rabiem paulisper
B cohibuerunt. Illî deinde in nostros irruentes, a fronte et utroque latere eos coartare cœpe-
runt : a mari enim, navibus advecti, dextrum latus urgebant; a sinistra vero, rupibus ex-
ceisis capitibus eorum imminebant; a fronte quoque, virtute magna contendebant. Et sic
a mane usque ad vesperam5 conflictatum4 est; cecideruntque ex utraque parte5 multi,
et nostri quatuor milites amiserunt. Vespere igitur adveniente, dimissum6 est certamen;
c ibidem7 a nostris castra fixa sunt, ne si paulo rétrocédèrent, hostes animosius in eos ruè-
rent, totaque nocte illa, cibo potuque tam ipsi quam equi eorum8 car entes, excubati sunt.
Diluculo autem facto, consilio inviceA inito, aut mori aut vivere destinantes9, in pla-
num regredi decreverunt. Collectis itaque sarcinulis clientibusque praepositis, milites, sub-
sequendo se et illa tuendo, in planitiem festinanter descend erunt 10 . Hostes vero tune
D animati, per rupes et colles et angiportus insequentes, instanter eos infesta ti suut. Quidam
eorum praecedentes , montemque quemdam, quo nostri tendebant11, préoccupantes, jam-
jamque e12 navibus egressi, caedem de 13 nostris faciebant, quum subito nostri calliditate
quadam antea pressi, ut vel hostes secum in campum perducerent, clamore repentino in
illos14ruentes, autequam ad naves vel ad montes pervenissent, straverunt 15 infinitam mul-
E titudinem. 111 i enim, ex quo militiam nostram gladiis extractis in eos tendere viderunt, sta-
tim terga16 vertentes , per abrupta montium, per concava vallium latitantes, alii quoque in
praecipitium ruentes, ceu lepores timidi ante canes17, partim ad naves, parti m ad montes
fugiebant. Nostri in eos irato valde animo intehdentes et pro vita decertantes, quotquot
anteire vel attingere poterant, nihil aliud quam vita privabant. Fugatis itaque Dei auxilio
F atque prostratis hostibus, ad clientulos18 reversi sunt, qui ibidem eosopperiebantur in campo
cum sarcinulis suis; et invicem laetantes, Deoque gratias agentes, castra ibidem metati sunt,
et cum gaudio, quod habuerunt epulati sunt, equis prout cuique possibile erat cibatis19,
et somno functi sunt. Mane20 autem orto, Balduinus ipse, soiitam amplectens probitatem,
antequam de loco illo quemquam suorum movere permitteret, electis secum paucis ad lo-
G cum insidiarum usque progressus est, speculari volens si quid eis timendum adhuc esset.
Qui ut omniaquieta atque solitaria contemplatus est, ignem in cacumine21 montis cujus-
dam accendi praecepit. Hoc enim erat signum quod suis fecerat22, ut quum vidèrent fu-
mum, omnes collectis faleris subsequerentur; et venientes transierunt quietissime, ubi
hostiles turmas prius reppererant 23. Transeuntes* autem Tyrum et Sydonem, ceterasque
H super maritimam civitates, tandem venerunt Joppen, quae a nostris noviter erat hospitata,
ubi primates Iherusalem Balduinum opperiebantur, quia adventare eum jam audierant.
Quo gaudenter ab omnibus atque unanimiter recepto, perduxerunt Iherusalem.
1 Ornatos. d. e. — 2 Primo eos. e. — 5 Mane in vesperam. b. d. e. — 4 Conjlictam. d. e. — 5 Est. Ceci-
derunt de illorum parte, e. — 6 Divisum. à. — 7 Et ibidem, d. e. — 8 Om. tam ipsi quam equi eorum e. —
9 Destinati. b. d. Parati. e. — 10 Om. Collectis itaque festinanter descenderunt e. — 11 Infestati sunt,
montemque quemdam quo tendebant. e. — 12 Jamjam de. b. d. — 13 E. b. d. — 14 De nostris faciebant, quum
subito clamore repentino nostri in illos. e. — 15 Pervenissent, Dei gratia straverunt. e. — 16 Statim Turci
terga. e. — 17 Om. ceu lepores timidi ante canes e. — 18 Clientelam. c. Clientela. b. d. Cfyentela. e. —
19 Om. equis prout. ... cibatis e. — 20 Hic apponit e. hoc lerama : Bello peracto, Balduinus in Iherusalem
exceptas est cum gaudio. — 21 In cacumen. d. — 22 Faciebat. e. — 23 Om. et venientes reppererant e.
* Fulclier. i. II, c. m, p. 377.
111.
60
Digitized by
Google
522
GESTA FRANCORUM.
CAPITULUM XLIV.
A. 1100. Quumquela urbi appropinquaret, oranes clerici et laici 9 tam Graeci quam Latini, Barbari A
quoque , quarum omnium nationum gens în urbe morabatur, ei obviam 2, cum crucibus
et cereis, psallentes et can tantes vocibus altisonis, processerunt, et cum gaudio eum so-
lemniter receperunt, et ad Domini Sepulcrum usque perduxerunt. Facta autem oratione
cum oblationibus vasorum et ecclesiae ornamentorum, quae secum Balduinus attulerat, in
regium palatium9 deductus, et ab herois4 et populo gratanter exceptus, nocte illa secu- B
rius et tranquillius quievit, qdam fecisset a die qua de Edissa iter agere cœpit; erat enim
tune mensis Novembris. Et quia instabat Nativitas Salvatoris5, et quia ipse Balduinus et
ipse patriarcha Daimbertus invicem aliquatenus obliqui erant propter quasdam6 suspiciones
et populi submurmurationes, de ejus coronatione atque regni intronizatione usque adfes-
tum dilatum est7. C
CAPITULUM XLV.
Intérim Balduinus 8 b nosse volens terram sibi destina tam et9 hostes contiguos praeten-
tare, quum aliquantis diebus Iherosolymis se et suos quiete refecisset, resumptis viribus,
profectus est Ascalonam , ubi hostibus extra mœnia ex improviso reperds , intro fugere coegit.
Denique per aliquot dies regionem illam circumspiciendo inhabitans, repperit cavernas ple-
nas incolarum et animalium, ubi metu se occultaverant incolae regionis illius cum rébus d
suis, ne a gente Christiana dissiparentur. Sed quum nullum eorum de cavernis extrahere
possent, ignem in10 ipsis accendentes, fumoque et calore illos coartantes11, vellent noi-
lent, exirc eos coegerunt. Erant quidem et ipsi latrunculi, Christianis insidiantes inter
Ramulam et Iherusalem, quod quum a Syris qui intererant cognitum esset, centum fere
ex eis capita amiserunt. Syri autem, quia Christianos se profitebantur, illaesi dimissi sunt. e
Depopulatis itaque et gyratis finibus inimicorum, et de Balduini adventu aliquantum perter-
ritis, consumptisque regionis illius ali mentis, placuit ulteriora speculari; assumptisque
quibusdam indigenis, qui de Sarracenis effecti fuerant Christiani, loca inculta et remotiora
cognoscentibus, in Arabiam profecti sunt. Transeuntes autem montana Judaeae, venerunt
in Ebron, ubi Abraham cum filiis suis conversatus est, et praetereuntes eorum sepulturas, f
descenderunt in vallem Sodomae et Gomorrae, dimisso a laeva sepulcro Loth fratris Abrahae.
In c qua valle nunc lacus est qui mare Mortuum vocatur, constans in longitudine viginti sex
milliariis, latitudine12 vero septem, qui adeo salsus et amarus est, ut nec a bestiis, nec ab
avibus contingatur; sedneepiscis, nec aliqua creatura in eo vivit, et ideo merito mare Mor-
tuum nuncupatur. A parte Aquilonis flumen recipit Jordanis, nusquara13 autem seuu maris <;
vel fluminis exitus repperitur. Secus quem lacum, mons aeque salsus, naturaliter constans,
ut saxum15 durissimus et glaciei simillimus est, unde sal1*, quod salis gemma vocatur, gig-
1 Hic adjungit c. lemma illud : De receptione Balduini. — 2 Barbari quoque, et diversœ genlium nationes ei
obviam. e. — 3 Regium Salomonis palatium. e. — 4 Sic codices pro heroibus. — 5 Domini. e. — 6 Om.
quasdam c. — 7 Est dilatatum. e. 8 Hic addit e. hoc lemma : Balduinus regni fines peragrat. — 9 Nosse
terram sibi destinatam volebat et. B. d. — 10 Cum. c. — 11 Om. fumoque. . . coartanies e. — 12 In latitu-
dine. b. — 15 Nunquam. d. — 14 A parte Aquilonis, Jordanem recipit, et nusquam seu. e. — 15 Et saxo.
b. d. — 16 De quo sal. e.
• Cf. Fuicher, ]. II, c. ni, p. 378. c Fulcher, 1. II, c. v, p. 38o, 38 1.
h Cf. Fulcher. 1. II, c. iv, p. 378, 379.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM.
A nitur1, unde incolae usum salis habent. Conjicitur ergo lacus bifarie sa! sus, eo scilicet, A. noo.
quod monti illi seraper allidens, salsuginem secum attrahit2; imbriumque inundatione de
montis vertice in lacum defluente, materia corrumpitur aquae3, ubi in tantum concavata et
profunda est abyssus, ut maris Magni refluxum subtus recipiat.
Relicto itaque lacu a sinistra, per terram gratissimam 4 et fructibus painiarum quos
B dactylos vocant, fertilissimam , interiorem5 Arabiam ingressi sunt. Et pertranseuntes ar-
duos montes satis horridos et solitarios, perveûerunt in vallem Moysi, frugibus et fructibus
opulentissimam , ubi Moyses, ut legitur1, aquam de petra produxit, et filios Israël inde
potavit, ubi etiam nunc fons liquidissimus6 emanans, bomines et jumenta totius regionis
adaquare potest; molendini quoque, si adessent, de torrente fontis volvere possent7. Ibi
C prope in montis cujusdam vertice oratorium est, quo loco dicunt Moysen et Aaron cum
Domino fuisse locutos. Quia 8 ergo ultra vallem illam terra omnino déserta et in cuit ibi lis
est9 usque in fînibus Babyloniae, facta ibi mora trium dierum, virisque et equis requie et
pabulo refocillatis, recidivum tramitem resumentes lherusalem sunt regrcssi. Ibique aurea
corona cum ornamentis regalibus praparata, Daimberto etiam patriarcha cum Balduino
D reconciliato, in vigilia Natalis Domini b, sicut mos erat noctem sacratissimam loco Nativi-
tatis, et10 ante praesepium illud splendidum, cum caeremoniis et orationibus et vigiliis
praecedere11, Bethléem omnes convenerunt12; hymnisque nocturnis cum missis pertinen-
tibus rite peractis, hora diei tertia Balduinus in regem a patriarcha Daimberto coronatus
et sublimatus est, et ab universis, tam a clero quam a populo, honorifice receptus. Om-
E nibusque de more expletis solemniter, ea die cum gaudio lherusalem redierunt. Cele-
bratis itaque diebus Natalis Domini, et pro possc temporisque et loci opportunitate fes-
tive peractis, rex Balduinus fines regni sui dilatare cupiens, qui ad duodecim vix tune
milliaria protendebantur, de regni statu et ejus amplitudine, hostiumque affinitate* et
eorum Undique impugnatione , cum his qui secum festo interfuerant disserens, quidque
F facto opus esset consulens, consilio accepta; statu it classem Januensium et Pisanorum, qui
Laodiciae in13 portu biemabant, usque dum venirent, exspectare.
CAPITULUM XLVI.
Ea14 tempestate 15 c vénérant de Antiochia legati, missi a principibus urbis Antiochiae A. noi.
ad Tancredum, cognatum Boamundi, orantes et deprecantes ut eis et regno Antiochiae
subveniret; et ut loco cognati sui, dum ipse in vinculis teneretur, eos tueri et regno prae-
G esse15 non dedignaretur; timebantenim Turcos et vicinos adversarios, ne super eos irrue-
rent. Iste Tancredus Tyberiadem et Caypham, oppida valida, jam a tempore Godefridi
ducis17 subacta obtinebat, et in lherusalem templum Domini et vicum templo adja-
centem jure suo possidebat, sed régi Balduino infestus erat, propter quasdam seditiones
antiquas; ideoque neque régi, neque ejus imperio subditus esse volebat. Audi ta ergo hu-
H jusmodi legati one, dimissis Caypha et Tyberiade, omnibusque quae sibi jure competebant,
1 Eximitar. b. d. — 2 Om. unde incolœ secum attrahit e. — 3 Lacus ergo imbrium inundatione, de
montis vertice in eo Jluente, salsus et amarus, materiamque aquœ corrumpit. e. — 4 Gravissimam. d. e. —
*lnterioram. a. — 6 Liquidus. e. — 7Om. molendini volvere possent e. — 8 Hicadjicit e. lemma illud : De
coronatione régis Balduini. — 9 Incultilis est d. e. — 10 Om. sicut mos Nativitatis, et e. — 11 Om. et ora-
tionibus ...... prœcedere e. — 12 Hic inserit a. hoc lemma : Fit post mortem Godefridi régis invictissimi
[Balduinus frater ejus rex Iherosolymis. — 13 Om. in d. e. — 14 Hic adjicit e. lemma ejusmodi : Tan-
credus Anliochiœ loco Boamundi regnavit. — 15 Eo quidem tempore. e. — 16 Subvenire. d. Om. prœesse e. —
17 Régis, s.
* Exod. xvn, 5 cl seq. — b Id est die xxiv° menais Decembris, A. D. 1 100 (cf. p. 38a). — e Cf. Fulcher. 1. II,
vu , p. 384.
66.
Digitized by
Google
524 GESTA FRANCORUM
secessit in finibus Antiochiae, el loco Boamundi in regno susceptus est. Rex1 vero Baldui- a
nus, munitiones illas ditioni suae, immo reditibus suis annectens, postmodum cuidam
probo militi2, Hugoni nomine de Falcamberga3*, possidendas tradidit, et quasi jure haere-
ditario in aevum obtinere concessit. Erat quippe jam Martius mensis. Intérim verno ingre-
diente tempore, stolus navium rostratarum Januensium et Pisanorumb, de portu Laodiciae
exeuntes, applicuerunt Joppen, ubi a rege, qui ibidem eos prastolabatur, cum gaudio b
magno recepti sunt, navibusque in terram tractis4, quoniam prope erat Pascha, Iherusa-
lem profecti sunt. Sabbato5 autem sanctoc illucescente , omnes cum cereis et lampadibns
basilicam Sepulcri ingressi sunt.
Est enim consuetudo d ut ea die, intentius et obnixius6 quam aliis diebus, Christiani,
insistentes orationibus, ad ecclesiam conveniant7, et lumen cœiitus demissum loco sancto, c
in cordis sinceritate et spiritus humilitate, ut decet tantum et inenarrabile mysterium,
suppliciter exspeclent, ac de more suscipiant.
i i U-C— i
CAPITULUM XLVII.
Sed8 contigit ea die, peccatis populi exigeatibus, id quod nec antea contigisse mémo-
ratum est, nec post accidisse fertur9, ignem scilicet illum nec bora diei tertia, nec sexta,
nec nona, qua soiet10 adveniens corda omnium11 lœtificare, sed nec in tota die illa, vel D
nocte sacratissima , more solito advenisse. Unde tantus dolor, tantus mœror, tantus timor
invasit universos, quantus a primaevae Christianae religionis temporibus nunquam accide-
rat, adeo ut quidam eorum fere in desperationem connussent, quidam et de terra aufu-
gère, et in suam reverti patriam, vel in exsilium proficisci, peccata sua confitentes, pro-
mittebant12; quidam satius13 mori quam vivere optabant14, mortemque imprecabantur, ut e
vel sic tantum finirent dolorem. Undique 15 luctus, undique lacrymœ, undique gemitus et
pectorum creberrimae tunsiones, tam intra ecclesiam quam extra resonabant. Nullus erat
locus sine miseria, sine angustia, sine lamentabili tristitia16. Iram quippe Dei super eos
cecidisse metuebant, et qui materialem ignem non, mittebat, ignem sui amoris propter
peccata sua amisisse verebantur n. Tune Graeci et Syrii, in lamentatione prorumpentes, F
flebilibus vocibus, Kyrie eleyson in excelso fundebant, et genu flec tentes, pectora crebris
ictibus pulsabant, et iterum atque iterum Kyrie eleyson repetebant. Perlectis itaque diei
sabbati lectionibus, et more solito Grace et Latine alternatim expositis, omnique diurni
officii ministerio peracto, patriareba Daimbertus, reserato Sepulcri ostio, solus ingressus
est, et lumine non invento, tristis egreditur. Deinde post paululum, iterum atque tertio G
locum eumdem visitans, nu 11 a que signa luminis in ipsis Sepulcri 18 lampadibus repperiens,
prostratus ante sanctissimum dominiez Sepulturae Tumulum, preces cum lacrymis et
pectoris timsionibus diu pavimento inhœrens fudit; clero atque populo intérim Kyrieleyson,
cum ceteris precibus acclamante, atque nuntium luminis patriarcham exspectante.
1 Hic e. adjungit lemma illud : Rex Balduinus Hugoni de Falcaberga Tyberiadem tradidit. — 2 Equiti. d.
— 3 Falcaberga, qaœ est in Flandria. b. — 4 Om. tractis e. — 5 Hic apponit e. hoc lemma : De adventa ignis
dam prœter solarium moram feciU — 6 Obnoxias. a. — 7 Om. Est enim consuetudo conveniant e. —
8 Hic adjicit c. lemma illud : De exspectatione luminis. — 9 Om. nec post accidisse ferlur e. — 10 Solebat. e.
— 11 Hominum. d. — 12 Asserebant. e. — 13 Quibusdam etenim satius. e. — 14 Quibusdam satius mori esset. d.
— 15 Vbique. b. — 16 Om. Nullus erat locus tristitia c. — 17 Mœrebant. b. d. Mœrebantur. e. —
18 Om. Sepulcri b. d.
* Cf. supra p. 384, annot. b. c Id est die xx° mensis Aprilis, A. D. î ioi.
fc Cf. Fulcher. 1. 11, c. vin, p. 385. d Cf. Fulcher. /. /. et annot. b.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 525
CAPITULUM XLVIII.
h Patriarcha1 vero, jam sole ad occasum vcrgente, egrediens de Sepulcro, iocumque A. moi.
eminentiorem et sermoni aptum ascendens, baculum pastoralem in manu sua tenens, in-
nuit populo manu, ut silentium baberet. Erat enim quiddam perutile et valde perneces-
sarium, et praesenti tempori opportunum, quod eis intimare desiderabat; quumque sacra
amonitione de Scripturis Sanctis, quibus ad plénum imbutus erat, longum sermonein fe-
R cisset, pondus orationis in se finire volens, reum et vaide noxium coram omnibus se con-
fessus est, multisque criminibus implicatum a principio juventutis su» contestatus est,
Deumque erga se offensum propriis exigentibus meritis, lugubri vultu et voce intonuit2;
ideoque gratiam illam quam de cœlis in terram ad consolationem populi sui mittere soli-
tus erat, aut differebat, aut penitus negabat. Depositoque baculo, et cura omnino se abdi-
c cans pastorali, pronum ante altare se conjecit, et manibus expansis, lacrymas ibidem uber-
rime fudit. Et omnis plebs ut vidit, simul cum eo lacrymati sunt, et ad terram prostrati,
orantes et deprecantes ut3 et sibi et ipsis Dominus propitiaretur. Vespere autem facto,
omnes discesserunt, et quidam per ecclesias orando, totam noctem insomnem duxerunt. In
ipsa vero ecclesia Sepulcri nullus remanere ausus est : prohibitum enim fuerat ne quis ea
n nocte remaneret ibi; sed januis clausis, extra, qui vellet, excubaret, et de tanto lumine
populi que laetantis et exsultantis caterva, qua quotidie in Dei laudibus ipsa decoratur eccle-
sia, sacra illa nocte dominica, tam lumine quam populi frequentia privata est, et ploranti
atque dolenti similis ipsa lugubris remansit, et tenebrœ eam comprebenderunt. Aurora
subinde crastina illucescente4, reseratur a custodibus ecclesia, ingrediente tam clero quam
E populo, et lumen tune saltem invenire sperahtes, unus post alterum limina compri mentes
et lampades undique intuentes, nulla adhuc luminis vestigia in totis lampadibus reppe-
rerunt. Reserato denique ostio Sepulcri , et tribus ecclesiae personis religiosissimis cum
Daimberto ingredientibus, nihil ibidem repertum est. Tune iterum mœror et luctus a
clero et omni populo in excelso exortus est; ac si ante nihil luxissent, fit5 ploratus et ulu-
v latus multus, ceu Rachel cum ceteris matribus deflerel filios suos6V Rex ipse Balduinus
anxius et tristis ante fores Sepulcri se projecit, et desolationem populi sibi et iniquita-
tibus suis imputabat. Nec enim antea quam ipse rex vocatus fuisset, tempore cujusquam
principis ibi dominantis hoc infortunium in Iherusalem acciderat; quapropter fere deposito
diademate, regni7 principatu et dominio se voluit privare, nisi a quibusdam verbis conso-
(i latoriis mox esset confirmatus8. Fuerunt etiam tamen9 quidam qui conjicerent intra se,
quemadmodum et regnum 10 et sacerdotium Christiano potiretur imperio, ideirco lumine
illo cœlesti non indigere; sicuti eo tempore necessarium erat quando Turci et Arabes do-
minabantur in urbe, qui si non vidissent quoquo anno haec talia fieri, et Sepulcrum11, et
ejus cultores, quotquot invenissent Christianos delevissent 12. Haec et his similia ad con-
II solationem invicem quidam ruminabant. Et jam quasi prima hora praetereunte , quid
agant omnes ignorant, scilicet an fientes diurnum officium, qui est cantus laetitiae, inci-
piant, an omnino sileant. Tandem haeesedit sententia : quoniam Salomoni concessum fuisse
a Domino legitur, ut si quis puro corde oraverit ad sancluarium ejus, orationesque in loco
illo de quacumque angustia fuderit, exaudiretur in cœlum, ad templum Domini processio-
J nem fieri instituunt.
1 Hic addit c. lemma illud : Planctus pro lumine. — 2 Innotait, a. — 3 Prostrati oraverunt ut. e. —
'* Apparente, e. — 5 Hic. b. d. — fi Om. Fit ploratus filios suos e. — 7 Regio. d. — 8 Confortatus. e.
— 9 Om. tamen b. d. Tune. e. — 10 Quem regnum. e. — 11 Quoquo anno ignem venisse, Sepulcrum Do-
mini. e. — 12 Invenissent , continuo delevissent. e.
J Cf. Jerem. xxxi, i5; Matth. ii, 18.
Digitized by
Google
526
GESTA FRANCORUM
CAPITULUM XLIX.
Moxque1 patriarcha, Cruce dominica prœcedente, cleroque flebiliter* psallente, rêx3 A
et populus ad teniplum usque lugubres subsecuti sunt, Graecis intérim et Syriis atque
Armeniis ad Sepuicrum orantibus4 atque Kyrieleyson crebro resonantibus, gênas prae do-
iore, ut moris5 est gentis illius6, ianiantibus atque barbas cum capillis vellentibus. Pe-
racta itaque, ut institutum erat, cum orationibus et psalmis, et hymnis et canticis in
templo processione, redeunt ad Sepuicrum. Necdum valvas îngressi fuerant, quum nun- B
tiatur7 lumen advenisse et 8 lampadein, qua ante Sepuicrum erat accendisse. Quo au-
dito, currunt festinanter omnes, et reserato Sepulcri ostio, cujus claves in processione
delalae fuerant 9, lumen optatum inveniunt, gratias Deo in altissimis reddunt; accensoque
cereo uno lumen efferunt10, clero et populo intuendum. Tune omnes proni in terram ado-
rantes, glorificaverunt Deum et sanctum Israël11, qui respexerat désola tionem eorum et C
angustiam, nec amovit salutem suam a génère eorum. Indulgentiam ejus fusis lacrymis
postulantes, humilia verunt illi animas suas12 ; deinde choro 15 in voce jubilationis et laetitiae
prorumpente, Te Deum laudamus, in excelso cantaverunt; et cerei omnes per ecclesiam
accensi sunt, et thuribula et 14 thimiamatha et aloe 15 adoleverunt, et domus Dei repleta est
fumo et odore incensi; et tintinnabula signaque per totam urbem pulsata signum novi D
gaudii et exsultationis protestati sunt. Chorus laetus concinit, populus plaudit manibus, et
qui antea lugubres et tristes fere usque ad mortem exstiterant, nunc jubilant Deo clara mo-
dulamina, alternatim symphonia résonante16. Graeci et Barbari non cessant suo more lau-
dibus altisonis symphonizare , ut merito tune completum sit quod in psalmo per prophe-
tam psallitur : « Hœc dies quam fecit Dominas, exsaltemus et lœtemur in ea*. » E
Hœc est (quippe) sancta dies, sanctarum clara dierum.
Nobilis nobilior rutilans diadema dierum b.
Et ne per singula immorer l7, laus Dei in caritate diffusa est in cordibus omnium, per Spi-
rilum Sanctum qui datus est eisc; et a summo usque ad minimum nullus fuit in tota urbe fide-
lis de cujus ore gloria et laus non procederet. Posthaec patriarcha Daimberto ih sede reformato F
et ab omnibus communi assensu et voluntate reelecto , rege Balduino corona et regalibus
vestibus ornato, cantore introitum missae incipiente, solemniter missa célébra ta est; et
deinde paschalis illa 18 solemnitas, festive et cum magna reverentia in10 Dei laudibus est
compléta, quae jure memorialis a generatione in generationem permanebit20.
1 Hic inserit c. hoc lemraa : De adinventione luminis. — 8 Féliciter, b. d. Cleroque cum populo flebiliter. e.
— 3 Rex Balduinus. e. — 4 Ad Sepuicrum Deum orantibus. e. — 5 Mos. d. — 6 Om. ut moris est gentis
illius e. — 7 Nuntiabatur. b. d. — 8 Qaam divina opérante potentia lumen advenisse nuntiatur et. e. — 9 Om.
cujus claves. . . fuerant e. — 10 Effertur. d. e. — 11 Deum Israël, e. — 12 Om. indulgentiam . . . animas suas
e. — 13 Clero. e. — 14 Om. et b. d. e. — 15 Et myrra et aloe. e. — 16 Om. et thuribula et thimiamatha. . . .
symphonia résonante c. — 17 Om. Hœc est quippe immorer e. — 18 Procederet. Post hœc patriarcha
Daimberto in sede reformato, et rege Balduino coronato et regalibus vestibus ornato, cantores lœti concinunt :
«Haec est sancta dies, sanctarum dierum; [Haec est clara dies, clararum clara dierum, [Nobile nobilium
« rutilans diadema dierum. Et iterum : Salve festa dies toto venerabilis aevo, [Qua Deus infernum vicit et
« astra tenet, et reliqua. Postea vero missa solemniter est celebrata, paschalis itaque illa. e. — 19 Om. in d. —
20 Permanebit a generatione in generationem. Amen. e.
• Psalm. cxvn, ai.
b Versiculi corrupti atque mutilati. Sic e cod. e. corrigendi vide n lui :
Haec est sancta dies , sanctarum sancta dierum ,
Haec est clara dies , clararum clara dierum ,
Nobile nobilium rutilans diadema dierum.
• Cf. Rom. v,5.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM.
527
CAPITULUM L.
A Peracta1* itaque solemnitate, rex cuin omni militia sua Joppen profectus est; et con-
vocans Januenses et Pisanos majores navium duces, statuit cum eis pactum, ut quoiquot
urbes aut castra per eorum auxilium subigeret, tertiam partem questus eis concessit2, tam
de praeda et captivis quam de spoiiis. Quod ubi ex u traque parte fidei pignore atque jus-
jurando confirmatum est, proximum oppidum quod Assur nommant, terra manque indi-
B late cingunt. Quod undique a nostris vallato atque acri invasione pulsato, hostes de virtute
sua diffidentes deditioni magis quam defensioni se paraverunt; regeque prolocuto, die
tertia cum muiierculis et parvulis Ascalonam pe tentes, munitionem reddiderunt, qua rex
Baiduinus de suis muni ta , confestim Caesaream Palsestinam adiensb obsidione circumdedit.
Est quidem civitas et muro et situ loci valida; sed habitatoribus et defensoribus haud
G œque erat munita. Quum enim eam obsedissent nostri , et murorum ambitu ita robustam
vidissent, primo veriti sunt absque machinis eam impugnare; deinde, morajam quinde-
cim dierum aflecti, dum penuria lignorum machinae nimis lente pararentur, die qua dam
Veneris assultu eam impetentes, atque hostes patentantes, scalis preparatis, probitate
mira muros conscenderunt festinanter; atque civitatem absque machinis sic comprehende-
D runt, hostibus cœsis atque captivatis. Admiraldum urbis summumque pontificem, quem
Arcadium vocant, rex in parte sua vivos retinuit; et de eis pecuniam magnam habuit. Alti
quoque aurum et argentum spoliaque multa reppererunt; nec fuit egens quis inter eos qui
non ditatus esset et pccuniis repletus. Et sicut ritu gentilium jus pontifîcii , idolumque
magnse9 structura antea in urbe continebatur, ita expurgatis omnibus daemonum sordibus,
£ ibidem mox a nostris archiepiscopus prœponitur et consecraturc, fitque de idolo ecclesia
Dei; de infidelium supersiitione religio Christiana atque fidelium congregatio, ad laudem
Domini nostri Jesu Christi , qui vivit et dominatur per infinita saecula sœculorum 4. Amen.
CAPITULUM LI.
Temporesd illo, congregavit rex Babilonis exercitum magnum valde, et misit ut expu-
gnaret Iberusalem et omnes habitantes in ea, et in omni terra Israël, ut Francos delerent
F atque perderent. Quumque Ascalonam venissent, commota est et contremuit universa terra
Israël a facie eorum, et timuerunt valde. Rex autem Baiduinus ut audivit quia congregatus
est exercitus gentilium, relictis in Caesarea paucis admodum custodibus, cum exercitulo
suo properavit eis obviam ire. Et veniens Ramulam misit pro eis qui in Iherusalem erant,
et in Joppen, et in omnibus finibus eorum; et confia vit exercitum suum de universis
G quos habere potuit; et fucrunt ei ducenti sexaginta milites, pedites vero nongenti. Hostes
quidem, sicut ab eisdem captis postea scitum est, quindecies centena millia equitum et
viginti millia peditum numeraverant, praeter clientes qui sarcinas et pecora in victualium
usus ducebant, qui et illi armati incedebant. Ut ergo rex Baiduinus inter Ramulam et Lid-
1 Hic inserit c. : Baiduinus qualiter Assur et Cœsaream Palœstinam subjugavit; et e. : Rex Baiduinus in
Cœsaria Palœstinœ cepit Archarum, — 2 Eis concederet b. — 3 Solium magnœ. c. — 4 Om. sœculorum B. d. b.
— 5 In c. lemma adscriptum est hoc modo : De exercitu régis Babiloniœ.
' Cf. Fulcher. Carnot. I. II, c. vm, p. 387, 388. 0 Nomine Baiduinus. (Cf. p. 390, annot. c.)
b Ibid. c. ix, p. 388, 3go. d Cf. Fulcher. Carnol. \. II, c. x et xi, p. 390 et seq.
Digitized by
Google
528
GESTA FRANCORUM
A. i 101
dam ci vi ta tes cum exercitu suo consedit, ex improviso praecursores hostiurn de spelunca a
nostris se manifesta verunt, et signa bellica ostentantes, belli instantis praesignia dederunt.
Mox arma capessunt1 ceteri, et ad praelium se, quidam animose, quidam vero dubitanter,
praeparant, utpote diversarum nationum populus atque multarum matrum Clii de universis
partibus orbis congregati. Jamjamque plus et obsidionibus attriti atque fatigati unius
sententiae aut animi nequaquam esse poterant. Quos rex languentes atque desolatos com- B
péri en s, confestim his verbis pie affatus est2 :
«Eiaa, milites Christi, expergiscimini et nolite timere; viriliter agite et confortamini,
sperate in Domino et estote robustib; et pugnate pro animabus vestris et pro libertate
Ecclesiae et nominis Christiani. Neqae enim aliud nomen est sub cœlo, in qao nos oporteat
salvos jieric% cui dégénères isti et inimici Dei vivi insultantes exprobrant et conviciantur, C
et toto nisu adversantur, confidentes in virtute sua et in multitudine divitiarum suarum ;
quibus est in derisum Christi incarnatio et resurrectio, cujus et omnem gloriam vertunt
in contumeliam. Eis ergo incredulis et desperatjs, et omnino perlidis, obviam ire ne du-
bitetis, quorum toties experti estis virtutem et valetudinem; eorumque multitudinem et
debilem copiam ne formidetis. Mementote quam magnifiée nos triumphare fecit semper D
virtus Altissimi; quomodo fugabant centum aut minus de nostris, decem millia aut eo
amplius de catervis adversariorum. In memoriam acte ma m 3 revocate diem memorialem4
illum, quo adversariorum tan ta multitudo apud Antiochiam ante faciès vestras in fugam
conversa est, ubiquosdam vestrum, et si non omnes, complures tamen interfuisse arbitror.
III i us saltem diei meminimus, quo secus5 Tripolim sic coartati atque ab hostiurn in- £
sidiis6 circumventi fuimus, ut nemo nostrum vix7 inde evadere speraret. Vicimus tamen
per Dei misericordiam inimicorum 8 superbiam , et nimis elata facilitas in manus nostras
tradita est; finesque eorum illaesi pénétra vimus. Nequc enim hostiurn numerus, quos hic
in jure vestro, et aperta praesertim camporum planitie nobiscum dimicaturos cernimus,
illi multitudini compensandus9 est, quae in angustissimas fauces rupium et maris, si 10 me- F
mineritis, et propria possessione, nos vallavit. Sed neque militia haec, quam in Dei no-
mine hic congregatam gratulor, illi nostrae quae sic victrix exstitit, nullo modo comparanda
est. Dominus et Deus noster ipse magnus et mirabilis est et immensus, ex tune et nunc
et in saecula. Sperate in eo, gens sancta, congregatio populi Dei, et effundite coram illo
corda vestra. Deus adjutor noster .in aeternum. Nolite desperare de cleméntia Salvatoris, g
nec de ejus boni ta te et auxilio usquequaque diffidatis, dummodo praesertim vexiUum
sanctae11 Crucis, per quod caput hostis nostri contritum est, per quod caput nostrum
triumphavit, per quod denique mors ipsa superata est, ante oculos statui, agmenque prae-
cedere videritis. In hujus praesentia non poterit nobis obsistere hostiurn fortitudo, seu
aliqua eorum nefanda machinatio. Quod si occumbere contigerit, beati erimus, quum u
ante tribunal aeterni judicis hoc judicio praeventi fuerimus, omnes praesentati atque in
conspectu gloriae ejus cum sanctis martyribus coronati. Sive enim vivimus, sive morimur,
Domini samusA. Accingimini ergo confidenter, fdii potentes, filii Dei, milites Christi6,
et estote athletae patris invicti, securi de praemio, quod nec ocalas vidit, nec aaris aa-
divit, nec in cor hominis ascendit{. Ecce enim victoria in manus nostras se hodie tota j
contulit. >
1 Capescunt. a. — 2 Hic appooit a. lemma illud : Sermo Balduini régis. — 3 Om. œternam b. c. d. e. —
* Memorabilem. d. b. — 5 Cis. b. d. Eis. b. — 6 Ab hostiurn multitudine et insidiis. b. d. — 7 Om. vix b. d.
— 8 Misericordiam et inimicorum. d. b. — 9 Compensanda. A. — 10 Hic desinit cod. b. — 11 Dominicœ. d.
" Cf. Fulch. Carnot. 1. II, c. xi, p. 39a.
b Cf. Deot. xxxi, 6, 7.
8 ACT. IV, 12.
d Rom. xiv, 8.
* Cf. I Macc. 111 , 58 ; Rom. vin , 1 1\ ; II Timoth. ii , 3.
' I Cor. 11, 9; cf. Isai. lxiv, 4.
Digitized by
Google
IHERU SALEM EXPUGMNTWM.
529
CÀPITULUM LU.
A Hisla itaque verbis expergefacti atque ad beilum animati, proni Lignum dominicum »»oi.
adorantes, Domino benedixerunt in cœlum, confitentes*, qaoniam bonus, quoniam in
sœculam misericordia ejush. Et clamor magnus exortus, Deus adjuva, Deus adjava, ita ut
mirarentur hostes quae esset haec laetitia; ad beliumque properare flagitabant. Et qui an-
tea timidi et3 imbecilles vacillabant totoque corde* pavebant\ nunc robustiores quovis
B pugile luctatore 6 atque audaces effecti , vires suas quisque in praelio omni nisu effundere
non dubitabant, et per sex cobortes divisi, ordine soiito incedebant. Ecce gens detestanda
atque omni saeculo delenda, dextra laevaque se effundentes, ceu copula multa canum lepus-
culos paucos girando occupantes, nostros statim undique vallaverunt. Quorum copiosa
multitudo in tantum eos obtexit, ut vix alius alium pulvere obducto cognpscere posset.
C Jamque reppulerant,jamjamque quassabant duas anterioresacies,quum rexBalduinus, acce-
lerato cohortis suae incessu, ut pius pater filiis suis carissimis in ipso mortis articuio subve-
niens, ferocissimo ausuhostium, rapidissimae incursioni, rigidus percussor atque suorum
defensor imperterritus, obstitit, vibrataque hasta, in qua signum pendebat album, Arabem
sibi obvium cum equo et faleris in terra prostravit, ictuque lanceae equum et sessorem
D orco legavit7, signumque inibi8 sanguinolentum remansit, et hastili protinus abstracto, ad
alios aliosque se contulit. Sui itaque, resumptis viribus, bostes impetere et crebris ictibus
ferire non cessabant, et ubi hostium frequentiam validioremque multitudinem videbant,
ceu accipiter in avium stipatissimas catervas, se ilico immerserunt. Fit fragor et strepitus
ingens; tela, jacula, cannae9 confringuntur , scuta dirimuntur; nec jam umbo aut galea
E giadiis resonabant, sed ipsa cervix denudata , sole obdurata, nigrior fuligine, quasi pel-
vis percussa tinnit, et magis ictum quam vulnus veretur. Instant nostri, pes pede oppri-
mitur; subruuntur bostes, projiciimtur arma, etclamore exorto in fugam vertuntur. Nostri
vero a tergo persequentes caedunt , obtnincant , obruunt , et exiguo horae spatio mille
sessoribus equi, mille corpora capitibus privantur; campus cadaveribus sternitur, et san-
F guine madefacta humus rubescit; hinc isti fugiunt, isthinc illi caeduntur. Fit strages spec-
tantibus amœna, et Deo grata persecutio. Fertur in hoc prselio de hosjtibus quinque millia
cecidisse. Dux ipse10 Babilonius0, cujus ductu totus eorum regebatur exercitus, cum ceteris
trucidatus inventus est. Sic a fronte pugnatum est. Verum posterioribus multo aliter eve-
nisse memoratur : Nihil est enim ab omni parte beatumd.
■ m Ul. ■
CAPITULUM LUI.
G Quoniam * in tumultu illo, qui primo belli conflictu exortus est, pars quaedam nostri exer-
citus, partim strepitu, partim pulvere obstupefacta, et ab hostibus intercepta miserabile
1 Hic inserunt b. d. : Qaintum hélium. Hic c. : De prœlio contra Bàbilonios. — 2 Om. confitentes b. c. d.
— 9 Ut. c. — 4 Corpore. A. — 5 TremebanU b. d. — 6 Om. luctatore b. d. Quavis luctatione. c. — 7 Prostravit,
lanceam levaviL c. — 8 Sibi. b. d. — 9 Jacula, hastœ, cannœ. b. d. Addit A. ioler iineas : id est hastœ. —
10 Etiam. d.
* Fulcher. Carnot. 1. II, c. xi, p. 39a. * Horat. Od. II, xvi, 37.
b Psalm. cvi, 1. • Conf. Fuïcher. Carnot. J. II, c. xii-xiv, p. 393-
* Dux 5a 'd el dauia. (Cf. p. 393, annot. a.) 3q5.
m. 67
Digitized by
530 GESTA FRÀNCORUM
A. uoi. dictu, ita interfecta est, ut nullus eorum superesset qui rei eventum anterioribus nuntiare a
posset : quippe hinc inde sic erant involuti1 hostibus, ut nec anteriores postremis, nec
postremi anterioribus quicquam subvenire potuissent; sed nec intelligere valerent2 quid
utrobique contigisset; unde factum est, ut ea pars hostium quae sic cohortem de nostris
posteriorem comprehendit, aestimans3 totum belli eventum suis contigisse, nostrosque
omnes periisse, sumptis armis interfectoram Joppen ce le ri ter profectî sunt. Ibi4 vero Turci b
nostrorum scuta et arma civibus ostentantes, regem cum suis omnibus occubuisse assere-
bant, ut bac scilicet fraude civitas eis redderetur. Cives itaque obstupefacti aique perterriti
gravique rumore8 percussi, tristes et gementes, a mûris tamen stantes, hostibus obsistere
parabant; hostes vero reliqui, die illa totaque nocte subsequenti foris excubantes, urbem
quasi obsidione vallaverunt; erant enim opinione quingenti, omnes équités. Ut ergo nox c
incubuit, nec regem nec aliquem de bello redire cives viderunt, tune tandem contristati
sunt valde , omnino existimantes quod totus periisset exercitus. Erat autem uxor a régis in
civitate. Tune simul colloquentes, et de his quae acciderant inter se disserentes, communi
de consilio legationem Tancredo Antiocheno mittere destinaverunt. Mox iegato et navi
parata , scedulam sibi tradunt in haec verba : l>
Tancrede, vir prœcipue, milesqae optime, accipe hanc scedulam, qvtam tibi, qui Joppen inha-
bitant, fientes omnique aaxilio destitati mittant; quoniam, proh dolor! rex Iherosolymoram Bal-
damas, contra Babilonios et Ascalonitas dimicans, in congressa eorum devictas, et cum omnibus
quos secam eduxerat, interfectus est; jamjamque obsidioni dediti sumus, et ab ipsis hostibus im-
pugnamar. Ideo ad te mittimus festinanter, orantes ut quantocius* genti miseras et desolatœ auxi- E
Uum prœbens, eruas nos de manibas inimicorum, et a persequenlibus nos. Quin immo, si de nobis
tibi nulla cura est, tamen miserere Sepalcro Domini Creatoris tui, miserere civitati sanctw Iher osa-
ient, nec patiaris eam ab infidelibas occupari. Dam tempus saperest, nec adkac diripimur, veni
et libéra nos.
CAPITULUM LIV.
Quum7b ergo Joppitae sic dolore atque mœrore affligerentur, rex Balduinus, Dei gratia, F
hostium triumphator, de eorum persecutione regressus, in eorumdem castris atque tento-
riis ea nocte dormi vit, et de eorum spoliis tara ipse quam omnes sui ditati sunt. Crastina
illucescente aurora, quam beatae Mariœ Virginis nativitasc decorabat, missa cum matutinis
hymnis pro loco et tempore solemniter expleta, collectis sarcinis, jumentisque oneratis,
instructi quasi ad bellum (timebant enim adhuc ne aliquae laterent insidiae), versus Joppen, G
regio monente cornu, iter agere cœpenmt.Quumque Azotum, civitatem quondam Fhilistino-
rum, nostri transissent , subito fiunt eis hostes obvii, qui pridie, ut dictum est, Joppen cu-
currerant, et catervatim mentes ad locum belli properabant, scire volentes eventum rei.
Videntes autem nostros, suspicati primos socios fore suos, ut Joppitas cum eis invade-
rent, et gratulantes pracedebant in equis velocioribus agmen. Nostri vero armati, et H
quasi ad bellum incedentes, signa et vittas interfectomm hostium in capitibus ge rentes,
callide eos primum intra se receperunt; ac deinde8 extractis gladiis, quosdam trucidave-
runt, quosdam vero praecipitaverunt, et eos et equos incolumes9 retinuerunt. Quod quum
1 Obvoluti. d. — 3 Om. valerent b. d. — 3 Existimans. d. — 4 Profecti sunt, ubL b. d. — 5 Timoré, d. —
f> Quam totius. a. — 7 Hic apponit c. hoc lemma : De Victoria régis B aidai ni. Hic d. : Sextum bellam inter
Joppen et Azotum. — 8 Demum. d. — 9 Quosdam vero incolumes. c.
* Nomine Arda. (Cf. supra, p. 396, annot. a.) c Id est die vni° mensis Septembris , An. D. 1 101.
b Cf. Fulcher. Camol. 1. II, c. xiv, p. 396. (Cf. supra , p. 3g4, annolat. b.)
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 531
A persensissent posteri , se deceptos dolentes , protinus divi si sunt atque dispersi , et passim hue A. 1 101.
illucque per dévia et rura cursi tantes, in fugam versi sunt. Tune nostri post eos mentes1
atque clamantes, quantum equi eorum pati potuerunt, eos caedendo et sternendo persecuti
sunt. Sed quia fatigati de praelio et vulneribus débiles erant, regressi citius Joppen festina-
verunt; quos ubi Joppitae urbi appropinquare viderunt, primo rati hostium reversionem,
B deinde signa suorum cognoscentes, cum magna et inopinata laetitia et exsultatione eis obviam
exeunt, et quasi de morte resuscitatos gratanter susceperunt. Tune qualiter ab hostibus
sunt circumventi et de eorum omnium interitu per ipsos hostes grassati 9 atque désolât i, quo-
modo etiam Tancredo legationem miserunt, confestim narraverunt. Rex autem Balduinus,
audiens sermones hujusmodi, tristatus est valde pro eo quod de morte sua cartam Antio-
C chiœ legaverant. Moique de vita et triumpho et prosperitate sua cartam fieri jubens, quam
citius potuit, eam per festinum nuntium Tancredo destinavit3. Qui quum jam recepisset pri-
mam scedulam, et paratus esset cum omni exercitusuo Iherosolymam venire, subito brevi-
gerulus alter sibi occurrens, cartam régis Balduini signo signatam ei tradidit, priori multo4
dissimilem. Quam quum legisset, et de vita régis, et victoria, et prosperitate didicisset,
D gavisus est valde, licet eum non dilexisset, et gratias Deo persolvit multimodas, tam ipse
quam omnes Antiocheni , et sic de expeditione illa exercitum suum dimisit. Postquam autem
rex Balduinus requie modica se suosque in Joppen refecisset, Iherosolymam profectus est,
vota et hostias Deo et Sepulcro soluturus; ubi a clero et omni populo cum magna reveren-
tiaet processione, Ligno praeunte dominico, ut decuit, et rex et militia sua de triumpho
E excepti sunt. Et siluit terra Iherusalem octo mensibus a bellorum incursionibus. Commis-
sum est prelium hoc septimo idus Septembris*, anno tertio ab urbe Iherusalem capta,
indictione nona.
CAPITULUM LV.
Sequenti8 iterum annob, congregavit rex Babilonis exercitum copiosiorem priore, et mi- A. nos.
sit in terram Iherusalem. Mense itaque Maio jam médian te, vénérant Ascalonam, et coo-
F peruerunt faciem terrae circa urbem, tam ipsi quam jumenta eorum, et cameli sarcinas fe-
rentes, et pecora quae secum, quoe unique irent, de more conducebant. Congregati ergo
simul fuerunt vigies centena millia equitum et peditum triginta millia praeter clientes et
servientes. Nec mora, civitatem Ramulam adeuntes, consederunt ante eam, et castrametati
sunt. Porro messes quae jam ad metendum paratae erant, circa regionem illam vastaverunt,
G et quasi ad obsidionem se circa urbem efiuderunt. Erant autem in arce quadam civitatis
quindecim milites tantum , quos rex custodes ibi deposuerat, cum servientibus et Syris
cultoribus agrorum, urbem custodientes 6. Erat et ibi prope ecclesia Sancti Georgii, miro
opère fabricata, muro et turribus bene munita, in qua episcopus Ramulensis cum suis
morabatur7, quam diruere multoties sunt conati Ascalonitae; sed eam episcopus praesidio
H suo semper illaesam protexerat8; ubi quum accessissent Babilonii, et vidissent munitionem
illam eis impedimento fore, propterea quod in planis sita esset, et quasi sibi suisque insi-
diaretur9, cogitaverunt eam destruere et omnino delere. Quod quum episcopus comperisset,
confestim régi Balduino per nuntium suum mandavit, rogans et postulans ut sibi subve-
niret. Erat quidem tune rex in Joppen, et erat cum eo cornes Stepbanus Blesensis, qui cum
1 Itaque nostri post mentes, b. d. — 2 Conquassati. b. d. — 3 Intimavii. b. d. — 4 Prorsus. b. d. — 5 Hic
adjicit c. hoc lemma : De majori exercita régis Babiloniœ. — 6 Custodientibus. c. — 7 Morabantar. a. —
8 Om. quam diruere multoties illœsam protexerat c. — 9Om. propterea quod insidiaretur c. *
" Id est die vu0 mensis Septembris, A. D. i ioi.(Vide b Cf. Fulcher. Carnot. 1. II, c. xv, p. 397.
supra, p. 539 et p. 53o, p.)
67.
Digitized by
Google
532 GESTA FRANCORUM
A. nos. comité Pictavensi et aliis pluribus eodem anno venerat in Iherusalem, de quorum itinere a
quantum ad rem pertinet interserendum est.
CAPITULUM LVI.
Eo * siquidem anno, Willelmus cornes Pictavensi s et Stephanus1 Blesensis, qui ab obsî-
dione Antiochena redierant in patriam, et Hugo Magnus, qui post Antiochiam captam in
Gallias repedaverat, et Raimundus cornes Provincialis, qui post Iherusalem captam Con-
stantinopolim ad imperatorem se contulerat, Stephanus quoque cornes Burgundiae, multi- b
que alii nobiles ac potentes viri cum innumero exercitu Romaniae fines ingressi sunt, et
per terram meantes, urbes et castra subigendo, Iherosolyman tendunt. His itaque obstitit
admiraldus Soliman b, Turcus 2 fortis, et praepotens gentilis. Cui, ut superius relatum estc,
Nicaena civitas per primos duces bujus itineris sublata erat, et imperatori Constantinopoli-
tanotradita. Qui detrimenti sui non immemor, ut cognovit Francos advenire, per aspera c
montium, per concava rupium3, cum innumera manu Turcorum, eis insidias tetendit, et
undique telis atque sagittis multiniodis impetere cœpit. Illi 4 vero , hujuscemodi incursioni-
bus ignari , diu famé et siti et itineris labore vexati , sustinere non potuerunt eorum cruen-
tam rabiem et importunam invasionem; quapropter dispersi sunt a facie eorum, et in
fugam conversi , de quibus strages immensa per montes et colles ceu de pecudibus facta n
est. Multi etiam fugientes, siti et laboris angustia perierunt.
CAPITULUM LVII.
De mulieribus quae captivae abductae sunt, non fuit numerus; complures quoque earum
gladio perierunt. Viri quoque, ferreis compedibus mancipati, in servilem conditionem de-
ducuntur, et de spoliis eorum hostes,proh5 ncfasl ditati sunt. Ibi perdiditJPictavensis
cornes tune hommes suos pene omnes, et equos et mulos et jumenta, et prorsus6 omnia e
quœcumque habebat; ipse etiam vix mortis periculum evadens, cum raro agmine suorum ,
pede tandem Antiochiam lugubris pervenit. Miseriae eu jus Tancredus compatiens, eum
pie suscepit, verboque et opère consolatus est; quamplures summi viri ac nobiles ibi perie-
runt. Cornes vero Raimundus, per dévia fugiens, cum quadam parte exerçitus vix evasit;
Stephanus quoque Blesensis et Stephanus Burgundiae, et Hugo Magnus, Hugo etiam Lici- f
niacensis7, frater Raimundi comitis, cum altéra parte exerçitus tramite devio Tharsum
usque pervenerunt, ubi Hugo Magnus diem ultimum nactus, a sociis sepultus est. Qui quum
venirent Antiochiam, alii per terram, alii navigio Iherusalem proficiscuntur; quumque ad
civitatem Tortosamd pervenissent, quae secus mare sita8 a Sarracenis incolebatur, uterque
exerçitus et terra et navigio vecti invicem se ibi salutavemnt, et visa urbis opportunitate , G
quod ad capiendum facilis esset, mox consilio inito, repentino eam impetu undique inva-
1 Stephanus cornes, c. — 2 Obstitit Main, Turcus admiraldus. c. — 3 Concava rupium et vallium. d. —
4 Hic adjiciunt b. d. hoc lemma : Septimum bellum Romaniœ. — 5 Pro. a. Per. d. — 6 Et pene prorsus. b. d.
— 7 Liciniensis. c. d. Hic et infra. — 8 Sita est et. b. d.
" Fulcher. Carnot. 1. II , c. xvi , xvn , p. 398, 399. 0 Vide supra , c. vin , p. 4g5.
k Kîlidj Arslan, de quo vide supra , p. 495, annot. g. d Fulcher. Carnot. 1. II, c. xvm, p. 399, 4oo.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 533
A dunt, et céleri assultu terra manque eam coarctantes, mira levitate muros conscendunt, A. 1102.
portas confringunt et urbem ingressi sunt. Sarraceni qui ibi reperti sunt, omnes gladio
interierunt, et de spoliis eorum paupertatem suam nostri restituer unt; deinde jumentis et
navibus stipendio sarcinatis, iter arripiunt. Cornes vero Raimundus Provinciaiis in civitate
Tortosa remansit, et eam obtinuit , quod omnibus satis molestum fuit, eo quod ipse aditus
B nosset per quos transituri erant. Transeuntes Archas oppidum , venerunt ante urbem Tri-
polin, et iilic castrametati sunt; ultra deinde progressa Gybellulum1 et Birithum civita-
tesprœtermeantes, venerunt adangustum meatum superius descriptum, ubi rexBalduinus,
de eorum adventu non ignarus, sed ab ante praemonitus ut eis obviam veniret2, cum ca-
terva militum sollicite eos operiebatur , ut inde perduceret Iherusalem. Ut ergo regem vide-
G runt, congratulati sunt ei, et osculo pacis invicem dato, jocundati sunt valde; inde Joppen
cum rege profecti sunt, ubi etiam jam applicaverant alii, qui per mare navigaverunt. Et
quoniam prope erat Pascha*, Iherusalem b omnes festinanter ascendunt. Qui postquam loca
sancta visitaverunt, et oblationibus et muneribus suis venerati sunt, solemnitate paschali
festive peracta, Joppen regressi sunt. Tune cornes Pictavensis, quoniam pauper et inops
D erat, et ho minibus carebat, omnino desolatus, navem conscendens, domum regressus est.
Stepbanus quoque Blesensis cornes, et Goffridus Vendomensis 9, et Stephanus Burgun-
diensis, et Hugo Liciniacensis, cum aliis plu ri bus domum similiter regredi cupientes, ven-
tis et mari se commiserunt; sed aura déficiente, imo obsistente, Joppen reverti compulsi4
sunt. Hi itaque ibidem adhuc erant, quando régi intimatum est de hostium invasione
E super Ramulenses.
CAPITULUM LVIfl.
Rex5 autemc Balduinus, audiens6 suos ab h os ti bus circumventos, et ad depraedationem
et incendium in terram suam venisse, imo inter castra et munitiones suas ipsos hostes
fore progressos, ratus primo quosdam fuisse prœcursores, qui causa praedae su» se ante-
posuissent, eosque7 facile intercipi posse, confestim equum ascendit, et cum paucis pro-
F fectus est. Cornes tamen Stephanus Blesensis eum prsmonuit ne incaute et absque pro-
videntia et consilio exiret. Cui rex indignans responsum dédit, quia si ipse et socii sui
tune essent in Francia, tamen iile non permitteret eos evadere; et sic cum his qui parati
erant, egressus est. Mox comités prœfati, equis et armis acceptis mutuo, cum omni mili-
tia quœ illa die in Joppen fuerat, subsecuti sunt. Vœ diei iili, quae tôt nobiles atque pro-
G bos viros in interitum et mortem eduxitl Dies illa, dies amara, dies invisa 8, et omni
sœculo detestanda, et a memoria dierum solemnium penitus delenda ! Ab urbe Iherusalem
capta usque ad hanc diem non fuit tanta calamitas aut miseria in tota terra Israël, nec
tanta strages viroruro illustrium facta. Heu infortunium! ignari ad mortem progrediuntur,
et forsitan justo judicio Dei, ut a quibusdam memoratur, id accidisse9 non dubitamus.
H Ruebant 10 enim sine lege et consilio , unus post alium , quasi hœdi pétulantes , cum super-
bia et clamore, timoré Dei omnino postposito, in virtute sua confidentes; et Dei magnifi-
centiam, cujus clementia etbonitate haec omnia acciderant, suis laudibus et artibus attri-
buebant. Crucem quoque dominicain, cujus prssentia hostes confundebantur, ea die sic
1 Gybellum. c. Gibellalum. d. — 2 Eis obveniret. b. d. — 3 Gode/ridus Vendoniensis. c. Joffridus Wendo-
niensis. d. — 4 Joppen repulsi. d. — 5 Hic addit c. lemma illud : De amissione victoriœ. — G Om. audiens a.
— 7 Om. que a. — 8 Om. dies invisa c. — 9 Id eis accidisse. b. c. d. — 10 Hic adjungit d. hoc lemma :
Octavum bellum apud Ramulam.
* Pascha, hoc anno noa, die vi° menais Aprilis b Fulcher. Carnet. 1. II, c. xvm, p. 4oo.
celebratum esl. (Cf. supra, p. 4oo, annotât, a.) c Id. ibid. c. xvm, xix, p. 4oo-/|oa.
Digitized by
Google
534 GESTA FRANCORUM
obliti sunt, ut nuilus eorum ejus memor esset. 0 caeca atque perversa humana délibéra- a
tio! o cunctis de se formidanda presumptiol o ubique pertimescendum Dei judicium,
atque ejus exoptanda miseratio! neque a quoquam fidèle1 desperanda est ejus propitiatio.
Ruunt, ut dictum est, sine lege, et subito ab hostibus dextra laevaque circumdati, sine lege
pereunt. Pugnant tamen in9 virtute sua, atque strenue se in hostes vertunt, sed dispari
numéro et potentia. Ilii enim vix ducenti milites fuerunt; hostes vero viginti millia et B
ampli us erant. Stulta prœsumptio, vana ostentatio, impar conflictus: si enim manibus post
terga revinctis hostes advenissent, equiset armis projectis3, sicut erant, constitissent, tanta
rebellis multitudo tamen quoque a nostris formidanda esset. Sed futurum erat, ad cor-
rectionem forsitan posteritatis, ne sic insipienter aut temere alii deinde se hostibus expo-
nerent. Ergo cadunt nostri, proh dolor! et ab hbstibus undique caeduntur; fit clamor et G
dira eorum inclamatio nostros attonitos facit4; instant teiis et sagittis, necparcunt viris nec
equis. Rexautem ita videnssuos hac et illacsterni, nec jam hostium importunam incursio-
nem posse pati sentiens, fugam dedecorosam et inhonestam sibi, jamjamque tarda m ve-
rescens5, dum tamen adhuc quosdam superstites de optimatibus videt, civitatem Ramulam,
quœ prope erat, si tamen hostium cuneos abrumpere posset6, aggredi decrevit, ut saltem D
murorum protectione tuerentur, ne omnes simul repentino périrent interitu7. Quumque id
machinarentur, atque hostes persensissent, uno impetu omnes post eos 8 ruentes ad
usque civitatis mœnia ultimos caedendo persecuti sunt. Rex vero et comités, et alii quot-
quot erant superstites, intra mœnia se receperunt. Verum civitas haec non adeo erat mu-
ni ta, ut intus ab hostibus tuti protegerentur; neque enim in murorum ambitu confidebant, E
neque turris illa ubi custodes praedicti erant, eos omnes aut dimidios capere poterat. Sed
neque praesidium eis9 aliquod affuturum a parte aliqua exspectare poterant, unde factum
est ut, nocte adveniente, communi de consilio rex solo comitatus armigero, equum velo-
cissimum ascendens, qui prae velocitate Gazela vocabatur, civitatem egressus est; et se tam
vitae quam morti committens, per medios hostes se contulit, atque montana petiit. Très F
subinde milites eum subsecuti sunt , qui mox ab hostibus intercepti , capite truncantur.
Hostes igitur de régis evasione permoti, intempestae 10 noctis silentio equosascendunt; vesti-
gia ejus prosequuntur, atque vias omnes ex insidiis circumquaque saepiunt. Rex autem per
abrupta montium, per rupium asperitates, deinde per multos labores quaeque perlustrans, ut
eorum manus effugere posset11, die tertia tandem Arsuth12 pervenit, ubi nocte praecedente, G
quingenti fere hostes insidiantes 13 ei, et ad muros usque progressi, quasi exploratores in
speculis14 se dederunt, qui paulo antequam rex advenisset inde discesserant. Reced entes
ergo ad Ramulam civitatem, sociis narraverunt quia de rege nullum scirent rumorem. Tune
omnes simul qui erant in civitate acrius perurgentes, vi et timoré deditioni illos coege-
runt. Ambo comités, videlicet Stephanus Blesensis et Stephanus Burgundiensis, ibi capita fi
perdiderunt ; Hugo Liciniacensis15 similiter, et Goiffridus16 Vendomensis , et multi alii ibidem
trucidati sunt; quidam vero in manicis ferreis Babiloniam perducti sunt, ita ut ex omni
militia quam rex de Joppen eduxerat, et quae postea subsecuta eum fuerat, vix très évadè-
rent, quorum unus armiger erat ejus, alter vero Litardus17, tertius vicecomes Joppitarum :
hi etiam multis vulneribus graviter confossi, nocte ac die per dévia montium fugi entes, J
Iherusalem pene moribundi subintrant, atque infortunium quod acciderat civibus lacrymis
efiusis innotescunt; de rege autem utrum viveret, seu ultimum diem clausisset, nullum
noverant dare responsum. Tune mœror et luctus totam civitatem perculit, atque omnes se
miseras et peccatores acclamantes, in exterminium et depraedationem se brevi futuros esse
non dubitant. Episcopus autem Ramulensis, ut audivit dispersionem hujusmodi, nec sibi, K
1 Fidelîum. c. — 2 Om. in B. c. d. — 3 Protecti. d. — 4 Reddit. b. c. d. — 5 Om. jamjamque tardam
verescens c. — 6 Om. si tamen posset c. — 7 Om. ne omnes simul repentino périrent interitu c. —
8 Eum. d. — 9 Om. eis c. — 10 Intempesta. A. — 11 Om. quœque perlustrans. . . posset c. — 12 Arsuth oppi-
dum, b. d. — 13 Insidiati sunt. b. c. d. — 14 Speluncis. c. — 15 Laciniacensis. a. « — 16 Godefridus. c. Jqfridus.
d. — 17 Littardus. c. Lictardus. d.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 535
A nec munitioni ecclesiae confidens, omnibus suis eductis, quum migrandi opportunitatem
persensisset1, noctu Joppen fugitivus evasil.
Rex* vero, Arsuth oppidum ingressus, a suis gaudenter susceptus est, atque epulis,
quibus diu2 abstinuerat, somnoque functus est3.
CAPÏTULUM LIX.
Intereab Hugo de Tyberiade, optîmus miles, audito quia hostes Babilonii terram Iherusa-
B lem ingressi essent, ratus quod régi necessarius esset si cum suis ad eum festinaret, assump-
tis octoginta strenuis militibus, ignarus quid régi suisque jam contigisset, properabat
Joppen, et ipsa die veniens Arsuth4 ad vesperum, regem adhuc dormientem repperit. Nec
mora, rex eipergefactus , ut vidit Hugonem, laetatus est; atque animo exhilaratus, et ab eo-
dem Hugone viriliter animatus et confortatus est. Mane autem facto, rex scapham ascen-
C dens, per mare Joppen devectus est, et a civibus cum ingenti gaudio susceptus est. Hugo
deinde die altéra eum subsecutus est. Dein Syrio quodam ascito, qui montium compendia
nosset, legavit eum Iherusalem, ut ad se omnes venire faceret quicumque arma ferre pos-
sent.
Hle volât praeceps sub opaca nocte ,
D et per dévia hostium de vit an s insidias, die tertia Iherusalem pervenit. Quumque de rege in-
notuisset quod incolumis de manibus inimicorum evasisset, gratias Deo in altissimis réfé-
rant; atque ad subveniendum ei, omnes unanimiter excitantur, et ejus injuriam, Deo prae-
duce, ulcisci asseverant; eademque nocte haud indilate quotquot arma ferre poterant, juxta
praeceptum régis , de civitate exeunt. Et fuerunt nonaginta milites loricati , alii quoque fere
E ducenti, qui tota nocte migrantes, aurora illucescente prope Arsuth, hostibus a sinistra
parte vitatis5, se receperunt; inde secus mare Joppen proficiscentes , comperti sunt ab
hostibus, et quidam eorum ibidem fuissent intercepta6, nisi, jumentis relictis, mari ad na-
tandum se précipites dédissent, sicque Joppen incolumes çervenerunt. Rex autem de eorum
congaudens adventu, impatiens omnis mora, haudlongius distulit negotium suum gerere,
F et primo mane suos adbellum eduxit.
CAPÏTULUM LX.
Ordinatisque 1 agminibus, Ligno praecedente dominico, hostes aggreditur. Illi vero nil
taie opinantes, sed petrarias et machinas omni studio préparantes, ut Joppen expugna-
rent, quum vidissent signa nostrorum procul, admirati sunt valde; et primo haesitantes an
ad bellum venirent, diu stabant stupefacti; deinde, sumptis armis, obviam pergunt, et more
G solito circa nostros se effundunt, atque sagittis eos primo lacesserunt; dehinc cominus ac-
cedentes, gladiis et sicis 8 in eos irruebant. Nostri quidem de ordine suo nil exeuntes,
1 Om. quum migrandi opportunitatem persensisset c. — 2 Satis. d. — 3 Om. Rex vero functus est c.
qui addit hoc lemma : De Hugone Tiberiade. — 4 Assur. b. d. Om. Arsuth c. — 5 Metatis. c. — 6 /n-
terempti. d. — 7 Hic apponit c. lemma illud : De Victoria Balduini. Hic d. : Nonum bellum apud Joppen.
— 8 Siccis. a.
" Fulcher. Carnot. I. II, c. xx, p. 4o2. — b Id. ibid. c. xxi, p. Z|o3-/|o6.
Digitized by
Google
536 GESTA FRANCORUM
A. i loa. sed paulatim versus eos incedentes, et primam eoram incursionem patienter sustin entes, a
postea grandine sagittarum visibus eorum immissa, acriter eos repuierunt; et pedetentim
se ingerentes ubi densiorem multitudinem conspexerunt, ensibus cominus nudatis atque
lanceis vibratis, virtute Dei per auxilium sanctae Crucis coopérante , audacter penetraverunt;
iterumque in eos redeuntes, et Dei auxilium clamore magno invocantes, et ferire nihil
haesitantes, aciem eorum robustiorem quassaverunt ; et collectam multitudinem nefando- B
mm1, vellent nollent, ftigere coegerunt. Qui dorsa vertentes, versus Ascaloniam2 celerem
fugam arripuerunt, nil de tentoriis vei eorum quae intus habebant méditantes, neque de
peditibus suis curam aliquam gerentes. Sed qui celeriores equos habuerunt, celerius va-
cuum campum dimiserunt; et usquedum venirent3 Ascaloniam, nunquam lora vel calcaria
remiserunt. Tantus enim terror invaserat uni versos, ut sestimarent nostros a dorso eos usque c
cœdere, nec securi fuerunt donec intra mœnia se receperunt. Muiti in calore et siti exstincti
sunt. At nostri eos diu persequi propter equoram debilitatem , et quiapauci erant, non po-
tuerunt;sed in eos qui adeo celeres equos non habuerunt, et pedites eorum qui de campo4
non exierunt, injuriam suam ita ulti sunt, ut vix aliquis superesset de his, qui non vitam cum
capite amisisset. Tentoria, stipendia, sarcinas, mulos, equos, asinos, camelos, boves quoque n
et oves, et universam supellectilem quam secum adduxerant, tradidit Deus in manus servo-
rum suorum; et ditati sunt omnes, ita ut qui pauper illuc venerat, dives domuin regrede-
retur5. Et ultus est rex ea die de inimicis suis, et per Dei misericordiam et per virtutem
sanctae Crucis eorum superbiam et elationem ita contrivit, ut longo tempore post inquie-
tare non auderent. Et quievit terra bellorum incursionibus tribus continuis annis. Rex au- E
tem cum triumpho Joppen regressus est, laudans et magnificans Deum, quoniam bonus,
quoniam in sœculam misericordia ejas*. Factum est autem hoc praelium, anno quarto ab urbe
capta lherusalem, ad laudem Domini nostri Ihesu Christi, qui vivit et régnât in saecula.
Amen.
CAPITULUM LXI.
A. no3. Verno6 deniqueb tempore subséquente, quum solemnitatem Paschae0 ex more rex Bal- F
duinus in lherusalem celebrasset, urbem Achon7, quae antiquitus Tholomaida dicta est, ob-
sidione aggressus est. Verum quia muro et antemurali valde munita erat, et sine classe eam
undique coarctare non poterat, quum sata atque virgulta eorumque labores exteriores de-
vastasset, domum rediit, differens urbis expugnationem donec classem Januensium et Pi-
sanorum, quam exspectabat, haberet. Intérim fines adversariorum invadere et expugnare g
non cessabat. Et contigit una dierum, dimi rex Balduinus8 versus Damascum se in hos-
tiles efferret regiones, a quodam eum° yEthioped in rupe delitescente graviter sauciari,
missili10 a posterioribus usque in praecordia vibrato, cujus vulneris ictum, per multorum
manus medicorum longo post curationis tempore vix evasit , et sospes factus est.
1 Nefandam. d. — 2 Asschaloniam. c. Hic et infra. — 5 Vidèrent b. c. d. — 4 Qui campum. c. — 5 Re-
verteretur. b. c. d. — 6 Hic c. inserit hoc lemma : De captione Anchon sive Ptolomaide. — 7 Anchon. c. d.
— 8 Om. Balduinus b. c. d. — Om. eum c. — 10 Addit a. inter lineas : id est jaculo.
' Psalm. cvi , i . 0 Pascha , an. î io3 , die xxix° mensis Marlii agebatur.
k Fulcher. Garnot. 1. II, c. xxn, p. 4o6. d Fulcher. Carnot. I. II , c. xxivt p. ^07.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM.
CAPITULUM LXII.
A Eo anno* Boamundus de Turcorum vinculis et manibus, Dei gratia, liberatus est, et A. no3.
Antiochiae rediit, ubi a Tancredo et a suis cum gaudio magno exceptus est. Eo princi-
pante Antiochiae, dominatus urbis Laodiciae ei traditur, quam ceperat Tancredus super
imperatorem, dum Boamundus teneretur in vinculis; qui postquam Antiochiam venit,
régi Balduino per legatum1 innotuit qualiter liber factus est. Rex vero ut audivit, ad-
B modum veçetatus et confortatus est et laetatus; atque Deo gratias de ejus liberatione
reddidit.
CAPITULUM LXIII.
Posthaecb sedato biemis tempore quod instabat, appropinquante Paschac, spirante A. nod.
Notho, stolus Januensium et Pisanorum in septuaginta navibus rostratis, Joppen appli-
cuerunt, et a rege decenter atque optato excepti sunt. Statutis deinde pactionibus, atque
C prout utrique placuit confirmât is, Tholomaidam, id est Achon2, confestim adcunt, et mari
terraque eam cingunt; quumque civitatem hanccrebris invasionibus per viginti dies obsédas-
sent, machinasque prope muros jam ingressuri erexissent, Sarraceni qui eam observabant
perterriti atque coacti, vellent nollent, se dederunt. Januenses et Pisani nostrique de spo-
iiis eorum ditati sunt. Nec enim3 rex prohibere id potuit, licet multum niteretur obser-
D vare eos ne civitas ab incolis penitus privaretur. Et ut vidit quia praevaluerunt isti et illi,
' misit suos in civitatem ut munitiones occuparent atque obtinerent; de praeda vero ta m
ipse quam alii locupletati sunt. Erat autem haec urbs omni populo Christiano necessaria,
pro eo quod ei inest portus navibus aptus et intra mœnia utiliter conclusus, ubi postquam
naves ingressae sunt, quiete ab omnibus ventorum turbinibus et tempestatibus, atque pi-
E ratarum nocturnis incursionibus, omni tempore se continere possunt, in tota vero terra
Iherusalem nullus alius talis portus inventus est.
Anno itaque dominicae incarnationis millesimo centçsimo quarto4, ab urbe vero Iheru-
salem capta quinto , tradidit Deus hanc civitatem Christianis, atque imperio subdidit Ihero-
solymitano; et magnificatus est Dominus in populo suo, et dilatatus est haereditatem sua m.
CAPITULUM LXIV.
F Sedd inimicus humani generis, quia capiti Ecclesiae, quod est Christus, et membris
ejus insidiari5 non desinit, inter patriarcham Daimbertum et Ecclesiam sibi conimissam
dissensionem tantam immisit, odiumque seminavit, ut neque a clero, neque a rege, neque
1 Nuntium. d. — 2 Om. id est Achon b. c. d. — 5 Enim de spoliis rex. d. — 4 Tertio, b. d. — 5 Et nobis
insidiari. d.
* Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxm, p. 407, el anno- e Pascha, hoc anno no4, die xvu° mensis Aprilis
ta t. a. aclum est.
b ïbid. 1. II, c. xxv, p. ^07, A08. d Fulcher. Carnol. 1. H, c. xxvi, p. 4o8.
m. (58
Digitized by
Google
538 GESTA FRÀNCORUM
A. i io4. a populo amaretur; et tanta persona, tanta Ecclesiae columna, tam pius pastor et egregius a
doctor, ab omnibus, proh dolor ! ceu lupus invisus est, et ab Ecclesiae liminibus ejectus,
sub velamine quasi Romanae distinctionis, présidente Roberto1 eardinali, et Arnulfo Sancti
Sepulcri archidiacono cum aiiis complicibus suis annitente et accusante. Itaque vir ii-
lustris et omni bonitate conspicuus, eorum non ferens violentiam, Roroanam appellavit
sedem, alque Romam mox profectus est. B
CAPITULUM LXV.
Ea a tempestate Boamundus ab hostibus circumventus , et maxime ab imperatore Constan-
tinopolitano infesta tus, qui etiam jam sibi quatuor abstulerat urbes, auxilium de transmon-
tanis partibus sibi quaerere délibérons, transfretare parabat. Ad quem quum patriarcba
Daimbertus, quasi profugus et exsul venisset, et causam sui itineris exposuisset, pio affectu
ab eo susceptus est; atque socius itineris sui factus, in Apuliam simul transvecti sunt. De- C
hinc I\omam profecti , uterque de injuria sua papam Paschalem convenerunt : Boamundus
enim de principatus sui detrimento, quod ab imperatore susceperat, insuper etiam de
i tin ère Iherosolymitano , quod idem imperator terra marique sic occupaverat , ut nemo pe-
regrinus Iherusalem ausus jam ire foret» pro se et peregrinis proclamationem faciens*,
Daimbertus vero, de injuria sibi tam ab ipso eardinali Roberto quam a clero et rege Ihe- D
rosolymitano irrogata. Quorum querimonias atque injurias papa Paschalis, vir summae dis-
cretionis et industrie, paterna suscipiens compassione, utrique, prout tempus et causœ mo-
dus exigebat, rationabiliter consuluit. Daimbertum enim patriarcham loco suo restituit;
Boamundum vero trans Alpes in Gallias et partes3 Occidentis, ut contra imperatorem sibi
adjutoria quœreret, legavit, atque signiferum Christi exercituseum constituit, vexillumque E
sancti Pétri ei tradens, in pace dimisit.
^
CAPITULUM LXVÏ.
Iherosolymisb intérim patriarcba novus creatur, cui nomen Evermarus 4c, quidam idiota 5;
sed ampla persona et religiosus, ut ferebatur, erat. Hic omni a clero, et maxime ab
Arnulfo archidiacono, qui omnino Daimberto erat oppositus, in patriarcham assumptus est,
ut ille, scilicet Daimbertus, penitus desperaret, nec ad cathedram banc amplius aspira- F
ret6. Hoc totum factum est in prasentia Roberti cardinalis praefati, qui et ipse, ut a
quibusdam fertur, ad honorem hune suspirabat7, rege cum optimatibus suis annuente.
Unde postea Ecclesia Iherosolymitana multa incommoda, multas adversitates, multa detri-
menta passa est; nec immerito, quoniam gregis pastorem vigilantissimum, et totius patriae
tutorem, orphanorum et pupillorum susceptorem, omniumque desperantium consolato- G
rem, imo, ut verum fatear, lucernam ad instar solis radiantem, sponte sua exstinxerant, et
1 Rodberto. d. Hic et infra. — 2 Fandens. c. — 3 Partibus. a. — 4 Nomen Ernaldas vel Evermarus. b. d.
— 5 Hic adjicit a. lemma illud : Patriarcham Flandria cuslodemque Sepulcri principem turris David misit
Iherosolymis. — 6 Om. nec ad cathedram hanc amplius aspiraret c. — 7 Aspirabat. d.
* Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxix, p. 4io. c Cf. supra, p. 4ia, annotai, a.
b Desideratur hoc caput in Fulcherii Historia.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM.
539
A tenebris se totumque oviie obduxerant, adeo ut lotus mundus eis inde obstreperet atque
detraheret; multis importunitatibus et angustiis ob hoc vexati sunl1.
A. no4.
CAPITULUM LXVIL
Interea* Tancredus, adolescens egregius atque militaris, in partibus Antiochiae contra
adversarios sibi affines dimicans, quosdam bello, quosdam vi et ingenio atque industria,
mira strenuitate subegit. E qui bus Rodoam rex Galaphyae2, quum euro bello lacesseret,
B finesque regni Antiochiae euro multo exercitu jam ingressus foret , ab illo devictus atque
confusus est, et conversus in fugara non rainimam partero exercitus sui amisit; de quorum
spoliis Tancredus et sui locupletati sunt. Itemque urbem Laodiciam, quam imperator Boa-
mundo fraudulenter abstulerat, obsidione cingens, vi eam subdidit. His et aliis innumeris
probitatibus Tancredus praeclarus habetur, atque famosus effulget, ut merito de eo per
C orbem terrarum fama invidiosa evolet.
CAPITULUM LXVHI.
Eob videlicet anno quo Boamundus transfretavit, cornes Raimundus Provincialis in op-
pido suo, quod Mons Peregrini vocatur, et est situm ante civitatem Tripoiim, pene seriex,
et plenus dierum obiit. Cui successit Willelmus dictus Jordan, nepos ejusdem comitis,
qui urbem Tripolim diu expugnans, quo nia m valida rouro et turribus densis, et ex altéra
D parte mari munita erat, nihil penitus profecit; in posterum forsitan ruitura per alterius
expugnationem.
A. no5.
CAPITULUM LXIX.
Evoluto3 itaque temporec trium annorum, rex Babilonis virus suum4 in Christianos evo-
mens, diutina etaccurata deliberatione sibi exercitum de multis nationibus colligens, per
ducem militiae suae, Semelimilech 5 d nomine, in terraro Iherusalem misit; addens condi-
E tionem ut nequaquam ad se redirent, donec Christianos de universa terra Juda et Iheru-
salem delevissent. Audierat enim quod terra a peregrinis vacua esset; nec aliquis de trans-
montanis partibus Iherusalem amplius venire posset, propter imperatoris et Boamundi
seditionem, omnique confidentia suos illuc dirigebat, ut Christianos quasi inclusos et ab
omni ope destitutos6 omnes comprehenderent atque funditus exstirparent. Venientes igitur
F Ascaloniam, more solito, tentoria extra urbem in planis figunt, et regionem totam adventu
suo occupant. Erant enim fere tricies centena millia équités in armis, et pedites innumeri;
1 Om. adeo ut totus mundus. . . ob hoc vexati sunt c. — 2 Galapiœ. c. d. — 3 Inscrit c. hoc. lemma : De
exercitu régis Babiloniœ. — 4 Suos. A. — 5 Semelimilch. b. c. d. — 6 Ope quasi destitutos. c.
* Fulcher. Carnot. 1. Ii, c. xxm , p. 407.
b Und. I. II, c. xxx, p. 4i 1.
6 Fulcher. Carnot. 1. II , c. xxxi , xxxii , p. 4 1 1 , et seq.
J Djemal-Almolk. (Cf. supra, p. 4i4» annotât, a.)
68.
Digitized by
Google
t
540 GESTA FRANCORUM
A. no5 in quorum auxilio etiam mille Turci Damasceni, sagaces in arcubus et sagittis, venerunt. a
Quod quum régi Balduino nuntiatum esset, congregatis ilico suis, eis obviam vadit, ut
bello eos indilate suscipiat1, et ante Ramulam civilatem cum exercitu suo sedit; nec enim
verebatur eorum multitudinem , quorum jam toties expertus erat invalitudinem atque
debilem virtutem2. Comperto tandem quia tanti convenissent, et de regionibus fînitimis
ad eorum auxilia copiose confluxissent, cogitavit rex similiter exercitui suo incrementum b
dare, et mittensper omnes regni sui fines, accivit sibi quaecumque auxilia potuit, et fuerunt
ei5 quingenti milites, et amplius quam bis mille pedites. Hostes vero audientes regem
cum suis appropinquasse belloque eos operire, mirati sunt valde; aestimabant enim ut
potius fugeret, quam bello eos exciperet, et gaudentes festinaverunt ei occurrere, ut ante
eum in planiscomprehenderent, quod fugam moliretur. Quumque appropinquassent castris c
nostrorum, figunt et ipsi castra sua ibi prope, et more solito per centurias et cohortes se
undique efluderunt, viasque omnes a tcrgo occupaverunt, ne scilicet quis nostrum fugiens
manus eorum evaderet; bellumque ea die et crastina fieri distulerunt, ut vel sic taedio
nostros affligèrent.
CAPITULUM LXX.
Rex4autema Balduinus, iterum mittens Iherosolymam , patriarchœ innotuit diera quo D
cum hostibus confligere existimabat, rogans et supplicans, ut tam ipse quam clerus et
populus orationi vacarent, et vigiliis et eleemosynis5 Deum exorarent, quatinus a gente
perfida eos propitius liberaret. Nuntius festinus tam morti quam vitae se exponens, per
hostium catervas montium abrupta pervolans, Iherusalem venit, régis mandata peregit. Au-
dito itaque patriarcha hoc rumore, jussit convenire clerum, et pulsata majori campana E
populum coadunari fecit in basilica Sepulcri ; breviterque locutus pro tempore et modo 6
locutionis suœ, orationibus et vigiliis atque eleemosynarum largitionibus per illud triduum
eos insislere efflagitans, se quoque paratmn atque7 bello affuturum spopondit. Cui mox
omnes assentientcs, lacrymasque uberes eflundentes, quotquot habere potuerunt, secum
proficisci promiserunt. Nec mora, equos ascendentes urbem sunt egressi8. Et erant simul F
quinquaginta tam clerici equos habentes quam laici. Vespere autem facto, iter per insidias
hostium audacter arripuerunt, et summo mane diluculo ad exercitum pervenerunt. Rex
autem ut vidit patriarcham, gavisus est, et Crucem dominicam ei committens, signiferum
belli eum constituit, et sonantibus lituis9, hostes aggrediuntur. Hostes quidem jam quasi
certi de victoria, partem suorum miserant Joppen, alteram quoque partem Ramulam obsi- G
dere; visisque nostris ad bellum ordinate incedere, arma velociter capessunt, et nostris
obviam veniunt, et confestim praelium committitur. Facto itaque utrinque concursu, cla-
mor magnus ad astra attollitur, nostris Christus vincit, Chrislas régnai, Christas imperat, cla-
raantibus, et patriarcha Lignum dominicum prae ceteris bajulante. Tune clypei et galeœ ensi-
bus résonant, et ferri stridet acumenh; instat miles militi, et pro capitibus decertatur. H
1 Exciperet. c. Excipiat. d. — 2 Om. atque debilem virtulem c. — 3 Potait habere auxilia et fuerunt sibi.
b. d. — 4 Hic in d. lemma ascriptum est hoc modo : Decimum bellum apud Ascaloniam. — 5 Orationibus. c.
— 0 Modum. A. c. — 7 Om. paratum atque b. d. — 8 Ingressi. c. — 9 Tubis. c.
' Fulclier. Camot. /. c. p. c. — h Ennitis, Annal, xi, î. (Cf. p. annot. 6.)
Digitized by
Goog
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 541
CAPITULUM LXXI.
A Turci1 vero* Damasceni a sinistra se effundentes, sagittis nostros vaide infestabant, A ll°5
sed erat grande solatium, quia a parte scutorum eos receperant; jamjamque officia2 dimi-
serunt, et, vaginis ensibus extractis, cominus rem agere parabant, quum rex Balduinus
extrinsecus cum agmine suo adveniens, suis opitulatus est, hostibus illis mox dispersis et
in fugam pene conversis. Deinde alios atque alios instanter appetens, ad muititudinem Sar-
B racenorum /Ethiopumque acies suas omnes dîrexit; atque in eos in ipso impetu ferocique
ira, quasi leo in pecudes frendens, oranem vim furoris sui efludit, cuneosque eorum atque
turmas féliciter penetravit atque contrivit, et in fugam inhonestam, per vexillum sanctae
Crucis, uni versos coegit. Tune qui equos veioces habuerunt Ascaloniam fugerunt; sed
pauci fuerant de Sarraceniset yEthiopibus qui equos in illo certamine insiderent. Conjura-
C verant enim tara diu9 quam milites se de campo nullatenus fugere, neque pedites dimittere;
jamque omnes pariter quasi pedites erant, omnesque pariter confusi atque devicti sunt. Et
quoniam fugere non valuerunt, neque nostrorum manus evadere, multi gladio iriteriere,
multi quoque vivi capti, manibus post lerga revinctisht in triumpho deducti sunt. Ibi inter-
fectus est Gimelmuc4, dux et admiraldus militiae Ascalonis0. O si vivus captus esset, quot
D nummismata in redemptionem dedisset! Semelmulch5autem, dux Babiloniœ, exquo viderat
cornu suum confutatum6, equum nactus, in fugam se praecipitem dédit, et non Ascaloniam,
sed ut rectius potuit Babiloniam tendit. Timebat enim ne, si Ascaloniam ingrederetur, a
nostris obsideretur et comprehenderetur. Cum eo quidam adhseserunt, quidam Ascaloniam
subintrant7; quidam etiam montana petunt, quorum complures, equos iassitudine afflictos
£ relinquentes, vix evaserunt. Equi postea a nostris cum faleris repperiuntur, et sic, Dei gratia,
a nostris Victoria peracta, ad praedam tandem se effundunt; tentoria hostium vasaque,
utensilia, equos et jumenta, mulos, asinos, camelos dromedasque, atque infinitam pecu-
niam ibi tune invenerunt. Et glorificatus est Dominus ea die a fidelibus suis, et magnifi-
catus est vehementer, et in ore omnium la us et exsultatio resonabat, etreversi sunt Joppen
F cum isetitia, sufiarcinati atque onerati spoliis adversariorum. Ubi jam convenerat classis8
Babilonise, et Alexandriae, et Damiatae, et Tripolis, et universorum portuum naves tam
rostratœ quam onerariae, quascumque rex Babiloniae imperio suo potuit excitare, plenae
omnes armatorum9; ad hoc scilicet, ut quum exercitus ejus Iherusalem civitatem, atque
terram Juda, et inhabitantes Christianos penitus delevissent, tune demum Joppen atque
G alias civitates terra et mari obsidendo expugnarent; atque omnem terram ex omni gente
Christianorum Deique cultu penitus evacuarent atque expurgarent 10, et imperio régis
Babilonii 11 subigerent ; ipsique terram et civitates postea possiderent. Sed viso capite Gy-
melmulc, quod a mûris Joppe rex Balduinus ostendi eis fecit, spes eorum frustrata est, et
penitus desperati, in fugam conversi sunt. Tune quidam Tripolim, quidam Alexandriam
H navigaverunt, et dehinc Babiloniam. Anno dominicae incarnationis millesimo centesimo
sexto d, indictione décima quarta, ab urbe vero Iherusalem capta septimo, praelium istud
commissum est, ultimum bellorum. Atque finis hic est.
1 Hic addit c. lemma ejus modi : Committitur prœliutn. — 2 Jamjamque arcuum officia, b. d. — 3 Fortasse
iegendum : tam dux quam milites. — 4 Gimelmulch. b. d. Gimelmulech. c. hic et infra. — 5 Semelimich. d.
— 0 Confractum. c. — 7 lntraverunt. c. — 8 Convenerant classes, d. — y Omnis armaturœ. c. — 10 Expug-
narent. a. — - 11 Babiloniœ. c.
" Fulcher. Cnrnot. /. c. p. 4i3-Ai5. c. xxxu, p. Ai A, fidem adlnbeas. Idemque probant se-
b Cf. Virg. Mneid. 1. II, 57. quentia. Plenilunium enim in xxvii001 mensis Àugusli
c Cf. supra, p. 539, D. diemtanno 1 io5, non aulem 1 106, incidit. (Vide supra,
J Anno Domini mcv°, si Fulcherii Hisioriœ, I. Il, p. /1 1 5, annol. b. , et p. 370, annol. b.)
Digitized by
Google
542
GESTA FRANCORUM
A. no5.
Ergo diem belli vobis vblo certificare.
Jam decies orto Phœbo sub Virginis astro ,
Quum terram solida spectaret imagine luna ,
Sexta kaiendarum Septembris quum légère tur',
Annuit omnipotens Francos gaudere triumpho :
Tune fugiunt Arabes, Turci simul, yEthiopesque;
Pars montana petit, remanet pars mortua campok.
CAPITULUM LXXII.
Eodem anno quo praelium istud factum est, contigit in vigilia Natalis Domini0 terrae
motusd magnus valde, ila ut omnes qui habitabant Iherusalem persentirent.
A. no6. Nec non et syduse postmoduni cometœ apparuit in cœlo, quod fere ab Occidente in ea
parte qua sol hyberno tempore se abscondit, in Orientem radios suos ad instar lineae telae G
in directum protendens, a mense Februario usque in Martium1, per dies qujnquaginta
aut amplius, crepusculo noctis oriebatur, et usque fere in mediam noctem lumine pleno
lucebat. Erat autem prima luna2 quando primum cœpit oriri sydus istud. Et sciendum est,
quia a principio sui ortus tam ipsa coirçeta, quam splendor radiorum ejus, de die in diem
attenuatus est paulatim9, adeo ut in diebus ultimis vix posset agnosci, nisi subtili acumine D
1 Martio. a. c. — 2 Post haec verba : Erat autem prima luna, cod. c. omissis sequentibus, variantem habel
lectionem, quam in infima hujus paginae parte edimus". Notandum tamen est omnem hune locuni, qui
bic Gestis francorum Iherusalem expugnantium adjicitur, in Descriptione locorum circa Ierusalem adjacentium
(qui liber Fretelli est) apud cod. Ô129. Bibl. imper, iisdem fere verbis inveniri, fusiusque apud cod. 838
Duacensëm (cod. a). — 9 Om. paulatim b. d.
* Id est die xxvn0 mensis Augusli A. D. 1 io5. (Cf.
supra, p. 4i5, et annotât, b.)
h Quos versus ex Fulcher. transcripsit. (Cf. p. à 1 5 , c.)
* Id est die xxiv* mensis Decembris, A. D. 1 io5.
4 Fulcher. Carnol. I. II, c. xxxiv, p. k\b.
• Ibid. c. xxxv, p. 4 16.
* Rex Godefridus, prout benignius poterat 1 patriarchatum
disposuit et honores ecclesiarum , et non sub regnantis sed sub
Deo famulantis titulo primus apicem conscendere meruît. Vove-
rat autem, si Deus Àscalonem in manu ejus redderet, totius
Iherusalem redditus Deo , militantibus in ecclesia Sancti Sepul-
chri dominioque patriarchae se largiturum -, sed anno sequenti
vix compléta, terminum subiit quem prseterire non poterat.
Sepultus est autem sub incomparabili mœrore apud ' Goigota ,
ubi crucifixus est Dominus ; in cujus tumulo hi versus subscripti
habentur :
EPITAPHIOM GODEFMDI.
Francorum gentis Syon loca sancta petentis 1
Mirificnm sidus , dux hic reçu bat Godefridus ,
/Egypti terror, Arabum fuga , Persidia error ;
Rex ïicet electus, rex noluit intitulari
Nec diademari , ted sub Christ o famulari.
Ejus erat cura Syon sua reddere jura ,
Catholiceque sequi sacra dogmata juris et œqui ;
Totum scisma teri circa se jusque foveri.
Sic et cum superis potuit diadema mereri ,
Mflitiœ spéculum , populi vigor, anchora clcri.
Cui successit Balduinus , frater ejus , primus consul Edessa-
nus , electione totius cleri et populi. Quo régnante , siluit Ydu-
rnxus et Amalech , tremuit Arabs et Philistams, Damasco, Tiro
et Ascalone tributariis ; quem et JGnecus Allexis , Francorum
exercitu transeunte Traciam, adoptavit sibi in filium, donis
eum imperialibus crebro visitans. Cui David Armenus , Aveiia»
rex, sua saepe mittebat insignia; ad quem Choroxani nobiles et
Persœ venerunt, eum cunctis in probitate et nobilîtate pnepo-
nentes regibus ; quem Parthijet Medi non hominem sed ipsum
Martem putabant : Deum 4 Francorum eum appellantea; cujus
probitatis pnesentiam mare Rubrum atque Nilus senserunt.
Quum ab Edessa tenderet Iherusalem ad suscipiendum regnum ,
tota^terra inter Antiochiam et Neapolim sub Sarracenorum do-
mi nio erat -, quos viriliter transiens cum centum quinquaginta 6
militibns totidemque pedilibus, ante districtum Berithi centum
millia Sarracenorum viriliter et triumphaliter expugnavit, pro-
stravit etdelevit. Antesingulasurbeseorum et municipia deinde ,
mutatis castris suis, ei necessaria afierebantur. Hic incompa-
rabilis vir, Crucis salutiferx dominicique Sepulcri vexillifer im-
perterritus, a Dan usque Bersabee Syon sua plene restituit,
mari t imam adhibens , a flumine Albana transfluente Arcbados
usque Rubim, inter Joppe*et Philistiim, absque Tiro. Sunt et
earum nomina civitatum quas Deo acquisivit, idolâtras ex eis
expellens : Archas ,[Tripol» , Biblium , Berithus , Sydon , Achon ,
1 Uro. Poterat c. — * A nte cod. a. et 5129. — 3 Hune versum, in cod.c. itemcpie in cod. 5129 Biblioth. imp. omissum, ex cod. a. I. Ix'j resti-
tuimus. — * Dominum co<\. 5i 29. — 6 (Juadrayinta cod. 5129.
Digitized by
IHERUSALEM EXPUGNANTIUM. 543
A oculorum intueretur. Necmulto post, duo orbes in modum solis, a dexlra et sinistra parte A. 1106.
hujus quotidiani solis , nec non ejus magnitudinis , vel forma vel lumine apparuere , et ab hora
tertia usque ad meridianam fulgebant. In quorum circuits omnium colorum species corn-
prehendi poterant ad instar iris, et quidam eorum erant majores, et qui intus se conclu-
debant minores. Et in sequenti quidem mense, média ferme hora noctis, Stella de cœlo quasi
B pluere visas sunt; quae omnia, licet mortalibus occulta atque ignota forent, actuum tamen
futurorum signa atque prasentium sive prœteritorum facinorum prodigia erant.
EXPLICIT HISTORIA.
Venerandus Podiensis Aymarus episcopus
Sutnpsit curam ab Urbano Domini exercitus.
Boamundum dux Robertus Wiscardus Apuliœ
Genuit valde potentem ducem Antiochiie.
Urbium exterior Flandriae Bolonia
Reges ambos edidit nobili prosapia.
(Id est Godefridum et Balduinum.)
Pâtre Eustachio Ida mater principes
Régnantes Iherusalem genuit hos nobiies.
Fit, post mortem Godefridi régis invictissimi ,
Balduinus frater ejus dux rex Iherosoiymis.
Pater regum rex Philippus et Robertus Flandriac,
Orti sunt aequipollenter de regali semine.
Ida mater Karlomanni descendit de génère,
Soror ducis Godefridi inclyti Lothariae.
Robertus, cornes Flandrensis, probus miles inclytus,
A Turcis appellabatur Georgii filius.
Patriarcha, rex et custos Sepulcri, de Flandria,
Urbe1 capta Salomonis, obtinent regalia.
1 In urbe. d.
Caïphas, Caesarea, Assur, Joppe. Sunt et oomina munitionum:
Mons Regalia , Tunis Neapoiitana , Mal ve , Caun Mons 1 , castrum
in Achon, Scandalion. O! in quantam fortunam1 Bolonic ci-
vitas, que tantum ac talem edidit virum , Edissas futurum domi-
natorem, in trono régis Abgaron, cui Christus, tempore suo per
Thadeum, apostolum ipsius , epistoia premissa,auam in manu-
tergio figuratam imaginera misit , sceptrum ejus confirmans et
diadema; quem Thadeus in sacro fonte mundatum a lepra
Christo consecravit cultorem Ecclesiae. Est quidem prasdictus
fons Edisias , qui per apostolum ex tune et per regem claruit in
fide. In Edisse defunctis apostolo et rege, sepultisunt, etavene-
rabili Benedicto , ejusdem urbis primo metropolitano, Balduino
patriciante t ezsepulti solemniter in mausoleis argenteis repositi
sunt. Praedictam vero manutergium in Edissa remansit, assidue
radio solis superveniente' usque ad adventum Parthorum , quo-
rum causa Ierapolin translatum est, deinde Constantinopolim a
Diogene imperatore. Quiescit etiam apud Edissam corpus beati
Thomas apostoli, sub Alexandro imperatore relatum ab Indis.
Venerabilis ergo Balduinus, gloriosus et piusprinceps, ex-
pugnata Pharan in finibus Philistiim , haud longe a Nilo , inter
amplexus domni Rogeri , secundi Ramathensis episcopi , erectis
ad cœlum oculis, regno suo disposito féliciter, [obiit] : trans-
latas inde Iherusalem per portam orientaient, in templo Do-
mini , non in solemni Osanna sed in mœrore et iuctu in Hospi-
tali delatus , et ante Sepulcrum Domini 4 in Golgotha , sub enar-
rabili luctu , sub desolatione regni et sacerdotii , a tanto sane
religionis antiatite dominico Ligno consignatus ac aepultas est ,
anno regni ejus xvii°, mensibus tribus; regio more tumulatus ,
in Deo quiescit. Cui successit in Syon qui ei successerat in
Edisse, Balduinus de Burgo, vir sapiens et magni valons;
post hune venerabilis Fulco, tertius, cornes Andegavensis et
Cemanorum.
1 Caïman* cod. 5i 29 (castcllum haud longe ab Ace sive Achon situm). — ' In quantum fortunata cod. 5i 29. — ' Supereminente cod. 5i 29. -t-
* Domini demum cod. 5129.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
VII
SECUNDA PARS
HISTORLE IHEROSOLIMITAN.E
m. 69
Digitized by
Google
INDEX
CODICIS MANUSCRIPTI ET LIBRl TYPIS MANDATI
QUIBUS USI SUNT EDITORES.
A. Codex ms. Garnotensis (olim Abbatiae Sancti Pétri), i3o, xn° sseculo exaratus.
B. Editio Bongarsiana.
Digitized by
Google
VIRI GL. BONGÀRSII
AD
SECDNDAM HISTORIEE IHEROSOLIMITANJ! PARTEM
PRiEFATIO.
Secundae partis Historiœ Hierosolimitanae (prima enim in codice, quo unico usi sumus , nostro.a
P. Daniele, non exstat) auctor* eumdem secutus est Fulcherium, ita ut verba eadem saepius red-
dat, et cum eo narrationem finiat. Vixisse illo tempore ipso videtur, ex eo quod, anno MCVI et
MCX, quid insoiita prodigia, quidcometae portenderint, minus adhuc haberi probatum ait. Gon-
tinet autem pars haec secunda res gestas sub anno MC ad annum MCXXIV, id est a Balduini
Edessani ad fratrem Godefridum visendum profectione , ad obsidionem Tyri.
* «Lisiardus, Liziardus sive Lictardus, Turonensis • nom , quam sine nomine auctoris publicavit Bongarsius
• clericus, et ab anno 1 153 ad an. 1 168 decanus Lau- • in Gestis Dei per Franco* , p. 5g4. 691; et in qua res
« dunensis (vide Dacher. ad Guibert. Novigent. p. 820), t ab anno 1 100 ad 1 ia4 auclor persequitur. • (Fabric.
• scn'ptor Ordinarii, sive cerimoniarum et officii divini Biblioth. mediœ et infimœ latinitA.Xl, t. IV, p. 277.) —
«in illa Ecclesia. Eidem Barlhius, lib. CLXVII Adver- Titulum hujus operis, qui in cod. A deest a Bongarsio
• sarior. cap. vu, et in notis ad illud scriplum (Ludewig transcripsimus.
*Reliq. t. III, p. 5a 3), tribuit Historiam Hierosolimita-
69.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIT SECUNDA PARS
HISTORIE HIEROSOLIMITANjE1
CUJUS PRIMA NOBIS PERIIT.
CAPITULUM I.
A Quum a au dissent 2 donnus3 Boamundus4, qui reversus Antiochiam, toti jam urbi princi- A. 1099.
pabatur solus, hominibus Raimundi comiiis de ea ejectis, et donnus Balduinus, ducis
Godefredi frater, qui et ipse jam Edessae civitatis totiusque confinis trans fluvium Eufraten
regionis obtinuerat principatum, certis referentibus nuntiis, sanctum qui prœcesserat
Christi exercitum, et urbem Jerosolimam, Deo se juvante, armis cepisse, et finitimam re-
B gionem, hostibus expulsis, magna sibi ex parte subjugasse, et loca sancta latius ad Christi
cultum liberavisse, lœtissimi cum suis omnibus5 effectif débitas proinde laudes Deo red-
diderunt , et condignas 6 prosperatori laborum servorum suorum , et consummatori Cbristo
gratiarum actiones devptissime persolverunt. Gaudent omnes, cuncti simul laetantur: An-
tiochia cum suo Boamundo exsultat; Edessa cum Balduino tripudiat; Eufratesia utrisque
c congratuiatur. Tante victoriae participes fiunt congratulando , qui non pugnando fuerant
extremi expertes laboris. Erubescit Boamundus cum suis de reversione; de retardatione
Balduinus verecundatur; pudore suffunditur uterque, quod gloriarum suarum titulis su-
premae laudis victoria non annumeretur; quamvis ejusdem fuerit virtutis et cautelae ad
muniendas defensandasve noviter expugnatas regiones remansisse, cujus et ad expugnan-
D das praecessisse. Aut nihil enim valuisset, aut parum, de Syria sive Eufratesia ejectos in
Persidam usque Persas expulisse et Turcos, si omnimodo Christianorum abscessu defen-
soribus vacuœ, reinvadendœ relinquerentur hostibus regiones. Quin potius extremae dé-
menti» fuisset tôt et tantos pro reparando in regionibus illis nomine et cultu Christiano
labores sudasse et agones, si terras et7 patrias, quas Christo sanguine pepererant suo, re-
E sumendas Christi relinquerent inimicis. Proinde et in profectione aliorum et istorum re-
mansione divina agnoscatur operata esse providentia, ut8 utrobique non homini, sed nomini
tuo, Christe, detur haec gloria. Tua est potentia, tuum regnum, Domine. Tu Jerosolimam
cultoribus tuis reddidisti ; tu Babilonios coram ipsis attrivisti ; tu nihilominus Baldui-
num, etsuos, innumeras Persarum multitudines cum parva cultorum tuorum manu sœpius
F invadentem in Mésopotamie fi ni bus, ssepiusque vincentem, fugantem, proterentem, con-
fortasti , adjuvisti , magnificasti. Denique quum cognovissent Persae quod et Balduinus et
Boamundus Jerosolimam, ut vota sua Deo perso) verent, collegas suos° subsequi cœpissent,
conglobati rursum Edessenae regionis partem invadunt; quos ibi reperissent cuit ores Christi ,
tanquam oves sine pastore, lupina rabie voraturi. Contra quos Balduinus cum parva satisf
G sed electa suorum turma, subito feversus occursu, in suis eos castris securos, et nihilomi-
nus quam Balduini recursum suspicantes, improvisus repente aggreditur; castra perrumpit9
et10 hostes perturbât ? et11 expugnat inimicos; alios occidit, et12 alios fugat; sicque deletis
hostibus, et victoria potitur, et praeda ditatus opima, cum suis ad propositum iter rever-
1 Om. Incipit secunda pars Historim Hierosolimîtanœ a. — 2 Audisset. b. — 3 Domnus. b. — 4 Buiamun-
dus. b. — 5 Hominibus. b. — 6 Reddiderunt, dignas. b. — 7 Om. et b. — 8 SciliceL b. — 9 Suas. b. —
10 Om. et b. — 11 Om. et b. — 12 Om. et b.
' Anno D. 1099. Sequitur Fulcherii Carnotensis Historiam, 1. I, c. xxxiii, p. 36A.
Digitized by
Google
550 SjECUNDA PARS
A. 1099. titur;Boamundumque, recursum ipsius, prope oppidum quod Valenium a dicitur, praesto- A
lantem , brevi assequitur. Applîcuerat in portu Laodicensi archiepiscopus quidam Pisanus ,
nomine Daimbertus, e£ cum ep liai* plures atque Tusciani; aderat et quidam ajius de
Apulia episcopusb; hi omnes simul satis amicabiliter glomerati ad viginti quinque millia
tam equitum quam peditum poterant sestimari. Qui omnes Sarracenorum fines iatius in-
trogressi, impossibile dictu quanta vel de infestationibus paganorum, vel de cibariorum B
penuria et homines et jumenta sustinuerint pericula, adeo ut plerique, urgente inedia,
equorum vel asinorum, vel etiam camelorum carnes compulsi fuerint manducare, ut vel
ad qualemcumque cibum proficerent jumenta, quae ad iter explendum defecissent. Inve-
niebantur aliquando arundines quaedam, vulgo dicte cannameles, de quibus confici aiunt
mel sylvestre, unde et nomen ex canna et melle compositum videntur habere; bas qui C
poterant invenire, dentibus ruminandas, propter melleum saporem, ingerebant, plus inde
saporis capescentes quam vigoris. Torrebantur algore hiemis viatores ; et imbrium continua-
tione tam1 homines quam jumenta solvebantur. Plerique etiam nobiles viri, deficientibus
jumentis, de equitibus pedites facti, cogebantur incedere rescellulis suis sarcinati; et quas
gestabant ut earum subsidiis utcumque relevarentur, earum oneribus nonnulli déficientes, D
pene ad mortem fatigabantur. Sed vincit omnia sancto fervens desiderio Christi populus,
nec cessavit donec perveniens Jérusalem, vota sua Domino reddidit, adorans eum in loco
ubi sleterant pedes ejus°. Occurrunt sibi, et quae pracesserant, et quae nunc successerant,
tribus tribus Domini, et vere testimonium Israël ad confitendum nomini Dominià. Occurrit
Balduino duci dux, idemque frater ipsius rex Godefredus, seque invicem in osculo sancto E
salu tantes, de sua vel sospitate, vel laboris tam diuturni, tam gloriose consummati prospe-
ritate congratulantur. Consummant desiderium suum simul omnes milites Christi, loca
sancta circumeunt, Terrae sanctae basia devotissima infigunt; vixque possunt avelli ab aliis,
nisi quod aliorum desiderio et amore alia coguntur deserere. De Jérusalem pervolant in
Bethléem2; revolant in Jérusalem de Bethléem, nunc sacratissimi Sepulcri, nunc prae- F
sepii amore raptati. Horrebat adhuc et sordebat aer et terra fœtore cadaverum recens
occisorum, ipsaque immensitate horroris quantam populo suo Christus praestitisset de
Turcis victoriam commendabat. Recreatis ibi a tanto vel viae vel famis labore et homini-
bus et jumentis, post celebrata in Bethléem annua Natalis dominici cum summo gaudio
solemnia, et memorato superius Daimberto archiepiscopo Jerosolimis patriarcha electo, G
quidam quidem cum ducibus Boamundo atque Balduino elegerunt Antiochiam redire,
quidam vero Jerosolimis remanere cum rege Godefredo.
CAPITULUM II.
a. 1100. Anno' ab incarnatione Domini, m.c, memorati duces Boamundus atque Balduinus,
quum de Jerosolimis ad sua reverterentur cum suis, per Galilaeam venerunt usquePanea-
dam : haec est quae in sanctis Evangeliis Caesarea Philippi nominatur, urbs inclyta satis, a n
filiis Dan antiquitus ad radices montis Libani aedificata ; sed temporibus Augusti seu Tibe-
rii Caesaris reaedificata diligentius a Philippo, filio Herodis, et Caesarea est Philippi cogno-
minata. Oriuntur ibi duo fontes, quorum alter quidem Jor, alter vero Dan nuncupantur ;
horum et fluenta et vocabula sui compositione Jordanem efficiunt fluvium, qui exinde
1 Om. tam a. — 2 Betlehem. b. sic ubique.
• Hodie Belnias. (Cf. p. 365, annotât, c.) • Psalm. cxïxi, 7.
k Girardus, episcopus Arianensis. (Cf. p. 365, an- d Cf. Psalm. cxxi, 4.
notât, e atque /ta/, sacr. t. VIII, p. ai 4.) * Sequitur Fulcherii Historiam , 1. I, c. xxxiv, p. 36y.
Digitized by
HISTORIE HIERÔSOLIMITANjE.
551
A usque in lacum, qui Alphatites vel potius mare Mortuum dicitur*, percuiYens, et nomen 1 A. noo.
perdit et flumen. Hic est iacus, imo tenebrosissima qusedam et impermeabilis abyssus,
illius Pentapolis vorago horribilis, quae perditionis impiorum adhuc permanet testis. Dicitùr
autem mare Mortuum idcirco nominari, quod nihil vivum nec ex se gignere possit, nec
aliunde forte immissum nutrire. Ita non modo horribili vastitate terra ibi damnata est,
B sedaqua sterilitate : nam et solum, si qua forte fructificat, forinsecuset gratum colore, et
specie solidum videtur; intrinsecus vero, vel tactu vel gustu, probatur inane ; ita foris
prétendit gratiam , intus favillam abscondit. Terra quondam Paradiso Dei, ut Moyses ipse
testaturb, persimilis; nunc horroris atque salsuginis effecta, etiam in ipso germine suo exi-
stit umbra mortis. Talia perditorum quondam terra perditionis adhuc praefert signa, ut
C visu ipso discant corruptionis et nequitiae sectatores cui sint fine perditioni mancipandi ;
quin potius ut pertimescant et desinant ad ea libidinis opéra ardere, quae eos faciant sem-
piterno igne ardere; caveantque eo desideriorum turpium fumo fuliginari, unde fumas
tormentorum eorum, sicut Scriptura dicitc, ascendat in sœcala sœculoram. Sed de hoc suf-
ficiat ista breviter memorasse; nunc ad propositum recurramus. Igitur ducibus praefatis,
D cum comitibus suis ad sua prius per Tiberiadam et dehinc per Paneadam revert entibus,
occurrunt cum multitudine grandi de Damasco, nocituri si possent, qui eorum insidiantes
operiebantur transitum Sarraceni, confidentes plurimum de victoria, pro eo quod iner-
mes et de labore viae nimis fatigatos illos didicerant esse viatores; et de armorum quidem
inopia non omnino falsa erat eorum suspicio : quia et lanceis carebant nostri et sagittis
E parum abundabant, et arcus ipsi, qui locis illis glutino compaginari soient, assiduis im-
bribus humectati pene omnes, laxi erant et soluti. De victoriae tamen obtentu fefellit hos-
tes militum suorum Christus; et de manibus eorum, qui jam sibi eos comprehendisse
videbantur, sollertia ducum eos clementer eripuit. Et Boamundus quidem in primo
agmine occursus hostium propugnabat et impetus ; Balduinus vero in extrema parte ver-
F sutias et insectationes improborum quassabat. Evaserunt tandem periculum illud Christi
milites, et evicerunt discrimen tam studiose sibi tamque feraliter intentatum. Quod in
tali articulo evasisse, non minus optabile fuit jam conclusis jamque captis, quam vicisse.
Nam et hostibus ipsis non minus ingessit confusion is, in tanta opportunitate obtinendi
victoriam, perdidisse quam fugisse. Itaque, ipsis2 videntibus, e regione munitionis ipsorum,
G quam Balbac3 nuncupant, castra sua locaverant nocte illa Christiani, sequenti die per Tor-
tosam et Laodiciam transi turi : ubi comitem Raimundum, quem ibi reliquerant, adhuc
reperientes, sed propter victualium caritudinem et inopiam cum eo diutius remorari non
valentes, alter ducum cum suis ad suam properavit Edessam; alter vero Antiochiam suam
cum suis gaudenter ingressus, jocundissime a suis est susceptus.
CAPITULUM III.
H Ubid quum per sex menses suum ex more satis4 strenue ageret principatum, Gabriel e,
urbis Meletinœ primus, per legationes cum eo fœdus pepigit, et sui ipsius et ejus cui
praesidebat urbis deditionem illi pactus; ad quam quum Julio mense cum paucis pergeret
recipiendam, incertum sane cujus proditoris instinctu, admiratus quidam, Danisman no-
mine f, cum magna Turcorum gente, haud longe ab eadem urbe insidias proficiscentibus
1 Nominibus. b. — 2 Ipsi. b. — 3 Balaac. b. — 4 Om. satis b.
' Fulcher. Carnot. I. II, c. v, p. 38o. a Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xxxv, p. 368.
b Gènes, xiii, io. * Armenice Khauxil. (Cf. p. 368, annot. d.)
• Apocal. xiv, n. f Danischmend. (Cf. p, 369, annot. a.)
Digitized by Google
552 SECUNDA PARS
A. 1100. te lendit, et Boamunduni cum suis inconsulte prorsus et omnino incaute, quia nimis secure, a
venientem undique de insidiis irruens gens nefaria circumvallavit subito; et usque adeo
repentino et improviso incursu perturbavit, ut non dico pugnare, sed nec arma pugnaturus
corripere quisque posset. Ita disgregati ooines et in fugam versi, heu, proh dolor! ludibrio
hostibus facti, plurimi perempti, nonnulli capti, paucissimi fuga elapsi, et arma et castra
atque etiam vecturas cum omni substantia perdiderunt. Boamundus ipse comprehensus a b
Turcis, capti vus abductus, luctum et desolationem permaximam suis reliquit. Qui quum
adhuc ante urbem Meletinam, quam Danisman obsidione cinxerat, captus teneretur, prae-
ciso simcipitis1 cincigno, et Balduino per quemdam transmisse*, mandat et cum omni sup-
plicatione lamentabiliter postulat, ut sibi citato prô Christi amore auxilio2 succurrere fes-
tinet. Audito Balduinus tam miserabili infortunio, vehementissime tristis efficitur; deflet c
amicum, collegam plangit, communem casum lamentatur. Nec differt héros cordatissiraus
ad succursum, si posset, amici cum quanto poterat exercitu, junctis etiam sibi Antioche-
nis, properare; seque pro liberando, si praevalet, collega omni exponere periculo. Verum
Danisman, Francorum sibi concursu praenuntiato , eorum veritus animositatem, urbem
quam obsederat relinquit; et insequenti se per triduum Balduino nullam congrediendi d
copiam fugitans facit. Ita quasso labore Balduinus et sui dolentes revertuntur; Boamundus
vero captivus, ut dictum est, abductus, diligentissime custoditur. Regredienti Balduino
Gabriel occurrit, et se et urbem illi dedens. Firmatis itaque cum Gabriele amicitiis, et urbis
custodia suis Balduinus diligenter commendata, Antiocheni quidem orbati principe suo
Antiochiam mœsti redeunt. Balduinus vero cum Edessenis revertitur Edessam. Ubi* quum E
sua pace gauderet et aliquanta frueretur prosperitate , germanum suum, ducem videlicet
Godefredum, vix anno in regno Jerusolimorum expleto, certis3 deferentibus nuntiis, didi-
cit apud Jerusolimam xv kal. Augustib, diem extremum clausisse; seque ipsum ab omni Jeru-
solimorum populo regni successorem decretum esse et electum. Doletc quidem de fratris
morte dux, sed de regni décréta sibi4 non minus gaudet haereditate. F
CAPITULUM IV.
Itaque communicato cum amicis consilio, terram suam cuidam propinquo suo, comiti
scilicet Balduino , regendam committit et custodiendam ; ipse vero cum .ce. fere militibus,
et peditibus .dcc. Jerusolimam tendere disponit; et mirantibus multis, et amicis horres-
centibus, quod cum tam modico comitatu tam periculosum iter aggrederetur, per tôt
hostium regiones transiturus, unde et plerique periculis se subduxerunt, pavefacti. Ven- g
tum est Antiochiam, et inde Laodiciam, inde Gîbellum, deinde Aracleam. Quumque per
Tortosam et Archas castrum, Tripolim usque fuisset perventum, Tripolitanorum rexd,
nondum quidem Christianus, sed Christianis non omnino inimicus, in castris suis Bal-
duino et suis victualia pro munere abundanter praeberi fecit, innotescens etiam ipsis quod
Duchacc, rex Damasci, et Ginahadolef, rex Calipti, cum multis Turcorum, Arabum, et H
aliorum Sarracenorum catervis, angustias locorum préoccupassent, transitum operientes
Christian orum.
1 Sui capitis. b. — 2 Om. auxilio b. — 3 Cunctis. b. — 4 Om. sibi b.
* Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxxvi, p. 36g, 370. d Abu Ali Ibn Aramar. (Cf. p. 373, annotât, e.)
* Id est die xviii0 menais Julii, A.D. 1 100. (Cf. supra, * Deccacus. (Cf. p. 373, annot. g.)
p. 370, annotât, a.) ' Genah Eddaule. (Cf. p. 373, annotât, h.)
* Fulcher. Carnot. I. II, c. 1, p. 373, 374.
Digitized by
HISTORI/E HIEROSOLIMITAN/E.
CAPITULUM V.
A Est* enim haud longe ab urbe quam Beritum vocant, prope mare, meatus artissimus A. noo.
quidem, sed inevitabilis illac viantibus, cujus angustias si prius occupaverint viri centum,
centum millibus transitum facillime obcludere possint, montiuoi et maris objectibus, ca-
veis etiam antrorum undique muniti. Hune itaque locum Damascini préoccupantes et
Calipteni, quum praecurrentes Christianorum exploratores accedentes ad se statim impugnare
B cœpissent, qui pone sequebantur, ordinato per acies comitatu toto, auxilium ibi1 de cœlo
praestari in tanta necessitate devotissime precabantur. Nec defuit suis clemens ubique boni-
tas Salvatoris. Nam primo qui de m congressu, plures hostium in insidiis suis confestim
occisi, alii vero adeo perterriti sunt, ut congredi formidantes, pugnam desererent, seque ip-
sos intra caveas antrorum vel montium angustias receptantes, de prohibendo potius transitu
C quam de conflictu agitando curarent. Quod cémentes Christian» vel dux vel signiferi mi-
litiœ, eodem quo confligere cœperant loco castra locant sua, videlicet ne, si ad modicum
vel hospitandi gratia rétrocédèrent, infractam hostium animositatem, quasi formidantes,
rursus adversum se concitarent. Noctem illam fere omnes tam homines quam jumenta, et
incibati et sine potut duxerunt insomnem. Simulabant contra hostes audaciam, sed parum
D de vita confidebant. Pericidosum erat in castris manere; periculosius angustiarum fauces
transeundas adiré; periculosissimum retrocedendo2 fugitare. Ita quum neque de fuga con-
silium, neque spes ulla patesceret de victoria, de salute fere omnis fiducia perierat. In tanta
anxietate nocte illa in castris suis languerunt Christiani; longa erat anxiis nox, prœ acerbitate
angoris; sed prae horrore formidatae jamque velut ante oculos positae mortis, non minus
E timebatur lucis accessus. Aurora, quam desiderantes metuebant, illuxit. Consilium vel
transeundi angustias, vel quod magis sperabatur moriendi gloriose in bello, libratur a primo-
ribus, et ab omnibus firmatur. Gollectis papilionibus, seu quibuslibet aliis rébus, onerata
jumenta prae se minantes, armati milites ab irruentibus undique hostibus defensant; gres-
sum versus angustiarum accessum tendunt. Circumvallant gradientes, et de montibus et
F de mari concurrentes undique Sarraceni, clamoribus immensis perstrepunt, sagittis et mis-
silibus appetunt, gladiis minitantur nudatis; simulque post tergum et ab utroque latere,
velut oves, ad angustiarum fauces eos minabant, ut ibi conclusis pro libitu illudere, atque
pessundare sic interceptos valerent. Quodb et facerent facillime, nisi pius Christus et suis
in extremo conclusis articulo, tanto mirabilius quanto insperatius consilium inspiraret, et
G ministraret auxilium , et inimicis suorum utrumque mirabiliter subtraheret. Nam quum inter
vociférantes undique, et gladios suos in mortes piorum impios exerentes, pii et fidèles
Christi planitiem quamdam angustiis illis pene contiguam occupassent, tantam cordibus
suorum subito, praesens ubique in opportimitatibus, in tribulatione pius Jésus immisit fidu-
ciam, ut audacissimo recursu impetitores suos impeterent, conglobatorum cuneos irrum-
H perent, dispersèrent, trifariamque disgregatos fugarent ; adeo ut eflusi nunquam ultra
vel resumere vires, vel se in aciem recolligere prœvalerent : aliis ad montana (ugientibus,
postremi quique gladiis insequentium trucidantur; alii de praeruptis vel scopulis rupium
vel montium cacuminibus in praeceps acti colliduntur; alii lintribus vel scaphis etiam per
m^re, quam pernicius possunt, aufugiunt, timentes ne etiam classem sibi possent eripere
J Christiani. Hoc plane mirabile erat intueri, per mare fugientes se non nisi per terram in-
sectantes : quasi non satis sibi fore crederent Christianorum evâdere manus littus dese-
rendo, nisi et fugiendo longius evasissent et visus. Quare hoc? nisi ut manifestissimo clares-
1 Sibi. b. — 2 Retrodacendo. b.
• Fulcher. Carnot. 1. II, c. n, p. 3y4, 375. — b ïbid. c. m, p. 375, 376.
m. 70
Digitized by
Google
554 SECUNDA PARS
A. noo. ceret indicio istud non nisi opus esse virtutis. Quare hoc? nisi ut Christiani et vere filii a
Israël, suum et terra et mari pro se pugnantem videntes Deum, gratulabundo concentu
clamarent : Si Deas pro nobis, quis contra nos*? Ecce etenim complere sibi 1 etiam visibiiiter
cernebant divinum illud promissum : Persequentar quinque de vobis centum alienos; et cen-
tum e vobis decem milliah. Quin potius fugiebant hostes etiam illic ubi se neminem per-
sequi posse non nesciebant. Tantum cordibus eorum terroris, tantum invalitudinis im- b
miserat omnipotens, ut plurimi paucissimos, sed pios impii, non dicam impugnare, sed
nec respectare auderent. Obstupuerant adeo prae formidine et pene diriguerant, ut velut
ad quid venissent non advertentes, projectis armis, inermes dexteras et nudas cervices fe-
rientibus objectarent. Ecce quo modo victi sunt, qui jam se vicisse gloriabantur! Vincuntur
victores a victis, a captivis captivatores capiuntur; et ab eis quos jam se vinctos tenere puta- c
verant, vinciuntur, asservantur, distribuuntur. Postquam itaque toto fere die illo hostes suos
persecuti sunt, ad castra eorum reversi, et spoliis ditati opimis, armis quoque peremp-
torum collectis, consultius fore visum est duci, ut in quoddam proximum sed vastum cas-
tellum secederent, ibique, post tantae caedis laborem, nocte illa sub olivis quiescerent et
virgultis. Seqiienti die, primo diluculo, dux, cum aliquantis de militibussuis, adangustias D
jam dicti2 meatus accessit, explorare per se volens si qui adhuc ibi superessent qui transi-
tum possent prohibere Sarraceni. Sed neque in hoc minus quam in ceteris se probavit
virtus Christi , quod omnino inexpugnabilem locum hostes omnes deseruerant pavefacti.
Quo sollerter satis explorato, jussu ducis commilitones ejus ignem accenderunt in cacu-
mine montis, ut viso, sicut condictum fuerat, fumo, qui in castro resederant, omnes sub- E
sequerentur. Ita, prospérante Deo, convenerunt omnes, et liberam habentesviam, cum om-
nibus rébus suis transierunt. Hospitatis autem prope Beritumc, admiratus ipsius, timoré
potius quam amore permotus, victualia scaphis gestantibus transmisit. Sidonii quoque et
Tirii, sed et Ptolomenses, transeuntibus prope se, victuaiium convectatione fingebant ami-
citiam; sed non nesciebantur cor haberc nequam. Oppidum quod Caiphasd nuncupant F
eodem anno a Jerusolimitis recuperatum Tancredus quidem jam posséderai; sed quia Bal-
duino jam malivolus esse cœperat, nolentibus ad se intrare cives panem et vinum extra
muros vendiderunt, Tancredo, providente Deo, timc absente. Transeuntes autem Caesa-
ream Palaestinae, venerunt Joppen, civitatem maritimam; ibi ducem Balduinum tanquam
regem suum Franci gaudenter susceperunt. Properantibus exinde Jerusolimam, tota simui G
extra muros occurrit Ecciesia, eumque laetabundo satis processu excipiens usque in domi-
nici Sepulcri templum cum hymnis et laudibus deducit.
CAPITULUM VI.
Ibie firmatis cum rege, Christiano more, fœderibus, et rex et qui cum eo vénérant, a
labore, et Jerusolimorum populus a desolatione principis, Deo et Chrîsto fa vente, quieve-
runt. Soius patriarcha Daimbertus, cum paucis, huic tam celebri régis defuit exceptioni , H
eo quod et régi et aliquantae vel cleri vel populi parti jam cœperat de quibusdam esse
exosus; unde et extra sedem alias versabatur privatus. Propter quod et coronandi regem,
usque ad sequentem dominici Natalis sollemnitatem , sollemnitas est dilata; simulquc
ut tune, sicut decebat, gloria coronae regalis clarior fîeret4 ex gloria tam gloriosissimae
1 Om. sibi b. — 2 Om. dicti b. — 3 Possiderat. a. — 4 Gloria coronœ regalis gloria fieret clarior. b.
* Rom. viii, 3i. d Ibid. p. 377, d.
b Levit. xxvi, 8. • Ibid. p. 378, c.
e Cf. Fulcher. Carnot. \. II, c. 111, p. 377, c.
Digitized by
HISTORIEE HIEROSOLIMITANjE.
555
A festivitatis , pace intérim inter patriarcham et regem, inter clerum et archipraesulem trac-
ta ta diligenter et reformata. Intérim rex, consilio cum proceribus habito, commodum
dmit fmitimas hostium regiones intrare, et, in ipso regni sui primordio, Turcanae feritatis
insolenliœ probitatis suae quasi gustum propinare; commodius fore judicans hostes in
terris et urbibus suis aggredi, quam ad se aggrediendum eis ex dilatione cornua sinere
B erigi. Elegit* itaque rex cum electa militiae Christianae manu, primo omnium Ascalonitas ex-
petere, gentem videlicet rebellem semper et Christianae pacis œmulam, malignitatis totius
adversus servos Christi nutriciam, in qua et de qua pullulant semper assidua bellorum om-
nium et laborum fomenta. Quam et urbem et gentem, sicut de antiquis scriptum est, idcirco
credendum, arbitrer, Dominum vel delere vel servis suis tradere noluisse, ut semper in eis
G experiatur Jérusalem, et habeant consuetudinem preliandi, ne videlicet per otium pejo-
ribus inimicis deterius impugnentur et expugnentur, moribus vitiosis, ut juxta dictum illud
satirici quidem, sed garriendo veridici,
Servabat castas humilia fortuna Latinas,
Et labor in noctes, et proximus Hannibal urbib;
D et nostri Jerosolimitœ ex bellorum et laborum assiduitate, et in humilitate deprimantur,
et constringantur in castitate. Minus quippe superbire libet, ubi vix licet vivere; minus
délecta t fornicari eos qui assidue timent etiam mori. Bella itaque exteriora interiorum
sunt sœpc peremptoria bellorum. Hostes visibiles invisibilium sunt vel repressio vel oppres-
sio inimicorum. Proinde contra spiritualia nequitiae in cœlestibus bella, Jerosolimitis nostris
E necessaria semper credenda sunt ea quae adversus carnem et sanguinem, hoc est, adver-
sus Ascalonitas, continua sustinent bella. Ante Ascalonem igitur quum rexBalduinus venisset
cum eo quem, Christo duce, ductabat Christianorum exercitu, egressis adversus se hosti-
bus tam impetuoso restitit congressu, ut statim intra mœnia refugere compulsi, foras
erumpere ultra non fuerint ausi. Proinde videntes Christiani nullam sibi tune fieri copiam
F congrediendi, vicinas regiones perambulare maluerunt, quam ibi frustra diutius immorari.
Ob quorum metum, locorum incolse et se et sua et animalia intra latebras occultabant ca-
vernarum. E quibus quum fumo speluncarum ingressibus admoto cogerentur exire, com-
perto quod plurimi eorum soliti essent exercere latrocinia in Christianos et viantibus
insidiari, sine dilatione aliqua statim sunt omnes jugulati. Siris tamen, qui inveniebantur
G inter eos, ob nomen Christi, quod utcumque retinent, parcebaturc. Peragrata itaque et
armis atque incendiis tota fere illa depopulata regione, consultum est etiam in Arabiam
transire, terrorem ubique spargere,
Parcere subjectis, et debellare super bosd.
A. 1100.
CÀPITULUM VII.
Transeuntese itaque per montana , prope ea loca quae sepulturis patriarcharum habentur
H insignia, ventum est in vallemf antiquitus, ut Scriptura dicit*, Paradiso Dei similem; nimc
autem, immo satis olim , umbram mortis et perditionis imaginem \ vallem scilicet Sodomo-
rum atque Gomorreorum civitatum igne et sulphure perditarum, et in locis quibus ab-
1 Om. imaginem b.
* Fulcher. Carnot. 1. II, c. iv, p. 378.
b Cf. Juven. vi, 287-291.
8 Fulcher. Carnot. h l. p. 379 c.
d Virgil. jEneid. vi , 853.
• Fulcher. Carnot. I. /. p. 379, d.
f Hodie Ghor. (Cf. supra p. 379, d, annot. c.)
9 Gènes, xiii, 10.
70.
Digitized by
Google
556 SECUNDA PARS
sorptae sunt , lacum habentem , immo abyssum , sicut supra meinoratum est*, impermeabilem. a
Quam b etiammare Mortuum, sive saisîssimtim , Scriptorac nominare est solita, tam pro eo
quod nihil gignere vivum possit vel nutrire, quam etiam quod gustum et tactum probe tur,
super omnia amara, amarumd. Hoc nullum undique, nisi forte in subterraneis, habet exi-
tum; nullum in se flumen recipit, nisi ab aquilone Jordanem, unde etiam lacus congrue
nuncupatur, cujus longitudo in meridiem stadiis porrigitur fere septingentis, latitudo v0ro b
centum quinquaginta stadiis patet. Unde et convenientius creditur scelestœ quoddam
gentis babitaculum fuisse, cujus impuritatem gentis quum divina non ferendam ultra ju-
dicasset severitas, terra hiatu vastissimo déhiscente, et gentem nefariam tortis cœlitus sul-
phiireis ignibus conflagratam absorbente, credendum voraginem illam abysso, occupante
salsugine, illo fuisse repletam. Hune itaque lacum rex, et qui cum eo erat exercitus gi- c
rantes, a par^australi Arabiae-moi^|pa sunt ingressi;ac deinde in vallem quamdam cunctis
terrae frugibus satis uberrimam, in qua inveneruntet eum fontem6 quem sanctus Moyses,
jubente Domino, elicuisse ferturf de petra virga bis percussa, perenni cursu vivaciter ma-
nantem, adeo ut et molendinos satis volubiles habere possit ejus ri vus, nulla unquam sic-
citate arefactus !. Invenerunt ibi et oratorium, quod Sancti Aaron bodieque dicitur, in montis d
vertice situm, in quo et ipsum et fratrem ejus sanctum Moysêû divinum fertur frequentare
quondam 2 solere colloquium. Utrum autem verum sit quod Dei et sanctorum germanorum
ibi adhuc manere, videri, et intrari posse dicitur coUocutorium, viderint hi qui primi talem
inde vulgaverunt opinionem. Nam nos, quod suum est historise, facimus, vel res, vel quae
de rébus habentur opiniones, simpliciter referentes. In valle memorata victualibus cunctis e
satis opulenta nullum fere incolarum invenire praevalens exercitus Christianorum , quum eos
ultra procedere non sineret latissime patens* vasta nimis sol i tu do et horrida, redire Jeraso-
limam disponunt.
CAPITULUM VIII.
Quo* quum redissent, de pacificando cum rege et canonicis Sancti Sepulcri patriar-
cha Daimberto tractatum est diligenter, et efficaciter Deo favente expletum. Tractatum 3 f
est4 et de coronando rege apud Bethléem , instante dominici Natalis die, et tandem ab omni-
bus differri non oportere collaudatum. Causabantur enim quidam non debere ibi coronari
regem hominem, ubi constat spinis coronatum fuisse5 cœlorum regem, nec debere ab
homine praesumi ad insigne honoris coronam quam Christus Do mi nus sustinere dignatus
sit ad dedecus illusionis. Sed quid, quaeso, quid refert ista causatio? quasi vero non totum g
nobis cedat ad honorem , quicquid vel opprobrii Christus sustinuit vel laboris. Sicut enim
mors Christi vite nostrae est causa, sic et irrisio Christi nostri est insigne honoris. An non
omnis Christianus ex illa Christi corona gênas electum, regale sacerdotiamh est fa c tus.
Nempe ad honorandum potius, quam ad quassandum honorem regium , valere censendum
est quod Christus Dominus spinis est coronari dignatus. Proinde, quamvis laudandae hu- h
militatis fuerit quod dux6 Godefredus hac consideratione dicitur coronari noluisse, non
est tamen improbandae rationis fratrem ejus ducem Balduinum et inunctum more Chris-
tiano a Christianis fuisse et coronatum.
1 Arescens. b. — 2 Om. quondam b. — 3 Om. tractatum b. — 4 Om. est b. — 5 Om. fuisse b. — 6 Quod
rex dux. b.
" Vide supra, an, p. 55 1, a. " Cf. supra, p. 38 1, b, annot. a.
h Fulcher. Carnot. I. II, c. v, p. 38o, a. f Ndm. xx, ii.
e Jos. m, 16; Dedt. m, 17 et seq. g Fulcher. Carnot 1. II, c. vi, p. 38a.
d Vide supra, p. 38o, 55 1. b I, Petr. 11, 9.
Digitized by
HISTORIyE HIEROSOLIMITANjE.
557
CAPITULUM IX.
A Annus1 i laque ab incarnatione Domini .m. ci., régis Jerosolimorum secundi, videlicet a. moi.
ducis Balduini primus est annus1. Quem, licet in primordio regni sui paucarum urbium
possessorem, nec numerosa adhuc miiitia abundantem, finitimae tamen gentes aggredi ve-
rebantur omnino et metuebant, beliatorem eum strenuissimum esse non nescientes. Qui
hoc potissimum dolebat, quod quam vellet copiosam congregare militiam non valeret. Adhuc
B enim proficiscentibus Jérusalem peregrinis, via satis erat impedita, hostibus portus omnes
prseter Joppensem3 obtinentibus. Unde quia de occidentalibus partibus difficillimus erat ad
orientales9 transi tus, non dicam defensoribus, sed et habitatoribus, adhuc magna ex parte
vacua erat regio Jerusolimitana. Eorum quos ad visenda et veneranda loca sancta devotio
Christiana de transmarinis partibus per tôt et tanta pericula perducebat, pauci inibi vole-
C bant diutius remorari. Equi, quos rémanentes vel emere possent, vel dono régis accipere,
vix poterant inveniri, unde vix ultra .ccc. milites regia poterat habere miiitia, quos et ipsos
de assignatis sibi custodiis adunare periculosissimum erat : tum, ne ipsi viatim ab hostibus
intercepti; tum, ne vel urbes vel castra reinvaderent hostes, absente praeter mulierculas
omni fere defensore. Nam pedites vix ad Jérusalem, Ramulam, Joppen, et castrum Cayphas
D muniendum custodiendumve abundabant. Haec idcirco memoraverim ut advertant qui le-
gerint ista vel audierint, quot et quantos labores, timorés, angores, sustinuerint pro Christo
primitivi illi terne vel regionis Jerosolimitanae possessores, simulque ut intelligatur non
minus miraculi esse regionem tam amplam a tam raro vel possessore vel defensore reten-
tari potuisse postmodum, quam primitus expugnari. Liquet itaque Christi Domini in om-
E nibus his operatam dignationem intueri, ammirari virtutem, clementiam contemplari. Quis
enim audiat patriam tantam a trecentis miUtibus retentari , defensari inter innumeras hos-
tium populosissi masque nationes, Siriam scilicet, Arabiam, jEgyptum, Persidam, Mesopo-
tamiam, et facile crédit? vere incredibile hoc fit, si sola virtus humana pensetur. At vero, si
Omnipotens, omnia quaecumque volueritin cœlo et in terra faciens, cogitetur fideliter et
F pie agnoscatur, desistit quidem hoc impossibile videri, et magis4 magisque incipit esse mi-
rabile; mirabile quidem, sed non miserabile. Nam pro Christo Domino laborare tanto
gloriosius est quanto beatius : Labores manuum tuaram quia manducabis, ait Scriptura,
beatus es, et bene tibi eritb; et beatissimus apostolus : Si quid patimini*0, inquit, propter
jastitiam, beati. Proinde et nos cum eodem apostolo convenienter audemus beatificare
G eos quos scimus in via et in Terra sancta innumeros et immensos etiain labores sudasse et
agones.
CAPITULUM X.
Necd Antiocheni eorumdem fuerunt expertes laborum ideoque nec praemiorum exsortes6
quos ea potissimum desolatio tune angebat quod capto , ut et superius memoratum est c, Boa-
mundo, sine principe vel duce, extra muros vixaudebant exire suos, hostium insuper fre-
H quentissimos et excursus tolérantes etassultus. Quamobrem destitution! suae consulentes,
1 Om. annus b. — 2 Modo Joppe, modo et sœpius Jope legitur. — 3 Occidentales, a. — 4 Om. et magis b.
— 5 Patimur. b. — 6 Exortes. a. b.
• Fulcher. Carnot. \. H, c. vi, p. 38a. d Fulcher. Carnot. 1. II, c. vu, p. 384.
b Psalm. gxxvii, a. * Cf. supra, c. ni, p. 55a, b.
0 I, Pbtr. m,
Digitized by
Google
558 SECUNDA PARS
A. noi. Tancredum Boamundi propinquum eodem anno evocaverunt per legatos, et ei tam urbis a
quam regionis assignaverunt principatum, eo tenore, ut si quando, miserante Deo, Boa-
mundus rediret, nihil ei ad1 recuperandum ducatum suum praejudicatum fuisset. Quo
quum Tancredus^el propinqui amore, vel majoris principatus cupidine, migrare dispo-
suisset, pacificatus2 régi Balduino, et castri sui Cayphas, et urbis Tiberiadis ejus fidei tra-
didit dominatum. Eodem anno 1 Januenses et 5 Itali, cum numerosa satis classe Laodiciae b
hie mantes, verno tempore subséquente, Joppem usque navigaverunt, ibique navium in
portu firmala statione cum rege, qui eis occurrerat jocundissime excipiendis, Jérusalem
usque profecti sunt. Ubi quum Paschalem célébrassent sollemnitatem b, reversi Joppen
cum rege fœdus inierunt hujusmodi : * Ut simul ad expugnandas hostium vel urbes vel cas-
« tra procedentes, pecuniae quidem primam et secundam partem rex et sui haberent; Ja^ C
« nuenses vero tertiam, cum uno, in castro vel urbe capta, vico semper obtinerent. » Taliter
utique fœderati primo omnium oppidum peregrinis sanctae viae infestissimum, Assurt vide-
licet, obséderont, a Godefredo rege obsessum prius4 nec captumc. Quin potius centum ferme
de Francis ibi rex praefatus amiserat, de turre lignea, muro jam admota quidem, sed prae
ascendentium nimietate confracta frustatim, in terram elisos. Quorum alios, videntibus et D
dolentibus Christianis, crucifixerunt statim Sarraceni; alios sagittis, alios aliis patibulis in-
terfecerunt. Hujus tam crudelis in collegas patrati 5 piaculi non immemores qui rege Gode-
fredo fuerant Cbristiani, tam ardenter ad expugnationem convenerunt impiorum, ut eos ad
resistendi desperationem compulerint, totis licet viribus se defensantes. Scientes itaque se
nec resistere diu posse, nec si caperentur méritas et pœnas et mortes evadere, de dedendo E
régi caslro, si sibi vita concederetur cum pecunia, cœperunt per legatos tractare. Librato
itaque rex cum Januensium consulibus consilio, visum estbonum omnibus, si sine discri-
mine obsidentium, peregrinantium 6 quoque Christianorum tam grande removeretur peri-
culum. Itaque indulgetur oppidanis vita cum rébus; castrum reccptum diligenter munitur,
impiis ejectis inde, et Ascaionam usque cum suis omnibus deductis. F
CAPITULUM XI.
Inde ad Cœsaream Palaestinae urbemd munitissimam obsidio transfertur. Caesarienses
obsessi obsessores irrident; convitiis lacessunt et maledictis, de mûris et propugnaculis
suis plurimum confidentes. Jussu régis machins parantur, mûris admovendae scalae plujes
deferuntur; fabricatur etiam turris lignea de malis navium satis excelsa, murorum altitu-
dinem .xx. cubitis transcendens. Praegrandes miro annisu lapides torquentur in arces; tuiy G
rium solida crebris ictibus quassantur; nihilque quod ad expugnandos impios credatur
valere intenlatum relinquitur. Nec minor obsessis inerat se defensandi sollertia : non die,
non nocte quiescunt, semper inveniuntur resistere parati; quindecim diebus impugnatur
assidue civitas, nec capitur. Pertaesus tam longs obsidionis Christianorum exercitus eru-
bescit sibi et indignatur, quod ad obsistendum7 fortiores sunt impii et blasphemi, quam H
ipsi ad insistendum. Cohortantes itaque se invicem, et alterutrum et verbo et exemplo
provocantes, correptis armis, ausu et impetu mirifico convolant ad murum, scalas subri-
gunt, scutis capita tecti conscendunt; gladiîs et lanceis obvios hostes in ipsis murorum pro-
1 Om. ad b. — 2 Pacijicalur. b. — 3 Om. et b. — 4 Om. prias b. — 5 Parati. b. — 6 Peregrinoram. b.
— 7 Obsedendam. b.
• Fulcber. Carnot. 1. H, c. vm, p. 385. 0 Cf. Fulcher. Carnot. I c. p. 388 f c; WiUdra. Tyr.
b Pascfaa, hoc anno, die xxi°mensis Aprilis agebatur. 1. X, c. xiv, p. 4 19.
(Cf. p. 385, annotai, a.) à Fulcher. Carnot. 1. II, c. ix, p. 388 et seq.
Digitized by
Goo
HISTORIE HIEROSOLIMITANiË. 559
A pugnaculis aggrediuntur, alios trucidant ibi , alios précipitant. Scandendi post se et viam libe- A. 1 1 o i .
ram faciunt sociis, et jam ex aequo cum hostibus decertant. Fitjam Christianorum murus, qui
modo erat Sarracenorum. Deturbati e muro, ad munitiora fugiunt illi perniciter; sed isti
pernicius insequuntur. Densautur fugi entes; et dum alius alium praécurrere ad latebras
gestit, se ipsi praepediunt, ut iatebra quae pôsset alicujus esse, sit nullius. Conglobantur su-
B per corruentium acervos catervae percussorum, simulque tanquam triturantes in area triti-
cum , indiscrète omnes caede trucidant; nec sexui parcitur, nec aetati , ut ira Dei in blaspbemos
compleretur. Admiratus urbis et archadius', sic enim suum Sarraceni vocant episcopum,
comprehensi, et an te regem adducti, vivi et vincti jubentur asservari , pecuniae, credo, spe
potius quam miserationis affectu.Qui vivi comprehendebantur prius pugnis colla percussi,
C bizanteos intra ora in gingivis occuitatos evomere cogebantur; quos qui non evomebant,
trucidati congregabantur in acervum et comburebantur, ne vel aurum ab improbis glutitum
perderetur, vel corrumperetur aer fœtore de cadaveribus exhalante peremptorum. Consue-
verunt enim pessimi , quum se jamjamque morituros praevident , aurum sic transglutire suum ,
aut intra ora abscondere, victoribus illud1 et in ipsa morte invidentes. Feminae quoque,
D impudentius et turpius quam eloqui deceat intra se celatos nudare aureos moriturae coge-
bantur. Ita deditis morti Caesariensibus fere cunctis, pauci de utroque sexu, sive ad effe-
renda congerendave peremptorum cadavera , seu ad servi tutem , vénales futuri , reservati sunt.
Jam vcro capta urbe, quanta pecuniae copia, quanta victualium omnium abundantia , quot et
quanta et forma et materia pretiosa utensilia reperta sint ibi et congesta, aestimari non fa-
E cile, necdum enarrari potest. Quod ex eo satis pensare licet, quia plures prius pauperes
exinde facti sunt satis locupletes.
CAP1TULUM XII.
Expugnata urbe Caesareab et custodienda prudentibus et strenuis viris commendata,
auditum est, et certis2 referentibus nuntiis approbatum, Babilonios apud Ascalonam con-
gregatos bellum Christianis parare. Propter quod et rex et exercitus Christianorum f Ramu-
F lam civitatem Lidae proximam adiré festinaverunt, et se ad excipiendum quod sibi para-
batur bellum praeparare. Quod scientes Babilonii, distulerunt callide paratos adiré, se
potius ab eis3 adiri prope mœnia sua, et intra aggeres suos praestolantes; ut vel vincere
facilius possent, vel victi in munitiones suas sese receptare; quorum calliditate comperta,
Christiani calliditatem calliditate simili deludere maluerunt, quam innumeros pauci, mu-
G nitos immuniti expetere. Tandem, videntes Ismaelita? suam sibi calliditatem nil valerc, et
morae et inediae pertaesi, alii alibi sunt dispersi. Quod rex et sui cognoscentes, laeti et alacres
Joppen redeunt, Christum Dominum super omnibus quae sibi praestitisset bonis, collaudantes.
Verumc post duos menses quum intimatum fuisset régi adversarios suos, iterata contra se
animositate, Ascalonae esse congregatos, congregat et ipse apud Joppem quantum praevalet
H exercitum, ducentos scilicet et sexaginta milites, et pedites nongentos, cum his contra .xi.
millia militum et .xx. peditum millia pugnaturus. Quis audiat hoc, et non horrescatP audacia
est ista an fiducia? temeritati ascribendum hoc an fortitudini? hoc etenim videri possit, non
pugnare velle, sed rnori. Ita plane ita 4 est : parati erant mori , sed pro eo qui pro ipsis mortem
dignatus est pati. Non ergo audacia erat ista, sed fides, non temeritas, sed charitas; Christo
J etenim, ut apostolus dicit, passo in carne* , et ipsi simili cogitatione armabantur. Unde et
1 Victoribus eo modo. b. — 2 Candis, b. — 3 Om. ab eis b. — 4 Om. ita b.
8 Cf. supra p. 389 , e, annot. d. c Fulcher. Carnot. \. H, c. xi, p. 3g 1.
h Fulcher. Carnot. 1. II, c. x, p. 390. d 1, Petr. iv, 1.
Digitized by
Google
560 SECUNDA PARS
ipsum in quo passus est in carne Christus secum detulerunt salutis Lignum; singulare, a
immo totum de eo habentes solatium. Proruunt illi de Ascalona; isti de Joppe procedunt.
Quumque sese jara invicem contuerentur, ordinatum rex per scx acies exercitum suum, his
eos affatur alioquiis : « Eiaa, milites Christi, videtis quod de tam ionginquis regionibus per tôt
« et tan ta maris et terras pericula quaesistis; venistis sponte offerre animas vestras, pro Christo,
« discrimini, invenistis ad quod venistis. Non respuat ignavia quod devotio sancta quaesivit b
« et tandem invenit. Pro Domino pugnaturi, confortamini in Domino, et in potentia virtutis
« ejus. Potens est vos salvare Omnipotens; dulcissima ejus promissa recolite semper, et
« menti infigite, quibus et paucitatem vestram et paupertatem benignissime consolatur, dicens :
« Nolite timere pusillas g rex, quia comp laçait patrivestro dare vobis regnumh. Si sola régis terreni vel
« stipendia cogitaretis vel donativa, merito trepidaretis, vel vinci vel etiam mori formidantes. c
• Optatius débet videri pugnaturo f mori , qui sciât ab aeterno rege regnum paratum esse aeter-
« num morienti. Sive moriamur in bello isto, sive evadamus, de victoria dubitare non possu-
« mus. Si vinci videmur impiis et insipientibus , coram eis moriendo, adChristum, gaudium
• nostrum, veni entes, de Diabolo et mundo melius triumphamus. Si vero, quod saepe fecit
« Christus nosterf et hic corpora nostra servare voluerit, et de inimicis his victoriam praes- d
« tare, minus quidem intérim gloriosi erimus, quam si moriamur; sed tamen magnum no-
ie ment ultra nomen magnorum qui sunt in terris, nobis, Christo Domino donante, compa-
• rabimus. De fuga, nullus cogitet unquam, quia longe nimis nostra nobis Francia abest. »
His et talibus a rege dictis, accensi omnes ad pugnam procedunt congressum ultra differre
non ferentes; reboant tubis, et simul omnes, eia, Deas adjava nos! conclamant. Immergunt se E
latissimis confertissimisque hostium turmis, obvios quosque sternunt; nec imbelles omnino
inveniunt hostes; immo vero totis sibi viribus obsistentes; nam duas quae precesserunt acies
obtegunt, multitudine nimia et pene funditus consumunt. Corruunt multi de Christianis,
vulnerantur plures, impetus sustinent improborum; vicissimque eos impetentes, viriliter
retrocedere compellunt. Rex, qui in postrema parte cum sua acie substiterat, ubi densiores F
vidit hostium cohortes, accurrit; totumque se de rege in militem transferens, alios
lancea in terram deturbat de caballis; alios ense dimidiat in sellis. Convocat suos, instantes
confortât, et eis animatis in adversarios excurrit. Crucem Dominicam praeferri semper et in
ora impiorum inferri facit, ut ejus praesentia et roborarentur servi Crucis, et inimici con-
funderentur. Cujus virtutem , sicut daemones, ita et daemonum satellites diutius non sus- G
tinentes, pavore subito cœlitussibi immisso, in fugam versi, se ipsi impellere cœperunt et
alii super alios corruere; insistunt fugientibus insequentes, et quos consequi praevalent,
omnes prosternunt. Qui cum rege erant, omnes in ferrum ruunt, ipso prae omnibus for*
tissime et fugante fugientes et prosternente. Vociferantur omnes, et confusis clamoribus
ipsum pulsatur cœlum; fragor nimius vel de collisionibus armorum, vel de illisionibus cas- H
sidum resonat et gladiorum ; plangores et ululatus undique vel morientium audiuntur vel vul-
neratorum. Ita quidem ex ea parte, qua salutiferum Crucis Dominicae lignum delatum con-
tra hostes fuerat et illatum, et victi et usque Ascalonam1 fugati sunt inimici, rege cum
suis vel potius Cruce Christi eos2 insequente, adeo ut dux ipse Babiloniorum0 inventus post-
modum ibi sit mortuus, in medio quinque millium mortuorum. At vero ex alia parte, unde J
Crux Christi remotius abfuerat, peremptis magna ex parte quos obvios habuerant Christia-
nis, Sarraceni Joppen usque procurrerunt; et nescientes vel fugam suorum, vel nostrorum
victoriam ignorantes, jactitabant se et regem et Christianôs omnes in bello occidisse, in
argumentum mendacii sui arma peremptorum Joppitis, de muro cernentibus, ostentantes.
Dolent illi vehementer; nec tamen insultantibus urbem, sicut frustra speraverant, ilico red- R
dunt, exspectantes si forte certius* aliquid vel laetius de bello possent audire. At vero rex
cum suis a persequendis4 hostibus regrediens, quia Joppen pervenire non posset, eadem
1 Ascalonem. b. hic et infra. — 2 Om. eos b. — 3 Tristius. b. — 4 Perseqaentibus. b.
* Cf. Fulcher. /. c. p. 39a , b. e Dux Sa d el daula. (Cf. p. 3g3, annot. a.)
b Luc. xii, 3a.
Digitized by
HISTORIE H1EROSOLIMITAN&.
561
A nocte in ipsis hostium tentoriis, quae fugientes cunctis victualibusplenareliquerant, quum K. not,
requievisset, sequente* die missa de Nativitate gloriosae Virginis Mariœb ibidem celebrata,
Joppen revertebatur, jumentis de reram in tabernaculis eîsdem invenlarum multiplici copia
onustatis. Occurrunt revertentibus Joppen ab Joppe reverlentes quingenti Arabes , illi qui
illuc pridie procurrerant quasi victores , ornati satis pompaiice armis Cbristianorum , in campo
B pugnae collectis, minantes ctiam aliquantam quam circa Joppen rapuerant pradam. Suspica-
bantur Sarracenos potius esse1 quibus obviarent, Joppen, sicut et ipsi fecerant, adiré votan-
tes invadendam, unde non solum securi , sed et gratulabundi occursabant.Verum Cbristiani
prius eos cognoscentes in securos celerrime irruunt; prosternunt alios, alios in fugam versos
insequuntur : nam resistendi nec ad momentum constantiam babuenmt inimici. Ita dispersi ,
C citissime quo quisque potuit diffugerunt; Christo videlicet ita disponente, ne qui partem
suorum vicissent non nisi victi redirent, utque tanta victoria non nisi dominicse Crucis
virtuti videretur assignanda. Non tamen diutius fugitantes insecuti sunt Cbristiani , vel pri-
diano labore vel vulneribus fatigati. Intérim nocturna fuga elapsi, Joppen per diverticula
vénérant de bello Cbristiani, nuntiantes, quod et ipsi verum putabant, regem cura reliquis
D omnibus Cbristianis in bello interisse. Dolent0 Joppitœ omnes, et praecipue reginad usque
admortem contristatur. Scribunt adTancredum, per quemdam cursorem marinum, et cum
omni supplicatione lamentabiliter implorant ut, commendato alteri Antiocbeno principatu,
populo succurreret Jerosolimitano periclitanti , jamjamque rege cum suis in bello ab Àsca-
lonitis Babiloniisque interfecto. Dolet Tancredus commune infort unium, et de ferendo,
E quod petebatur, populo Dei satis anxie tractât auxilio. Cursor quidem talia deferens absces-
serat. Supervenit eodem die rex cum exercitu residuo, et falsis rumoribus aspersam Jop-
pitis tristitiae et doloris nebulam praesentia sua detergit. Scribitur et Tancredo per alium
de prosperitate legatum, ut anxietas priore nuntio delata posteriore superveniente pelle-
retur. Inde Jerusolimam, cum laetitia magna reditum est, et Crux sancta in loco sancto
F et honorifice suscepta est et locata. Hostibus, Deo fa vente, ita repulsis et repressis, secuti
sunt menses octo bellorum turbinibus immunes.
CAPITULUM XIII.
Annoc .M.C.H., auditum est Jerosolimis rursum Babilonios, ad .xx. millia equituni et pe- A. i
ditum decem millia, apud Ascalonam convenisse, a rege Babilonis missos; exceptis clitel-
lariis, qui, camelos asinosque victualibus onustos minantes, clavas simul et missilia mani-
G bus ad pugnam gestarent. Hi omnes de Ascalona simul egressi, primo Ramulam adeuntes,
messes quidem jam maturas vastant omnes, castris suis prope urbem locatis. Episcopium
quoque urbis munitissimum, juxta Sancti Georgii ecclesiam situm, expugnare aggressi,
quum non praevalerent, ad expugnandos arcis Ramulanae custodes, quindecim videlicet mi-
lites recurrunt; idcirco2 maxime eos habentes exosos, quod praedones Ascalonitœ eorum
H occursibus crebris non sinerentur libère quo vellent procurrere. Episcopus itaque et sibi et
urbi consulere volens liberandae, rem régi Joppe moranti, legato currente, innotescit, suc-
cursum celerem anxie satis implorans. Erant tune cum rege ibidem quam pluresclari et no-
biles viri, Stephanus cornes Blesensis, Stephanus quoque Burgundiae cornes, Gaufridus3
Vindocinencis et Hugo Liziniacensis, Raimundi comitis frater. De quibus f, hic licet nimis
1 Om. esse b. — 2 Iccirco. a. sic ubique. — 5 Gaadijridas. b,
' Fulcher. Carnot 1. II, c. xin, p. 3$â. * Nomîne Arda. (Cf. p. 396, annot. a.)
b Id est die vin0 menais Sepierabris * FuJcber. Carnot. î. II , c. xv, p. 397.
* Fulcher Carnet. 1. II, c. xiv, p. 3gb. ' Id. ibid. c. xvi , p. 398.
m. 7 1
Digitized by
562 SECUNDA PARS
1 102. long* rétro séries sit, non incongrue tamen repetendum videtur quod hi omnes et cum eis a
Hugo Magnus et Guillelmus, Pictaviensium cornes, prima* quidem profectione Jérusalem
cum aliis tendentes, Antiochiam usque vénérant; sed inde alius alia occasione, via nondum
expleta, in teiras suas redire volentes, usque in extremas Romaniae partes devenissent
quam plurimis peregrinantium copiis comitati. Ubi obsistente Soiimano Turco, Niceœ sibi
per eos ablatae non oblito, vel potius justo judice Deo ignaviam eoruirt puni ente, qui bo- B
num et sanctum non implessent peregrinationis sanctœ propositum, quum centum millia
tam equilum quam peditum ex eis variis mortibus disperissent, qui potuerunt evadere rur-
sus Antiochiam post multa et maxima dispendia redire compulsi sunt; Hugone Magno Tarso
Ciliciae prius defuncto. Quumque Tortosam1 usque venissent qui terrestri itinere Jérusalem
tendebant, parte non minima per mare eunte, Tortosam quidem terra marique expugnare C
aggressi, urbem capta m Raimundo comiti, ibi malenti remanere quam Jérusalem, cui ca-
piendae probe satis interfuerat, dimittentes, alii Jérusalem primo tune vénérant , quae Domino
voverant, ipso disponente, tali ordine completuri. Quorum rex Balduinus adventum au-
diens, ad angustias Beriti , de quibus supra satis dictum estb, eis occurrit; .x. et .vil. diebus ibi
eos prsestolans, ne, praeoccupato a Sarracenis calle angusto, non possent transire. Exceptis D
ergo ibi secundae illius profectionis peregrinis, et Jérusalem ad loca sancta cum gaudio et
laetitia deductis, Joppem cum rege plures eorum redierunt, ventum opportunum ad navigan-
dum in Gallias plurimi prastolantes.
CAPITULUM XIV.
Quumc itaque ibi essent cum rege, quando ei de succursu Ramulanis ferendo episcopi
delatio delata est , correptiâ rex armis inconsulte satis et nimis intemperanter, equum as- E
cendit, nemini quicquam, nisi ut sequerentur, loquutus. Reboant buccins, litui concre-
pant; regem, qui possunt vel volunt, subsequuntur quo nesciret praecurrentem. Confidebat
siquidem nimis de probitate sua, et qui de Deo solo in talibus deberet, de se ipso omnino
temere praesumebat. Punita est graviter ejus temeritas, Deo qui superbis resistit ei resistente ,
in eo quod1 non, ut solebat, exstiterit victor, sed victus vix evaserit; et primo quidem ra- F
pidis cursibus usque ad alienarum castra currere non cessans, quum ea sicut erant, latis-
sima consertîssimaque prospexisset, pavore perte rritus nimio, totus infremuit, dolens vehe-
mentissime , et sero temeritatis sus pœnitens : in eum detrusus necessitatis articulum , ut
nec redire Joppen posset, ab hostibus visus et pene jam circumseptus, nec pene solus contra
tôt bostium millia pugnare. Respiciens tamen ad suos, qui vix ducenti milites eum consequi G
potuerant properantem : • Age, inquit, o fortissimi milites Christi; quia in hoc devenimus
« ut pugnam vitare nullo modo valeamus3, pugnemus viriliter; nec, ut soient mon ignavi, '
* raoriamur; scientes quia, sive vivimus, sive morimar, Domini samasA. • His dictis in hostes
se, audaci satis impetu, ortmes ingerunt; sed undique gyrantibus Turcis obtecti, parum
proficiunt. Corruunt plures, plurimis tamen hostium prius peremptis; tandem qui supere- H
rant moritwos jamjamque se non dubitantes, nisi sibi considère fugiendo possint, pondus
belli intérim déclinantes, cursu rapido se in Ramulam intruserunt. Rex autem, et qui latus
ejus nobiles atque fortissimi pugnatores ambiebant, quum similiter posset, Ramulam in-
gredi noluit, mori malens quam ibi concludi. Adjunctis itaque sibi vix quinque militibus,
ad montana cum uno eorum contendit, consecutis ceteris ab hostibus retentis3. Ita, Deo j
1 Qui. b. — 2 Possimus. d. — 3 Treceniis. b.
a Fulcher. Carnot. 1. II. c. xvn, p. 399. c Fulcher. Carnot. 1. Il, c. xvii-xix, p. 399-Aoa.
b Cf. supra, c. v, p. 553. d Rom. xiv, 8.
Digitized by
Google
HISTORIE HIEROSOLIMITANyE.
563
A se protegente , rex intérim evasit, nocte illa vel oberrans {Sermontana vel delitescens. Intérim
hostes arcis Ramulame custodes impugnant, et heu, pro dolor! expugnant. Episcopus ipse,
niunitione episcopii sui relicta, Joppem conftigit. Ceciderunt in isto bello plures satis clari
et nobiles viri , intcr quos pracipui, Stephanus Blesensium, et Stephanus Burgundionum
consules illustrissimi". Rex die tertiaprae famé et labore jam pene deficiens, vix tandem in-
B tra oppidum suuin Arsut, cum uno tantum milite et armigero suo se recepit. Susceptus
gaudenter a suis, cibo, potu et sommo recreatus, convaluit. Ita plane corripuit eum Dominus
juste, aed bénigne correxitb.
A. 1 102.
CAPITULUM XV.
Klisitc elatum, sed elisum erexit, ut possit ei cantare illud prophetae : Castigans casti-
gavit me Dominus, et morli non tradidit med. Ipso namque die quo in Arsut rex evaserat,
C ecce unus ex optimatibus ejus, Hugo de Tiberiadc legatione ab Jerosolimis habita ut
Joppitis succurrere festinaret, cum .lxxx. militibus ibidem régi occurrit, desolationemque
ipsius et confusionem, quantulacumque recuperatione militiae, magnifice exhilaravit. Nec
sic tamen terrestri itinere cum eis Joppem rex ausus remeare1, cimba potius per mare evec-
tus, gradientes per terram Joppem praecessit. Suscipitur a suis gaudenter; collectantibus 2
D cunctis et prae gaudio flentibus, quod recepissent salvum quem mortuum plansissent. t A/or-
« tuus fueral, inquiunt, rex, et rcvixit; perierat, et inventus este. » Qui, assumptis quos ibi
repperit militibus, adventanti, sicut condictum fuerat, Hugoni occurrit, et sic cum eis Jop-
pem rcgressus est. Omnes insuper de Jérusalem et de Sancto Abraham convocat Christianos;
hellumque rursus contra Arabas, etiam Joppem obsiderc parantes, instaurât. Passi sunt ta-
E men et ipsi, quum Joppem fere centum3 milites vel équités convenirent, periculosissimas ab
hostibus in itinere insidias; evadentes tamen, Deo miserante, et Joppem tandem, fugantibus
se usque ad portas hostibus, pervenientes gaudenter a rege recepti sunt; idcirco maxime
quod secum singularem omnium Christianorum spem atque virtutem detulissent, signum
videlicet gloriosae Crucis, lignum salutis. Cujus praesentia exhilarati omnes, et velut de gravi
F langore convaluissent admodum vegetati, sequenti mane, catervatim per acies ordinati,
procedunt in hostes, tribus fere ab urbe milliariis castrametatos, ibique machinas suas ad
cxpugnandam Joppen préparantes. Qui, quum contra spem Christianos adversum se in bel-
lum4 vidèrent procedcntes, praeparati et ipsi obviantibus occurrunt audacter, fortiterque
pugnantes obsistunt. Circumvallant innumeri paucos, et de solo divino auxilio sperare com-
G pellunt; quod quum sibi adesse Christiani devotissime precarentur, non diudefuit claman-
tibus ad se pius exauditor Christus, et suis virtutem protectionemque tribuens misericor-
diter, et mirabiliter terrens hostes atque in fugam vertens. Nam milites quidem et équités
circumfusa sibi hostium agmina impetu constantissimo pénétrantes; rursumque versus pe-
dites suos, defendentes se fortissime, iterato impetu récurrentes, prosternunt obvios, con-
H fertos dissipant; tandemque in fugam actos insequuntur. Ita qui de capiendis, ut frustra
putaverant, in urbe, tanquam de jam captis, paulo ante tractabant, nunc victi turpiter de
sola fuga contendunt. Deserunt castra, de tentoriis nihil capessentes; et stipendia et arma
victoribus relinquunt, gaudentes vel nuda corpora eripuisse discrimini. Denique nonnulli,
dum fugiunt, sitis nimietate moriuntur. Evasissent pauci mortem, nisi et paucitas sua
1 Commeare. b. — 2 Lege : collœlantibus. — 3 .cl. b. — 4 Bello. b.
1 Fulcher. Carnot. 1. II, c. xix, p. 4oa.
1 Id. ibid. c. XX, p. /402.
e Id. ibid. p. 4o3.
11 Psalm. cxvn, 18.
• Luc. xv, ïà.
7»
Digitized by
Google
564 SECUNDA PARS
A. no*, victores, et labor enecandi quos consequebantur, praegravasset fatigatos. Ita posteriore bello a
victi sunt hostes ab his quos ipsi priore vicerunt: excepto quod in illo, de se prœsumen-
tium est confusa temeritas; in1 isto, de dominiez Crucis virtute confidentium fides est
et humilités victoriœ suae glorificata triumpho : Equus enim paratus ad diem belli, ait Scrip-
tura; Dominas autem salatem tribuet** Tribuit plane Dominus salutem, sed opportune ,
populum videlicet humilem, salvum faciendo, et humiliando oculos superborum, ut non b
glorietur omnis caro coram ipsob, edocta non sperare in arcu et gladio suo, et cantare toto
corde Salvatori suo : Salvasti enim nos de ajfligentibus nos, et odientes nos confadisti0. Non
itaque, quum pro perversitate sua corripitur superbia, causetur Deum in corde suo stulti-
tia, ne si de justo murmuret flagello protervia, vel vinciri aeterno carcere, vel supplicio sem-
piterno cruciari mereatur insania. Non itaque fortunae spectet cventum stultus, sed modestus c
renun mérita penset, ut intelligat quia rébus quidem rectus semper ordo est, quamvis
opinioni perversae sua semper haereat confusio. Expleto bello, et tabernaculis hostium
cum omnibus spoliis, camelis quoque et asinis quam plurimis, vel collectis a victoribus
vel direptis, rex et sui Joppem sunt cum magna ketitia rcversi, totum sequens vel autumni
vel hiemis tempus, Deo et Christo miserante, a beilis ducentes quietum. D
CAP1TULUM XVI.
Annod ab incarnatione Domini .m°.c0.iii°. ab urbe autem capta vel potius recepta .iv°.
quum sanctum Paschae célébrassent in Jérusalem, ex more, Christiani, rex cum quanto po-
tuit exercitu urbem munitissimam obsedit, antiquo quidem vocabulo prius ut putatur Aca-
ron, deinde Ptolomaidam, sed mine vel Acram vel rursus Acaron nuncupatam. Obsessa
quidem a Christiani s Acra tune est, sed minime capta, tum quia muro et2 antemurali E
validissimo cincta est, tum, quia defensores et multos haberet et fortes. Proinde obsidio
urbis hujus intérim omissa est, et expugnatio dilata, et attritis segetibus eorum, hortis-
que vastatis vel virgultis, rex cum suis Joppem rediit. Ubi quum esset, desiderabili satis et
utili nuntio laetifîcatus est, donnum Boamundum f, miserante Deo, de captivitate redisse
cognoscens liberum, et suum Antiochiae principatum récépissé. Nam et Laodiciam, quam F
Tancredus postea ceperat, hominibus Constantinopolitani imperatoris ablatam, idem Boa-
mundus simul recepit; eumdemque Tancredum convenienter pacificavit, sibi principatus
sui consortem factum. Quo temporel, rege Balduino contra Sarracenos, more solito, stre-
nue satis pugnante, contigit eum, dum fugitantes insequitur hostes, ab yEthiope quodam,
post rupem delitescente , missili fortiter torto, dolosum a dorso sub scapula vulnus exci- g
pere; vixque post aliquantum tempus , Deo miserante, reparari, cicatrice tamen conceptum
future longe post mortis ejus effectum latenter retinente.
1 Om. in b. — 2 Vel. b.
' Prov. xxi, 3i. (Cf. p. 4o5, e.)
h t Cor. i, 29.
0 PSALM. XLIII, 8.
* Fulcher. Carnot. 1. Il, c. xxn, p. 4o6.
* Pascha , hoc anno , die xxix° menais Martii agebatur.
(Cf. p. 4o6, annotât, c.)
f Fulcher. Carnot. I. II, c. xxiu, p. 407.
8 Id. ibid. c. xxiv, p. 407.
Digitized by
HÏSTORI/E HIEROSOLIMITANvE. 565
CAPITULUM XVII.
A Annoa .M°.Go.iiii0.f rex et Christianorum exercitus, sancto Paschab Jerosolimis, ex more, A. no*,
célébra to , intermissam praecedente anno Ptolomaidae seu Àcrae obsidionem repetunt , Januen-
sibus, cum classe .lu. rostratas naves habente, sibi ad urbis expugnationem sociatis. Quam
quum terra manque, machinis et pervasionibus crebris, validissime diutius coangustassent,
tandem, post .xx. dies, ad deditionem et sui et urbis compulerunt obsessos; eisque ejectis
B urbem liberam obtinueruut, pro eo maxime Christianis necessariam et omnino utilissîmam ,
quod intra mœnia sua portum habeat peroptimum; refimdente se usque ad médium urbis
mari, gratissimoque reflexu ibidem navium stationem continente. Res hostium omnes
Christianis in praedam cesserunt, de ipsis hostibus occisis pluribus, quibusdam etiam vivere
permissis. Eodem anno, aestivo jam tempore transacto, Boamundus Antiochiae principatum
C Tancredo collegae ex integro committens, ipse cum paucis Apuliam petit, raro satis evec-
tus nayigio, ut quantamcumque possetde transmarinis sibi partibus militiam contrahens,
secum reduceret. Transfretavit cum eo et Jerosolimorum patriarcha venerabilis Daimber-
tus; Romamque petens, quum ad sedem suam cum auctoritate Romani pontificis reverte-
retur, in itincre obiit peregrinus. In cujus loco rex et populus Jerosolimorum donnum Ar-
D nulfum, longe anteelectum, sibi praesulem tune confirmaverunt.
CAPITULUM XVIII.
Sequentec anno, hoc est, ab incarnatione Domini .m°.c°.v°., Raimundo comité in oppido A. nos.
suo, haud longe a Tripoli, defuncto, nepos ipsius Guillelmus, cognomento Jordanus, co-
rn itatum defuncti suscepit regendum. Tancredo quoque principatum ministrante Antio-
chenum, rexCalipti, Rodoan nomine, cum copioso nimis exercitu bel lu m ei intulit; eum-
E que cum Antiochenis, paucis quidem, sed Christi virtute robustis, in prelium contra se
convenire coegit. Denique pugna commissa Calipteni victi, victores fuerunt Antiocheni:
Christo Domino pugnante pro fidelibus suis, suosque et ipsorum hostes tam mirabiliter
propugnante, utquamvis parvissimus esset Christianorum exercitus, interemptorum tamen
ab eo non fuerit numerus perfidorum. Ita quos ad praliandum contra Christum et sua mul-
F titudo, etraritas invitaverat Christianorum, Christi virtutem dum nolunt cognoscere fide,
non ignorare coguntur in sua biasphemi confusione. Glorificatus ita Christus in Antioche-
nis, quam mirabiliter etiam in Jerosolimitis glorificari dignatus sit, eodem anno, prosequa-
mur. Admiraliusd namque Babilonis, Christianorum in terra sancta raritate comperta, Se-
melmuchemilitiae suae principem, Ascalonam cum .xv. millibus transmisit armatorum; hoc
G eis in praeceptis dans, ut exterminata penitus de terris illiset gente Christiana et nomine,
etiam sacratissimum illud Christi Domini Sepulcrum effoderent impiis manibus, et minu-
tatim dispergerent : «Ne ultra, inquit, amore Sepulcri conveniant illuc de occidentalibus
« regnis cultores Sepulti. » Unde et conjurare fecit eos quos ad exsequendum tantœ impietatis
satellitium direxit: nec terga eos unquam vertere in bello; nec nisi patrata Christianorum
* Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxv, p. 407, 4o8. d Fulcher. Carnot. i. II, c. xxxî, p. 4i 1.
b Pascha, hoc anno, die xvu° menais Aprilis, cele- * Djeraal- Almolk , Ascalonensis princeps. (Cf. p.
bratum est. (Cf. p. ^07, annotât, e.) annotât, a.)
e Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxx, p. 4i 1.
Digitized by
Google
566 SECUNDA PARS
A. no5. eversione ultra redire. Audita rex et Christiani tam obstinât a hostium malignitate, omnes a
de toto regno suo arma ferre valentes apud Joppem conveniunt, paucissimis ad murorum
custodiam per loca singula relictis. Diutius tamen et illi Ascalonae, et isti Joppe congregati
callebant, nec ilii istos, nec illos isti expetentes. Prorupit tandem adversus piorum popu-
lum protervia saeviens impiorum, et Babilonii de Ascalona, de Joppe Christiani apud Ra-
mulam convenerunt. Ibi rex et sui in extrema anxietate positi , misso ad patriarcham et B
reliquos qui Jerosolimis remanserant legato, obnixius flagitant ut sibi divinum in tanta1
nécessita te non cessent auxilium implorare, scientes crastina die dominica2 bellum sine
dubiofuturum. Quo cognito, patriarcha clerumtotum et omnem convocans plebem, praelii
diem et commune periculum insinuât, de flagitanda Christi misericordia commonet; hor-
tatur ea die et sequenti jejuniis, precibus et eleemosynis devotius insistendum, ut rege et C
suispugnantibus gladiis, ipsi orationum et eleemosynarum melioribus compugnarent armis :
«Maxime, inquit, visitationibus aegrotorum, pauperum misericordiis , Deum nobis facere
« satagamus propitium, talibus enim hostiis promeretur Deus, et sicut Scriptura dicit alibi %
« benedictionem post se non relinquiL Et ego, ait patriarcha, nocte proxima Ramulam, si
• potero, Deo volente, proficiscar, istis quos videtis, fere centum ,l. fratribus comitatus, D
• singularem Christiani populi spem et virtutem nobiscum illuc déférentes, pretiosissimae
«Crucis Christi trophaeum. » Primo diluculo perveniunt Ramulam b nocturni viatores,
patriarcha et sui, Jerosolimitis ecclesias, tota nocte et sequenti dominica die, frequen-
tantibus incedentibusque nudis pedibus et ante Deum plorantibus, nihilque prorsus omit-
tentibus unde sibi divinam concihari posse sperarent misericordia m. Rex et sui, patriarchae E
et gloriosae Crucis praesentia exhilarati admodum et roborati, concurrunt ad presbytères,
et omnes etsinguli confitentes peccata sua, et se ad excipiendam fideliter mortem prépa-
rantes, dominici corporis et sanguinis perceptione muniti. Quibus sollicite praemissis, or-
dinantur ad pugnam, et procedunt per acies vix quingenti milites et pedites duo millia,
adversus .xv. millia Sarracenorum, vix quatuor a Ramula milliariis castrametatos ; paran- F
tesque cum minore exercitus parte Ramulam adiré, majorem vero mittere Joppen, quam
vacuam defensoribus sperabant se posse praeoccupare. Verum quum regem et Christiano-
rùm exercitum tam audacter contra se tam mane vidèrent procedere, dissipata quam frus-
tra machinabantur versutia reglobati, potius de committendo statim praelio coacti sunt trac-
tare. Ordinatis ergo et ipsi agminibus suis , adversus procedentes procedunt audacter, de G
multitudine confisi. Christiani, de Christo potius confidentes quam de numéro, more suo
exclamantes : Christas vincit, Christas régnât, Christas imperat! certamen ineunt animosi;
occlamantes Sarracenos ettotis viribus oppugnantes impetunt; vahdissimosque, alii in alios,
excursus faciunt. Conantur circumvallare paucissimos plurimi, et maxime Turci a tergo
gyrantes, concludere et sagittis sternere in antepositos oppugnatores intentos nituntur H
Christianos. Quod cernens rex cum acie sua totum se periculo exponit, Turcis se corda-
tissime opponit, eosque retrocedere, Deo3 juvante, compellit fortissimo impetu dissipatos.
Inde se in majores confertioresque Arabum et yEthiopum phalanges immergit, creberrimis-
que atque validissimis incursibus densissimos tandem, Deo miserante, hostium cuneos
perrumpit; peremptis, alios in fugam vertit. Fugiunt usque Ascalonam, qui evadere potue- J
runt; insequuntur fugi tantes conglobati post eos Christiani, atque ipsum Ascalonae ammira-
tum Gemelmuc4 in primis occidunt. Cujus morte comperta, Semelmuc princeps militiae
régis Babilonis, consuluit vite suae fuga, amissa penitus spe victoriae de pugna, malens
vivere perjurus, quam exsecrandi sacramenti fide perire. Sequuntur ducis exemplum, qui
possunt, et sacramentum vite postponunt, sicut dictum est, qua vel quo quisque potcrat k
fugitantes. Ammiratus ohm Acaronita captus et reservatus a rege, postmodum .xx. milli-
bus aureis est redemptus. jEthiopes, quoniam nequiverant fugere, in campo fere omnes
1 Om. tanta b. — 2 Oui. dominica b. — 3 Eosque recto Ecclesiœ, Deo. b. — 4 Gemelmuch. b.
* Cf. Jobl, ii, i4. — b Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxxn, p. 4i3,
Digitized by
HISTORIEE HIEROSOLIMITAN^E. 567
A tnicidati perierunt. Denîque quatuor millia caesorum numerata sunt, quum de Christianis A. no5.
vix ceciderint homines .lx. Reversi ab insequendis hostibus Christiani castra victoruni
victores diripiunt, plurimisque spoliis onusti Joppen summocum gaudio revertuntur, pro-
pitium sibî factum totis cordibus collaudantes Deum , glorificantesque protectorem et ad-
jutorem suuni Christum, in quo virtutem magnam fecissent, inimicis suis ad nihilum dé-
fi ductis.
CAPITULUM XIX.
Mirandis plus miranda succedunt, quum glorificatus terrestris praelii victoria Christus
etiam ventis et mari dignatur glorificari. Nam* classis Babilonia, Joppe jam ipsa belli die
cum maxima exercitus parte applicita, sperans frustra, deletis terrestri pugna Christianis,
et Joppem et ceteras urbes maritimas omnes sibi confestim subigendas, quum versa vice et
G suos victos, et Christianos vicisse cognovisset, Gemelmuc, ammirati Ascalonitae, preciso
capite et sibi per nautas regios jaculato, ilico se in portus Tyri et Sidonis retraxit; ac
deinde Babiloniam navigare contendens, spiritu proceliœ exagitata, parti m naufragio dis-
periit, partim Joppeosium portui impulsa, Joppitis se capessendam obtulit. Denique .xxv.
oaves ibidem tune capte referuntur Sarracenis plenœ. Ita qui terra et mari speraverant se
D atque paraverant perdere simul omnes Christianos, terra marique perditi, positi sunt ut
rota, et sicut stipula ante faciem ventih. Verum pius Dominus, qui tam magnifica consola-
tione suos, sexto kal. Septembrisc, laetificasset, eodem jam déclinante anno, ipsa videlicet
dominiez Nativitatis vigiliadf horrisono nimis terrœ motu Jerusolimam totam concussitc,
omniumque corda nimio terrore perterruit; ammonens videlicet Jerosolimitas illos ita de
£ beneficiis ab ipso sibi collatis exsultare, ut ei semper servire deberent in timoré.
CAPITULUM XX.
Sed et sequente annof, videlicet .m°.c°.vi°., cometa .l. et eo amplius diebus, vespertinis A- »"<>6.
semper boris apparens, stupore simul et terrore totum rcplevit tune mundum. Nam splen-
doris alburni radium f versus bru m aie m solis occasum, instar telae lineœ producens, primis
quidem diebus flammantior, postremis vero subobscurior visebatur, donec paulatim atte -
F nuatuspost dies, ut dictum est, .l., videri omnino desisteret. In quibus etiam diebus, Fe-
bruarii videlicet mense medio, ad dexteram et ad laevam solis partem duo quasi soles
apparuerunt, non tamen aeque ut médius fulgentes; sed forma et lumine rariore, medio-
criter rutilantes. In quorum gyro, circuli duo visi sunt, alter alterum complectens; sed
exterior totusalbicans; interior, iris instar, quadruplici colore distinctus, et a superioreme-
G dii solis parte, velut arcuata amplexione, ad duos collatérales soles pertingens, ab inferiore
velut dimidiatus desinens. Referuntur et sequenti mense, nocte quadam média, Stella! de
cœlo, instar pluviae, videri cecidisse. Quid tanta et tam1 insolita prodigia portenderint,
1 Om. tam b.
• Fulcher Carnot 1. II, c. xxxiv, p. à H est die xxiv° mensis Decembris.
b Psalm. lxxxii, i^. * Fulcher. Carnol. 1. II, c. xxxiv, p. 4i5.
* Id est die xxvii0 mensis Augusli A. D. iio5. (Cf. f H. ibid. c. xxxv, p. Ai 6.
p. Ai 5, annotât, b.)
Digitized by
Google
568 SEGUNDA PARS
A. 1106. adhuc minus habetur probatum. In Jerosolimorum tamen partibus contigit eodem annoa a
Hugoncm Tiberiadis ducem bis a Damascenis victum, tertio belli recursu Damascenos
vicisse adeo mirabiliter, ut cum .c.xx. pugnatoribus , ivor miliia dispersent armatorum;
eumdemque non longe post in expeditione cum rege positum, ictu sagittœ occubuisse.
CAPITULUM XXI.
A. 1 107. Annob •M°.c°.vn°. solito effervescentes Ascalonitae, inter montium angustias Joppitis Jéru-
salem proficisci parantibus insidias tetenderunt, eos se ibi intercipere et perdere posse rati. b
Verum Joppitis, de praeparatis sibi insidiis praemuniti, .lxxv. exploratores praemittunt, qui
repente aquingentis fere militibus et peditibus mille adeo conclusi sunt et intercepti, ut
nullatenus vel redire possent, vel ad congrediendum aliter quam erant ordinare. Quo
deprehensi articulo gratius elegerunt, si contingeret praeliando mori quam fugere frustra
tentando, morte m suam etiam ignaviae nota maculari; auxiliatorem sibi precantes simul c
et sperantes Christum, mirum in modum primo impetu hostilem acicm penetraverunt
adeo et dissipaverunt, ut non valentes ultra reconglobari, de fuga potius, Deo volente,
satagerent quam de pugna; quorum plures occisi, reliqui victi turpiter et fugati, laqueo
quem ipsi paraverant deprehensi, in eam quam foderunt pedibus piorum foveam ceci-
derunt. D
CAPITULUM XXII.
Eodem c anno, Boamundus de Galliis cum magnis militiae copiis regressus, numerosa
quoquc in portu Brondusii classe praeparata, Bulgariam navigans, Avalone1 tandem appli-
cuit, et ea sine dilatione capta, Dirachium adiens obsedit; quam, quia defensoribus et
victualibus satis munita erat, per annum obsidens capere non valuit. Moliebaturd tamen, si
A. 1108. quo modo imperatorem Alexium, Christianis Jerosolimam peregre petentibus infestissi- e
mum, et ipsis Sarracenis longe deteriorem crudelioremque inimicum, protrahere posset
in bellum. Quod quum nullo efficere posset ingenio, tandem per internuntios concordia
et tenta ta est et confirmata, imperatore quidein jurante super pretiosissimas reliquias,
nullum se per totum imperium suum illaturum2 peregrinis de cetero nocumentum; sed ser-
vaturum Gdeliter et adjuturum; Boamundo quoque, imperatori pacem et fidem jurante, f
Quo peracto, Deo favente, negotio, Boamundus cum minore exercitus sui parte, Apu-
liam rediil, reliquis Jérusalem, sicut voverant, profectis; pluribus tamen in obsidione Di-
rachii, prae nimio solis ardore correptis et defunctis, Guidone etiam ibidem mortuo, Boa-
mundi fratre. Quo anno etiam rex Francorum Philippus fertur obisse, Ludovicum3 filium
suum regni successorem relinquens.
1 Ascàlone. b. — 2 Matant, a. — 3 Lugdovicum. a.
1 Fulcher. Carnot. 1. 11, c. xxxvi, p. ix 16. e Id. ibid. c. xxxvm, p. 417-418.
b Id. ibid. c. xxxvn, p. Ai 7. d Id. ibid. c. xxxix, p. 4 18.
Digitized by
HISTORI/E HIEROSOL1MITAN/E.
CAPITULUM XXIII.
A Annoa .m°.c°.viih0. et ab Jérusalem capta .xi. Bertrannus, filius Raimundi comitis, Tripolim
obsedit, Januensibus sibi cum numerosa satis classe sociatis; cui Bertranno consobrinus
ejus Guillelmus, cognomento Jordanus, oppidi qui Mons Peregrinus dicitur donnus, invi-
debat potius quam congaudebat Tripolim obsidenti, sibi potius et obsidiouem urbis et ex-
pugnationem reservare debere asserens et ascribi. IUe de paterna haereditate, iste de pos-
B sessione oppidi praescribebat. Sub qua discordia dum praepeditur urbis obsidio, et expugnatio
difiFertur, rex Balduinus illuc venitb, Janucnses ad Ascalonem, Beritum, et Sidonem obsi-
dendas, Deo volente, sibi conciliare quaerens. Verum quum de concordandis sibi cognatis,
Bertranno videlicet et Guillelmo, rex et Januenses tractarent, Guillelmus, dum noctu equi-
tat, incertum cujus dolo , sagittse ictu percussus et mortuus, discordiae 1 finem dédit, et urbis
C expugnandae negotium acceleravit. Coangustantur undique ab obsessoribus obsessi, et de
vita desperare compulsi, ad deditionem coartantur et urbis et sui, vite tamen et libertatis
sibi a rege pactione petitaprius, et juramento confirmata, eo tenore, ut portas aperientes
ipsi in partem urbis secederent omnes simul, inde postmodum quo vellent abituri. Quod
dum fieret, incertum sanequo cventu, minores Januensium repentino tumultu per scalas
D et cordas murum conscendentes, urbem ingrediuntur; catervatimque discurrentës obvios
quosque obtruncant Sarracenos, eos videlicet qui secedere quo condictum fuerat2 tardas-
sent. Nam et ipsos qui jam secesserant similiter trucidassent Januenses, nisi rem cognos-
cens rex furentibus festinus occurreret, susceptos in fide taliter liberans a morte. Ita cap-
tam a Christianis Tripolim Bertrannus cornes, rege concedente, possedit, régi proinde
E fidelis hominii fœdere dedicatus.
1109.
CAPITULUM XXIV.
Annoc .M°.c°.x°. Februo mense necdum elapso, rex et Christianorum exercitus Beritum
obséderont, Tripolitanum comitem socium habentes Bertrannum. Quam .lxxv., ut opinor,
diebus obsessam, quum etiam naves quas ad subsidium inclusorum finitimi Sarraceni de-
duxerant, classe sua intra portum conclusissent Cbristiani; tandem, auxiliante Deo, com-
F prehenderunt, de turribus ligneis muro admotis, ausu mirifico super murum descendentes ,
desilientesque de muro in urbem, et obvios quosque, sive in mûris, sive in plateis, Sar-
racenos obtruncantes. Inde quum etiam portas sociis patefecissent, ingreditur simul toto
impetu omnis exercitus, maximam hostium facientes stragem, et totam peremptorum pe-
cuniam diripientes. Apparuittunc rursus comètes per aliquotnoctes, radio versus Austrum
G longius producto, viderit Deus quid portendens. Eodemd tcmpore, Tancredus cum Antio-
chenis regem Jerosolimorum sibi contra Turcos, regionem suam infestantes, in auxilium
venire flagitant; cum quoEufraten transeuntes, Edessam victualibus copiosius muniunt, sed
hostibus nullam sibi congrediendi facultatem facientibus, Antiocheni quidem, Antiochiam,
rex autem et sui Jerusolimam revertuntur. Applicuerunt* intérim Joppe classe pulcher-
1 Et discordiœ. b. — 2 Fuerant. a.
1 Fuicher. Carnot. c. xiM p. 419.
fc Ibid. c. xli, p. 4 20.
c Ibid. c. xlii, p. Aao-4ai.
A Ibid. c. XLin , p. 4a 1.
* Ibid. c. xliv, p. 422.
m.
72
Digitized by
Google
570 SECUNDA PARS
rima, evecti de occiduis partibus Oceani, Norrenses quidam, Jérusalem devotione Chris- A
tiana properantes, fratrem régis terrae suae, speciosissimum quemdam juvenem1, ducem
habentes, parati in Terra sancta diutius morari pro Christi amore, si régi placeret, et quo-
cumque juberet cum eo per mare ituri, si tantum sibi necessarium faceret victum prœberi.
Quod rex et accipiens gratissime, et libentissime concedens, Sidonem ipse quidem a terra,
Norrenses a mari obsidere festinant; et machinis ad urbem impetendam prseparatis, hostes B
undique coartant; tandemque et virtute resistendi et evadendi spe sublata, eos ad dedi-
tionem compellunt, vite tamen prius eis fœdere fîrmato. Ita solidariis quidem quo voluerunt
abeuntibus, ruricolœ Christianis fœderati remanserunt et subjecti.
CAPITULUM XXV.
A. nu. Anno b .m°.c°.xi°. ebulliens e Perside Turcorum maxima multitudo , et per Mesopotamiam
ad Eufraten veniens, flumine transmisso castrum quod Turbessel nuncupant obsederunt c
diutius, sedcapere non potuerunt. Unde secedentes, et crebris excursibus Tancredum et
Antiochenos irritantes, compulerunt rursus régis Jerosolimorum et auxilium flagitare et
adventum. Cum quo Apamiam vel potius Halapam1 urbem, praecedente anno probe satis a
Tancredocaptam,adeuntes, munierunt, etTurcos in sua se retrahere compelientes, quum
eos inpugnam protrabere nonvalerent, quisque in sua redierunt. Indec rex Tyrum obsedit D
quidem cum multo apparatu, et ut eam expugnaret diutius laboravit; sed inefficax totus
tune ejus exstitit conatus, eo quod duas turres ligneas muro altiores admotas, de duabus
mûri turribus a Sarracenis nocte una sublimius inaltatis , hostes ignem in turres ligneas 8
jaculantes mira se probitate defensarent3; et machinis ad extremum concrematis, regem et
suos inde recedere compulerunt, dolentes nimis quod tam diuturnum laborem inefficacem £
ita perdi dissent.
CAPITULUM XXVI.
A. 1112. Annumd sequentem, .m. videlicet .c.xu. rex et Jerosolimite abellis, Deo miserante, ha-
buerunt quietum; Antiocheni vero solito tristiorem eum duxerunt, Tancredo principe de-
functo, et morte sua finitimos hostes in se protervius insurgere irritante. Obstitit tamen
pro posse improbis Rogerus, defuncti cognatus, principatus Antiocheni successor effectus.
CAPITULDM XXVII.
A. îi i3. Annoc .m.c xiij. mense Martio, contigit solem quasi quarta formae suae parte ac si cor- F
1 Ahalapam. b. — 2 Om. sublimius. . . turres ligneas b.; mendosus locus est. — 3 Defensarunt. b.
" Nomine Sigward. (Cf. supra, p. ijaa, annot. 6.) d Ibid. 1. II, c. xlvii, p. 4a5.
h Ibid. 1. II, c. xlv, p. 4a3. • e lbid. c. xlviii, p. 4a5.
c Ibid. c. xlvi, p. l\it\.
Digitized by
Google
HISTORIEE HIEROSOLIMITANiE. 571
A nutum, prius a summo, deinde ab imo videri, a mane usque ad tertiam; nec tamen clari- A. m3.
tate sua omnino privari. Incertum sane, utrum ex concurrente occursu lunae tune ,xxvm.a
eclipsim passus sit sol, an aiiquid prodigium exstiterit. ^Estivo b deinde tempore congregati
Turci, flumine transmeato Eufrate, per Siriam, inter Damascum et Antiochiam transeun-
tes, et inde per Phœnicis regionem inter Tirum et Paneadam, quae et Caesarea Philippi
B dicitur, pervagantes, mari etiam Gaiileae circumito, et terra Neptalim et Zabulon versus
Austrum peragrata; tandem se inter duo flumina, Jor scilicet et Dan, incluserunt, in
insula parva quidem , sed fluminum ambitu circumelusa, pontibus etiam duobus hinc inde
muni ta, castra sua collocantes. Qui locus adeo opportunus eis erat et commodus, ut et inde
quo vellent excurrere possent, et impeti tamen1 vel angustari non facile possent, artis
C pontium meatibus muniti. Quem locum quum rex et sui, audito hostium accessu, praeoc-
cupare festinarent, a Ptolomaida moto exercitu, insidias incurrerunt ab hostibus sibi jam
exinde paratas, adeo periculose, ut rex ipse, et vexillo et tentorio peroptimo amissis,
una cum patriarcha fugere cogeretur, militibus2 ferme triginta, et peditibus mille du-
centis, beu, pro dolor! exstinctis. Contigit et hoc régis immoderata prorsus et inconsulta
D festinatione; qui militia sua non exspectata, improvide nimis et inconsideratc praecesserat,
nec consule Tripolitano, nec principe Antiochiae Rogero sibi adhuc sociatis. Qui quum
venissent, audito quod acciderat, régis immodestiam culpantes, in monte praefalae insuis
prééminente castra sua et ipsi locaverunt. Maledoctusc, insulanorum illorum dux dice-
batur, qui rege Damasci Tuldequinod sibi sociato, insulam illam asservabat sibi diutius;
E nec ullam congrediendi secum facultatem Christianis prebebant. Coerceri tamen non pote-
rant insulani a montanis, quin catervatim procedentes, et Christianorum vastarent terras,
et victualia sibi in insulam convectarent. Tune et hi qui subjecti fuerant Sarraceni a
Christianis recesserunt, angustantes eos undique, et nec nuntium ab aliis ad alios dirigi
sinentes. Neapolim ipsam, antiquitus Sichem vel Sichimam nuncupatam, intérim occupa-
F verunt hostes et penitus diripuenmt. Ascalonitae et Arabes, Jérusalem adeuntes, antemurale
urbis occupaverunt, messes multas ibi congestas succendentes , sequentique nocte, laetan-
tibus Jerosolimitis, abcesserunt. Necc qui in urbibus vel oppidis erant, nec qui in castris,
de se invicem quicquam3 rescire poterant. Ita plane in angusto positœ erant res Chris-
tianorum, ut nec messis, quae plurima eo anno provenerat, colligi posset, sed in agris
G relicta periret. Turbaturf et mare plus solito, et vel piscandi maritimis denegat facultatem;
concutitur et terra bis terrae motu horrisono, et aedificiorum eversionem arescentibus prae
timoré minatur mortalibus. Obsederant omnia Christianorum loca profunda silentia; quae-
dam mortis imago stupefactos et prae pavore pene exsangues4 universos ibi obtexerat
Christianos. Intelligebant evidenter omnes qui sanum aiiquid sapiebant, irati sibi Dei hanc
H esse vindictam. Taliter duobus integris mensibus afflicti, tandem, miserante Deo et iram
in gratiam convertente, respiraverunt Christiani. Nam adventantium de transmarinis par-
tibus peregrinorum copiis videntes insulani illi exercitum in dies augeri Christianorum,
Deo eos perterrente, secesserunt post duos menses in partes Damasci, et régi cum suis*,
facultas patuit Ptolomaidam5 revertendi. Ubi et comitissams Siciliae rex repperit appli-
j cuisse, Rogeri, fratris Roberti Guischardi, quondam conjugem, postmodum suam régis
futuram uxorem. Àt vero Maledoctus, Damascum cum Tuldequino rege ingressus, nec
mora, judicante Deo, dolo ibi a quodam sicario peremptus, et afiligendi Christianos facul-
tatem perdidit et vivendi : vir quondam et divitiis et armis potentissimus inter omnes
Turcos, et in omnibus actibus suis astutissimus.
1 Ora. tamen b. — 2 Milia. b. — 3 Om. quicquam b. — 4 Exangues. a. b. — 5 In Ptolomaidam. b.
1 Die xix° Martii. (Cf. p. 4a5, annot. e.) • lbid. c. l, p. 427.
b Fulch. Carnot. 1. Il, c. xlix, p. 4a6. f lbid. c. li, p. 4^7» 4a8.
c Maududus. (Cf. supra, p. 4a6, annot. c.) g Nomine Adelaidem. (Cf. supra, p. 4a8, annot. a.)
d Tughedekin. (Cf. supra, p. 4a6, annot./)
72.
Digitized by
Google
572
SECUNDA PARS
CAPITULUM XXVIII.
A. m*. Annoa .m.c.xiv, et1 prius locustarum multitudinc infinita ex Arabiae partibus convolante, a
territorium Jerosolimitanum per dies aliquot vehementer vastalum est; mense Aprili vel
Maio et sequenti terrae motu horribiliter concussum ; Mamistriae urbis pars nonnulla sub-
versa; in regione quoque Antiochena plurima oppida, quaedam média, quaedam ex integro,
solo tenus cum parte plebis subruta; itemque in urbe quam Mariscum nuncupant, populus
uni versus repentinis aedificiorum ruinis praefocatus, heu pro dolor! terribiliter et misera- B
biliter exstinctus; in Eufratesia etiam oppidum quod Thihalet nuncupant funditus eversum.
CAPITULUM XXIX.
A. 1 1 15. Annob .m.c.xv. Turci, solita protervia regressi, et castra, ubi solebant, inter Antiochiam
et Damascum locantes, et Jerosolimitas et Antiochenos rursus contra se compulerunt con-
venire;Toldequinum2 quoque, Damascenorum regem, morte Maledocti, dolose ab eo pe-
rempti, exosum sibi factum, cum Christianis coegerunt pacem facere, metuentem ne non c
posset eorum impetus solus sustinere. Verum quum et Damascenos comperissent, Chris-
tianis fœderatos, contra se ad bellum convenisse, clanculo recedentes occultantesque se in
caveis delituerunt, donec et Christianos, Antiochiam Antiochenos, et regem cum suis Tri-
polim , et Damascenos in sua comperissent recessisse ; arbitrantes quod Turci , Eufrate trans-
misso, in sua et ipsi remeassent. At vero Ascalonitae intérim, régis et exercitus Christiano- d
rum absentia furoris sui satiendi nactos se occasionem rati, concurrunt, Joppem, classe
Babilonica, .lxx. ferme naves habente, roborati, ferra marique obsidentes eam et fortis-
sime opp ugnant es, adeo ut etiam scalis secum ad hoc delatis murum contenderent ascen-
dere , et comprehendere se urbem posse putarent. Verum civibus paucissimis quidem et
debilibus, fortissime tamen se defendentibus, quum, quod frustra speraverant3, non vale- e
rent, Deo protegente suos, efficere, portis urbis igne injecto combustis4, recesserunt con-
fusi, ne ab Jerosolimitis supervenientibus opprimèrent ur metuentes. Post dies tamen decem
obsidionem eamdem terra marique repetentes, fortissimisque invasionibus urbem impe-
tentes, Deo pro suis resistente improbis, quum nihil efficere praevalerent, invaletudinem
suam stupentes impii, recesserunt; pliures secum de suis ibi occisos déférentes, de caballis F
quoque suis pluribus amissis. At vero hi5 de quibus supra dictum est Turci, Christianos
excessisse comperientes, de latebris suis erumpunt, et stationis solitœ locum rursus occu-
pantes, per regiones Siriae discurrebant, rapinis et incendiis quaeque poterant, vel oppida
vel villas, pessundantes. Qua rursus Antiocheni necessitate in exercitum coacti, maluerunl
se discriinini committere, quamtotiens ab improbis fatigari. Unde, nec Jerosolimorum, nec G
Damascenorum, sed solius Dei expetentes auxilium et exspectantes, licet admodum pauci,
audacter tamen innumeros et expetierunt hostes et impetierunt; adeo ut, quamvis vali-
dissime répugnantes, tamen, Deo propugnante, tandem eos fugam inire compellerent, et
relictis omnibus, armis quoque projectis, terga victoribus cedenda praebere. De quibus tria
millia occisi, capti vero quam plurimi , reliqui omnes et tabernaculis et utensilibus, vectu- H
1 Oni. et b. — 2 Tuldeqaînam. b. — 3 Speraverant. b. — 4 Conbustis. a. — 5 /i. A.
1 Fulcher. Carnot, I. Il, c. lu, p. 4a8, /129. — b Ibid. c. lui, p. 429.
Digitized by
HISTORIE HIEROSOLIMITAN/E. 573
a ris quoque et pecuniis omnibus adeo nudati diffugerunt, ut equorum, mulorum, came- A. m5.
lorum, non fuerit numerus captivorum; .ccccto. quoque millia aestimata sint aureorum, et,
quod his omnibus majus atque praestantius est, recuperata quam plurimorum captivorum
libertas Francorum , sive Sirorum. Vere mirabilis in cunctis operibus suis Deus*. Ecce quum
multi fuissent simul Christiani, tam Jerosolomitœ quam Antiocheni, vel fugerunt victi, vel
B omnino parum profecerunt. Nunc soli quum essent Antiocheni, paucitate sua provocatam
in praelium plurimam hostium multitudinem , Deo fortes, fuderunt, straverunt, captivave-
runt; tantaque ceperunt spolia, ut et œstimationem, pondus et numerum vinceret multi-
tudo. Quare hoc? nisi ut evidentissimis clarescat indiciis in nullo nisi in Deo gloriandum
homini, qui per se nihil valens, audet tamen1 gloriari, quasi3 in seipso fecerit virtutem, et
C non in Deo? Cujus prasumptionis tumore nihil apud Deum abominabilius, nihil esse exse-
crabilius pot est; sicut e di verso, nihil gratius, nihil acceptabilius, quam vere humili et
devoto corde intelligere quia omnia opéra nostra operatur nobis ipse. Verum quos ita
perse protegebat pius, per se quoque ipse corripiebat justus, eodemanno et Mamistriam
terra Aotu subvertens, urbem olim satis illustrem, et pleraque alia in territorio Antio-
D cheno loca horrore simili concutiens. Eodem anno et Arnulfus patriarcha, a quodam Ro-
manae urbis legatob de sede sua ejectus; sedab ipso papa3 Romano, Romam veniens, ad
sedem suam rediit, restitutus. Quo tempore et rex Jerosolimorum in Arabiam profectus,
castrum aedificans in monte quodam, naturali situ satis munito, Regalem hoc4 Montem
nuncupavit, custodes ibi et habitatores idoneos ponens, quorum objectu praedonum latro-
E numve ex Arabia erumpentium prapedirentur excursus. Quod castrum tribus a mari Ru-
bro distans mansionibus, quatuor ab Jerosolimis disparatur dietis.
CAPITULUM XXX.
Annumc .m.c.xvi. Jerosolimitœ, Deo favente, bellis duxerunt quietum. Quo anno rex a. m6.
cum .ce. militibus Arabiam ad ipsum usque mare Ru bru m perambulans, Helim civitatem,
primam Israelitarum post transitum Maris Rubri mansionem, intravit, habitatoribus omnino
F tune vacuam, incolis ejus, adventus regii timoré, Mare Rubrum navigio alterius5 ingressis.
Peragrato ibi littore maris, et ruboris ejus causa, non in aqua, cujuslibet maris aquae simil-
lima, sed in arena esse animad versa, rex cum suis Montem Regalem, et inde Jerosolimam
reversus, comitissam Siculorum, non légitime ductam uxorem, mortis timoré perte rri tus,
ablateravit; ei quam pellicis amore dimîserat reconciliatus uxori legitiinae, adhuc viventi.
G Ita corripuit eum Dominus, et correxit, mortis timoré liberans reum a morte. Verum de
situ Maris Rubri, quia se obtulit occasio, hoc breviter mémorandum, quod ab Oceano deri-
vatum, a parte australi versus septentrionem porrectum, nec longe a monte Syna termina-
tum , a Mediterraneo mari , versus Joppem et Ascalonam , quatuor vel quinque mansionibus
dicitur abesse, etsinu latissimo iEgyptum totam, Numidiam quoque et iEthiopiam a sep-
H tentrionali plaga concluderc. Unde mirandum nimis quonam modo Gion, qui et Nilus, de
Paradiso in Oriente, ut credendum arbitror, sito, versus iEgyptum tendere possit; Eufrates
quoque Armeniam Mesopotamiamque permeare, quum inter primos ortussuos, et eas quas
pertranseunt regiones memoratas, Mare Rubrum flumina haec habeant interjectum, Nam,
quod post longos terrarum tractus subterraneos, cursus suos, novis quasi ortubus, pro-
j bantur super terram ssepius eflerre , mirum si 6 vel ipsum mare Rubrum, sive inter sive sub-
1 Tamenque. a. — 2 Quia. b. — 3 Populo, b. — * Hanc. b. — 5 Forfasse legendum alterius. — 0 Om. si b.
• Cf. Psalm. lxxi, 18; cxxxv, 4. x c Fulcher. Carnot. 1. II, c. lvi, p. 43 1, 432.
b Berengario. (Cf. supra, p. 4.3 1.)
Digitized by
Google
574 SECONDA PARS
a. iu6. ter currendo, possint memorata flumina pertransire, ut ad ortus quos post Mare Rubrum A
rénovant possint pervenire. Potest et hoc, qui omnia potest, facere Deus; quo autem
modo fiât, nec visu, nec auditu, nec lectione unquam potui vestigare. De Scripturae tamen
sacrae veritate nullo nos modo oportet dubitare dicentis memorata flumina, et de Para-
diso illo praegrandi fonte ortus primos habere , et ipsa esse quae jam dictas regiones vel
circumire noscuntur, vel permeare. Quibus autem , sive per médium Mare Rubrum directis B
quidem meatibus, sed ignotis, sive quamlibet sinuatis subtus terram circuitibus ad nota
usque defluant loca, quia pervestigare non valemus, Ejus hoc totum dimittamus providen-
tiae, quem et in supinis praecelsorum montium cacuminibus vividos ortus fontibus dare
videmus, et in nubibus, sicut et Scriptura dîcita, aquas ligare perspicimus; quem denique
in cœlorum sublimibus aquas ab initio locasse, et perpetuo continere non dubitamus, vi- c
sibili hoc cœlo, hoc est firmamento, in divisione aquarum medie librato. Sed jam ad bis-
toriae ordinem rccurramus.
CAPITULUM XXXI.
A. 1117. Annob .M.c.xvu., hostium vice, Jerosoiimitanum totum fere territorium infinitae multi-
tudines occupavere locustarum , ita catervatim continuatimque de pessundatis jam locis ad
alia procedentes pessundanda , ut ex devoratis cunctis virentibus terrae perpendere evidenter d
liceret Dominum praecepisse locustae indisciplinatorum devorare terras incolarum; si forte,
revertentes ad cor, animadverterent perversi quam non locustis vastandi , sed ipsis Sarrace-
nis tradi mererentur trucidandi. Sequente Junii mensec, luna post galli cantum prius tota
rubea intuentibus visa, dehinc usque ad luminis exstinctionem fusca effecta, utrum vel san-
guinis effusionem rubore, vel nigredine famem futuram portenderet, aut ex objectu terrae e
umbrata eclipsim solitam pateretur, suspectos conjectores fecit; post duas fere horas,
pleno tertiae decimae formae suae fulgore recepto. Solet enim circa plenilunium luna objecte
inter se et solem terrae quasi acuminatam usque ad se umbrarn, vel tota vel ex parte, in-
currere; ac sic fulgoris sui dispendium, donec eamdem umbram alibi magis, alibi minus
sibi propinquantem l, évadât, ferre; quod ne omni plenilunio eveniat, ea facit causa, quod F
luna non eadem seniper via zodiacum pervolat : unde tune solum jam dictum luminis
sui patîtur defectum, quum eas cœli partes piena peragrat, ad quas usque majores oppositi
terrae tumores umbras suas altius possunt e (Ferre, solisque deorsum currentis, accurrente
desuper luna, radios praepedire; quod quando2 evenit, nescientes causam mirari facit, et
portentum aliquod suspicari, quum naturalis lunae cursus in causa tune sit, et, efferentis se G
altius quam luna currit, umbrae terrenae incursus. Verum hoebreviter intimato, historiae res
gestas, utcœpimus, exsequamur. Secutus est locuste pestem, sexto kalend.*Juliid, horribilis
nimis terrae motus, iram Dei praemonens citius debere placari. Concutiebantur ad ruinam
œdificia, ut dura hominum stolidorum ad pœnitentiam concuterentur corda. vEdificatum*
per idem tempus castrum quoddam prope Tyrum rex Balduinus, quod intra quintum h
ab urbe lapidem situm, Scandaleon, id est Campum Leonis, antiquitus aiunt nuncupa-
tum; cujus diruta rex diligenter réparons, custodes in eo idoneos locavit, ut eorum praesen-
tia5 et praedonum excursus coercerentur Tiriorum, et futura ejusdem urbis praepararetur
obsessio.
1 Propinquilatem. b. — 2 Cam. b. — 3 Potentia. b.
' Job, xxvi, 8. d Jd est die xxvi° mensis Junii, A. D. 1 1 17.
b Fulcher. Carnot. 1. H, c. lx, p. 433. r Fulcher. Carnot, 1. II, c. lxii, p. 435.
' Ibid. c. r.xf, p. /j3/i cl annot. fc.
Digitized by
Google
HISTORIE HIEROSOLIMITANjE.
575
A Secutuma est eodem anno, mense videlicet Decembrio \ tam mirabile quara insolitum
signum in cœlo; cœlum ipsum, scilicet in septentrionali plaga, primo noctis conticinio,
ex magna parte igneo sive sanguineo fulgore respersuni, radios alburni2 coloris ab imo
sursum mixtim habens interpolâtes, et nunc ante, nunc rétro, nunc etiam in medio subitis
mutationibus intermixtos; inferior autem pars cœli, quam dicunt horizonta* quadam quasi
B nova albescebat9 aurora; primam vero ejusdem vel ruboris vel alboris frontem major
quaedam et clarior prœcedebat velut oriens luna, adeo ut circumjecta quaeque subtus loca
clarius undique candesceret, eodem fulgore illustra ta. Conjectabant qui boc suspiciebant
signum , vel multum sanguinem in bello prœsagari fundendum , vel alias quaslibet terri-
biles rerum portendi mutationes humanarum. Qui modestius sapiebant, nibil temere cen-
C sebant suspicandum, sed dimisso divinae providentiae et rerum et temporum moderamine,
de sola morum perversitate corrigenda, et imploranda propitiatione divina laborandum,
commonebant. Defunctarum tamen post ante anmun sublimium in hoc saeculo pertona-
rum plures praemisso praesignari casus opinabantur; Romae Paschalis papae, mense Janua-
rio; Jerosolimis Balduini régis, mense Aprili; Arnulfi quoque patriarchae, et imperatoris
D Grœcorum Alexis; nec non et alias aliorum defunctorum pcr idem tempus plurimorum
hujus mundi magnatorum b.
A. 1117.
CAPITULUM XXXII.
Annoc .u.c. xviii., rex Balduinus, elapso mense Martio, quum urbem versus iEgyptum A. m8.
sitam, quam Pharamiam4 incolae nuncupant, diripuisset, die quadam Nili littora cum suis
peragrans, cum de piscibus ejusdem fluminis in prœfato oppido comedisset, irritatum noxii
E cibi novitate acerbissime sensit veteris plagae suœd dolorem renovari, adeo ut, equitare non
valens, lectica5 de papilionum sudibus facta decubans, usque ad villam quae dicitur Laris%
Jérusalem rediens, reportaretur. Ubi quum esset, cicatricis inremediabiliter dolentis lan-
guore per dies ingravescente, ad mortem usque perurgetur, et inter suos, non sine grandi
dolore et luctu cunctorum, defungitur, .x. et .vin. annis in regno Jerosolimorum exactis.
F Cujus intestinis lotis, qui aderant diligenter, et sale conditis, Jerosolimam, funeris bajuli,
mœsti omnes properant régis commilitones. Accidit sane mira et inopinata Dei, ut cre-
dendum reor, ordinatione, ut eo die et hora quo Pascha floridumf celebrans ex more po-
pulus Jerusolimorum solemnem ageret processionem, de monte Oliveti in valle Josaphat
descendens cum ramis palmarum, militia quoque regii funeriç latrix occurreret eidem
G processioni; sed plorans cantanti, dolens gaudenti, gemens et ululans exsultanti. Verum re,
sicut erat, cognita, facta est lugentium, quae cantantium erat, îUa6 processionalis tota ca-
terva; totusque est in planctum chorus ille conversus. Ululant Franci, lamentantur Syri,
Sarraceni et ipsi qui subjecti serviebant tristantur. Quis enim se continere a fletibus ibi7
tuneposset, ubi totius patriae propugnacula in uno cerneret corpusculo concidisseP Itaque
H in tanto dolore quod supererat curatum est exsequiarum et sepulturae, et sepelierunt eu m,
regia ambitione, in Golgotha juxta germanum suum, regem videlicet Godefredum. Cujus
mausoleo epitaphium inscripserunt, versibus heroicis conscriptum*. Deindek inito salubri
1 Decembri. d. — 2 Albuni. a. — 3 Albescat. b. — 4 Pharamam. b. — 5 Letica. b. — 6 Om. Ma b. —
7 Om. ifti b.
" Fulcher. Carnol. 1. H, c. Lxm,p. 435.
b Cf. supra p. 436, annot. a, b, c, d.
e Fulcher. Carnot. 1. II, c. lxiv, p. 436.
d Cf. supra, c. xvi, p. 564.
• Arabice Elarisch. (Cf. supra, p. 436.)
1 Id est die vn° mensis Aprilis, an. D. 1 1 18.
g Vide supra, p. 437.
h Cf. Fulch. Carnot. 1. III, c. 1.
Digitized by
Google
576 SECUNDA PARS
a. m 8. consilio Jerusolimitae defuncti cognatum regem sibi ilico creaverunt alium Balduinum , a
et ipsum consulem Edessenum, divina providentia Jerusolimis, gratia colloquendi cum
cognato, tune positum. Sed cui colioqui morte praevento non potuit, commimi electione in
regnum sepulto successit; ipso quidem die electus ab omnibus, sequenti vero dominici
Paschae* die, regali unctione consecratus; videlicet praecaventes ne dilatione, velab hosti-
bus aliquid contra se praesumeretur audacius, vel ab ipsis Christianis malignius novaretur, b
ambitione instigante. Contra novum regem nova confestim emergunt bella; quum, eodem
subséquente aestivo temporeb, Babilonii simul etDamasceni, viribus et copiis in unum apud
Ascalonain coactis, ad .xv. equitum et .xx. peditum millia convenientes , Christianum et
populum nomen1 exterminare pararent. Ciassis insuper non modica, in portu Tyri appli-
cita2, et arma et victum exercitibus convectarat copiosum. Audientes itaque et rex et po- c
pulus Jerusolimorum bellum sibi parari tam jpericulosum , Tripolitanos simul et Antio-
chenos per legatos evocant, et simul cunctis undecunque viribus contractis contra hostes
prope Ascalonam properant, castra sua e regione castrorum ita locantes, ut et videre et
videri semper ab invicem possenl. Verum quia et illi Christianis, ex numéro, et isti Sarra-
cenis, ex animo, valde formidabiles erant, per très continuos3 menses, alii contra alios D
sedentes, castra sua asservabant, callentes4 utrinque, et congressum semper différentes. Ita
tandem diuturno affecti taedio Sarraceni recesserunt absque praelio, copiam facientes
Jerosolimitis , cum trecentis de Antiochenis ad subsidium secum retentis, Jerusolimam
optato tandem revertendi , Tripolitanis cum reliquis Antiochenorum ad sua prospère
regressis. E
CAPITULUM XXXIII.
A. 1119. . »Annoc ab incarnatione Domini .m.c.xix. quae et quanta Antiochenos involverint mala, et
veritas hisloriae jubet evolvere, et horror magnitudoque cladis prohibet referre. Sed nescio
quid Christianis praestaret eorum ipsis malorum subtrahere verba, quorum illi pertulerint
facta; quin potius noceret etiam perditis exempla subprimere eorum perditionis; quando-
quidem etiam ipsis forsitan sit perversis utile , ipsorum exitio ab eorum deterreri imitatione. F
Quod si forte ipsis nihil conférât damnatis quomodo et quare perierint nosse, sequentibus
taxnen saluberrimum5 forte potest, cognitis aliorum ruinis, a viis6cavere ruinosis. Proinde
non ignoretur Antiochenos fere7 omnes et nobiles et plebeios, una cum principe suo Ro-
gero, prope Arcasium oppidum simul esse una die a Turcis interemptos; quorum .vu. fe-
runtur millia occisi; de Turcis vero, nec homines .xx. Ita vendiderat eos Deus sine pretio, G
qui corrupti fuerant et sibi abominabiles facti , adeo ut etiam princeps ipsorum Rogerus
adulter non vereretur esse publiais, pluribus civium et hujus et aliorum scelerum nequi-
tiis, ducis exemplo, maculatis. Quin etiam dominum suum, Boamundi filium, in Apulia
cum matre cogebatexsulare; nec jure, ut princeps, sed crudelitate, ut tyrannus omnia agebat,
necDeo subjectus, nec hominibus modestus existons, dignus qui similibus esset prœlatus. H
Ita superbia et luxuria omnia sibi apud Antiochenos vendicarant. Unde non mirum si cap-
tivi criminum, et vitiorum servi, traditi sunt hostibus perimendi; ut intelligant exitiorum
exemplis concussi, qui verbis admoniti intelligere nolunt, mortem esse stipendia peccati*.
Prodierat quidem quasi ex adipe iniquitas Antiochenorum c, unde non fuit respectus morti
eorum; dumjam omnipotens8Omnipotentispatientia, tantorum non posset culmina malorum J
1 Popalam et nomen. b. — 2 Applicata. b. — 5 Continua, h. — 4 Calentes. b. — 5 Celeberrimum. b. —
0 Aliis. b. — 1 Fore. a. — 8 Om. omnipotens b.
* Pascha, hoc anno 1118, die xiv° mensis Aprilis c Ibid. c. m, p. 44 a.
agebatur. (Cf. supra, p. 44 1» annotât, d.) 4 Rom. vi, a3.
b Fulcher. Carnot. I. III, c. 11, p. 44i. * Cf. Psalm. i-xxii, 7.
Digitized by
Google
HISTORIE HIEROSOLIMITANjE. 577
A ultra ferre inulta1. Animadvertat bine gens absque consilio et sine prudentia, quae iram Do- A. 1 119.
mini irritare non pertimescit, commeruisse quidem se ut cessare faceret Deus ex homini-
bus memoriam eorum; sed tamen ejus exterminationem propter iram inimicorum esse
dilatam; ne forte superbirent bostes eorum et dicerent : m. n. e. et n. d. f. HjEC omnia*.
Unde nec peremptores Antiochenorum Turci de sua sunt in iongum gavisi victoria, victi
B paulo post a paucis, qui de pluribus paulo ante triumphassent. Quod qualiter gestum sit
latius est mémorandum. Quum primo Turcorum adventu permotus, Antiochenorum et prin-
ceps et populus régis Jerusolimorum et adventum implorassent per iegatos et succursum,
rex cum patriarcha, relicto intérim bello ne2 longe aba Jordane sibi a Damascenis intentato,
ipsis tamen uno impetu de stationibus suis ejectis prius et in fugam actis, Antiochiam fes-
C tinabundus tendebat, eis, si ante bellum potuisset occurrere, auxiiiaturus. Venerat cum eo
et consul Tripolitanus, Caesariensis quoque% episcopusb, vice patriarchaî Crucis dominiez
bajulus. Qui, quum Antiochiam pervenissent cum rege milites fere .ccl., eognito, quod
jam acciderat, Antiochenorum excidio lamentabili, et congruo planctu prosecuto, evocant
Edessenos, et bellum Turcis iterum inferre parant. Qui undecunque congregati fuerunt fere
D milites .Dec. contra .xx. millia Turcorum pugnaturi. Quis hoc audiens non horrescat? Quis
noncontremiscat, tam disparis4 praelii apparatu? Quorsumhoc, nisi ut intelligant mortales
miseri, non se in se debere gloriari, sed in eo solo apud quem nil refert in paucis vinca-
tur, an in multis? Quod intelligens aliquatenus Turcorum quidam, fertur cuidam militi
Christiano, quum animadvertisset eum linguam nosse Persicam, exprobrando dixisse:
E • Quœ ista est vestra, non audacia, o Franci, sed insania, ut contra tam plurimos, tam pau-
« cissimi vel convenire ausi sitis5 vel pugnare, cras procul dubio vincendi a nobis, et ad
• nihilum redîgendi? Scimus enim pro certo quod dereliquerit vos Deus vester, et legis
« suae desertores vos ultra non adjuvabit; frustra de ejus confiditis adjutorio, cujus legem
« reliquistis, nec fidem, nec veritatem inter vos, ut solebatis, conservantes. Nam si Dei
F • vestri legem et fidem servaretis, adhuc, sicut solebatis, et terribiles nobis ex more et in-
* superabiles essetis. » Heu, proh pudor! quod perfidiae fidèles, et hoc6 a perfidis arguun-
tur! Erubesce, o Christiane, sacrae legis transgressionem a tuis tibi hostibus objectari; eru-
besce, inquam, veritatem tibi a fiiiis falsitatis exprobrando praedicari. Nam, si in via Dei
ambulasses, habitasses utique in pace super terram. Erubesce ergo, erubesce, populus Dei ,
G et toto corde converte7 ad eum qui te et exspectat adhuc , et invitât etiam per linguas inimico-
rum suorum ad se converti. Committiturc itaque bellum sequenti die gravissimum et utrinque
diutius acerrime pugnatur. Victoria diu quidem anceps fuit, dum pars aliorum, ab aliorum
parte ita superati sunt tandem, et in fugam acta, ut et8 usque Antiochiam fugerit disgre-
gata a collegis pars Christianorum , et in Persidam, sive in Halapam pars maxima fugerit
H Turcorum. Rex et enim Jerosolimorum et Tripolitanorum consul cum suis, Crucis domi-
niez praesentia et virtute roborati, ejus bajulum Cœsariensem nunquam deseruere episco-
pum; sed in campo belli semper et illaesi perstiterunt et invicti, donec post biduum, nullo
de Turcis redeunte ad bellum, inde sunt Antiochiam cum laetitia magna reversi. Exierunt
obviam victoribus patriarcha et populus qui supererat Antiochenus; omnipotenti Deo
J agentes gratias et laudes débitas reddentes, quod ira in misericordiam esset conversa, et
per virtutem gloriosissimœ Crucis ejus cultoribus victoria de hostibus, etvindicta fuisset
restituta. Ibi rex cum suis recreatus aliquanta quiete , et totius regionis princeps et dominus ab
omnibus fieri postulatus, regno Jerosolimorum principatum adjecit Antiochenorum, multo
latius hoc habens quam veterum quilibet Israelitarum. Inde Crucem dominicain, delectis
K perlatoribuscommissam, Jerosolimam remisit, ipso Exaltationis ejus died, Deo disponente,
1 Muka. b. — 2 Nec. b. — * A. b. — 4 Dispari. b. — 5 Ausitis. a. — 6 Hujas. b. — 7 Converte te. b. —
8 Qm. et b.
" «Manus nostra excelsa, et non Dominus, fecit h«c c Ibid. c. v, p. 4 A3,
«omnia. » (Dedt. xxxii, 27.) J H est die xiv° men.nis Septembris. (Ibid. c. vr,
fc Cf. Fulcher. Carnot. h IN, c. iv, p. 44a , annotât, j. p. 444, annotât, b.)
m. 7^
Digitized by
Google
578 SECUNDA PARS
A. 1119. Jerusolimis cum ineffabilis gaudii tripudio excipiendam ab omni populo (ideliter et adoran- A
dam. Quumque rex Adtiochiœ aliquanto tempore demoratus mortuorum in bello civium
pradia et possessiones vel hseredibus legitimis, vel congruis possessoribus locasset, viduas
maritis, et protectoribus pupillos tradens, reversus Jérusalem, domini ci Natalis die cum
uxore sua coronatus est in Bethléem*.
CAPITULUM XXXIV.
A. 1 uo. . Annobab incarnatione Domini .m.c.xx. rex Balduinus venditôres vel tritici vel leguminum B
omnes intra portas Jérusalem ab omni consuetudine absolvit, ipsam modii mercedem,
quam minagium 1 vocant, remittens. Audiensc auteiri, certis2 deferentibus nuntiis, rursum
Turcos Eufrate transito Siriam ingressos, non tardavit postulatum Antiochenis contra eos
ferre succursurti; Cruce dominica a clero Jérusalem et patriarcha bumiliter quidem petita
prius, et fideliter satis sed omnino aegre obi en ta, dum vel.illi formidant sine illa proficisci, c
vel isti, illa recedente, pertimescunt remanere. Ita certabant inter se fidelis populi spes et
devotio. Vicit ea, quae vincere debuit , fraternae miseratio caritatis, et necessitati periculi itn*-
minentis consultum est obviandum fore potius quam voluntati propriae faciendum. Prose-
cuti sunt eam, nudis pedibus , cum patriarcha'clerus et populus Jerosolimorum universus;
sicque cum ea profecti sunt rex et sui ; populus et clerus ad urbem dunt fientes reversi. D
Jam Turci Antiochiam undique angustabant i totatn circa regionem incursantes improbissime ;
et egressum Antiochenis vel regressum vix usque ad primum ab urbe lapidem patere sinentes.
Qui tamen régis adventum praenoscentes, statim versus Caliptum se retraxerunt, tria Da-
mascenorum millia militum evocantes sibi ad supplementum exercitus, et nec sic tamen
régi obviare , vel cum eo congredi praesumentes; ad quos quum rex propius accessisset, adeo e
ut jactis utrinque sagittis plures undique vel sauciati vel interfecti corruerent, post tri-
duumy recusantibus omnino bellum committere Turcis, Christiani Antiochiam, Turcorum
pars maxima in Persidam redierunt. Ita Grucis dominicœ virtutô perterriti, non ausi vel
inire praelium Turci, Siriam, quam circa Antiochiam latius occupaverant, Antiochenis inté-
rim liberam reliquerunt. Rex vero Crucem dominicain, cum débita honorificentia , Jeru- F
salem remittens, ipse ad tempus Antiochiae remansit, inimicorum prohibens prsesentia
sua recursus3.
CAPITULUM XXXV.
A. mi. Annod ab incarnatione Domini .m.c.xxi. regressus ab Antiôchia rex, congregato omni a
Sidone usque Joppen populo suo, transiens Jordanem, regem Damasci, cum Arabibus sibi
fœderatis Christianorum terras versus Tiberiadam vastantem, in sua refugere coegit solo G
adventus sui nuntio perterritubi. Quem rex biduo insequens, quum consequi non posset,
reversus ad quoddam castellum* octavo a Jordane lapide aDamascenis aedificatutn^ Jarras
nomine6, obsedit illud, et machinis coercens expugnavit, custodibus ejus .xl. Tiu'cis ad
1 Jumagiam. b. quod legi Cangius proponebat minagium. — 2 Candis, b. — 3 Resursas. a.
• Cf. Fulcher. Carnot. I. III, c. vu, p. 445. d Ibid. c. x, p. 446.
k Ibid. c. vin, p. 445. • Cf. supra, p. 447» annotai, b.
• Ibid. c. ix, p. 445.
Digitized by
Google
HISTORIEE HIEROS OLIM ITANyE.
579
A deditionem, sub fœdere libertatis et vitae, coactis. Quod obtentum rex ad solum usque
dirui fecit, perspiciens hoc nec sine difficultale magna vel muniri posse vel retineri, nec
sine gravissimo Christianorum nocumento ab hostibus recuperatum possideri. Fertur haec1
olim insignis in Aral) i a civitas exslitisse, Gerasa nuncupata antiquitus, situ loci fortis, lapide
magno et quadro altius fundata et sublimius murata, proxima monti GaJaad, et quondam
B in tribu M anasse instituta. Quod superfuit hujus anni , pace hostium et ubertate glebae
prosperum, Christiani, Deo favente, transegerunt.
A. n
CAPITULUM XXXVI.
Annoa a Nativitate Domini .m.c.xxii. rex a Ptolomaida moto exercitu , Tripolim est pro-
fectus, contemptum et rebellionem debeilaturus Pontii, consulis Tripolitani, repudiantis
régi Jerosolimorum subjici, contra morem patris sui Bertranni, et debito ei bominio fœ-
C derari. Verum, Deo volente, quum cornes, meliore usus consilio, debitam régi subjectio-
nem fecisset, pacati sibi et amici rex et consul sunt effecti. Interea legationem Antiocheno-
rum deferens arcbiepiscopus quidam Tripolim venerat ad regem, succursum flagitans
Antiochenis contra Turcos ferendum, totas circa regiones sine obstaculo dévastantes rursus
longe lateque et occupantes. Quo audito, rex gloriosissimae Crucis dominiez prasentia mu-
D ni tu s, continuo Antiochiam properat, .ccc. secum lectissimos milites ducens et équités
.cccc.2, ceteris ad sua remissis, At vero Turci régis adventu more suo perterriti, Sarda-
nium castrum, quod jam obséderont, relinquunt, ad sua se retrahentes. Rex inde Antio-
chiam, Turci ad incepta recurrunt. Occurrit rursus rex regressis, et nec sic congrediendi
secum gens illa Parthica facultatem praestat occurrenti, more suo semper instabilis; nunc
E dorsum, nunc visum agilius quam opinari possis hostibus obvertens, ut quum eam fugere
putes, recursum repentinum et impetus subitos necesse sit caveas, et* un de te credas vi-
cisse, videre ne vincaris oporteat observare. Ita gens pertida et quietis oranino impatiens,
dum régis et suorum constantiam perviderent, et suam sibi nihil valituram astutiam, tan-
dem ad sua recesserunt, congressum vitantes omnino et victoriam sine sanguine Ghristianis
F relinquentes. Et cui alteri nisi gloriosissimae Cruci Domini nostri Jesu Ghristi talis est as-
sigdanda victoria, in qua nec congredi ausus hostis illaesus superatur, et victor, nullo sui
dispendio victoria potitus, gloriatur? Quis non miretur .x. millia armatorum mille du-
centos timuisse? et vitato congressu ceu victos abscessisse? Proinde servis Crucis absit
gloriari nisi in virtute Crucisb, in cujus cornibus, ut ait Scriptura, crucifixi est abscondita
G virtus; ea videlicet virtus quae sequ enter exprimitur, quum dicitur : « ante faciem ejas ibit mors%
• egredietur Diabolos ante pedes ejusc. » Pedes ejus , bajulos ejus , cultores , praedicatores ejus esse
advertamus, ante quos Diabolum in satellitibus suis egredi et fugere conspicimus, congredi
verentibus et properantibus regredi , ut et (idelibus Grucis liceret cum ipsa Gruce ad sua
reverti. Ita quum usque Tripolim rex Crucem dominicam reduxisset, cum parte exercitus
H eam inde Jérusalem remisit, ipse cum reliquis Antiochiam re versus. Interea Balacd admiratus
quidam, astutia et malignitate nulli secundus, consulem Edessenurn Goscelinum cepit, et
cum eo cognatum ipsius Galerannum, insidiis circumventos, sociis eorum centum militibus
crudehter trucidatis. Reliquum hujus anni spatium, neque Parthia, neque Babilonia Chris-
tianis fecit inquietum , Domino Jesu Christo donante et quietum eum esse , et fruge omni-
J moda satis opimum.
À. 1 122.
1 Hoc. b. — 2 Trecentos. b.
4 Fulcher. Carnot. 1. III, c. xi, p. M7.
fc Cf. Galat. vi, 1 4.
e Habac. m, 5.
4 Fulch. Carnot. I. III , c. xn , p. 448 , annot. c.
73.
Digitized by
Google
580
SECUNDA PARS
CAPITULUM XXXVII.
A. ns3. Annoaab hacarnatione Domini .m.c.xxiii. illa inter imperatorem Àlamannûe Henricum et A
papam Romanum diutius protracta discordia tandem Deo est votante terminata, et regnum
sacerdotio fœderatum, agente papa tune Calixto secundo. Eodem annob, Venetici, numerosa
satis et pulcherrima classe centum videlicet navium praparata, Jérusalem adiré et Christi
Domini vel amplificare ibi nomen et cultum, vel roborare devoverunt; carabos insuper
quam plurimos, et naves onerarias, alias triremos, alias rostratas habentes, in quibus et b
magnae proceritatis ligna posuerunt, construendis ubi opus esset macbinis apta. Inerantc au-
tem navibus ter quina armatorum millia; equi vero non plus quam ,ccc. Itaque praece-
dente quidem anno, de terra sua egressi, in insula Curpbo nuncupata hiemaverunt; isto
autem qui nunc habetur in manibus anno, tandem in Sîria applicuenmt. Quodd priusquam
fieret, contigit et regem Jerosolimorum, insidiis Balac cîrcumventum, abduci captivum, et C
apnd Cartapetam , munitissimum ejusdem Balac castellum in arce ipsius cum Goseelino et
Galeranno repôni diligenter asservandnm1. Que infortanio, «fuid jocundius Sarracenis,
quid Christian» tristius horribîliusque posset evenire, nesckx.Quod postquam Jerosolimis
et circa per totam regionem vulgatumest, convenerunt apud Ptolonaaidam cum patriarcha,
proceres totius Jerosolimorum regni fere omnes, tractaturi inter se in tanto discrimine quid D
facto opus esset. Communi itaque consilio et ascensu elegerunt et decreverunt Cœsare* et
Sidonis principe»» Eustacbiom totiu» regni fore custodem , virum utique strenuum armis,
et moribus honestuo», pollentem consilio, et nobîlitate clarum. Hujus preceptis patriarcha
et popuhis uûversus, omnes totius regni optimales obtemperare decreverunt , quousque
quid de rege fieri dîsposuisset Deus rei exhu pateret. Quvmque eognovissent Babilonios E
Ascalanae terra markpe tfmvenisse, Eustachius dax, et qui cum eo étant, legationem Ve-
netiorum classi obvia m miseront, lembi&agillimis directam, imminens periculum insinuan-
tes eis, etsperatum succursnm obnixiussibi accelerari flagitantes. Intérim6 Babilonii Joppen
classe limita evecti, de navibus cum ragent* strepitu et piratico horrore exsiliunt; aereis
tubis et clamoribus immensis personantes undique et ululantes, circumvalkut urbem, et F
macbinis erectis muros invadunt; tormentis pervalidis saxa jaciunt adeo fortiter, ut ultra
jaetum sagittat torti2 lapides pervolarent, Arabes quoque et jEthiopes, qui plurimi pedites
cod vénérant, grandes in muros impetus dabant; alii tela, alii sagittas, alii saxa civibus de
muro se, pro posse, defendentibus, mger entes. Nihil prorsua intentatum relinquebant bas*
tes, unde obsessos fatigari posse sperarent. Nam et murum plerisque in loci&sufibdere aggre- G
diunttir «iii, dum alii defensores e propugnaculis vel sagittarum imbribus vel turbinibus
lapidun* arcere contendunt. Àt vero cives, quamvis admodum pauci, indefesse impugnantî~
bus obsîstuut , non dîebus neque noctibus e mûris descendentes; sed dum aliis alii imgmgna-
tores succédant, ipsi semper irrequieti defensandis mûris persistant. Mulieres et ipsse viris
desuper laborantibus deorsum collaborant, nunc lapides, nunc tela propugnantibus mi* H
nistrantes, nunc sitîentibus.potum, esurientibus cibum offerentes. Venun Sarraceni, quiun
per dies. v. expugnand» nrbi insist entes, Deo semper suos mirabiliter roborpnte, non puie-
valerent, andito Ghristianorum adventu Joppitis succurrere festinantium, non ausi ibi diu*
tius immofari, se m naves suas reiraxerunt, depositis macbinis et membratim navibus illatis.
De quibus dubhun non est quod expugnarent urbem, si diutius eam impugnare secure po- j
tuissent. Nam murum jam plerisque in locia auffoderant, et propugnaculorum plurima
1 Observandum. b. — 2 Tantù b.
' Fulcher. Carnot. 1. III, c. xm, p. ààS. * Ibid. c. xvi, p. 45o.
k Ibid. c. xiv, p. 449. " IbitLc. xvu, p. 45o.
' Ibid. c. XV, p. 449.
Digitized by
HISTORIEE HIEROSOLIMITANjE. 581
A confracta disjecerant, tortormn fortius illisione saxorum conquassata. ha classe .lxxx.* fere A. 1123.
habente, versus Ascalonam retracta, terrestri praelio se préparant contra venientes adver-
sum se Christianos excipiendo. Nam8 de toto fere Jerosolimorum regno, duce Eustachîo
prsecipiente , jara apud Raroatha , urbem quoodam juxta Diospolim sitam , omnes fere con-
currerant arma ferre valentes Christiani , gloriosa Christi Domini Gruce présente freti ad-
B modum et confortait, illa1 jam* a patriarcha et clero delà ta. Qui autem remanserant Jero-
solimis, jejuniis, vigiliis, orationibus, et9 eleemosynts insiste bant, sibi et fratribus suis in
tanto periculo posrtis propitium fieri Deum enixius flagitantes. Dux et qui secum erant
proceres, primo mane de Ramatha consurgentes, ordinatis per acies agminibus suis, bene-
dictione et absolutione a patriarcha populo data, eaute et ordinate in hostes procédant,
G apud Àiotum , quondam Philistinorum urbem quintam , congregatoe, et bello committendo
se maximo apparatu conglobantes. Sarraceni, more suo, de numéro confidunt; de Crucis
et Crucifixi virtute praesumirat Christian i. Committitur itaque pugna dirissima4, et gladiis
cominus res geritur. Quid pluraP Placuit et hic Christo Domino et suis conferre virtutem,
et inimicis confusionem inferre. Nam, quum milites hostilis exercîtus Christian® militise
D ordineset arma mirarentur, ferocissimos eorum impetus sustinere non ferentes, protinus
in fugam5 versi, pedites suos in campo6 dimiserunt trucidandos; quibus pro libitu percu-
tientium detruncatis, Christiani victoriam sibi cœlitus coUatam çongaudentes, quantum vel
possunt vel audent insequuntur fugientes, prosternentes omnes quos consequi prae valent,
et instantissimi prosternendis incumbentes. Ita .vi. hostium millibus peremptis, reliqui,
E qua vel quo quisque potuit, evaaerunt. Nam .xvi. millia prseliantium convenisse ferebantur,
quum Christiani ad .vin. sint millia aestimati. Fuga et strage hostium parât a, victores ad
castra l«ti redeunt diripienda Christiani, quibus collectis spoliis et numéro et pretio re-
deunt7 ditati opimis, .ccc. camelos et asinos .d. prae se minantes eaptivos. Laudatur a suis
Christus, et Crux magnificatur et Crucifixus, cujus virtute et dignatione redacti ad nihilum
F sunt inimiei. Bellob îsto per omnipotentis Domini voluntatem et gratiam ita peracto, et Do-
minicaOuce Jérusalem, patriarcha reportante, glorifico occurrentis populi processu, in loco
suo reportata, post triduum de Veneticorum classe jocundi sunt rumores subsecuti : quœ
quum Ptolomaidte applicuisset, întimatum est Veneticorum duci Rabilonicam classem ab
Jope revertentem, ei, si cum sua classe occurrere vellet, Deo vol ente, obviam fieri posse,
G et si ita sit voluntas in cœlo, comprehendi. Qui, suorum consilio, confestim classem suam
bifariam divisit, minorem ejus partem versus Joppen festinanter du cens, alteram sequi a
longe prœcipien*; callens videlicet îgnaros ita in bellum et in periculum protrahi posse
Sarracenos. Necfefellit eaUentem opinio. Nam Sarraceni per mare vagantes, explorantes-
que si qua forte peregrinantium m Jérusalem occupare possent navigia, quum .xvni. naves>
H de classe Venetica prospicereot appropinquantes, occurrunt lœti, et more suo tubis seras
clangentibus perstrepunt, grande sibi promitteotes, tanquam de jam comprehensis tôt
navibus, emokunentum. Venetici pavitare se et veile nec posse fugere simulantes, ad hoc
sotum bellum différant, ut, aociis supervenientibus, felicius pugnent. Quos quum propin-
quaates etiam Sarraceni cernèrent, veli» et remis latius aequora prosulcantes, qui se prius
j ad prœdam cohortantes alter alterum praecurrere nitebantur, jam se tantum propinquasse
cœperunt pœnitere, quum neque fugere jam possent, nec auderent pugnare. Ita Venetici , de
victoria securi, m Sarracenorum classem irruunt; exsangues jam prae pavore, et dissolutos
Sarracenos aggrediuntur audacter, et naves eorum celeriter ingrediuntur, omnes in guis
navibus, ac si in agris messem, detruncantes. Incredibile fortassis videatur 8 dicta quod ibi
K factura fuisse fertur mirabile: occisorum sanguine usque occidentium tibias extradante,
navium tabulatus plenos omnes homiisse; denique pereinptorum corporibus in mare praeci-
pitatis, tantus ex eis fertur fluxisse sanguis, ut totum, usque ad quatuor fere millia paseuum ,
1 Illo. a. — 2 Autem. b. — » 3 Om. et*. — 4 Durksima. b. 5 Om. in fugam b. — 6 Campo* t. —
7 Om. diripienda Christiani pretio redeunt b. — 8 Judicatur. b.
• Fulcher. Carnot. 1. III, c. xvm, p. àbi. — k lbid. c. xix-xx, p. 45a.
Digitized by
Google
582 SECUNDA PARS
. na3. mare videretur rubuisse. Ita deletis omnibus qui navibus inerant hostibus, naves omnes, a
cum omnibus vel armis vel opibus, a Veneticis captae sunt et detentae. Inde usque Ascalo-
nam percurrentes, alias quoque .x. naves comprehenderunt diversis victualibus onustas, lig-
nis quoque mira proceritate directis ad machinas componendas praeparatis; alias etiam
naves ad littus usque fugitivas ignibus injectis incenderunt; alias, funibus praecisis , secum
Ptolomaidam reduxerunt. Itaa, qui terra manque convenerant perdere Christianos Sarra- b
ceni, terra marique, sub eodem tempore, fere omnes periere. Imbelles putabant esse, quos
regem sciebant non habere. Probaverunt eos sine rege non esse, quibus Christum regem
experti sunt non déesse. Tenebant quidem in vinculis regem Balduinum; sed liberatorem
Christianorum experti sunt semper esse Christum. Qui , ut se etiam impiis 1 probaret re-
gem esse regum, ipsum quoque regem Balduinum eodem anno, mirabiliter dignatus est c
et2 de vinculis liberare, et regno suo potenter restituere liberatum : Eustachio duce per
idem tempus defuncto, et Guillelmo de Buris ad regni tutelam ei substitulob.
CAPITULUM XXXVIII.
Verumc liberatio régis, et eorum qui cum eo captivi tenebantur Goscelini et Galeranni,
quo ordine evenerit, quia satis jocunda videtur esse narratio, nec prolixa videri débet nec
onerosa. Fuerunt in Edessa urbe .l.s strenuissimi viri, qui divina, ut credendum arbitror, D
inspiratione permoti, posuerunt animas suas in manibus suis, et de captivorum régis et
comitum liberatione fortissimum inter se inierunt consilium. Nam fœderati inter se Car-
tapetam usque pervenerunt, habitu pauperrimo contecti, simidque mercibus quibusdam
vilissimis sarcinati, quas quum se vénales convectare praemonstrarent, castrum totumper-
ambulantes, explorabant diligentissime quonam aditu ad carcerem possent pervenire, in- E
teriore castelli munitione cum ipsa arce prius, si forte possent, occupata. Cujus custodes
quum prope portam invenissent lud entes, ingressi sunt alter post alterum, tanquam de
facta sibi a castrensibus injuria querimoniam ad magistratum déférentes. Ubi quum pri-
mum custodum, lacrimabili conquestione , in se fecissent intentum, eductis subito de sub
semicinciis suis pugionibus occultis, ipsum dicto citius necaverunt. Dehinc arreptis, quas F
ibi invenerunt, lanceis, omnes qui cum ipso erant peremerunt. Attollitur clamor ingens,
et per totum etiam exterius castrum simul omnes perturbantur. Quicumque , exploraturi
clamoris causam, ingressi fuissent, ante perimebantur quam quidnam esset dinoscere
possent. Ita centum de Turcis ibi fenmtur necati. Claudunt deinde .l.4 illi confestim
portas, et carcere fracto regem cum comitibus educunt. Inde scalis erectis, mûri conscen- G
dunt fastigium, et in summa arce vexillum Christianorum exaltantes, suum esse castrum
exclamant. Conveniunt finitimi cum castrensibus undique Turci, et interius illud cum arce
castrum obsidentes, intus conclusos asservant sollicite, ne quis eorum posset exire. Con-
clusid tamen, rex et sui, de liberanda vita sua consultant inter se, nimis anxii. Quorum
Goscelinus, sicut erat vir cordatissimus, paratum se dicit esse, pro communi periculo, H
proprio5 se discrimini exponere : « Cum tribus solummodo viris exibo, inquit, si hoc vobis
« complaceat, o viri fortes et proceres inclyti; et, si is qui cœpit cooperari nobis liberan-
« dis voluerit misericors Dominus, Edessam vadam, et inde Antiochiam, vel etiam Jero-
• solimam, Deo volente, pergam, succursum vobis, quam citius potero, et quœsiturus
« simul et adducturus. » Collaudant cuncti propositum viri. Nec mora, consul cum tribus J
1 Improbis. b. — 2 Om. et b. — 3 Om. .l. b. — 4 Om. .l. b. — 5 Proposito. b.
• Fnlcher. CarnoL 1. III, c. xxi, p. 453. e Ibid. c. xxm, p. 454.
k Ibid. c. xxii, p. 454- d Ibid. c. xxiv, p. 455.
Digitized by
HISTORIEE HIEROSOLIMITANjë. 583
A delectis comitibus, nocturnus simul et furtîvus viator, egreditur caute; èt hostiles amodias A. m3.
transgrediens, unum de suis ad regem, sicut simul condixerant1, eadem via rchiittit, libe-
rum sibi, miserante Deo, patuisse iter signifions. Latitant diebus, et noctibus per dévia
properant; tandemque ad Eufratem perveniunt Navigiutn non habentes, natandô transeunt,
consuli natatus ignaro, duobus utribus secum ad hoc delatis, impietis veûto atque suppo^
B sitis. Ita transraisso flumine, jejuni et sitibundi properant. Tandem Armeniorum fines in-
gressi, victum sibi quœritare nec sic audent, eliam Christianos illos habentes ptoditionis
siispectos; ideoque et videri pavitantes etagnosci. In lantispositi malis, solum sperab&it,
hocque sibi afifore prëcabântur divinœ pietatis auxilium. Confectus Tamis atque itineris lâ-
bore consul, dum sub arbore nuce pausaret, obdormit vepribus et foliis contectus. Procès
C serat intérim unus de comitibus consulis, sicubi quid victus invenire praevaleret circurti-
spectans. Occurrit rusticus quidam Armenius, et rogatus caricas cum pauxillo2 panis latitanti
sub nuce consuli dum offerret, agnoscens eum : ■ Ave, inquit, domne Gosceline, ave consul
« nobilissimc, et tuis desiderantissime princeps. Quid hic agis? cur non properanter venis? »
Neganti se Goscelinum esse, et adhuc occultare volenti : • Ne timeas, rusticus inquit, do-
D • mine consul; nec9 me, te bene cognoscentem, suspectum habeas. Ita me salvet Domintis,
« quo modo salutis tibi, pro posse, cooperator, si jubés, existam. » — * Age, ait consul,
« o liberalissimae mentis homo, miserere mei, per illam quam Christo debes fidem et dilec-
«tionem te obsecro; nec me cuiquam malivolorum meorum detegas, quœso; sed si quid
• volueris accepturus mercedis, usque Torvexel castellum meum me rogo perducito dâl-
E « vum. » Etille : « Uxofem, inquit, habens et filiam infantulam, me cumillistuae fidèi etlibe-
« ralitati amodo coramitto; animam meam animas tus, nobilissime vir atque pfudentissime,
« commendo; et patria et terra mea, si jubés, pro te exibo libenter, duosquos habeo germa-
« nos una mecum adducens, et te cum eis, quo malueris, deducens. • Quid multa? cucurrit
rusticus et cum suis omnibus festinantius rediit. Imponitur consul rustici asellee, et infan-
F tulse, rustici filiae, gerulus efficitur. Plorat infantida, in sinu consulis locata, et geruhltn su a m
assiduis fatigat vagitibus. Tolérât et hoc tœdium vir prudens, altiore consilio circumseptus;
videlicet ut nihil minus quam consul esse taliter gestatus, talisque gerulus occursantibus
viatoribus crederetur. Tali comitatu cornes deductus, tandem castellum suum Torvexel
ingreditur. Laeta fuit satis talium hospitum susceptio. Gaudent cuncti, simul omnes laetan-
G tur. Exsultat uxora, familia tota congratula tur, fit rursus consul, qui fuerat exsul; consolatus
a suis, qui ab alienis fuerat desolatus; rursusquc jam et consolator suorum, et alienorum
desolator futurus. Remuneratur condigna mercede consulis conviator rusticus, et de pau-
pere colono dives decilrio efficitur. Liberatus itaque ab exsilio consul, de captivis liberàû-
dis, rege videlicet et suis, sollicitus satis et anxiua, contendit Antiochiam, et inde JerU-
H solimam percurrit; débitas liberatori suo laudefe inibi persôlvens, Christo suas in monte
Calvariae compedes offerens ibidem suspendeadas 4, et alias ejusdem ponderis argenteas,
pro munere, consecratas adjungens. Tractât cum optimatibus regni de providenda liber**
tione régi, et de accelerartdo ei succursu quoscunque pravalet cohortatur. Contràhittir
undecunque Christianorum exercitus, et Tripolim undique convenitur, ut indô Càrtdpétaiïi*,
j quo rex cUm suis tenebatur clausus* coactis omnibus copiis contendatur, Cruce dotitiûicd
a patriarcha et clero Tripolim jam delà ta. Indeb Antiochiam festinat, qui apud Tripôlirti
congregatus fuerat Christi exercitus. Ibique Antiochenorum copiis secum assumptis, ToîV
vexel usque perveniunt. Ubi quum profectionem per Armeniam pararent, tristi rumore
subito percelluntur, regem rursus cum ea qua obàesSus tenebatur munitione a fialac cap*
K tum esse audientes* De régis itaque dedperantes liberatione, succursum quetti ei fferre
satagebant penitus omittunt, et ad incursandam urbem Caliptum, ne inanes redireùt,
consilium transférant. Per cujus suburbana vastantes omnia , et quaecunque invenire potue-
1 Contradixerant. b. — 2 Paxillo. a. b. — 3 Ne. b. — 4 Suspensas. b. — 5 Carpetam. b.
• Elizabeth de Monte-Letherici (gai lice Montlhéry). (Cf. supra, p. 457, annot. b.) — b Fulcher. Carnol. 1. Ilf ,
c. xxv, p. 4r>7-
Digitized by
Google
584 SECUNDA PARS
A. na3. runt diripientes, Ptolomaidam usque remeavcrunt, Joscelino consule Antiochiam cum suis a
redeunte. Transmisso Jordane Jerosolimitae, regionem monti Galaad et Arabiae confinem
percurrentes, regionis, quibus improvisi ad vénérant, accolas diripiunt; captivos quamplu-
rimos de utroque sexu, cum ingentî camelorum atque ovium praeda, Tiberiadara, et inde
Jerosolimam redeuntes, sccum adducunt, Cruce dominica in loco suo decenter recollo-
cata1. Superest jam ut de rege, et eis qui cum eo clausi remaàserant, quomodo eis intérim B
contigerit, explicetur. Quuma enim Balac regem , quem Cartapete vinctum cum reliquis con-
captivis dimiserat, turrem suam, ut supra relatum est, occupasse cognovisset, et Josceli-
num consulem evasisse, somniumb, quo aliquando videra t a Joscelino sibi oculos erui,
secum repu tans, anxius ni mis et iratus, Cartapetam cum quanto poterat exercitu accurrit,
quibuscunque praevalet modis de recuperando praedio suo pertentans. Et quidem, primo C
blande regem alloquitur, de vita et libertate, de salvo etiam usque Edessam et Antiochiam
deductu fidem illi facere et dare obsides pollicetur, tantum ut suum sibi restituatur2
praesidium. Cui quum rex acquiescere nollet, vel de fide Balac dubius, vel de accelerando
sibi per Joscelinum succursu nimis securus, efferatus animo Balac, ad callida, more suo,
convertitur machinamenta ; rupem, supra quam castrum eratsitum, suffodi faciens, et sti- D
pitibus validis mûri fundamenta suspend i, ac demum illata copiosiore materia ignem im-
mitti; quo fulcimentis omnibus exesis, rupes repente vasto hiatu subsedit, et una de tur-
ribus, mûri cedente fundamento, cum horrisono fragore decidens, regem, et omnes qui
cum eo erant, stupore simul et terrore nimio concussit. Ita non solum libéra tionis sed
etiam vite rex et sui omni spe amissa, Balac se cum ea, cui inerant, altiore turre dedi- E
dere, nihil nisi supplicium exspectantes. Régi tamen vitam Balac induisit, et cum eo cuidam
nepoti suo et Galeranno3; eos autem qui régi adjumento fuerant, alios quidem suspendit
patibulis, alios decorians vivos, crudele suis spectaculum fecit, reliquis gladio trucidatis.
Regem denique de castro ejectum, Carram usque, cum tribus tantum de suis, abduci
praecepit. F
CAPITULUM XXXIX.
A. na4. Hisc circa regem ita gestis, anno a Nativitate Salvatoris M0.c0.xx0.ii!i°, dux Venetiorum
cum Jerosolimitis, dominici Natalis solemnitate apud Bethlehem4, fidelium more, celebrata,
se cum omnibus copiis suis Tyrum vel Ascalonam, post Epiphaniam, obsessum ire, com-
muni juramento confirmant, Venetici quidem, ex more, cum classe sua per mare, Jeroso-
limite vero cum toto tam equestri exercitu quam pedestri a terra id fieri disponentes. G
Quibus quia et militia pauca erat, et pecunia rara, patriarcha et clerus pretiosiora Jero-
solimitanœ ecclesiae oppignorare compulsi sunt ornamenta, militiae et clientèle gratiacon-
ducendae. Itad praeparatus pecuniis, et armis instructus diligenter uterque exercitu s, conve-
nerunt Ptolomaidae, et inde5 librato diligentius consilio, Tyrum potius adiré delegerunt,
faciliorem ejus expugnationem fore arbitrantes. Obsideturc itaque civitas et de proximo H
undique angustatur, quae divitiarum opulentia et maris praesidio circumfulta, nec dominari
consueverat unquam, nec expugnari. Intereaf Ascalonitae, comperto Christiani exe^citus
abscessu longiore, solita protervia ebullientes, Jerusolimam accurrunt, urbem se etiam
obsidere posse putantes. Quorum de spécula adventu praecognito, Franci et Siri, qui ad
urbis custodiam fuerant relicti, accurrentibus occurrunt audacter; eorumque petulantiam J
1 Recolata. b. — 2 Restituât b. — 3 Galerrano. b. — 4 Belleem. a. — 5 IbL b.
• Cf. Fulcher. Camot 1. III, c. xxvi, p. 458. * Ibid. c. xxviu, p. 45g.
k Ibii. c. xxiv. p. 455, c. • Ibid. c. xxix, p. 46o.
• Ibii. c. xxvii, p. 45g. ' Ibid. c. xxxmt p. 464.
Digitized by
Goog
HISTORIEE HIEROSOLIMITANjE. 585
A acri satis certamine excipiunt. Coguntur de propriis corporibus tuendis Sarraceni tractare, A. 112/1.
qui etiam urbis muros, vacuos defensore, praeoccupare se posse frustra praesumpserant.
Committitur pugna tribus fere horis acerrima, ex eo potissimum miranda, quod paucis-
simi plurimis adeo pertinaciter obsisterent in campo, nullius munifionis adjuti prœsidio,
ut, non dico cedere loco cogi possent, sed etiam in fugam agere confertissimos hostium
B cuneos praevalerent. Quis non hoc divinœ virtutis opus animadvertat esse, gentem et locum
sanctum, ab profana impiorum cervicositate, manifeste defendentis? Ita semel disgregati
Àscalonitae ultra se non potuerunt in aciem regregare, adeo praecipiti fuga ruentes ut
suspicionem fecerint insequentibus, quod forte in praeparatas vellent inducere insidias,
dum fugiunt se fugantes. Qua vel suspicione vel cautela revocati, dato restandi signo, ad
C praedam se converterunt diripiendam Christiani, ei cujus gratis protectione vicissent,
Christo Domino, débita gratiarum vota persolventes. Quibus hoc solum videretur magnum,
si in tanto discrimine non periissent, laelabantur se praeter spem etiam victores revertisse,
ut protectorem et salvatorem suum in omnibus agnoscerent esse Christum. Compulsi sunt
hoc ipsum confiteri etiam Ascalonitae, propria confusione ammoniti, victos se stupentes,
D et fugatos ab eis quos, non dico procedere in pugnam, sed nec aperire os audere praesump-
serant et gannire. Quorum ne quid deesset confusioni, late patentes campos mortuis
reliquerunt opertos; alii quamplures ad mortem vulnerati, aut in via semineces ruebant
morituri, aut vix sua subire poterant mœnia moribundi. Evasissent plane pauci, nisi per-
sequentes, ut dictum est, insidiarum revocasset suspicio.
HACTENUS MANUSCHIPTUS NOSTER1:
1 Hanc clausulam addil h.
m. 74
Digitized by
I
Digitized by
Google
VIII
GESTA TANCREDI
IN
EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA
AUCTORE RADULFO CADOMENSI
EJUS FAMILIARI
74.
Digitized by
Google
INDEX CODICIS ET LIBRORUM
OUIBUS USI SUNT EDITORES.
À. Codex ms. 53 73 Bruxellensis, ol. Gemblacensis, qui xn° saeculo exaratus videlur.
B. Editio Marteniana. (Thésaurus Anecdotorum, t. III, p. 107.)
C. Editio Muratoriana. (Scriptores Rerum ItaUcarum, t. V, p. 181.)
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM'.
Prafatio.
Incipit Tancredus Radulfi.
I. Tancredi parentes; Tancredus ad bellum sacrum se disponit. ••
II. Boamundi elogium.
in. Cum Boamundo fœdus init Tancredus.
IV. Tancredus fluvium Bardai cum suis trajicit; Graecos superat.
V. Partem exercitus Boamundi ,quae nondum flumen transmisera 1 , aggrediuntur Graeci.
VI. Graecos in flumen insiliens Tancredus fugat.
VII. Tancredi Victoria praedicatur.
VIII. Alexio imperatori Boamundi et Tancredi adventus et Victoria nuntiantur.
IX. Alexii ad Boamundum epistola.
X. Boamundus, promissis Alexii seductus, ei praestat hominium coactus.
XI. Boamundi casum occulte gémit Tancredus.
XII. Tancredus ad Alexium fugit accedere.
XIII. Tancredus Boamundo legatos mittit.
XIV. De obsidionc Nicaese, et primo de ducibus obsidentibus; Godefridus Bullio.
XV. Robertus Normanniae cornes, Boamundus, Hugo Magnus, Stephanus cornes Blesensis,
Robertus Flandrite cornes, Raimundus cornes Sancti iEgidii, duces expeditionis
recensentur.
XVI. Urbs circumdatur; Tancredus primus omnium Turcum occidit, alios fugat.
XVII. Urbs redditur; Alexio sistitur Tancredus; verba Tancredi ad imperatorem.
XVIII. Tancredus Alexii petit tentorium. Indignatur imperator.
XIX. Ex imperatoris manibus se eripiunt Tancredus et Boamundus.
XX. Exercitus Christianorum in bivio dividitur.
XXI. In mutuo occursu acies Latinae et Barbarae concurrunt ad arma.
XXII. Christiani in fugam vertuntur. Robertus, cornes Normanniae, animos colligit.
XXIII. Magna fideiium strages.
XXIV. Acriter resistit Tancredus.
XXV. Viriliter pugnat et Tancredi frater Willelmus. Hostes cadunt.
XXVI. Cadit Willelmus.
XXVII. Hugo Magnus instat.
XXVIII. Hugo Turcos fugat.
XXIX. Cum Hugone Turcos fugat Robertus , cornes Flandriae.
XXX. Godefridus in hostes mit.
XXXI. Godefridus aggere potitur, fugientes insequitur. Mons vicinus hosti favet.
XXXII. Hugo Magnus subvenit duci et cum Raimundo comité montem superat. Terror invadit
Turcos.
XXXIII. Duces, hoste disperso, versus Antiochiam metantur. Tancredi audacia.
XXXIV. Tancredus Tarsum obsidet. Insidias parât.
XXXV. Tancredus hostes caedit et fugat.
' Tilulos singulorum capilum, quos Edm. Martene, magine paginarum adscrîpserat, in unum indicem, pau-
lametsi desint in codice, propter lectoris commodum in cis mutatis, collegimus.
Digitized by
590
INDEX CAPITULORUM.
XXXVI. Urbem aggreditur Tancredus.
XXXVII. Inopinato adventu Balduini Tancredus terretur. Balduini elogium.
XXXVIII. Balduini injustitia erga Tancredum.
XXXIX. ïancredo nihilominus feciales mittuntur de urbis deditione.
XL. Ursini industria; cujus hic narratur historia.
XLI. Cives Tancreduip conveijiuut.
XLII. Recedit Balduinus. Qui suburbana metatus castra pacem petit. A Tancredo pacem
obtinet et commercium.
XLIII. Pax frangitur. Singularia certamina.
XLIV. Pax renovatur.
XLV. Artasium venit Tancredus , Balduinum ab Antiochenis circumventum libérât. Artasium
ab hoste impugnatur.
XLVI. Mars favet Turco.
XLV1I. Balduino Artasium committitur.
XLVIII. Obsidetur Antiochia , cujus situs describitur.
XLIX. Ordo obsidcntium.
L. Difticultas obsidionis.
LI. Tancredus septingentos Turcos ad predandum egressos delet.
LU. Singulari certamine Tancredus très Turcos occidit.
LIII. Ghristianorum patientia in dura hac et longa obsidione.
L1V. Graves obsidentium angustiœ.
LV. Mira Christianorum fiducia.
LVI. Hostes aggrediuntur pauci, et fugant.
LVII. Patria auctoris hujus historiée. Famés in urbe.
LVIU. Multi duces ab obsidione recesserunt.
LIX. Obsidentium ducum stationes.
LX. Gravis in exercitu famés.
LXI. Provincialium mores.
LXII. Gassiani erga Armenum duritia.
LX1II. Proditur civitas.
LXIV. Boamundus episcopo Podiensi rem nuntiat. Oratio Podiensis episcopi ad milites.
LXV. Principatus urbis ei promittitur per quem in ipsam futurus est aditus.
LXVI. Traditur civitas.
LXVII. Cœdes civium.
LXVIII. Princeps Antiochiœ Gassianus fuga sibi consulit.
LXIX. A rustico Gassianus occiditur.
LXX. Tancredus hujusce expeditionis se conscium non fuisse conqueritur.
LXXI. Gasus mirabilis.
LXXII. Ghristiani urbe potiti ab infidelibus innumeris obsidentur.
LXXIII. Obsessi dira famé affliguntur.
LXXIV. Resistunt et propugnacula instruunt.
LXXV. Dum indulgent somno, hostis instat.
LXX VI. Robertus urbem incendit, ut milites ad arma properent.
LXXVII. Templa et palatia ignis consumit.
LXX VIII. Servatis mûris, instat nihilominus hostis.
LXXIX. Obsessos famés urgens ab urbe nobiles quosdam exire compellit.
LXXX. Obsessi letiferis cibis utuntur.
LXXXI. Singulare certamen ore Pétri Eremitae petunt a Persis.
LXXXII. Persarum responsio.
LXXXHI. Fidèles irruptionem meditantur.
LXXXIV. Irruqpt in hostem.
LXXXV. Ordo ducum in aggressione hostium.
LXXXVI. Terror Persas invadit.
LXXXVII. Deeodem.
LXXXVI1I. Territi fugantur Turci.
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM.
591
LXXXIX. Anceps pugna.
XC. Prœvalent Christiani.
XCI. Victos Tancredus insequitur; eorum miram stragem facit.
XCII. De eodem.
XC1II. Artasium castrum redditur.
XCIV. Podiensis episcopi morientis verba ad exercitum.
XCV. Ejus epitaphium.
XGVI. Tancredus cum Normanniae et Provincial comitibus Marra m obsidet.
XCVlf. Famés horribilis in castris fidelium.
XCV1II. Discordia inter Tancredum et Raimundum.
XCIX. Discordke origo.
G. Commentum de lancea Domini.
CI. De eodem.
Cil. Roamundus faiiaciam suspicatur in laneca.
GUI. Roamundus Raimundo displicet.
CIV. Marra capitur.
CV. Arcœ obsidentur.
CVL Mirabilis Visio Anselli, proximae mortis praesaga.
CVII. Oppidani Arcarum acriter resistunt.
GVI1I. Probatione ignis impostura de lancea declaratur.
CIX. De eodem.
CX. Proponitur fabricanda aurea Salvatoris imago.
CXI. Jérusalem pergit exercitus.
CXII. Tancredus solus e monte Olivarum urbem considérât.
CXIII. Tancredo occurrit eremita.
CXIV. Irtuentes ab urbe milites solus fundit Tancredus.
CXV. Descriptio civitatis.
CXVI. Dispositio exercitus.
CXVII. Roamundus abest, et nlii duces.
CXVIII. Aptantur machinée.
CXIX. Murus conscenditur.
CXX. Ligna obsidioni apta frustra quaesita quasi divinitus reperiuntur.
CXXI. Robertus Flandrigcna opificum tutor constituitur.
CXXIL De eodem.
CXXI1I. Dira obsidentium famés. Machina? aptatae et mœnibus admotae.
CXXIV. Aries impellit turres.
CXXV. Machinarum eflectus artibus eludunt obsessi.
CXXVI. Rernardus Sancli Valerici, Lelholdus et Engelbertus muros subeunt.
CXXVII. Urbs capitur.
CXXVni. Tancredus.
CXX1X. Tancredus Templum spoliât.
CXXX. Spolia Tancredus distribuit militia?.
CXXX1. Hostes fundit Tancredus.
CXXXII. Urbis populatio. Hostes victi animos colligunt.
CXXXIII. Anceps pugna, fugantur fidèles. Ebrardus Pusiatensis fugatos revocat.
CXXXIV. Horrenda infidelium strages.
CXXXV. Tancredus invidentiam incurrit Arnulfi. Arnulfi adversus Tancredum ad proceres
oratio.
CXXXVI. Respondet Tancredus.
CXXXVII. Sententia procerum.
CXXXV11I. Franci sub Ascalone victores.
CXXXIX. Tancredus oppidum Rezan munit.
CXL. Roamundus et Ralduinus Jérusalem pergunt.
CXLI. Urbem Melitaniam ab obsidione libérât Roamundus. Praelio commisso, a Turcis captus
abducitur.
Digitized by
Google
592
INDEX CAPITULORUM.
C\\ ÎI
(~lnA t*irî f\î rporic onililQ
uUUcII IUI Icgld UJJllllo.
C\\ ÏI1
VjALjIII.
Ralrlnirmc cuppprlît f^nnpfîrînn in vpornn Tpm^nivmitano ÀnHftpni^p <%iiiiirîtiiï* Tan-
jL/ttiuuiiiUd sucisCUii vjuucii iuu 111 iccciiu « ci v/dvii y ixinctiii/* xiiiiiutiiici juiui/iiui i au**
rrpniK nnî Vf q m î çfrîi m Ananam pt TflFSiim çini ^iiniipît
ti cuuj, km lu îTiaiiusii dut | iiuaiiduJ cl laijuiu oiui oiiuiiviii
CXLIV.
Laodiceam expugnat Tancrediis.
CXLV.
Raimundus comes Tripolim obsidet. Auxilium ab imperatore deposcit. Gaptus Antio-
rhiam runn onihus ducitur.
vlliaill viUIIJ UUJUUO UUvIlUI •
T annippa onnn pf qpitiiq pynnornsitn panifiiT*
Iwal/UlLCa ClIlIJU Cl CAUUfeîlJcIla CcllJlllIJ •
CXLVII
KJJXL4 T II»
Ârphipnîçpnniiq \fpnïn1îinpn<ii*ç piim pnmîtp Pîpfavîpnçï 9 iDanismann cimprafiir Rprlî
ill ClllCLJlddPLS Uo If JCU1V/1CIHC1I313 l/UUl CUlllllVs i 11^ Kl V 1C1131 n l^u 11191110111 allUCI ulUI . llCUl*"
mîliiT* ri/>i)miinnii*«
111 1 1 111 ISUuLllUlllllla.
CXLVIII
KJJ\a~i V 111»
r\Piiiim mnvftnt Accvîmi K.rlPQCîinn Pii*Piim/iont PriPlinin PAmmittîhir
AJCA1UU1 UllSVClll /lSaylll, JJJV1C9901U1 UI CUIlJÎJalf l« 1 IcCllUlII CUlllUllllllUI •
CXL1X.
flîintîviiç /iiipitiir RîiIniiiniiQ pf Rpnpnîptn* nrpnîpnîçpnmm mil il T'anprprlr* lîKorof
VJailllVllS UULllUl JLsalll Ulll Ua f Cl LICI1CU1LIU9 Cil C1I1CLJ19vjULJ110 f vlul Cl JLalJl/ICUU J | JjcI allli.
CL
flnrîçtiîini fiioram piinîiirit
VJiii ia nain lUcaiii tauiuiiii
bervanda datur Edessa Tancredo. Hostes. captis vicinis oppidis, Artasium ingre-
diuntur.
CLII.
Boamundus rcvocat Tancredum.
CLiir.
Boamundus, relicta Tancredo Antiochia, omnibus destituta, transfretat.
CL1V.
De eodem.
CLV.
Artasio Raduanum expellit Tancredus.
CLVI.
Antiochiam Tancredus victor revertitur.
CLVII.
Summa Laodicensium nécessitas.
Digitized by
Google
D. EDMUNDI MARTENE ET D. URSINI DURAND
ADMONITIO PRiEVIA*.
Chronici Siciliae appendix est sequens Tancredi historia. Rogerii enim illius
egregii bellatoris agnomine Wiscardi, qui Siculara gentem a Saracenorum jugo
vindicavit, cognatus erat Tancredus, et sub Boamundo, Rogerii ejusdem filio, in
expeditione Jerosolymitana « quasi dux sub rege, et secundus ab eo militavitb. »
Quamvis autem non omnem vitae seriem, sed ea solum haec historia complec-
tatur quae sub tanto principe quinque annorum spatio dux ille inclytus praeclare
gessit, magnum et insigne est virtutis illius monumentum, ipsumque ut maxi-
mum aetatis suae ducem extremae posteritati commendabit Haec ipsum ostendet
in recuperatione Terrae sanctae plurimum et féliciter insudasse, ceterisque Chris-
tiani exercitus ducibus, quos adeo praedicavit antiquitas, longe ipsum praesti-
tisse, et de vindicata Ecclesiae Palaestina eamdem ferme laudem, quam de Sicilia
Rogerius Wiscardi promeritum fuisse. Istud porro testantur quae Nicaeae, quae
Tarsi et Mamistrae dum expugnarentur, quae Àntiochiae ante et post expugnatio-
nem omnium molestissimam , quae Jerosolymis, quae in transfretatione fluvii Bar-
dai, quae coram Alexio imperatore, quae tandem ubique legitur gessisse : nec enim
* Hœc praefatio, libro jam excuso, in al tenu s prafa- riore oraissa, retinuere; cjuapropter eam in infima pa-
iionis locum ab ediloribus subdita fuit et a L. A. Mu- ginœ parte exhibera us.
ratorio [Scriptor. rer. Italie, t. V,p. 281) repelita. Quam fc Cf. infra, cap. m , p. 607 A.
praus ediderant auctores nonnulla exemplaria, poste-
Sacram* belli Jerosolymitani expeditionem , quam olim in celeberrimo prœsulum con-
ventu indixit Urbanus papa secundus, et varios ejusdem belli eventus quotquot scripserunt
auctores coaevi, in hoc fere omnes videntur convenisse, et simul, ut ita dicam, conspirasse,
ut dum res ab inclytis ejusdem expeditionis ducibus praeclare gestas perstringerent, unus-
quisque eorum in id totus incumberet, ut illius maxime principis quem vel sequeretur,
vel cujus esset in comitatu, autcui alio quovismodo magis esset devinctus, egregios mo-
res, religionem, animum, victorias accurate describeret, et fusiori stylo prosequeretur.
Quod quidem necinconsulto, nec sine fructu ab iis susceptum esse experimento didicimus;
sic enim praestantissimorum famam virorum, quae ipsa est virtutis merces, seternse mémorise
consecrarunt, et multorum eventuum quorum adeo esset descriptio difficilis, et ob mul-
tarum diversitatem nationum in idem concurrentium nimium intricata, certam, accuratam,
exploratam, et suis omnibus numeris absolutam relationem et historiam reliquerunt.
Hinc factum est ut singulorum narrationibus varias rerum circumstantias indagantes,
non uni solum principi, uti saepius contigit, felices armorum successus, singulares urbium
expugnationes, praecipuos certaminum exitus, victorias, triumphos, sed sua cuique gloria ,
" Thes. Anecdot. t. III, p. 107 et seq.
m. 75
Digitized by Google
594 D. EDMUNDI MARTENE ET D. URSINI DURAND
quidquam hoc bello susceptum , nisi levé illud sit, et féliciter consummatum fuit,
in quo praeclara virtutis eximiae, singularis sapientiae et consilii specimina Tan-
credus non dederit.
lis igitur omnibus enarraridis totus incumbit hujus auctor historiœ, nec aliud
sibi proposuisse hac sua lucubratione asserit expresse, articulo lui, his verbis :
« Celebret suos Normannia Robertos, reliquos duces Occidens reliquus, mihi unus
« Marchisides sufficit, cui non sufficio vel totus. »
Quisnam vero is auctor fuerit, qua ex gente, quave aetate vixerit, nomen, in-
genium, vitse institutum, operae pretium est ipsius historia investigare : nec enim
parum ad ejusdem historiée coramendationem conferre haec possunt. Nomen ipsi
Radulfo fuisse prima haec inscriptio prodit Tancredus Radulfi; patriam vero Nor-
manniam ex articulo lvii colligimus, ubi Antiochenam describens expugnatio-
nem, quae inchoata anno 1097 producta in integrum annum fuit, haec de se quasi
obiter dicit : « Signum illud, quum adhuc in paterna domo Cadumi adolescen-
te tulus degerem, nondum mihi visa, seu nota nisi nomine tenus Antiochia, sed
« nec Roma. »
Natus igitur Cadomi est anno mlxxx, eadem vero in urbe educatus, et a te-
neris sub celeberrimo illo Arnulpho, qui comitis Normanniae capellanus in bello
sacro erat, et per obitum Adhemari Podiensis episcopi, Christiano praepositus
exercitui, Jerosolymitanam sedem sortitus est, operam et studium impendit opti-
suum jus tribuatur, et certum de quovis principe judicium proferri possit , quod nullus
unquam esset consecutus, si singula recensere, omiya excurrere, de quovis disserere in
tanta rerum varietate singuii scriptores voiuissent.
Minus igitur, minus convenienter, et contra ipsorum mentem auctorum et consilium,
hujusmodi relationes sub communi seu Belli sacri seu Historiée Jerosolymitanœ titulo in
lucem quotidie prodeunt, quae magis ipsius deberent nomine principis insigniri, cujus
virtutes et praeclara facinora ex auctoris instituto prae se ferunt.
Suam certe historiam inscribi noluit Betlum Jerosolymitanum Raymundus de Agiles,
capellanus comitis Tholosani, qui in epistola ad episcopum Vivariensem, suum ita pro-
positum declaravit* : «Taediosum, ait, nobis ad scribendum de singulis fuit; quapropter
« dimissis aliis, de comité Sancti iEgidii et episcopo Podiensi et exercitu eorum scribere
«curamus. » Nec Fulcherius Carnotensis, capellanus Balduini, fratris Godefridi ducis, de
quo haec refert Guillelmus Malmesburiensisb : «Balduini actus intégra et brevi veritate
• apponentur fidei soliditate accommodata dictis Fulcherii Carnotensis, qui capellanus ipsius
« aliquanta de ipso scripsit. » Et auctor Chronici Belgici apud Pistorium0: « Cujus [Balduini
« régis) 1 ait, actus scripsit ex parte Fulcherius Carnotensis, capellanus ejusdem. »
Eadem nos causa impulit ut sequenti operi tituium faceremus Gesla Tancredi, idque
ad mentem auctoris, qui ipsi alium non praefixit quam Tancredus, Radulfus namque,
ipsius auctor, non alia mente illud videtur scripsisse quam ut Tancredum commendaret, et
quod Raymundus de Agiles comiti Tolosano, Fulcherius Balduino, aliique aliis ducibus
prœstitere, boc eidem, cujus se testatur familiarem fuisse, praestaret. Quis autem fuerit
Radulfus ille, docet ipsius historia,
Is nimirum in Normannia nobili génère oriundus, natus est Cadomi, anno circiter 1080,
eadem in urbe educatus, et a teneris sub Arnulpho praeceptore, qui postea fuit ex capel-
lano comitis Normanniae assumptus ad sedem Jerosolymitanam, operam et studium im-
' Gesta Dei per Francos, p. 189. (Cf. supra, p. a35.) e Scriptores VI rer. Germanie. Joan. Pistorii, t. III,
h Guillelm. Malmesbur. De reb. gest. reg. Anglor. p. i4ot 1. 46.
t. IV, p. i4&.
Digitized by
Google
ADMONITIO PRjEVIA. 595
mis disciplinis ; unde et librum ei suum dicat, et praeceptorem ipsum appellat :
« Elegi te, ait in prœfatione, Arnulfe, patriarcha doctissime, doctorem, qui paginae
«meae superflua reseces, rimas impleas Mellita raihi erit quaecumque erit
«correctio tua, si quem sortitus sum praeceptorem puer juvenem, nunc quoque
« correctorem te impetravero vir senem. »
Quales sub tali praeceptore et quantos in studiis progressus Radulfus fecerit
judicet aequus lector ex ipsius scribendi modo; hanc vero Htteraturain parvo
admodum intervallo temporis consecutus est. Nondum enim excesserat ex ephe-
bis, quando in militiae disciplinam vocatus est. Ànno autem circiter 1 107 cruce-
signatus sub Boamundo principe meritus est stipendia, et biennio post in expé-
dition e Edessana sub signis Tancredi militavit.
Quas tune in exercitu partes gesserit silendum putavit modestissimus scriptor,
sed praecipuas credimus egisse, qui singularem, uti satis insinuât in citata jam
praefatione, utriusque principis benevolentiam consecutus est. Nec levis nos movet
conjectura, quin Radulfum illum de Acone, quem, sub Rogerio nepote Tancredi
et in principatu Antiocbiae, strenuum civitatis ejusdem ducera fuisse scribit Gau-
terus Cancellarius, in libro cui titulus Bella Antiochena, hune nostrum Radulfum
existimemus esse, quum alias nobis non constet de isto Radulfo quisnam fuerit.
Quem enim Tancredus, tum ut sibi, tum ut Rogerio consuleret, ipsique ut prin-
cipatum in extera regione confirmaret, huic debuit muneri destinare, nisi certe
militem illum, de cujus fide et integritate maxime esset securus, cujus et acies
ingenii et belli usus et strenuitas essent explora ta?
Quamvis autem ea imprimis sibi proposuerit Radulfus describere quae in Jero-
solymitana expeditione Tancredus gessit, non tamen, his contentus limitibus,
alienum omnino a proposito suo esse putavit, si ea interdum tractaret quae gene-
ralem expeditionis ejusdem historiam spectant; sed veterum more scriptorum, si
celebris pugna, si urbis expugnatio, si yictoria aut quodvis aliud insigne, sub
ipsius Tancredi aut Boamundi, vel, ipsis praesentibus, sub aliorum imperio prae-
clare gestum etiam ab aliis est, illud non praetermisit, ut ex meritorum collatione
novus herois sui virtuti splendor accederet. Haec itaque historia non uni Tancredo
pendit optimis disciplinis. Pueritiam paululum aetate praegressus, Romam adiit , inde Jero-
solimam migraturus, tum cruce signatus sub Boamundo principe meritus est stipendia in
expugnatione Dirachii, et paulo post in expeditione Edessena sub signis Tancredi militavit.
Quas vero partes in exercitu gesserit latere voluit modestissimus scriptor; praecipuas tamen
egisse credimus, qui, ut ipse fatetur, singularem utriusque principis benevolentiam con-
secutus est. Et certo non levis nos movet conjectura, ut illum ipsum esse Radulfum de
Acone existimemus, quem sub Rogerio, nepote Tancredi, et in principatu Antiochiae suo
cessore, strenuum ejusdem civitatis ducem fuisse scribit Gauterius cancellarius, in libro
suo cui titulus : Bella Antiochena*; quum alias nobis non constet de isto Radulfo quisnam
fuerit.
Quem enim Tancredus, tum ut sibi, tum ut Rogerio consuleret, ipsique ut in extera
regione principatum confirmaret, buic debuit muneri destinare, nisi certe militem illum,
de cujus fide, benevolentia, integritate maxime esset securus; cujus et acies ingenii, et
belli usus, et strenuitas essent explorata; quem ab omni aut quaestus, aut ambitionis, sive
adulationis motu expertem et alienum cognosceret ? Quam vero fuerit explorata Tancredo
* Gesta Dei perFrancos, p. 44a.
75.
Digitized by
596 D. EDMUNDI MARTENE ET D. URSINI DURAND
propria adeo est et singularis quin et compendiosa quaedam ac digesta belli Jero-
solymitani narratio dici possit. Quae quidem omnibus quae hactenus de eodem
argumento prodierunt in lucem relationibus perfectior et accuratior nobis vide-
tur. Earum namque fere omnium auctores relalionum, nullo delectu adhibito,
singulorum actus principum narrare gestienles, multa simul congesserunt inu-
tilia, nec in tanta rerum varietate indagare quidquam valentes et penitius exami-
nare, nudam suis circumstantiis historiam confecere. At noster Radulfus, certis
contentus limitibus, res solummodo praecipuas aggreditur, earum causas rimatur,
initia et progressus enarrat, consecutiones exquirit; de singulis praeterea, artis
militiae péri tissi mus, sane et intègre judicat, nec temere sed scienter loquitur.
Quis, exempli causa, Alexii imperatoris artes malas adeo plene copioseque de-
scripsit? quas molitus fuerit insidias, quid tentaverit ut Christian os principes cir-
cumveniret, averteret a sancto proposito, aut gravibus clientèle non débite obse-
quiis eos sibi devinciret? Terrores, minae, blanditiae, nihil omissum est, et haec
omnia referuntur articulis ix, x, xn\ quae nnsquam legisse me memini. Plureset
i ni mi cas adversus Tancredum dissensiones saepius concitasse Balduinum et Ray-
mundum Sancti ^Egidii comités, nec absque sanguinis effusi magno discrimine,
non un us auctor scriptis tradidit : hujus vero odii causas, quas vix attigerunt,
retulit auctor noster quasi ex instituto, quae quidem praecipuorum quorumdam
eventuum rationes indicant et patefaciunt. Quae vero de Jerosolymorum expug-
natione scripsit idem auctor, ipsi uni debetur si non fuerint omni prorsus deleta
oblivione; nam quae anonymus ille a Mabillonio editus, Musœi Italici tom. Ib, ea
de re retulit, a nostro Radulfo, ipsius suppresso nomine, accepit.
* Cf. infra, p. 61 1, 61a, 6i3. — b Part. I, p. i3o. (Cf. supra, p. 167 et seq.)
Radulfi fidei integritas, vel ex ipsa ejus praefatione colligere licet. Nam, quum saepius jam
ad scribendum eum hortatus esset Tancredus, praeclarum hoc ab eo responsum saepius
accepit : « Quod petis vivus, si superfuero accipies sepultus; non te laudabo in vita tua,
« laudabo post mortem, magnificabo post consummationem; tune enim neque laudatus
« neque laudans aut in elationem surgit aut corruit in adulationem *. » Cessisse tamen ali-
quando Tancredi precibus Radulfum existimamus, atque viventis gesta scriptis prosecutum
fuisse. Unde et opus suum non absolvit, quod ab ipso belli exordio tantum duxit ad annum
circiter millesimum centesimum octavum; quo fere terapore ab urbe Antiochia, hostibus
undique circumventa, Roamundus in Apuliam transfretavit , relicto ibidem Tancredo, opi-
bus, milite, commeatu aliisque necessariis penitus destituto. Quas vero causas inopinati
hujus discessus omnes antiqui scriptores, in Roamundum ultra modum propensi, vix leviter
attigerunt, has noster Radulfus adamussim descripsit. Cui profecto eo major est habenda
fides, quod veritatem ubique magis exploratam habuisse videatur. Nam praeter illa quae de
obsidione Nicaeae, de proditione Antiochiae, de Cassiani ejusdem principis interitu diserte
studioseque juxta retulit, quae vel neglecta ab aliis, vel vitiose tractata, aut leviter delibata
fuerant, multa nobis singularia certamina, hostium incursus, infidelium caedes, Christia-
norum triumphos, aliaque ejusmodi scitu digna quse hactenus latqerant, ita apte et con-
cinne narrât et distribuit, ut ea legentium oculis, quasi jam fièrent, objicere videatur.
Quae vero de Jerosolymorum expugnatione narrât, adeo probavit anonymus a Mabillonio,
M osai Italici tomo Ib, vulgatus, ut ea suae historiae inserueritc, nulla Radulfi nostri facta
mentione, ex quo tamen et ex Pétri Theudeboldi opère suajn compilavit historiam.
' Cf. infra, Prœfat. p. 6o3. ' Cf. supra, p. ai5 et seq.
b Mus. Italie, part. I , p. 1 3o ; cf. supra , p. 1 67 et seq.
Digitized by
*
ADMONITIO PRjEVIA. 597
Id ne cui in dubium veniat, evidens argumentum est ms. codex quo usi sumus,
nam et charactere auctoris aevum spirat, et, si nostra nos non fallit conjectura,
ipsius est autographum. Istud satis suadent fréquentes, quibus refertur, additio-
nes, translationes, correctiones, periodorum inversiones, eadem manu scripte,
quae exemplaris indices primigenii esse nemo, vel leviter in antiquitate versa tus,
non videt. Latebat is codex in insigni bibliotheca Gemblacensi, quae quidem
maximo litterarum detrimento triginta abbinc annis cum monasterio in cineres
redacta pene fuit, sed ereptus ab incendio cum paucis ejusdem note est, eumque
optimus abbas monasterii ejusdem pro sua humanitate nobiscum communicavit.
Integerrimus autem videtur esse, sed integram eo contineri historiam Radulfi
vix crediderim, nec enim ipsum credibile est ad annum 1 io5, quo militiae nomen
vix dederat, scribendi finem fecisse, qui agens de Antiochena expugnatione,
quae gesta praesente se fuissent prolixius sese tractaturum hîs verbis promiserat :
« Ignosce, Gallia, scriptoribus dives, juvat me Antiocheno vacareprincipi , praesente
« me gesta liberius persolvam*. » Quidquid illud sit, ut paucis concludam, scripsit
Radulfus stylo eleganti et ornato, cujus majestas et pompa omnes temporis sui
scrip tores longe superat; sed neque minus veraci, ut pote qui Tancredo ac Boa-
mundo semper adhaerens, res prout ab ipsis acceperat aut ipse viderat, scripto
commisit, multas etiam variorum eventuum circumstantias referens quas apud
alios aevi scriptores minime reperias : bine magno apud omnes in pretio opus ejus
futurum esse speramus.
* Cf. infira, p. 645.
Ceterum codex Gemblacensis, cujus ad fi de m Gesta Tancredi hic exhibemus, optimae
est note, cujus character aevum auctoris spirat, et si me mea non fallit conjectura, ipsum
est Radulfi autographum. Certe id persuadere videntur fréquentes, quibus refertur, addi-
tiones, translationes, correctiones, periodorum conversiones eadem manu scripte, quae
sane exemplaris primigenii indices esse nemo , vel leviter in antiquitate versa tus, non videt.
Scripsit autem ornato et eleganti stylo, cujus majestas, etc. (Qaœ seqauntur iisdem verbis
superior prœfatio exprimit. )
Digitized by
Google
Digitized by
Google
IN GESTA TANCREDI
PRJ1FATI0
LUDOVICI ANTONÏI MURATORII8.
Librum hune Radulphi Cadomensis in lucem primi protulerunt, anno 1717 Parisiis, clarissimi
monachi Benedictini e congregationc Sancti Mauri, Edmundus Martene et Ursinus Durandus, in
Thesauro novo anecdotoram, t. III, p. 11a. Consilium cepi mrsus edendi, quanquam non satis
firma ratio hoc mihi suaderet. Nam scriptor Gadomi , hoc est in Normannia , Gallica provincia , natus
est ; quae vero is narrât, non ad Italiam , sed ad Orientem pertinent. Et tamen sum passus me vinci,
quod Boamundus et Tancredus quorum egregia facta hic referuntur, in expeditione Hierosolymi-
tana Italicae militiœ capita fuere, ipsique, ut veri prorsus mihi simile videtur, in Italia nati. Quod est
ad Boamundum, clarissimi hujus historiae editores ipsum appellant Rogerii filium, nempe illius
egregii beilatoris agnomento Wiscardi, qui Siculam gentema Sarracenorum jugo vindicavit. Verum
extra omnem controversiam est Boamundo patrem fuisse Robertum Wiscardum , Apuliae , seu Ca-
labriae, ducem, matrem vero Alberadam Normannicam, priorem Roberti uxorem. Ac proinde non
pater, sed patruus Boamundi fuit Rogerius, Siciliae dux, seu cornes, et debellator, cui nunquam ac-
cessit agnomentum Wiscardi, sed quidem Roberto duci, inclyto illius fratri. Boamundum vero in
Italia natum sunt quae mihi persuadere videntur. Quum enim Guillielmus Ferrabrachius et Drogo,
Roberti Guiscardi fratres natu majores, ex Normannia in Apuliam se contulissent, et virtute duce,
comité fortuna, ad multam potentiam ac opes jam devenissent, Robertus hoc audiens, statim ac
per œtatem licuit, eo et ipse advolavit.
Testem hujus rei habeo Gaufridum Malaterram (lib. I, cap. xi, de Gest. Normannor.h). u Juniores
«vero fratres, quos setas adhuc domi immorari cogebat, praecedentes seniores fratres, apud Apu-
«liam fortiter agendo, altioris culmen honoris et domioationis ascendisse, fama referente, cognos-
«centes, quam cito aetas permisit, ipsi quoque subsequuti sunt. » Infra vero commémorât Gaufridus
inter eos fratres Robertum ipsum. Acta fuerunt haec circiter annum io38, et quum Guiscardus in
flore adolescentiae Italiam petierit, par est credere, ipsum postea in Italia conjunxisse sibi sacro
connubio Alberadam, ex quibus nuptiis postea procreatus fuerit in Apulia Boamundus.
AdTancredum venio, et ipsum quoque inter heroes sacra expeditionis celeberrimum virum.
Et quidem, quanquam fatear me nondum certo çonsequi potuisse, Norman niae, an vero Italiae illum
debeamus, attamen sunt quse praeferendam in ejusmodi contentione Italiam mihi persuadent. Sici-
liœ sacrœ* illustrator, Rocchus Pirrus, in Chronolog. reg. Sicil. p. i3, de Rogerio, Roberti Guiscardi
filio, ejusque in ducatu successore, haec habet : « Ex uxore Halam, quam Adalam appellat Fazellus,
0 Willelmum et Tancredum habuit filios. Tancredus quidem, natu minor, cum Buamundo patruo,
«anno 1098, Antiochiam acquisivit. /Etatis annorum xvm contracto cum Caecilia matrimonio, Tur-
«carum insidiis occiditur. Willelmus vero patri Rogerio, an. 1 1 1 1, in Calabriae ducatu successit. »
Mirum mihi visum est, qui vir tantae eruditionis ac nominis tôt in uno loco errores erraverit. Et
certe qui adeo se devium a veritate hic prodit 's non est, ut ejusdem sententiis acquiescere sem-
per possimus. Falsum est Tancredum nostrum t\ogerii Calabriae ducis filium fuisse. Fratrem quidem
is Willelmum habuit ; at iste in primis prœliis sacrae orientalis expeditionis ex vulneribus cecidit,
Radulpho nostro, Ostiense, aliisque testibus; ac proinde hic Rogero, somniato patri, minime in
" Script, rer. Italie, t. V, p. 281 et seq. — b Ibid. p. 55a. — 0 Rocchi Pirri, Sicilia sacra, Panormi, 2 vol.
Digitized by
Google
600
IN GESTA TANCREDI PRjEFATIO
ducatu successif Omnino vero falsum, Tancredum anno xvni œtatis occisum, quum ejus mors
anno 1 1 1 a ceciderit, nempe post annos xvi inter bella ingentesque labores summa cum gloria
exactos. Duxit ille quidem uxorem Caeciliam; at Pirrus fartasse ignoravit cam fuisse filiam Phi-
lippi I régis Franciae. Abeat ergo Pirrus, fabulosa hic nobis divendens; et nos tandem auctores
meliores consulamus.
Statuendum primo (hoc enim certo discimus ex Radulpho nostro ac aliis scriptoribus coaevis)
Tancredi parentes eximios fuisse Marchisum (hoc est Marchionem) et Emmam. Emma vero patrem
habuit Tancredum de Altavillà, Normannum, qui genuit Robertum Guiscardum, postea Calabriae
ducem, et reliquos ejus fortissimos et egregios fratres, Apuliae ac Siciliae debellatores. Quare Tan-
credus noster Boamundi cognatus Radulpho dicilur, hoc est consobrinus, quum hic a Roberto
Guiscardo genitus fuerit, ille ab Emma, fratre nempe ac sorore. Atque hinc factum ut idem Radul-
phus Tancredum quoque Wiscardidam appellet et Marchisidem , hoc est Marchionis filium. Verum
quisiste Marchio fuerit, non ita compertuiii. Tancredi frater in antiquis Gestis Francoram*, lib. I et
III, appellatur Wilhelmus Marchisi filius, ipse vero Tancredus itidem Marchisi filius, sed nulla alia
notione addita. Eodem titulo tantum ambos hosce fratres nominat Robertus Monachus (Histor. Hie-
rosotym. lib. II), qui et scripsit Boamundi nepotem fuisse Tancredum. In altéra historia, cui pariter
titulus Gesta Francoramh, Tancredus dicitur Boamundi cognatus; quo etiam titulo donatur a Jacobo
de Vitriaco', imo et a Radulpho nostro, ut supra diximus. Baldricus (Histor. Hierosol. lib. II) auctor
est in primis praeliis contra Turcas occubuisse Willelmum Marchisum, Tancredi fratrem; quem
Tancredum et ipse Boamundi nepotem, Âlbertus vero Aquensis (Histor. Hierosol. lib. II)apertius
nominat sororis filium Boamundi : quae verba alicui nobis indicio sunt, non Francum, neque
Nortmannum fuisse Tancredi patrem-, vix enim hoc ignorasset Guibertus, scriptor Gallus, atque
ipsius Tancredi aequalis. Denique Willelmus, Tyrensis archiepiscopus , historiœ suae lib. II d, Tan-
credum memorat Willelmi Marchionis filium. Ex quibus scriptorum locis hactenus congestis intel-
ligimus plerosque ex Francis historicis, et Gamillum Peregrinium in castigationibus ad Lupum
Protospatame, et Angelum de Nuce in notis ad Ostiensemf, ac alios fuisse deceptos, quum Tan-
credi matrem Emmam Boamundi sororem, eumque propterea ipsius nepotem dixere. Uni Radulpho
nostro, nempe aequali, ac supra omnes Tancredi ipsius familiari, hic adhibenda prorsus fides: is
autem apertissime scribit Emmae fratrem fuisse Robertum Guiscardum ducem, quanquam postea
Tancredum saepe Wiscardidam appellet, qui tamen ab ipso Guiscardo, si ei acquiescimus , minime
descendebat.
Patrem Tancredi commemoravit nobis Willelmus Tyrensis, hoc est Wilhelmum Marchionem.
Rem tamen turbat Ordericus Vitalis; nam, lib. VII, Roberti Guiscardi morituri acta referens, ait :
« Magnanimus itaque dux Robertum comitem Lorotelli, etc. Odonem quoque Bonum Marchisum,
«sororium suum, aliosque cognatos proceresque suos ad se convocavitg. » Tum, lib. IX, ad annum
1 096 , inter Boamundi commilitones in expeditione sacra primum recenset Tancredum ,Odonis Boni
Marchisii filium h. Orderici Vitalis in hac re auctoritatem ego sine dubitatione amplector, tum quod
rarae eruditionis scriptor fiierit, tum etiam quod is ipsis temporibus floruerit quibus ipse Tan-
credus. Quare videas a vero aberrasse Willelmum Tyrium, quum Tancredum nobis exhibuit
Wilhelmi Marchionis filium, nisi forte error hic librariis sit tribuendus, scripseritque ille fratrem
non filium, qua ferme appellatione Tancredum a Baldrico, auctore coaevo, distinctum supra vidi-
mus. Praeterea luculentius intelligimus Emmam Tancredi nostri matrem, non fdiam fuisse, sed
sororem Roberti Guiscardi, quum Odo Bonus Marchio sororius ejusdem ab Orderico dicatur, ac
propterea falli quicumque Tancredum Boamundi nepotem nobis obtrusere. Sed quis tandem fuit
Odo iste Bonus, pater Tancredi et Marchio ? Italus ne, an ex Gallia, aut Normannia in Italiam pro-
fectus? Fateor, hic mihi aqua haeret; neminem quippe reperi qui facem praeferat. Nonnulla tamen
innuam quae Tancredum in Italia natum , atque ex pâtre Italo , indicare videantur. Quum Orderi-
cus non paucos egregios viros e Normannia in Apuliam, tanta gentis suae fortuna illectos, migrasse
' Cf. Gesta Francorwn (Tudebodus abbreviatus) ,1.1,
p. ia3; 1. III, p. 139, etc.
b Gesta Francorwn expagnantium Iherasalern. (Cf. supra,
c. vu, p. 4g5.)
• Jac. de Vitriaco, Hist. Hierosol. c. xvi, p. io65
(ed. Bongars.).
d Willelm. Tyr. 1. II, c. xui, Hist. occid. I. lv p. 90.
fl Lupi Protospathae Brève Chronicon, cf. Murator.
Script, rer. Ital. t. V, p. £7, annotât. io5.
' Chron. Cassinense, l. IV, c. xi, auctore Leone Marsi-
cano, episcopo Ostiensi, notis illustra tum ab Àngelo de
Nuce. (Cf. Murai Script, rer. liai t. IV, p. 498, annot. 1 1 .)
1 Ord.Vit.l.VII,c.vn,ed. A.Leprévost, 1. 111, p. r83.
h Ilni. p. 487,
Digitized by
LUDOVICI ANTONII MURATORIL
scribat, inter eos Odonem Marchionem nequaquam recenset. Praeterea, excepto duce, nemo in
provincia Normannica Marchionis titulo donabatur, imo neque donari poterat ; ea siquidem tempore
Marchiones fuere principes imperatorem tantummodo aut regem dominum agnoscentes. Gallia
ipsa vel nullum, vel rarissimos Marchiones tune habuit. Contra in Italia quum titulus, tum potentia
nonnullorum Marchionum adhuc servabatur atque florebat, quos inter nobilissima Marchionum
Estensium familia, in Brunsvicensium ac Mutinensium ducum lineis etiamnum superstes et gloriosa ,
plurimum emicuit, uti in Anliqaitatum Estensium* libro certis documentis ostendi. Tune erant in
Lunensi regione, in Monteferrato ac Pedemontanis partibus et alise Marchionum familiœ. Ex his
conjicere licet procreatum fuisse Odonem Bonum , Tancredi parentem. Certe hic in Italia versa-
batur et cum Roberto Guiscardo sororio suo miiitabat; ejus vero filium Tancredum in Apuiia
degentem se Boamundo sociasse testantur Baldricus, Ostiensis, Ordericus et reliqui scriptores Belli
Sacri. Quare dum certiora non doceamur, opinari nobis liceat Italie uni Marchionem fuisse Odonem
Bonum, aut saltem ejus prolem celeberrimam Tancredum in Italia a matre Emma progenitum ; et
prœsertim quum Radulphus noster, ejus adolescentiam describens, nullum verbum habeat de illius
in Italiam adventu. Quae quum ita sint, intelligat tandem lector me non injuria inter historias ad
Italiam speclantes hanc etiam recudisse.
' Délie Antichità Estensi ed italiane, 1717-1740, 2 vol. in-fol.
ni. 76
Digitized by
Google
Digitized by
Google
GESTA TANCREDI,
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
PRjEFATIO.
Nobile est studium res probe gestas principum recensera, cujus beneficii
largitas nihil temporis immune praeterit, sepultos célébrât, oblectat super-
stites, posteris longe ante vitam praestruit doctrinam : dum quod transiit re-
fert, dum victorias profert, dum victoribus defert, segnitiem aufert, probita-
tem affert, vitia transfert, virtutes infert, plurimum confert. Debemus igitur
summa ope niti et légère scripta et scribere legenda; quatinus legendo ve-
tera, scriptitando nova, hinc nos antiquitas egentes satiet, inde posteritatem
satiati nutriamus egentem. Haec mihi saepius attentiusque consideranti occur-
rit felix illa peregrinatio, sudor ille gloriosus, qui matri nostrae Iherusalem
haereditatem suam restituit, idolatriam exstinxit, fidem reparavit : ut scilicet
non absurde quis in his applauserit : « Ecce filii tui, Iherusalem, de longe vene-
« runt, et filiae tuae (Joppe videlicet, compluresque aliae ruinam passas1) de la-
« tere surrexerunta. » Hujus tam praedari laboris cooperatoribus me contigit
militare : Boamundo, quum Dyrachium obsideretb; Tancredo paulo post quum
Edessam ab obsidione Turcorum liberaret : quorum utriusque sermo quoti-
dianus Turcos fugisse, institisse Francos, nunc peremptos hostes, nunc
captas urbes, Antiochiam noctu dolis. Iherusalem die armis, memorabat; in-
terque mémorandum : «Papae! aiebant, quonam modo nos segnities perdit;
« quum priscis summa vatibus fuerit scribere voluptas? Et illi quidem adinven-
« tiones fabulosas ordiuntur2; militiae Christi victorias tacent hodierni : igna-
« vum equidem pecus, et fiicis astruendi. » Haec publiée moventes, specialiter
in me, nescio quo auspicio, saepius visi sunt oculos retorquere, ac si innue-
rent: « Tibi lôquimur, in te confidimus. » Sic me uterque, at praecipue Tan-
credi familiaritas accendit, quo nuilo fuit benignior dominus, nemo largior,
nemo tam blandus; huic, inquam, vehementius instanti, tacita sic respon-
debat mens mea : «Quod petis vivus, si superfuero, accipies sepultus : non
« te laudabo in vita tua ; laudabo post mortem , magnificabo post consumma-
« tionem : tune enim neque laudatus, neque laudans, aut in elationem surgit,
« aut corruit in adulationem. Porro invidus tacebit , ommutiscet susurro, quum,
« te exstincto, munera cessabunt, quibus nunc incessanter a superstite rau-
1 Pressœ. n. — 2Quid ad inventiones fabulosas ordiuntur? b.c.
' Cf. Is. lx, 4. — b Nota auctoris aetatem (m.). Marienii annotationes prima nominis ejus Hltera (m.) designamus.
76.
Digitized by
Google
604 GESTA TANCREDI. PRjEFATIO.
« neratum , venenosae linguae fabularum me venditorem circumagerent, te
« emptorem. » Hanc igitur, sed et aliam habuit causam dilatio : quod meis
ipse viribus diffidens, intérim exspectabam si quis ad haec sollertior [stylum1],
si quis Tancredi muneribus obligatior anhelaret. Alios autem négligera, alios
torpere, quosdam2, proh nefas! reniti comperio susurrones. Papae! ubi reve-
rentia, ubi libertas, ubi munera, quibus3 toties ille, principum decus, ob-
scuros illustravit, obnoxios absolvit, inopes ditavit ? Mihi ergo relictum
suscepi laborem, non u tique suscepto dignus, sed quia digni dedignantur
indignatus. Verumtamen quoniam
Est quodam prodire tenus, si non datur ultra a,
licet incomptam rem ad4 posteras transmittam : ornabit, auguror, benigna
posteritas quod hodierni inornatum mihi reliquerunt5. Unde invicem, o lector,
debemus, ego tibi supplicare, tu ignoscere mihi, quod nunc jejuna oratio,
nunc pinguis, ut aiunt, Minervab a suae fastu materiae longe dégénérant6 :
quippe quum hue vix Maronis pertingant vertices, illas ferme inutilis lingua
balbutit. Me quidem in hac parte sentio infirmum; sed de ejus, id est Christi,
firmitate totus pendeo, cujus vexilliferum et triumphos describere intendo;
a quo secundum elegi te, Àrnulfec, patriarcha doctissime, doctorem; qui pa-
ginas me© superflua reseces, rimas impleas, obscura illustres, arida super-
fundas : nullius etenim liberalis scientiae te cognovimus exsortem. Praeser-
tim mellita mihi erit quaecumque erit correctio tua, si, quem sortitus sum
praeceptorem puer juvenem, nunc quoque correctorem te impetravero vir
senem.
1 Hoc vocabulum addit inter lineas a. — 2 Alios. b. c. — 3 Dbi. b. c. — 4 Rem ... ad. b. c. — 5 Mihi. . .
reliquerunt. b. g. (Hic, inter mihi et reliquerunt, sicut supra inter rem et ad, verbum quod Martenio déesse
vitam est, a scriptore in cod. a consulta deletum est.) — 6 Degeneravit. b. c.
* Horat. Epist. I, i, 3a. nuit postGibelini obilum, anno ineunte ma usque ad
b Cf. Columell. Prœf. Hb. 1. an. 1 1 18. (Cf. Or. Christ. L III, p. ia47 ; Willelm. Tyr.
c Arnulfo patriarcha? Hierosolymitano opus suum 1. XI, c. xv, p. 479; 1. XII, c. vi, p. 5ig. Vide supra,
mittit (m.). Arnulfus sedem Hierosoiymitanam obli- p. 4a 6, annotât, b.)
Digitized by
INCIPIT
TANCREDUS RADULFI.
CAPITULUM I.
9
Tancredi parentes; regia Tancredi indoles. Tancredus ad bellum sacrum se dîsponit.
a Tancredus, clarae stirpis germen clarissimum, parentes eximios Marchisum* ha- a. 1096.
buit et Emmam : a pâtre quidem haud ignobilis filius, a maternis autem fratribus
nepos longe sublimior : nam cetera familiae illius praedecessio a contermina satis
esse duxit laudari vicinia; matris vero fratres militiae suae gloriam extra supraque
patriam, id est Normanniam, extulerunt. Qiiis enim Wiscardi probitatem non
b probet, cujus signa sub uno, ut aiunt, die Grœcus Alemannusque imperatorb
tremuerunt victricia? Rom a m namque praesens ab Alemanno liberavitc; Graeco-
rum autem, in Boamundi proie bellica*? vincendo regemf subjugavit regionemd:
reliqui vero fratres numéro xieCampaniam, Apuliam, Calabriam etiam1 contenti
sunt* debellare. Excipiendus est Rogerius, cui subacta gentilitas Sicula gloriam
c peperit inter fratres a Wiscardo secundam; sed in his non diutius me sinit im-
morari eadem quae in has me iminisit moras narratio.
Nunc redeo ad Tancredum : ipsum nec paternae opes ad lasciviam, nec ad su-
perbiam traxit potentia cognatorum. Adhuc adolescens juvenes agilitate armorum f
morum gravitate senes transcendebat : nunc hisf nunc illis novum virtutis specta-
d culum. Extunc, praeceptorum Dei sedulus auditor9 summôpere studebat et au-
dita recolligere, et quantum permittebat coaevorum conversatio, recollecta im-
plere; nemini detrahere9 etiam quum sibi detrahebatur, dignabatur : immo hosticœ
strenuitatis praeco, aiebat hostem feriendam esse, non rodendum. De se ipse nihil
diceref at dici insatiabiliter sitiebat : proinde somnos vigiliis, quietem labori, sa-
e tietatem fami9 otium studio, postremo superflua omnia necessariis postponebat.
Sola erat laudis gloria quae juvenis mentem agitaret, cujus quotidianos mercando
titulos, facilem crebri vulneris ducebat jacturam : eoque nec suo parcebat san-
guini, nec hostili; disputabat secum in dies animus prudens, eoque frequentior
eum coquebat anxietas, quod militiae suae certamina praecepto videbat obviare do-
f minico. Dominus quippe maxillam percussum jubet et aliam percussori prae-
bere; militia vero saecularis, nec cognato sanguini parcere. Dominus tunicam
auferenti dandam esse etpenulam admonetf; militiae nécessitas ambabus spoliato
reliqua quae supersunt esse auferenda urget3. Haec itaque repugnantia, si quando
1 Om. etiam b. c. — 2 Om. sunt b. c. — 3 Om. urget b. c.
' «Tancredus Odonis Boni Marchisi filius. » (Order. c. xxxvu (Murât Rer. Italie, scriptor. t. V, p. 587, 588).
Vit. I. !X, c. iv; t. III, p. 487; cf. quoque p. i83, d Cf. Guill. Apul. I IV;Gaufred. Malater. 1. III (Mu-
456.) rat. t. V, p. 270, 583, etc.).
b Alexius Comnenus, Grsecorum, Henricusque IV, 0 De xn filiis Tancredi de Aha Villa cf. Order. Vit.
Alemannorum imperator. 1. III, t. II, p. 54» 89.
c An. io83. Cf. Gaufred. Malater. Hist. SicuL l III, f Cf. Matth. v, 39,40; Luc, vi, 29.
Digitized by
Google
606 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1096. indultum est indulgere quieti, sapientis viri audaciam sopiebat. At postquam Ur- a
bani papae sententia universis Ghristianorum gentilia expugnaturis peccatorum
omnium remissionem ascripsit, tune demum quasi sopiti prius experrecta est viri
strenuitas, vires assumptœ, oculi aperti, audacia geminata. Prius namque, ut
prœscriptum est, animus ejus in bivium secabatur, ambiguus utrius sequeretur
vestigia, Evangelii, an mundi ? Experientia vero armorum ad Christi obsequium b
revocata , supra credibile virum accendit militandi duplicata occasio. Igitur data
commeatui opéra, brevi quae necessaria sunt parata sunt; nec magnas quidem
expensas coegit homo qui in morem a puero duxerat, res, antequam venirent in
suum, in jus traducere alienum : arma tamen militaria, caballos, mulos, et alia
hujusmodi pro commilitonum suorum numéro sufficienter aptavit. c
CAPITULUM II.
Boamundi elogium.
Erat iisdem temporibus magni nominis héros, cujus adolescentiae supra mentio
facta est, Boamundus Roberti illius egregii bellatoris, agnomine Wiscardi, filiusa,
paternae audaciœ strenuissimus aemulator : hujus quoque animos eadem quae ce-
teros per orbem principes apostolica praedicatio ad liberandam ab infidelium
jugo Hierusalem excitaverat. Ejus imperio quicquid est oppidorum et urbium, a d
Siponto ad Oriolium in maritima, omnes prorsus in montanis et campestribus
locis, omnes fere serviebant : ad haec sua tam urbes quam oppida Appuli montes
Calabrique plurima sustinebant. Is Graecorum imperatorem Alexium bis sub pâtre
in fugam converterat : primo quidem in oculis patris sub Dyrachii mœnibusb;
secundo autem, pâtre Romam reverso, ipse paterno exercitui apud Larissam0 vica- e
rius relictus. Quae victoria sicut prius gloriam geminaverat, ita modo, victorem
licet, sub pacis nomine transfretaturum acrius pungebat :' metuebantur enim Grae-
corum insidiae, qui familiare habent, quos etiam bene meritos invitaverunt ad
munera, retrudere ad flagra. Quid ergo exasperati, quid victi saepius molituri
erant, quidve suis de se dabant sperare victoribus? Miseris aut inferendam esse f
perniciem, aut terrentium impotentia1 cessa turam. Haec igitur sollicitudo Boa-
mundi navigio moras innectebat : quapropter strenui cujusque viribus proprias
vallare sapienter sibi consuluit, portibus intérim exitu negato. Audi tus vero
eodem incaluisse desiderio Tancredus cognati sollicitudinem et minuit et auxit :
minuit, robur robori creditus addère; auxit, viam fœderis improvidum cogens g
providere.
1 In potentia. b. c.
" «Marcus Buamundus, Wiscardi filius ex. Norman- b An. 1081, mense Octobri. (Cf. Order. Vit /. c.
«nica maire. » (Order. Vit. 1. VII, c. v, t. III, p. 171. Cf. p. 172; Gaufred. Makter. I. III, c. xxvn, p. 584.)
quoque Willelm. Tyr. 1. II, c. xm, p. 90.) " Cf. Guill. Appui. 1. V (Murator. t. V, p. ^75).
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 607
CAPITULUM III.
Cum Boamundo fœdus init Tancredus.
a Multis itaque opibus blanditiisque pramissis, apud Tancredum obtentum est, a. 1096.
ut sub Boamundo ipse, quasi dux sub rege, secundus ab eo militaret : nam praeter
blanditias oblatasque opes, urgebant eum alia duof propinquitas generis et dif-
ficultas transfretationis : quarum quidem haec amoris, iila timoris poculum vicis-
sim ei propinabant; nisi enim Boamundo in his quœ rogabatur morem gereret,
b facile et de invidia argui9 et a littore dignus videretur qui deberet repelli. Proinde
facilem viam ad impetrandum meruit precibus donisque cumula ta petitio. Con-
fœderati igitur ambo Wiscardidae, totius generis suï praecellens strenuitas, Iaxis
navigio habenis, Epyrum delabuntur a. Tancredus itaque nactus exercendae virtutis
locum, modo pr^evius1 insidiis occursabat, interdum post exercitus vestigia sub-
c sequentes2 arcebat latrunculos. Sive praevius, sive sequens, semper utilis, sem-
per arma tus, periculis gaudebat exponi. Ceteris vino sepultis et sopore, ipse
pervigil excubare in triviis, nivesque clypeo temperare et grandines. Félix anicula
illa quae aut ex inedia Tancredo inveniebatur defecta, aut cis ripam fluvii rapacis
pedes vadatura ; nam famelicae continuo cibus, vadaturae equus pro navi, pro
d remige eques, eques, inquam, ipse Tancredus libens supplebatur.
CAPITULUM IV.
Tancredus fluvium Bardai cum suis trajicit; Graecos superat.
Tali populus ille beatus presidio féliciter ad flumen quod Bardai b dicitur per- a. io97.
ducitur : ibi castrametati dies aliquot in mora consumpserunt. Obsistebat eorum
transitui fluvius rapax, et utraque ripa minis plena hostilibus, plurimos terrebat :
nam qui transeundo procédèrent, his Turcopolos a fronte; qui tardarent, illis a
e tergo timendum esse videbatur. At Tancredus ubi exercitum mussare videt, pe-
riculo vitam objicit; gurgitem transit c, paucis sequentibus : his, inquam, coactis,
ille ultroneus. Metuebant coacti ne turmae tam exili hostilis incurreret multitudo;
Tancredus contra, ne, dum transiret ad pugnam, terreret in fugam : sicque au-
dacia victoriam quidem pareret, verum altero victoriae pretio, spoliis careret. In
p qua sollicitudine flumine superato, in alterius votum utriusque timoris praesagia
cesserunt : nam insidiatoriae pluralitati paucitate oblata, visum est Graecis predam
venisse, non pugnam 3 , latebrarum ignaros, non pnescios : prosilientes igitur e lati-
bulis sagittae terribiliter figurant, dum volant, nubem; dum cadunt, grandinem;
1 Prœviis. b. c. — 2 Om. subséquentes b. c. — 3 Gentis prœdam venisse in pugnam. b. c.
' Cf. Tudeb. 1, vin, p. 16, ia3, 176; Fulcher. Car- b Cf. Tudeb. 1, x,p. 16, 177. Fluvius ille hodie
notens. 1. I, c. vi , p. 327; Willelm. Tyrens. 1. II, c. xiii , Vardar dicitur. (Cf. p. 33o, annotât, g.)
p. 9 1 . e Cf. Tud. J. c. p. 1 7, 1 a4, 1 77 ; Wi«. Tyr. II , xiv, p. q3.
Digitized by
Google
608 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
dum astant, segetem. Nondum ad Francos ventum erat, quum tamen Graeci has a
praemittebant minas; at Tancredus, quem1 jam nullum dimicandi latebat genus,
non cursim, non rapide, non saltim, sed pedetentim obviabat, missa eminus
tolerans spicula, dum eo usque processum esset, ut caderentpost terga. Quippe,
gèntis illius pugnam congressu plurimo expertus, quo facilius more vincendi
erant cognoverat; ideoque animos per se effrénés, per prudentiam refrenabat. b
Ut ergo cominus res geri potuit, patientiae moras redimit copia subsecuta. Habe-
nas laxant, calcaribus utuntur, lanceas vibrant, incumbitur vibratis, peltae Grae-
corum fiducia incumbentibus non resistunt. Porro sagittae hastis urgentibus,
quorum prius tutela fuerant, in sarcinam convertuntur : nam postquam ad enses
ventum est, usus praeteriit sagittarum. Sic Graeci tegmine destituti et jaculo, vul- c
nera tantum excipiunt nec reddunt. Miseri, quibus sine dubio et sine medio aut
mortem aut fugam praesentem omnia intentant! Miseri, sed sicut nullius miséri-
cordes, ita nulli miserabiles. Sternitur plebs invalida, et docetur non ultra deFran-
corum raritate praesumere; sed in uno centum formidare. Tancredus viam gladio
aperit; et quot aggreditur caedendos, tôt praeterit caesos. Illum sequentibus facile, d
qua se vertisset, vestigia declarabant. Trunci semineces a dextra et laeva medio
cruoris alveo supplebant ripas. Nec passim vagandi licentia; sed per effusoris
semitam currere dabatur. Hinc effusor ipse, non qui effuderit, sed qui ediderit
sanguinem, apparebat : adeo suffectus, adeo cruentatus Tancredum diffitebatur
in colore, sed non diffitebatur in opère. Simili modo pubes socia fugando, caedendo, e
prosternendo , singuli pro suis viribus arva cruentabant.
CAPITULUM V.
Partem exercitus Boamundi, quae nondum flumen transmiserat, aggrediuntur Graeci.
Igitur Boamundi exercitus, qui adhuc citra fluminis ripam alteram pigritans,
Tancredum praemiserat, Graecos in fugam versos prospiciens, moras sol vit. Flu-
vium alii tranant, pars remigare docta cymbas traducunt, alii artis utriusque
ignari, equorum caudis pro remigio utuntur; sicque brevi in spatio tota illa multi- f
tudine transvecta, quasi, dc 2. restabant transvehendi; taon milites, non armati, non
qui vel in hostem ruere, vel ruentem repellere potuissent : vulgus inerme, nisi si
quos armatos aut senectus debilitasset, aut morbus. Tune Graeci, qui missi fuerant
Latinorum insidiari vestigiis, locum nacti ut sanguine ferrum imbuerent, irruunt
in relictos, ceu3 lupi pastore orba et canibus ovilia trucidantes. Fitclamor, mœret g
ripa utraque, hinc et inde nec querelae desunt nec gemitus. Hi dolent de mora,
illide festinantia; hos pudet quia non datur invadere; illos magis, quia evadere
non licet, piget. Tancredus interea adhuc fugientibus Graecis instans, sequentium
instantiam céleri cursu accipit nuntiatam : neminem resistere, succurrere nemi-
nem, armatos ultra fluvium remigasse, inermes citra, ipsos jam fere quasi mor- h
dicus dissipatos. Haec ut piissimo et ad omnem promptissimo strenuitatem duci com-
perta sunt, haud secus ab aliis ad alios se convertit intrepidus ; quasi nacta
1 Om. tamen Grœci. . . at Tancredus quem b. c. — 2 Sescenti. a. — 3 Seu. b.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 609
a praedam lea, si quas ex adverso paratas relictis catulis insidias respicit, e vestigio a. 1097.
ad praedonem versa, praedam siccis faucibus relinquit.
CAPITULUM VI.
Grœcos in flumen insiliens Tancredus fugat.
Reversus igitur ad flumen % Tancredus, rémige spreto, gurgitem insilit, equo
uavis, equo remigis obsequium supplente : segnis quippe mora visa est viro, et
cognata timori, si, dum navigium pararet, parantes sequi milites exspectaret. Qua-
B propter, sicut praescriptum est , prajceps fluvium quasi campum ingreditur: aquae
vero cursu rapido exceptum summergunt; at mox ripae alteri redditur illaesus.
Simili quoque remigio commilitonum acies, quae domini praeeuntis vestigia se-
quuntur, utuntur. Graeca phalanx 1 perterrita Tancredi simul adventu et nomine
(id enim unum utraque personabat ripa) , caedi metuens, caedere desistit, ad con-
c suetum fugae praesidium studio redacto. Fugitur per abrupta, per avia, per omne
quod victis promittere latebras, victoribus accessum negare videbatur. At victor
nihilominus fugientibus instabat, illius magis sanguinem sitiens, quem per inac-
cessibilia pes raptabat fugacior ; nam vertere faciem nemo victus meminerat, nisi
si quem genibus victoris supplicare fuga coegerit deprehensa : adeo intepuerat ca-
d lor, resederat rabies , spes tota ab armis in pedum velocitatem transierat. Itaque
arcus projicere, pharetras solvere, peltas demittere, thoraces exuere, summum ad
vitam supererat solamen. Quocirca multus et multa politus arte, grandi redemp-
tus aere, diutino tractus molimine, labor vias, labor invia pariter dit abat, victri-
ces opperiens manus, sine pretio, sine certamine omnia rapturas : nec defuit tamen
E qui ea tolleret, quive sequeretur, audito Tancredi nomine, turbam fugientem.
Quoniam quidem caedi praedictae superstites relicti, hi, inquam, quos praesidium
superveniens liberaverat, sine ordine fugientes, sine ordine sequebantur, onera-
tos2 vacui, armatos nudi, lassos expediti : plurimi etiam in servitutem ducendi,
ruptis nexibus absoluti, suos versa vice nexores nexuerunt. Alii dum erepta sibi
f requirunt spolia, et raptoris projecta inveniunt et sua; fuerunt etiam qui dum per-
dita3quaererent, quaesita invenirent, inventa sustulissent : abjiciebant sublata, ut
tollerent potiora. Sive autem alieno onere, sive suo, nullus castra non suffarcina-
tus revisebatb.
CAPITULUM VIL
Tancredi Victoria praedicatur.
Igitur Tancredus sociorum ultus vulnera, nactus spolia, beatus gratia, omnes
1 Phalans. a. — 2 Honeratos. a. Hic et infra. — 3 Prœdicta. b. c.
* His consentit Robertus Monachus, 1. II, Hist.Hie- b Hac Victoria die Mercurii, qui erat Cinerum, id
rosoly mit. Addil duo milliaequitumcuniTancredo flumen est xvin0 mensis Februarii, ann. 1097, Franci potiti
irrupisse. (m.) sunt.
m. 77
Digitized by
Google
610 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1097. trads fluvium praemittit, ipse omnium subsequitur postremus. O quantis excipitur a
laudibus! Quantus ipse, quum riiajor sese fcordibus omnium futurus apparet,
quanta simul nobilitatis et plebis veneratione donatur! Una quippe omnium et
mens haec erat et fabula : « O ubi et quando, et quis in filiis hominum par tibi,
« Tancrede! a quo tam remota segnities? tam disjuncta quies? tam aliéna formido?
« tam elimata superbia? tam eliminata luxuria? Quis vocatus velocior, quis rogatus b
« facilior, quis offensus placabilior ? Felices tanto pignore atavi, tanto atavo posteri,
« tanto alumno Calabri, tanta sobole Normanni! felices illi quibus tu contigisti glo-
« ria sua : at nos longe feliciores, quibus est pro muro audacia tua. Tua audacia
« adversus impugnatores nobis est clypeus, adversus expugnandos arcus et gladius.
« Si periculum antecedit, illuc praemitteris; item si sequitur, pone cedis. Benedic- c
« tus Deus qui te reserravit praesidium plebi suae, et tu benedictus qui eâm pTOte-
a gis in brachio virtutis tuae. » Talibus omnes at plerique majoribus victoris redituqi
gratati praeconiis, haec saepius ingeminantes, per vias et tentoria uSque ad Tan-
credi ipsum prosequtlntur. Extunc Tancredum sociare, securum fieri; sine eo in
exercitu esse, quasi in exercitu non esse pree solitudine videbatur. Unde plurimi, d
de magnis quae viderant majora conjectantes, ejus dominio tam se quam sua man-
cipabant. Ipse vero aiudaciam viresque juvenum captabat pretio, alliciebat merito,
merebatur exemplo. Eo abundante, nemo qui ei militaret egebat : eo egente, a
ditioribus sociis mutuabatur, pecunia quae pauperiorum indigentiam ditaret ero-
gata. Rursussi repeteretur quod mutuaverat, alios item quaerebat creditores : sic- e
que ad alios propter alios quasi mendicabat, dum eum seit praeda opulentasset,
seu bellum. Adeo vir prudens his largum, illis se veridicum, imo et omnibus lar-
gum et omnibus1 veridicum exhibebat.
CAPITULUM VIII.
Alexio imperatori Boamundi et Tancredi adventus et Victoria nuntiantur.
Interea imperatorem Alexium authac, aut simili narratione nuntiils, explora-
tum missus, perturbât reversus : «Boamundus Wiscardigena Adriaticum transi- f
«vit^ etiam Macedonia potitur. Illius vires saepius jam expertus es magnas, at
« praetefitas hodiernae non minus superant, quasi passer aquilae collatus supera-
«tur. Olim quippe ei milites Normannia, Longobardia pedites suggerebat : Nor-
«manni, qui vincerent, Longobardi, qui numerum augerent, in bella traheban-
« tur. Horum populus alter belliger, alter venerat ministrator. Ut autem ambo g
a belligeri, tamen duo tantum, et de duobus pauci. Ad haec conducti pretio, coacti
« edicto, non ultronei , non gloriae avidi militabant. Nunc contra gens totius Galliae
t excita, totam quoque Italiam veniens sociavit. Ultra cisque Alpes ab Illyrico us-
« que Oceanum nulla est regio quae Boamundo arma negaverit. Milites, sagittarii,
« funditores, prae multitudine sua, nullum turbae imbelli locum in exercitu relique- h
«runt. Gismarinus panis armatis non sufficit; ab ipsis terrœ cavernis erutus, ne-
ce dum plebs inermis ab otio se et copia ad laborem et inediam transferret. Omnes
1 Om. largum ei omnibus b. c.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 611
A « armati f omnes bellici, omnes laboriferi, quicumque Wiscardigenae castris famu- a. 1097.
« lantur. Adde Wiscardidas, Tancredum etfratres Willelmum Robertumque, Pœnis
« leonîbus audaciam similem , tam cogna tione generis, quam belli studio Boamundi
« germanam : quorum neminem, ut quondam, ipse cogit; sed transfretavit omnium
« supplicatione coactus. Unde raro aut nunquam 1 abrumpi poterunt, quos volun-
b « tas una, par intentio, studium idem in concordiam fœderavit. »
CAPITULUM IX.
Alexii ad Boamundum epistola.
His versutus imperator percussus rumoribus, novos*
Corde dolos nova pectore versât
Consiiia .
Retibus studet leones implicare, quos venabulo lacessere non audet. Igitur nun-
c tios laqueis oneratb, qui Boamundo venienti cum hujusmodi blanditiis occurrant.
« Rex Alexius Boamundo salutem.
« Nuntiatum est mihi de tuo adventu, quem paternis visceribus suscepi auditum0;
• quia nunc quidem moribus tuis dignum opus exerces, quum belli studium ad
■ barbaros convertis. Aspiravit, ut video, Deus cœptis Francorum, quos tanto co-
d « mite muniendos praevidit. Meis quoque desideriis efficaciam tuus singulariter
«promittit accessus; nam, ut cetera taceam, ipsi etiam va tes Turci de gente sua
«tibi destinant triumphos. Euge igitur, accéléra, fili, et te praestolantium apud
« me moras ducum veniens absolve. Ad te duces, ad te proceres, ad te omnis po-
«pulus suspirat. Sunt apud me Latini heroes, et ipsi magnis muneribus donati;
e tsed quanto tu mihi ceteris notior, tanto majora restas accepturus. Hic pallia,
« hic aurum, hic caballi, hic te omnium manet affluentia thesaurorumd. Quidquid
• uspiam vidisti, nihil est ad id collatum quod apud me est. Quae omnia para ta
• tibi noveris, tanquam filio, si benignum te, si fidum mihi paraveris, tanquam
ofilius. Invenies ergo fontem auri, ut quotiens quaesita consumpseris, totiens
f «consumenda répétas, repetita sine difficultate sumpturus. Ut autem expédition
« viam pedearripias, paucis contentus, adventum liberius maturabis. Cetera vero
• multitudini, ducibusrelictis, via eo commodior, quosegnior carpenda est. »
1 Qm. aut nunquam b. g.
' Cf. Virgil. JEneid. 1 , 657 : Vit. 1. IX, c. vi , t. III, p. 497 ; Willelm. Tyr. I II . c. xiv,
p. 02.
Ai Cytherea novasartes, nova pectore versât r u
Oj^y^ Cf. m Ampliss. Collect. t. I, p. 572-075, alias 1111-
peratoris Htteras Roberto Flaiidrensi scriptas.
^ Cf. Tudeb. II , 1 , p. 17, 18 , 1 a4 , 1 a 5 , 1 77 ; Order. d Cf. Alexii epistol. modo memoratam , p. 574 1 d.
77«
Digitized by
Google
612 GESTA TANCREDI IN EXPED1TI0NE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM X.
Boamundus, promissis Alexii seductus, ei praestat hoipinium coactus.
Legati his praeter suas instructi fallaciis, exeunt, adeunt, obviant, eloquuntur. a
Boamundus itaque mellita verborum superficie debriatus, venenum latens inferius
non sentit; fallunt eum oblatae ultro Constantinopolitanae divitiae, propter quas
terram ac pelagus sanguine multo diu asperserat. Àd haec tam facile indultum
esse gaudet, quod in Graecos diutina expugnatione deliquerat. Unde placuit, ut
ipse, cum paucis, quo vocabatur, praecederet, Tancredus vero cum reliqua multitu- b
dine tardior sequeretur*. Quod Marchisidœ auribus non displicuit illapsum : nam
qua sedulitate accipiter laqueos , aut hamum piscis, ea is fraudulentam Graecorum
familiaritatem horrebat. Ideo régis munera aspernatus, jam tum prœsentiam ejus
subterfugere proposuerat. Igitur Boamundus , ubi quos ductu, quos dimissu digna-
retur, deliberatum est, ab eo quod Ghympsalab oppidum dicitur, digreditur; c
dumque fatigant promissa animum, animus equitem, eques caballum, infra dies
paucos Constantinopolim venitur. Illic Boamundus oblatus Àlexio, ei jugo, quod
hominagium 1 vulgo dicitur, subditur. Coactus quidem, sed tamen tanta Romaniae
dimensione donatus, in qua equus dies quindecim per longum, octo autem ex-
penderet per transversum c. Nec mora, fama volans novum Tancredo patefacit d
eventum et addit : « Similis quoque deditio ipsum te, qui sequeris, manet eo vilior,
« quo merces minor. »
CAPITULUM XL
Boamundi casum occulte gémit Tancredus.
Tancredus, his auditis, Boamundo conddlet, sibi timet : quippe proxinmm vi-
dens parietem accensum, suo non dubitat imminere incendiumd. Itaque animo
volvit, studet, recogitat qua via praeterire, quibus artibus fallere, quibus viribus e
dolos perfidi régis valeat punire. Confert autem hinc vires , inde dolos ; hinc au-
daciam, inde potentiam; hinc milites, inde divitias; hinc paucitatem, inde mul-
titudinem. Quid struat? Dimicet? at potentior hostis. Supplicet? at inexorabilis
idem. Transeat? at pelagus intersaevit. Videns ergo Francos duces implicitosdonis,
Boamundum dolis, se angustiis, sic adeo insistit secumque ita corde volutat: f
« Proh scelus! ubi fides? ubi prudentia? 0 hominum corda! hujusperfidum, illius
« improvidum ; hujus ad nocendum impudens, illius ad cognoscendura impru-
a dens. Exiit homo ad divitias nomine filii elicitus, patris visceribus amplectendus.
« Venit ad regnum, invenit jugum. Venit ut sublimior fieret : alium vero coactus
« est sublimare, factus ipse humilior. Nimirum , fraudis ignarus, blanditiis credidit g
1 Hommagiam. b. c. Hic et infra.
• Cf. Tudeb. H, i, 18, ia5, 177. e Cf. Tudebov. U, h, p. 18, ia5, 177; II, vin, p. 22.
bHodie Ipsala. « ApudRusamcivitatem. »(Tudebov.II> d Cf. Horat. Epistol I, xvm, 8A :
II, p. 18, 125, 177 ;Order. Vil. 1. IX ,c. vi, t. III, p. /4Q8.) Nam tua res agitur paries quom proximus ardet.
Digitized by
AUCTORE RÀDULFO CADOMENSI.
613
a « fraudulentis. At jussus est, exercitu relicto, cum paucis praecedere, quasi turbae a. io97.
« sarcina absolvendus. Nonne hoc vel solum suffecerat , ut iniquae Spingos ambages
« solveremus? Hla una détermina tio,
« Si mens non lœva fuisset • ,
« et excluserat insidias, et clauserat vias. Ilum est ta m en comitantibus paucis,
b « quasi praesidio fuerint inanus inermes, non armât». Nam quid de ducibus Galliae
«dixerim, quibus ipsa sua multitudo non modo jugum hominagii subtrahere,
«verum etiam rebelles quosque debuerat subjugare? miseret me hominum, pu-
«detque quos tamen ipsossui nec puditum est, nec misertum. Videre jam videor
«rei exitum, quum absumptos sumptus pœna, penuria, pœnitentia sequentur.
c « Pœnitebitutique municipes sed sero, quum praesentis lapsum pecuniae nulla sub-
«sequetur redintegratio promissae. Pœnitebit1 quum se viderint ad injusta cogi,
«et gravari coactos, et non posse erui gravatos. Tune, inquam, pœnitebit : sed
« quis pœnitentiae locus, ubi correctioni nullus? nam quaejam ultra restât correc-
« tio? Numquid abjurari poterit quod semel juratum est? Numquid sui juris esse
d opoterunt, qui se alieno sponte subdiderunt? Numquid liberi, qui venditi? Nam
« uter justius servit, qui ipso se venditore emitur; an qui praedonis violentia
avenum producitur? Merito igitur pœnas dabunt futurorum securi, praesenti-
« bus contenti. »
CAPITULUM XII.
Tancredus ad AJexium fugit accedere.
Tancredus bis Boamundi conquestus casum, Âlexii tegnas, Galliae jugum : hoc
e efliigere, illum solari, illas punire sapienter decernit. Constantinopolim igitur
veniens, non sicut ceteri déclinât ad regem, non classica praemittit, non tuba
intonat : clam transit. Nam exuto milite, peditem induit; quatinus vestis rustica,
du m Tancredum tegeret, Alexium falleret. Itaque naulo, remige2, Borea vélum
urgentibus, refugit a tergo Europa, Asiafestinantibusoccurritb. Wiscardides inte-
f rim nautas ad remos invitât, et ipse remo Hellesponti versât cœrula. Nec mora
puppis optato infigitur littori, festinantium votis brevitate itineris suffragante.
Asiana igitur potitus arena, Marchisi filius habitum nomenque resumpsit jam tu-
tior : sicque ducibus ceteris Nicaeam c proficiscentibus cornes additur. Boamun-
dus vero Thracium littus nondum reliquerat, rogante Raimundo Sancti jEgidii
g comité moratusd : quem morariquidem et intercedere ea compellebat nécessitas,
quod rex praescriptus comiti legem, qua ceteros praecedentes obligaverat, sub-
séquent imponere volebat. Gomes autem longe jocundius sibi esse respondebat
mortis compendio banc conditionem praecidere : ad quae diffinienda valde ei neces-
sarius erat Boamundi accessus. Igitur ubi Alexius ab exploratoribus suis Wiscardi-
h dam clam transfretasse cognovit, elusum se dolens, a praesentibus exigit absentem,
1 Om. municipes sed. . . promisses. Pœnitebit b.c. — 2 Rémiges, a.
* Virgil. jEneid, \. II, bU. c Cf. Tudeb. II, ix, p. aa, 126, 180.
b Cf. Tudeb. abbrev. 1. II, m, p. 126; Imitât, xix, d Cf. Order.Vit. 1. IX, c. vi, t. III , p. 5oo;Tudeb. ab-
p. 180. brev. 1. II, m, p. 126; Imitât, xix, p. 180.
Digitized by
Google
614 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1097. eorumque dolo imputât, . quod suum Tancredus sapienter evaserit. Praecipue in a
Boamundum oculi retorquentur, quos faciebat ira novercales. Illis itaque fulmi-
nantibus, simul intonante minas gutture, velit nolit, Boamundus jurât se Tancredi
manus régis hominagio redditurum : aiioquin nec nvanere tutum fuerat, nec
exire.
CAPITULUM XIII.
Tancredus Boamundô legatos mittit.
Dum haec agerentur, Tancredus milites duos, Ajttropium etGuarinum,Constan- b
tinopolim remittit, qui Boamundi moras increpent, quique Turcorum bella nun-
tient adventare; nisi maturaverit, ejus spes cassandas fore, quippe sine eo hosti-
bus superatis. Quod neque 1 ignorante Alexio potuit nuntiari. Quapropter ad se
nuntios vocat, cum eis de domino suo acturus, et quasi novum aliquid suae
metu praesentiae extorturus. Legati vero cujates et cujus, et ad quid missi es- c
sent rogati, Normannos se a Tancredo ad Boamundum eliciendum missos esse
securi respondent. Videns autem rex nihil mussare intrepidos, dimittit impunitos,
quorum pœnam videbat sibi inutilemfuturam. Quum ergo haec tum a legatis, qui
redeundo praecesserant,quum aBoamundo qui secu tus fuerat, Tancredus accepis-
set, neque dictu facile est, neque creditu quam aegre tulerit, quantumque vigi- D
lantiam suam aliéna somnolentia indoluerit deceptam; nec cohibere flammas
potuit fornax succensa 2, rumoris rapidi turbine ventilante undantes. Quapropter
fertur intrinsecos gemitus praesenti effudisse querela: a Heu caecas futuri mentes
« mortalium ! quas, quum visae sibi fuerint consummasse, tum deintegro incipere
«oportet : frustra prudentia , ubi invida adversatur fortuna; sicut contra, cui e
« numina favent, frustra adversere 3. Provisum satis mihi esse putaveram, nihilque
« loci segnitiae neque socordiae relictum. Munera spreveram, solus aufugeram, fe-
« felleram excubias, evaseram insidias; quod vix aliis affecta re, mihi fuerat efFicere
« concessum. Proh! quantum erat hostem per laqueos illaesum transisse, quos etiam
« insontibus evadere non licet illaesis? Videram viros nobiles, alios ducum, alios f
aregum progeniem, ultroneo régna exsilio mutasse, venisse pacificos, loca imma-
«nia, régna barbara venientibus inclinasse; non terram obstitisse, non pelagus.
« At simul ad id, quo triformis Ghymera monstrum crudelius non fuit, ventum est,
a nullus fuit Pegasus qui expediret implicitos, nullus qui asportaret attonitos.
oOmnes quasi sub domina hasta transire, omnes omnia quae jurare jussi sunt, g
« coacti sunt. Ut ad me redeam , exactorem districtum meritus , districtissimum
« verebar ultorem; unde tanto vigilantiorem me, qui eruerer, esse oportuit, quanto
« ultionis zelus in me major exarserat. Inde erat quod castrorum regimen adhuc,
a et me ipsum abjeceram, dum ne inclinarem, ut alii, et liberius iras ulciscerer
« aliorum. Nam quid de homine queri attinet, qui in eam quam abruperam com- h
«pedem me redegit? cui nexuisse suum, nisi etiam meum necteret collum 4, non
osuffecit : quem invidisse felicitati meae forsitan os negat; verum illud jusjuran-
• dum de fonte invidiae manasse, et lippis patet, et exitus probat. Ipsius quidem
1 Nec. b. c, — 2 Accensa. b. c. — 3 Adversari. b. c. — 4 Colum. b. c.
Digitized by
Google
ÀUCTORE RADULFO CADOMENSI. 615
a « in dubium venit, majorne pigritia, an imperitia, in hune me conjecerit dolorem. a. 1097.
« Quippe magna utraque, et utraque prosperitatis meae noverca. At coactus in per-
c niciem meam juravit, quasi hia verbis invidiam dissimulet, indignationem mi-
«tiget, excuset factum, absolvat actorem; baec vero, ut innocentiam praedicent,
« moras tamen innocentes non faciunt, nec morantis somnos a crimine defendunt.
b « Verum esto : salvabo votum, redimam perjurium, mei, inquam, mei periculo
«redimam alienum. Elusus sum, sed non mea incuria; superatus, sed alterius
«debilitate; captus* ied cogna ti liberatione. Profecto hujus Victor certaminis
« odium, si vixero, efferasse dolebit, nec meruisse concordiam. Nam pro levi duco
«irritum facere quod non ultra jùrare appetiverim, Sed dictante tyranni violen-
c « tia subjecerim invitas : prasertim quum promissi illius observant! a damnum sit
« publicum ; contemptio autem commodum générale. »
CAPITULUM XIV.
De obsidione Nicaeae, et primo de ducibus obsidentibus; Godeiridus Bullio.
Sed jam his quœ aut questus est, au t queri potuit Marchisides, evolutis, respi-
ret paululum ipse; dum obsidione Nicaeam cingere, dum castrametari , dum
nomina, genus, moresque principum, quibus urbs ea oppugnata cessit, recolére
d libet. Haec enim hujus modi sunt, ut et laudibus non obvient praescriptis, et mi-
nistrent scribendis. Igitur clarioris1 famae duces, a quibus alii, non qui ab aliqui-
bus Martiatica receperint 2, ni fuerunt : dux Godefridus , senis Eustachiia Boloniae
comitis filius, cui dignitatem ducis nomenque Buillio3 idem qui eum misera t,
dederat. Est autem Buillio b in Lotharii regno oppidum, adjacentis caput ducat us,
e a duce avuncûlo Godefrido, sene juniori, relictum. Junioris hujus nobilitas multis
polluit virtutibus cumulata, tum saecularibus, tum divinisc: divinis, largitate erga*
pauperes, erga delinquentes misericordia; porro humilitate, mansuetudine, so-
brietate, justitia, castitate insignis, potius monachorum lux quam milittim dux
emicabat. Nec minus tamen ea quae saeculi sunt noverat tractare, praeliari, ordi-
f nare aciës, armis glorianl 5 propagare. Primus aut in primis ferire hostem adoles-
cens didicit, juvenis assuevit, senex non destitit. Adeo belligeri comitis ac6 comi-
tissaed religiosissimae fil i us, ut etiam ab aemulo cotispectus, audire meretëttlr : « Ad
«belli sludium, ecce pater; circa Dei cultum, ecce mater. » His ducem praeditum
moribus innumeri bellatores ad praedictœ urbis mœnia primum prosectiti sunt
g ùbseasorem.
1 Clariores. b. c. — 2 Receperunl. b. c. — 3 Bullio. b. c. — 4 In. b. c. — 5 Ecclesiam. b. c. — 6 Et b. c.
" Is est EustachiusII, cornes Boloniensis, ann. îô/ig- . c Cf. Tudeb. imitât, p. 170.
1093. d Ida nomine. (Cf. supra, p. 543 E. Vide quoque
b Hodie Bouillon, urbs Gallica. p. 3o8t 309.)
Digitized by
Google
616 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYM1TANA,
CAPITULUM XV.
Robertus Normanniae cornes, Boamundus, Hugo Magnus, Stephanus cornes Blesensis, Robertus
Flandriae cornes, Raimundus cornes Sancti yEgidii, duces expéditions recensentur.
a. 1097. Subsecutus est autem Robertus a Normanniae cornes, Willelmi régis et expugna- a.
toris Angliae filius; génère, divitiis, facundia quoque non secundus duci, sed
superior; par in his quae Caesaris sunt; quae Dei, minor : cujus pietas, largitas-
que valde fuissent mirabiles; sed quia in neutra modum tenuit, in utraque erra-
vit. Siquidem misericordiam ejus immisericordem sensit Normannia, dum, eo
consule, per impunitatem rapinarum, nec homini parceret, nec Deo licentia rapto- b
rum. Nam sicariis manibus, latronum gutturi, mœchorum caudae salaci, eamdein
quam suis se reverentiam debere consul arbitrabatur. Quapropter nullus ad eum
vinctus in lacrymis trahebatur, quin solutus mutuas ab eo lacrymas continuo
impetraret. Ideo, ut dixi, nullis sceleribus frenum, immo omnibus additum cal-
car ea tempestate Normannia querebatur. Hujus autem pietatis sororculam eam c
fuisse patet largitatem, quae accipitrem sive canem argenti summa quantalibet
comparabat; quum intérim mensa consularis unicum haberet refugium rapinam
civium. Atque haec tamen intra patriam; verum fines patrios egressus, magna ex
parte luxum domuit, cui ante per magnarum opum affluentiam succubuerat.
Tertiusb in hoc ordine Boamundus fulget, cujus repetere hic genealogiam super- d
fluum , mores et animos annotare praematurum videtur : praesertim quum de ejus
génère superior pagina egerit; inferior vero circa fortunas ejusdem et infortunia
quasi quemdam cardinem feretota versetur. Hugoc Magnus, Franciae regum, Phi-
lippi frater, Henrici filius, quartum obtinet locum; magnus génère, magnus
cognomine, magnus probitate: magnus etiam ac1 potens tum sua, tum fraterni e
regni militia; venerabilior tamen regii gloria sanguinis, quam aut opum uber-
tate, aut praecellenti multitudine, aut triumphalibus meritis. Quintus Blesensis
cornes, Stephanusd oomine, et ipse regum proximus, quippe Gallorum pronepos,
et gêner Anglicorum6 : cujus si largitatem hilaritas, si audaciam fervor, quanti
debuerant, illustrassent, nihilei deerat ad ducem , nihil ad strenuissimum militum. f
Sequitur hune cornes Flandriae Robertus f, Flandriae nutricis equitum , Flandriae
feracis equorum, Flandriae cereris, Flandriae pabulorum2 : quae puellari quoque
pulchritudine praecellens, reges Gallicum, Anglicum et Dacum meruit generos;
quibus cornes praesens, sublimis affinis, populare fastidit regimen, dum ipse
super omnes exercituum rectores in ense et lancea laudaretur : unde postea con- G
tigit ut ipse quidem multo plus ceteris ducibus celebraretur habere de milite; at
neglecta regiminis cura, multo minus de duce. Novissimus omnium Raimundus g
cornes Sancti iEgidii emicat obsessor : novissimus, inquam, tempore, non divitiis,
non potentia, non consilio, non militari multitudine; nam in his omnibus a pri-
* Et. b. c. — 2 Periculoram. b. c.
" Robertus II, dux Normanniae, 1087-1096. (Cf. Tu* d Cf. ïudeb. imitai, p. 170.
deb. imitât, p. 170, qui nostrum Radulfum pœne verbo * Stephanus Blesensis Adelam, Guillelmi I régis An-
ad verbum sequitur. ) glorum filiam , uxorem duxerat.
b Cf.Tudeb. imitât, p. 171. f Cf. Tudeb. imitai, p. 170.
e Cf. Tudeb. imitât, p. 1 70. B Cf. Tudeb. imitât, p. 1 70 , 171.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 617
a mordio claruit inter primos, et mox aliorum quum effluxisset pecunia, hujus af- a. 1097.
fluxerunt et praecelluerunt divitiae. Illa nimirum gens frugi, non prodiga, parci-
tati potius quam faraae serviebat; exemploque terri ta alieno, non, ut Franci, in
distrahendo, sed semper in augendo substantiam desudabat. Ergo suum corai-
tem egere rerum sagax utilium, divinusque futuri a populus non permisit : virum
b aequitatis cultorem, iniquitatis ultorem; virum ad timidos agnum, ad tumidos
Iconem.
CAPITULUM XVI.
Urbs circumdatur; Tancredus primus omnium Turcum occidit, alios fugat.
His igitur expugnatoribus Nicaeam circumdari, debellari, postremo ad deditio-
nem cogi, Gallia certavit, Graecia adjuvit, Deus perpétra vit b. Sed dum novissi-
mus, ut dixi, Raimundus cornes ante portani orientalem tentoria figeret (illa enim
c area ceteris jam occupatis, unica vacabat), ecce per compendia montis proximi
Turcus descendens exercitus, quasi urbem ab eadem porta ingressurus, apparuit,
festino impetu cupiens subvenire obsessis. Exoritur clamor. Cornes proximus loco,
primus obviât; mox ceteri duces. Pars armati, alii semiermes, ut ardor belli
quemque exciverat, occurrere festinant. Tancredus spatio remotus, in equo advo-
d latt ardens quod ei vulneris primi gloriam locus inviderit. Itaque quod abstulerat
locus, reddit animus : nam absente eo, fuga et impetus nunc his, nunc illis varias
spei ac metus distribuerant vices; at postquam is qui unus pro multitudine, mi-
les pro agmine et habebatur et erat, superveniens irruit, caesa ilico cervix Turca
Christi efferavit milites, effeminavit hostes. Exanimati igitur ad montes ora, ad
e Francos terga, ad fugam studia convertunt; animatos vero audacia cornes, fuga
hostium, morarum pudor fugientibus immittit. Quod nisi montis proximi asylum
refugos subito recepisset, paulo tardius sanguis barbarus Latinae cuspidis sitim
imbuisset ad satiem1. Quia vero mortis vicinae2 timor, cujus est pedibus alas ad-
dere, subitus accessit, facile qua descendendo invasum fuerat, ascèndendo evasum
f est, illa tantum absente anima, quam Tancredus, suae praeconem audaciae, sub
Tartara miserat. Multi tamen inhonesta tergo vulnera domum reportarunt. Chris-
ticolae hilares in castra revertuntur, hi cruenta, illi recurva cuspide, alii fraxino
trunca, pars hebete gladio insignes. Turci capitis spectaculum vulgo praesentatur.
Tancredus per universi exercitus populos, linguas, aetates, sexus, professiones,
g primus Turci verticis celebratur unius abscisor et innumerabilium fugator. Quod
non sine quodam futuri Tancredi praemonitorio, quisquis rem diligenter attende-
rit, actum esse comperiet. Sane taies cœlitus oblatae decuerunt virum primitiae,
qui jam extunc, immo a saeculo praeelectus erat, ut omnium invictissimus bellica
subire deberet, et in nullo superari, discrimina3.
1 Saciem. a. — 2 Montis viciniœ. a. b. c. Verba mortis vicinœ, juxta sensu m subjecimus. — 8 Discri-
mine, b. c.
* Cf. Horat. De Arte poet. 218. a3, 126, 127, 180, 181; Raimund. de Aguilers, c. m,
b De obsidione urbis Nicaeae cf. Tudeb. II, x, p. 22, p. 289, 24o; Fulcher. Carnot. I. I, c. x, p. 332, 333.
111. 78
Digitized by
Google
618 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM XVII.
Urbs redditur ; Alexio sistitur Tancredus ; verba Tancredi ad imperatorem.
a. 1097. Postquam obsessi obsidentium vires auctas, suas exspectatis diu subsidiis desti- a
tutas vident1, simul territi quod Raimundus cornes, quia ultimus tnœnia foderat*,
acrius sufFossa funditus quatiebat, urbem eo tenore reddunt, ut quam rem emere
sibi non licet, liceat saltem perdere illaesis. Placet utrobique conditio, sicque ad
imperatorem mittitur, quatinus ab eo quae urbem muniat militia remittatur2b. Im-
perator autem felici illo rumore impertitus, et munimen mittit, et ipse missos, b
usque sinum qui vulgo Sancti Georgii Brachium dicitur, sequitur. Inde munita
urbe, Boamundus per pacta fœdera, per junctas dexteras, per hominagii fîdem
adjuratus, ad eum navigat, secum, sicut promiserat, Marchisidem reducens. Ubi
ejus bominagio Alexius magis terrefactus quam tutus, multo dejectior quam erec-
tus, exaggeravit iram, non impetravit reverentiam. Namque velut divino oraculo c
instructus, metiebatur vir prudens illos qui deinceps secuti sunt rerum exitus :
Regni Graecorum non iongitudinem immensitate sua Hierusolimitanum attingere;
tanti spatii urbes a Turcis captas, Christiano cultui fore mancipandas; porro
Graecis ereptas talibus non eportere reddi tutoribus; Francos esse qui hujusmodi
tutelae soli sufficerent; alioquin urbes et oppida restitui Graecis, id esse restitui D
Turcis; se simul duobus dominis, scilicet rei publicae et régi Graeciae, famulari non
posse. Haec animo volvens vir providus fertur regias aures simiilima huic implesse
querela : • Cognatus sanguis Boamundus, tua impulsus potentia, hue me, o impera»
« tor, impulit retransire. Si promissa tua, si munera, si familiaritas me cepissent,
« non deerant aditus per quos irrumpere licebat. Ceterum ubi ea displicuerant, e
« frustra mihi tuus placuisset accessus. Haec attendens operam dedi qua te prae-
« terirem liberior; vigili cura liberatum tua me hue violentia retrusit invitum : quo-
0 minus tibi confidendum noveris, si quid hodie pepigero coactus. His te praemo-
« nitum sequentia quoque attendere oportet. Ecce ad id ventum est ut cognati
«fœderis sacramentum absolvam. Verum ea lex aderit média, ut te Hierusolimi- f
« petas adjuvante, stet fœdus, mox casurum quum eorum aut successibus invideris,
« aut infortunia non levabis. Absit vero ut aiiquando fidum me habeat quisquis
« ab eorum fidelitate discesserit. $i ergo dominari desideras , famulari stude : de
« Tancredi certus obsequio, ubi Christi exercitum3 certificaveris de tuo. Omnium
« minister, tibi quoque pro omnibus non abnuo ministrare. Summam autem ho- g
« rum compendiosus sermo diffiniat. Qualis antecedet tua erga Francos devotio,
« taiem meam Graeci erga se exspectentsecuturam. » His de arcanopectoris, pruden-
tiœ tabernaculi, sapientiae domicilii, fonte dériva tis, laudatur animus qui et tam
fîdeliter pro re publica intercedit, et tam constanter nec pro domestica timet, nec
a justitia recedit. Tollitur clamor Gallicus, Graeca quoque murmura meritum non h
abnuunt favorem.
1 Viderunt. b. c. — 2 Om. quatinus ab eo remittatur. b. c. — 3 Exercitium. b. c.
' Conf. Tudeb. II, xin, pag. a3, 137, 180. est urbs Nicaea die xx* mensis Junii, anno Domini
b Conf. Tudeb. II, xiv, pag. a4, 127, 181. Capta 1097.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
619
CAPITULUM XVIII.
Tancredus Alexii petit tentorium. Indignatur imperator.
a Postquam Alexius viri mentem videt pecuniae contemptricem , neque aureo f sicut a. 1097.
ceterorum, possc vinculo irretiri, quia eum post se nequit trahere, trahentem
sequitur, et sermonibus consonat dictitatis. Jungunt dextras, stomachante tamen
intus Marchisida, extra vero torvis luminibus crudescente. Celebrato ri tu quem
ad| haec fœdera principes observant, invitatur Tancredus ut quidlibet a rege petat,
b nullam passurus de petito repulsam : aestimabatur enim aurum, argentum, gem-
mas, pallia et his similia petiturus, necessarium viae subsidium, et avari animi
blandimentum. Spretor pecuniae,, sublimitatisque regiae animus aemulator vul-
garia temnit; quem duces alii oblatum prae onere1 honorem recusarent, iilum
affectât, et solum de regalibus ait praeplacere. Erat namque régi tentorium,
c quod, arte simul et natura mirabile, dupiicem spectatori jactabat stuporem; ad
haec, urbis instar, turrita atria camelos viginti gravi sarcina non fraudabant : ca-
pacitas conveniendae multitudini opportuna; apex tantum ceteris praeminens,
Quantum lenta soient inter viburna cupressi a.
Hoc ergo magnanimi Wiscardidae mentem munus unicum capit, hanc sibi desti-
D nat aulam idoneam : onus quidem inutile praesenti, sed signum haud ignobile
futuri. Quo comperto, Àlexius sic fertur aestuasse ad petentem, sicut olim Delius
ad Phaetontemb : nisi quia illic paterna pietas trepidabat, hic saeviebat indignatio
hostilis. Phœbus ingemiscebat de periculo filii; Alexius, super animo sublimi.
Phœbus filium ad salubriora optandum hortatur; Alexius sic optatum negat, ut
e post negatum bis increpet : «Ergone Marchisides confert se mihi, regalia pe-
«tendo insignia? Sordent vero ei communia, nisi singulare meum in toto orbe
« affectet palatium? quo impetrato, quid restât ultra, quin capiti diadema meo de-
« trahat, suo imprimat? At pu to desunt ei atria, congestossatisexplicitura clientes2,
a neque tantae militum copiae intra septa valent includi3 dômes tica : itaque regia
f a petilur quae, suis dimensionibus immensa, domino sufficiat magnifîco! Ut autem
« cedat eipetita, ubi muli, ubi muliones, aptum tantae moli vehiculum? nimirum
« hanc adepto relinquitur ut ipse pedes equis impositam, quasi numina , sequatur.
«Recolat vero asino se dissimilanti k fuisse dam no leonis exuvias : quibus indu-
is tus ut terreret, meruit rusticum sentire terribilemc. Quo admonitus exemplo, ne
g a affectet mei umbra nominis terrere ignaros, ne demum cognitus pateat Tan-
«credus. Metiatur se autem modulo suo ac peded; sarciat sibi pro se tentorium :
uhujus vero spem omnino deponat. Quod si irasci pergit de repuisa, floccipendo
«iras, et quantum iras, minas. Jam enim magis magisque mentem hominis sto-
alida mihi ambitio reseravit. Donec tacuit, philosophus credi, insanus autem, os
h « ut aperuit, meruit. Eia igitur quicquid fraudis, astutiae, irarum ac furiarum
«habes, Marchisida, in meum ventila caput; excipio ardentem; ego nec hostem
« mihi te dignor nec amicum. » Haec Alexius, ira simul et astutia dictante, profatus;
1 Hone. a. — 2 Pénales, a. et inter lineas : clientes. — 3 Concladi. b. c. — 4 Dissimulante, b. c.
" Virgil. Bucol. I, 26. c Cf. FI. Aviani. Fab. v.
h Cf. Ovid. Metam. II, 49. 4 Cf. Horat. Epist. I, vu, 98.
78.
Digitized by
Google
620 GESTA TANCREDI IN EXPED1TIONE HIEROSOLYMITANA,
à. 1097. partim dissimulabat timorem, partim tumorem atrocissimae bilis leniebat. At Tan- a
credus, quasi jocosae illius imaginis* imitator, ultima de multisverbaarripit, nulli-
que libentius unquam responsurus, ait : « Hostem mihi te dignor, nec amicum. »
Ab his digressum est, neque ultra congressum.
CAPITULUM XIX.
Ex imperatoris manibus se eripiunt Tancredus et Boamundus.
Tancredus ad littus redit, ubi , parato remige, fortuna simul et vocatur et adest.
Transfretat, nihil morans, is cui adeo ingratum nihil quam mora. Boamundus b
autem paulo tardior egressus, regias fere exspectavit et incurrit insidias : sed la-
tenter edoctus, vertit se ad fîigam, alioquin ad catenam. Deinde régis nuntius,
reclamans, revocans, secutus est egressos : verum donati rudeb, extricati nodis,
procellis emersi, rursus iisdem nolunt exponi turbinibus. Sordet revocatio ab-
sentis, cujus praesens contempta est persona ; neque , adituri summi régis cunabula, c
Herodis audiunt perfidiam revocantis; immissave aratro manu, lumina non re-
flectunt c, semel quam sit illa reflexio damnosa experti. Sed et illae, quarum altéra
chaos Sodomae respexit , altéra Threicio conjugi est respecta d, emersos ad lucem
rursus prohibent tenebris immergi. Tôt admoniti exemplis, omnia haec visi sunt
sibi evadere tormenta, dum hune unum praetereunt tortorem. Igitur longo mora- d
rum tractu afllicti Latini duces, taedia vincunt, necessariisque juxta sibi ac vec-
toribus jumenta onerant alimentis : nam média quae fertilitatem submovebat ste-
rilitas per dies plurimos transeuntibus occurrebat, nullo frugis solatio inopiam
levatura. In cujus confinio Solymannus6, rex Turcus, opperiebatur venturos, qua-
tinus ignaris incurrerent providî, famelicis opulenti, fessis alacres, languidis e
robusti. Consultum est vero quasi divinitus fideli populo, ut victualium copiam
per incultam solitudinem traduceret, quae vecta suos quodam modo veheret vec-
tores.
CAPITULUM XX.
Exercitus Christianorum in bivio dividitur.
Sed quum penultima circa exitum illius ariditatis transiisset dies, pene fortunae
ludus suum illum favorem lubricum 1 a Christicolis ad Mahummicolas convertit, F
et in partes Tancredi ausa est nimium. Nam redintegrato sicut soliti erant quo-
tidiano, vel, ut ita dicam, quotinocturno calle, secta est in bivium via, et exer-
citus Gbristi factus est biviator*. Plurimorum opinio errorem illum industriae
deputavit; quo terra genti opulentius serviret diffusae spatiosa, quam stipatae
1 Om. lubricum b, c.
' Cf. Horat. Od. I , xu , 3 et 4- altéra, Eurydice, uxor Orphei. ( Virgil. Géorgie. IV, 4g i .)
b Cf. Horat. Epist. I , i, a. e Kilidj Arslan, Solimani filius, Iconii princeps.
e Cf. Luc. ix, 6a. (Cf. supra, p. a4o, annotât. 6.)
4 Harum mulierum altéra est uxor Lot (Gen. xix. a6), f Cf. Tudeb. III, i, p. a4t ia8$ 182.
Digitized by
ÀUCTORE RADULFO CADOMENSL 621
a contracta. Hue accedebat quod casus idem Normanniae comitem, Boamundumque a. io97.
Tancredumque seorsum a turba diverterat, quasi ut unigenae uno consilio unam
patriae suae gloriam praerogarent. Alii vero non ultroneum sed casuale, nec tam
praelusum quant invisum fuisse ipsis, qui diverterant, divortium asserebant, sane
miserantes fortunam et lenientes invidiam : quae quidem sententia his suflulta
b firmior stabat praesidiis, quod prœmemorati duces comitis plebeculae non amo-
verant sarcinam, quod alienigenae militiae comitatu gaudebant, quodsuam deni-
que, quae maxima aberat, non praemunierant.
CAPITULUM XXI.
In mutuo occursu acies Latinae et Barbane concluront ad arma.
Igitur ubi Normannorum vexilla minas belli Turcis denuntiant (nam Tan-
credus impiger morem suum praecurrendi obtinens, primus et conspicere et con-
c spici maturaverat) , dispositum est utrobique, ut a fluvio, qui médius discurrebat,
velociores tardos arcere debuissent. Cœperat autem crepusculo vesper cedere,
quum Latins Barbaraeque acies mutuum compererunt occursum\ Expensa itaque
nocte instanti, ad mediam in quietem, a média in laborem, pars fidelis promptior,
mane circa horam primant, ad ripas praescripti fluminis praevenit infidelem, ubi
d vix metator sedulus prima infixerat castra : quum, ecce hostis, ecce hostis, et inge-
minatur acriter, et occurrit audacter. Armantur qui armandi vénérant : at qui
armati, in bella feruntur; retunditur sagittipotens manus, nunc perfossa lanceis,
nunc ensibus decisa; retunditur, inquani, ut quae prima fuerat, in mediam re-
ferri, quae vero média, prae tu tel a fieri cogeretur. Quum igitur eo usque Normanni
E fugientibus institissent, densati cunei vires resumunt; et qui modo fugaverant,
ipsi quoque in fugam sunt conversi. Interea Normanniae cornes et Boamundus
duas tantum, singuli suam, instruxerant acies; jamque gradatim alacres praelium
inibant. lnstantibus itaque Turcis con traque Christianis subvenientibus, magna
vi hinc et inde certatur : nihil arcus, parum lancea, ensis plurimum agit. Turcos
f sua numéro carens numerositas défendit; nostros autem loricae, scuta et galeae.
Multum cruoris u trinque funditur, plus barbari : illius quidem non cessât strages;
at tanquam récidiva hydrae capita, ubi pauci occidunt, innumeri succedunt.
CAPITULUM XXIL
Christiani in fugam vertuntur. Robertus cornes Normanniae animos colligit.
At vero fidelis legio communem quidem cum his babet occasum ; sed non
commune supplementum. Igitur lassata dum percutit, quassata dum resistit,
g exanimata dum rarescit, dat terga; quodque nunquam usquam ante didicerat,
a Cf. Tudeb. III, i, p. a5, 128, 182; Raimund. de Aguilers, c. iv, p. 2^0.
Digitized by
Google
622 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA, .
a. 1097. in momento docta est fugere. 0 bellum miserabile! 0 fuga lugubris! 0 damnum a
in damno ! 0 in vulnere vulnus ! Militaris fugae impetus pedestrem conculcat tar-
ditatem, inque vicem densissima pedestrium hastarum sylva nunc fugam impe-
dit , nùnc exstinguit ; fitque vel hosti miseranda clades , quum terga sagittis borrent ,
ilia lanceis, velut torrendorum veribus, affiguntur. Dum itaque non parcunt,aut
qui fugant arcubus, aut qui fugantur calcaribus, refugitur in castra : minimum b
tamen solatium, sed unutn. Ibi denique regius sanguis Willelmides, quis, cujus
stirpis, cui militet memor, verticem nudat, Normanniam exclamât, Boamundum
collegam , immo confugam suum , bis increpat a : • Eho! Boamunde, quorsum fuga?
« longe Apulia, longe Hydruntum, longe spes omnis finium Latinorum; bic stan-
«dum, hic nos gloriosa manet aut pœna victos, aut corona victores : gloriosa, c
«inquam, sors utraque, sed etiam eo beatior altéra, quo celerius efficit beatos.
«Ergo agite, o juvenes, moriamur, et in média arma ruamus. » His admoniti ag-
glomérant sese ducibus cetera juventus, morti deinceps quam fugae paratior.
Astant intrepidi. Ceu quondam venabula in furore opperiens leo, qui modo, longa
quiete piger, a latibulis ex ci tus, paulatim lucratur iras, latratu, lituo, clamore, d
jaculis lacessitus, et tanquam non sua cujusque, sed una utriusque ab altero
discurrat ad alterum, quanto acrior ira acçenditur leonis, tanto tepescit segnior
venatoris : pari forma, dum fidelis populus crudescit, infidelis remittitur, neque
ultra aijdet invadere, quem comperit1 nil timere. Respirant igitur ambae partes,
alios, ut dictum est, remorante audacia, et alios metu. e
CÀPITULUM XXIII.
Magna fïdelium strages.
Inlerea nuntius mittiturb, qui eventum rei exercitui declaret ignaro, festinet-
que abesse, ut adesse ab illis festinetur. Ast adversarii alios et ad aliud emittunt,
spiculatores scilicet ad cladem, non opis imploratores ad salutem. Turba itaque
illa, équités nostros praetervolans, ad plebeculam transilit2, numéro tamen maxi-
mam, sed viribus imbecillam. Hi palantes praefestinantis militiae vestigia lege- F
bant, muros periculis opposuisse putantes; quum subito irruunt, primo sagittis,
mox ensibus saevientes Turci, adepti ultra spem praedam, citraque bellum victo-
riam. Trucidantur itaque senes, pueri abstrahuntur, aetas média utrius partis
expressius figurât faciem, ejus patitur sortem; saepissime tamen ac saevissime
mucro et de impubibus praesumit, praedae copia saeviorem de saevissimo faciente G
praedonem : cui quum Briarei manus non sufficerent ad rapinam, caedibus insistit,
quatinus vel sic animum expleat voracem. Unde factum est ut de tanto numéro
perquam rarissimos praeteriret aut vulnus aut vinculum. Neque in tôt usquam
seu qui praecesserant , seu qui venturi erant, bellorum casibus, tantum de
Latino sanguine gladio licuit gentili. Quid plura? caedentium lassata necdum3 h
satiata rabie, victi victores in castra sequuntur, suapte sarcina, seu socia onerati;
militiae nostrae spectaculum satis miserabile, nulli vero audaciae satis miseratum :
1 Cœperit. b. c. — 2 Transsilit. a. — 3 Nec. a.
4 Cf. Tudeb. UI, h, p. a5, 128, 182. — b Cf. Tudeb. /. c. Rairaund. de Aguilers, c. iv, p. a4o, e.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 623
a quippe quorum vota, his contenta finibus, haerebant, ut oppugnatoribus suis a. 1097.
résistèrent, non ut cessantes intérim aliquatenus oppugnarent.
CAPITULUM XXIV.
Acriter resistit Tancredus.
Porro Tancredus ex adverso castrorum latere hostes debellabat, qui tentoria
dirimentem conscenderant tumulum; unde facilius laedere difficiliusquc laedi
potuissent. His, inquam, uno et rapido incursu dejectis, vir fortis occupaverat
b ascensum, multos adorsus, paucis adjutus. Boamundo enim invito, quin probi-
bente, res cœpta vix comités aliquot elicere impetravit; ideo autem probibente
quod exercitus hostilis diffusus uostruro quadam theatrali specie circumsepserat,
ex omni parte necem significans inclusis !. Quamobrem du eu m Christianorum pro-
videntia aestuantibus juvenum animis ad congressum egressum negabat, ne forte
c paucorum temeritas rei ordinem turbaret universura.
CAPITULUM XXV.
Viriliter pugna t et Tancredi frater Willelmus. Hostes cadunt.
Willelmus tamen Marchisides, dum ira tri metuit, sui non meminit, qui nec
revocantem Boamundum, nec hostilis vires multitudinis veritus, fraternae fieri
cornes ardet audaciae. Oh! facto miser atque beatus eodem, qui in mortem mit,
ad vitam transiturus! Nam repuisa, ut praescriptum est, a tumulo turba non tam
d cesserat his quorum praesenserat gladios, quam quos frustra timuerat sequu-
turos. Igitur ubi quot, non quos, fugerit respicit, numerum librans nec animos,
redit acrior : quippe cujus laborem dolor, dolorem pudor cumulabat. Irruunt
itaque primi, arcubus projectis, audacius strictis mucronibus saevituri. Quibus
quidem jam non putabatur haec pugna, sed pœna : nec adversus hostes confli-
e gendum, sed tanquam de capitalium rerum condemnatis, ultio suraenda2. At vero
parvissimi numeri robur maximum muralem contra objectât audaciam, non si
vel rex ipse Solimannus* cum omnibus suis copiis in eos saeviat cessuram. Fit
fragor : hi lanceas vibrant, illi gladios, ut dictum est, stringunt; hi pectoribus
loricas, loricis scuta munimen adhibent, illi peltas. Horum pugna a summo des-
f cendit; illorum ab imo nititur. Illos pudori mixtus dolor stimulât, hos, ceu in spé-
cula stahtes, tôt urgent stimuli, quot spectant oculi. Aliis ergo loci situs, armorum
commoditas, quin ipsa suapaucitas praesidio erant; aliis ad incommodum cuncta,
etiam, in qua confidebatur, pluralitas. Enim vero ascendenti Turco fraxinus objecta
eminus obviât, casuroque similem intactum3, impactum facile, aut conficit, aut
1 Inclusit. b. c. — 2 Secunda. b. c. — 3 Vi tactum, b. c.
* Cf. supra, p. 620, annotât, d.
Digitized by
Google
%
624 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1097. dejicit; confectus autem dejectusve unus, plures dum rotatur, parili impertit1 a
ruina. Uno tamen cadente, ut fit in numéro ingenti, mox plurimi subeunt, rur-
susque his plurimis alîi item plures; sicque factum est, ut cfui in furore, in in-
dignatione, in contemptu bellatum vénérant, prius ipsa sui ruina aggerem aequa-
rent quam calcarent; contraque numerus Christi nec minutus est, nec lœsus.
Adeo cuspis fraxinea, largae prodiga opis, usum simul utrumque et scuti supplet b
et gladii.Quid contra haec mucro? Mucro, inquam, cujùs est proximum caedere,
remotis parcere; immergi corainus, minari eminus; utque paucis ejus facultatem
includam, cujus licentiae pares habet terminos longitudo : evaginatus minari
poterat, laedere non poterat vel emissus. Unde comperiens, utpote experta acies
fracta in audaces, tutam non esse audaciam , jam non ultra viribus contra vires c
decernere satagit, artes arcusque quos abjecerat resumens. Quod si, ut primo
cœperat, pedem pedi; manum manui, umbonem umboni conserere aliquandiu
inarsisset, profecto Magnanimi scenae strages huic collatasuccumbereta; id tantum
solatii objectura, quod ipsa unum, haec scena2 omnes suos habuerit bellatores.
CAPITULUM XXVI.
Cadit Willelmus.
Sed, resumptis arcubus, grando volans quibus enses pepercerant non parcit; d
quos non attigerant, perfodit; ubi nec ascenderant, descendit. Hactenus ergo sar-
cina tantum gravis, loricae, scuta et galeae; nunc gratissimus obex, vitae mortis-
que fines disterminat : eatenus tamen, si quatenus molesta, quod levitas captata ad
limam3 saepius artifices manus retorserit. Pluentibus itaque vulnera Turcorum
nervis, nostri dum degrandinet sustinent, si quis alicunde turbo perflans tantam e
telorum nubem discutiat : cognatae acies juxta, hostis undique, adjutor nusquam.
Interea gcmunt saucii : hic manum perfossus, ille oculum effossus; alii suffossi
pedem, pars verticem superfossi. 0 pie tas! o dolor! o luctus! Clypeus aliorum Mar-
chisides et ipse cum aliis affigitur Willelmus b. Aliorum dolor haerebat in vulnere;
hujus vulnera usque sub mortem doluerunt. Labitur corpus nobile; socii excep- f
tum in castra referunt; pauper, belli causa, agger relinquitur :
Quis tibi, Tancrede, spectanti talîa sensus?
Quosve dabas gemitus c?
Viri corda, cui modo
robur et ses triplex g
Girca pectus erat d,
jam muliebres molliscunt ad lacrymas; ora femineum ululant ejulatum; digiti
mentum, gênas, caput decalvant; postremo quaecumque hominem armant parti-
culae, reliquas inermes crudeli seditione dilaniant. Multi quoque beroum fide-
1 Impetit, b. c. — 2 Scevas, a. Sœvas. b. Sœva. c. — 3 Limen. b. c.
* Haec y erba profecto Magnanimi scenœ... succumberet v. 455 -5o4. Pauio infra scena pro scenas restitui-
in codice perspicue leguntur, minus autem intelli- mus.
guntur. Si quid in re tam obscura conjicere licet, b Cf. Tudeb. III, iv, p. 37, 139, i83.
Magnanimus ille fartasse aut Rollandus, qui infra 0 Cf. Virgil. jEn. iv, 4o8, 409.
laudatur, aut Achilles est, de quo vide Iliad. XX, d Horat. Od. I, 111, 9, 10.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 625
a Hum in eadem lamenta resoluti, super Marchisidas lugent; neque minus hujus a. 1097.
lacrymas quam illius necem miserantur. Dum haec agerentur, vix debellatus Turcos
receperat tumulus, et ecce
Christicolas pulvis testatur adesse cohortes a.
Summissi toiluntur animi, contra elati summittuntur. Exclamatur : Deus vult,
B hoc enim nostri interjiciebant laetantes. Adversarii, eheu! et atat murmurantes
ingeminant : quippe non tam spes ablatas, quam oblatos metus trépidantes.
CAPITULUM XXVII.
Hugo Magnus instat.
Advolat ante alios regum clarissima proies ,
Magnus Hugob, galeis contentas ferme trecentis.
Irruit in medios, non ut qui pugnet, in hostes,
C Sed qui post pugnam fugientia terga sequatur.
Sic rapidus, sic intrepidus, sic undique tutus
Aggreditur, lacérât, fugat, insequitur, premit, arctat,
Fulminât, exsultat, frémit, exclamât, furit, ardet.
Mittit in hune aciem ferratam rex Soly mannus ,
D Ingentem numéro, virtute, minis, feritate,
Quae numéro superet segetes, o Gargara, vestras!
Quae virtute suis aequet convallibus Ethnam;
Quœ feritate , minis , totum sibi vindicet orbem ;
Quae perferre graves, et reddere gaudeat ictus.
E Ergo alacres, hinc tanta cohors, tôt tela, tôt arcus,
Inde cornes, Magnus quam nomine tam probitate,
Occurpu parili, numéro sed dispare freti,
Bellum ineunt. Stant oppositi pars obvia Gallis,
Conserti clypeos clypeis, atque ensibus enses :
F Pars lateris dextri gyrum , pars altéra laevi
Occupât, et volucres mittunt utrobique sagittas.
Undique septa armis audacia Gallica et hoste,
Ad quos se vertat, nisi se convertat ad omnes,
Ignorans, modo ad hos, modo se convertit ad illos.
G Qualis apri, quem turba canum circumvenit ingens,
Fuimineus nunc hos dens, nunc eviscerat illos,
Nunc rétro mordaces, et nunc a fronte minaces :
Sic vir magna ni mus, et eo duce fréta juventus, f
Innumeros ardens se circumflectit in orbes;
H Et quacumque mit caedens, cœsus mit hostis.
* Cf. Lucan. vi, 2*7. — b Cf. Tudeb. III, m, p. 26; Fulch. Carnol. 1. 1, c.xi,p. 335, b.
m. 79
Digitized by
Google
020 G ESTA TANCP.ED1 IN EXPEDITIONE MEROSOLYMITANA,
CAPITULUM XXVIII.
Hugo Tureos fugat.
Ergo recens acies , jam multa caede cruento ,
Jamquc fatigato comiti congressa, laborem
Sudorcmquc viri crudcli exaggerat ira.
Sauciat antc, rétro, dextra laevaquc, ncc ullam
Dat requiem gravibus, nullo sudorc gravata.
Postquam nulla valet vis in numéros revocare
Ad numerum , majorque redit quam corruit hostls ,
Magna cornes parvrc miseratus funera turba3 ,
Ora in terga rcfcrt : hacc sola timentis imago ;
Cetera victoris, lacerantis, dejicicntis
Atque fugantis erant. In terga fugacia cuspis,
Ensis diçnidians, equus ardens, dextera flagrans :
Quippc retrocessit , qui retroceciderat hostis ,
Ut versam facicm videt, aspectumque minacem .
Exspes 1 qui mortem fugiens incurrit eidem ;
Tutius ignotis sperans occurrere multis,
Quam semel expertae restare ad verbera dextrae.
Consul agit trepidos , graviterque instatur agenti ,
Et fugit et sequitur, pariter fugat atque fugatur.
CAPITULUM XXIX.
Cum Hugonc Turcos fugat Robcrtus cornes Flandria\
Obviât bis basta metuendus et ense Robertus3
Flandrigena, eflrçnique volans ad prrclia cursu :
Damna morasque levât, dum quam ultimus hauserat aure,
Primus inardescit pugnam impinguare cruore.
Obvius ergo fugœ, pertransit in usque fugantes;
Quaque videt densas acies fervere sagittis
Et stridere minis, ibi fervere, stridere tendit.
Incurrunt Turci in comitem, cornes acer in illos :
Flandrensesque , ferœ numéro et virtule , phalanges
Igné pari accensrc, pede, strage, fragorc sequuntur.
Sternilur arcitenens acies, sparguntur et arcus,
Rumpuntur pharetrae, calcantur ut alga sagittœ ;
Peltai, thoraces, quasi stamina linea ad enses,
Sarcina sunt tectis, et non tutamina Turcis.
Sic cornes armipotens Gallorum terga seqijentes
Rursus terga dare , et versa vice pectora Gallos
Vcrtcre compellit; numeroque carentia primum
1 Expes. a. Expers. b. c.
" Ci. Tudob. I c.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI
Agmina sub numerum sternendo, necando, reducit.
At Turc, nec nulla quidem, „ec multa rependunt
VuJnera, spes quorum, ferrât» nescia calcis,
Tota retrosùad* de verbere pendet haben* :
SedTT T*** fUg,enS ^ 1 vuInera< -eus;
Sed tremebunda metu ferit, et non lœdit
lantus ad mternas pertransiit usque medullas,
Hap* ! quem ge„uit Flandrensis flamma tremorem -
Dum eomes indomitus domat hostes, densaque spargit
Agmina, sparsa secat, secta obruit, obruta calcat
Magno , magnanimo comité stipatus Hugone
Nec cessât stages, donec socia arma fogatos
Excipmnt, nectuntque moras, arcentque fugantes.
En ,terum viresque novas, animosque récentes,
Congressusque manus avidas, et cetera ad us,,,,,
Congrua bellorum; nova cuncta recentia nosiri
Invemunt, multaque licet jam cœdegravati
Accipiunt acres et reddunt acriter ictus :
Rollandum dicas Oliveriumque renalos,
Si comitum spectes hune hasta, hune ense, furenlcs
CAPITULUM XXX.
Godefridus in hostes ruit.
Dux Godefridus, homo totus bellique Deique,
Cujus non fervor, non vires, non animosus
Spiritus Hectoreis cessit, sed prœfuit armis,
Lœtus adest. 0 quas aeies, qua; pectora ferri,
Quam longum chajybem*, lateris munimina tevi
Cernere erat comitata ducem! quis flatus equorum
Qui fremitus hominum, qUœ gloria Lotharidarum ! '
Dux ergo Turcas acies premit insequiturque ,
Non astu vigili, non commoditate locali,
Non quœ vel timidos in fortes excitât, arte
Adjutus : verum turbans lus omnibus hostes
Scilicet adjutos, astuque, locoque, doloque.
CAPITULUM XXXJ.
Godefridus aggere potitur; fugientes insequitur; mons vicinus hosli favet.
Stabat in occursu ducis a^ger, agerque sub ipso
Retrocedentem dirimebat ab aggere montem.
Hue ubi fisa dolis gens plusquam fisa sagittis
Qao. b. c. — « Cafybem. a. hic et infra.
79-
627
A. 1097.
Digitized by
Google
628 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1097. Diflugium fecit, ratus aggere velle potiri,
Ad pugnam refugos dux , fraudis et artis iniquae
Ignarus; belli facicm convertit in illos,
Et céleri incursu tumulum prius hostc gravatum
Libérât; inde fugam ad montera per plana coactam
Strage premit multa, hostis scilicet atque suorum.
Nimirum gens illa dolis armata sequentem
vEque transfigit.loricam, quam fugientem;
Et nisi equus velox fugientibus iggerat* hastas,
Quo1 magis eflugiunt, magis horrida vulnera spargunt :
Ut faciat Turci fuga, quod Victoria Franci.
Monte recepta cobors, non aere gravata ncc armis,
Mre graves armisque viros post terga ruentes
Evadit facile , et facili pronaque sagitta
Sauciat2, intortae contemptrix eminus hastae.
Anxius objecti dux frendens in pede montis
Rursum in plana redit : si quos mons invidet hostes
Eliciant vacua arva duci , repetitus et agger.
, Hostis ad baec gaudet, descendit et ultro lacessit,
Semper discurrens, et semper vulnera spargens;
Fretus equo céleri, montisque favore propinqui.
Dux iterumque ilerumque sequens in pectora multos
Excipit et plures in terga rémunérât ictus :
Monte tamen mcritos semper curtante triumphos,
Quippc sinu victis, victricibus objice3 signis.
Ceu quondam accipitrem qui circinat aera gyro,
'Seu qui in fronde sedet, querularum turba volucrum
Gircumagit, varioque replet virgulta latratu :
Tum si forte procax cornix propiore volatu
Jam tumidum oflendit4, ille indignatus et ardens
Fertur in acriam toto conamine turbam ;
Illa fugit, trepidis repetens cunabula pennis,
Quum similem haesuro, porrectis unguibus, arelae
Saxi seu turris cohibent te, praedo, latebra ;
Ungue tamen plumas referens , insignia palmae ,
Nacta sede doles, alasque expansus, hianti
Rostro, luminibus flammatis, pectore anhelo
Suspicis elapsae plumosa repagula praedae :
Haud secus ira ducem turbat, dum pulsus ab arvis
Turcus habet tutas latebras confinia montis.
CAPITULUM XXXII.
Hugo Magnus subvenit duci et cum Raimundo comité montem superat; terror invadit Turcos.
Sed quum magnus Hugo diverso praetia tractu
Aggressus, montis latus ex facili superasset
Pervium et hoste vacans, mox nec juga, nec via prœceps
1 Qaos. b. c. — 2 Sauciati. b. c — 3 Obice. a. Lie et infra. — 4 Oslendit. b. c.
" VideCang. Glossar. mediœ et inf. Latinit. v° Iggcrere.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 629
Dcprensos inhibent, quin Iaxis cursor habenis A. 1097.
Raptct equus refugos per plana , pcr ardu a , Turcos. . 1
Hinc igitur eomitem , inde ducem , fugicnte caterva "V;
Hostili, cornes accélérât metuens Raimundus
Ne sibi ncve suis desit qui dimicet hostis :
Ilunc suus, hune alii pedités, équités, comitati
Belli ductorem , légion u m dispositorem ,
Tanto ditabant numéro, nutnimine, signis,
Ut credi posset absentum nullus abesse ,
Qui meriti (itérant credi nullum superesse.
Ergo formidans ne formidabilis esset,
Praecidcndo metum, rupto petit ordine bellum.
Si furor Ida as quercus ad littoris ima
Sigaei rapiat, tremat omnis proximus Idœ
Et mons et vallis, lateat sub pulvere Phœbus :
Si lucem demas galeis aut frondibus addas,
Hic status, haec species, similis frémi tus, tremor idem ,
Turba sodalis erant coroitis, turbœque sodalis.
Qui fragor attonitas Turcorum ut perculit aures ,
Atque oculos fulgor, totam ocenrsare paventes
Enropam, nullo duce, consule, rege relicto,
Primo stant dubii; mox ut Raimundîca cuspis
Obvia quœquc rotat, colliditur, et subit ensis,
Tune nec Arabs jaeulo, nec fidit Turcus in arcu,
Sed nec equus frenum , nec equum via, nec fuga gyrum
Senserunt, adeo fugerc est sperare salutem.
Ergo Cylix Tharsum, nemora /Ethcritanga Coatrae',
Antiochena Syrus, Sidonia mœnia Phœnix ,
Artasium Jacobi , turres Elamita Galepti ,
Praterea innumerae notas sibi quisque latebras
Diflugiendo petunt, sine more, sine ordine grcssusb.
CAPITULUM XXXIII.
Duces, hoste disperso, versus Antiochiam metantur. Tancredi audacia.
Triumphato, caeso, disperso hoste, victore reverso, ditato, jocundato, via soli-
tum rçvocat viatorem; quo jam tutior, eo diffusior est1. Duces turmis pedestri-
bus Antiochiam versus, gyro prolixiori, sed facili, cultam planitiem metandam
provident , provisamque metantur. At Tancredus c nemorum dévia , montium ardua ,
h Cyiicum Rumina praetervolanda eligit, qua ad praedictam urbem semita accéléra-,
bat directior. 0 bellatorem stupendum, cui voluptati labor, cui securitati bel-
lum, cui otium difficile, cui facilis quaevis diflicultas, cui postremo nihil dulce
nisi fuerit sudore conditum! Stupeamus intérim hominem qui nunquam stupuit;
1 Diffusiorem. b. c.
a Sive Choatrœ, gens Mseoticœ paludi proxinm (Cf. A.D. 1097. (Cf. supra, p. 28, annot. a; p. i29,annol.
PUn. HUt. nat. 1. VI , vu, 7; Lucan. 111, 2/46.) 6; p. i83, annot. b; p. 2A0, annot. d; p. 336, annot. a.)
b Hanc victoriam Chrisliani in vallc Gorgoni, prope c Cf. Tudeb. IV, 11, p. 3o, i3o, i84 ; Fulcli Carno!
urbem Dorylœum obtinuerunt, die primo mensis Julii, I. I, c. xiv, p. 33y.
Digitized by
Google
630 GESTA TANOREDI IN. EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
>o97- eiquc metuamus, quia nil metuit. Papae! quaenam haec estaudacia, imo amentia, a
Tancrede? Antiochiam praedaturus, centum sociare loricas contentus es : arcuum
tuorum numerus vixducenti; in his uaillibus Syriam oppugnas? Paucos adhibes :
supple numerum. Multus est hostis tuus, multi adversum te gladii; bostis tuus
plures armât populos, quam tu viros. Ut te ad patrocinandum vocent quœ adver-
sarium exspectant oppida et urbes, paucos ducis custodes. Surgat, quaeso, surgat b
in quintuplum summa municipum ; ne saltem custode vacet numerositas muni-
cipiorum : alioquin vocatus tutor non sufficis tutelae, ut singulis plebibus singu-
los distribuas assertores. Praesertim urbs Antiochi1, munita armis, stipata armatis,
assueta bellis, superba triumphis : dominando insenuit, domari2 non novit. Mo-
derare praecipitis cursum animi, et sapientis cujusdam viri sententia pro fraeno c
utere. Dux ille et miles, quid ducis, quid militis refert expertus, sic ait : « Et prius-
a quam incipias, consulto, et ubi consulueris, mature opus est facto \ » Quod con-
sulere ad ducem, quod ad militem agonizare référendum est, etiam simplicibus
quibusque palam est : verumtamen vel alterutri utrumque, vel utrique alteru-
trum 3, immo utrique et hoc et illud saepius incumbit. Et te quidem utriusque d
nominis accendit gloria; sed ab humiliori superbiam tanto petis incautius, quanto
a sublimiori efficacius impetrasses. Miles flagras intrepidus appellari, eoquepru-
dens furis, ut imprudens furere dicaris; dumque levem hanc émis auram, pro-
jicis vitam, perdis, operam, lucraris invidiam, incurris infamiam. Redi ergo ad
te : reduc te in ducem. Prius consule, et ubi consulueris, explica cohortem : e
alioquin namque, quum ventum in pericula fuerit, scro consules, cito fatisces;
voles consultus venisse in praelium, non in consilium praeliatus.
CAPITULUM XXXIV.
Tancredus Tarsum ohsidct. Insidias parât.
Hac simili verob et forsitan dicaciori revocatione Tancredi aures obtundente,
ipse in aspidem surdam c obduratus, velut incanta tores excludit quos habet moni-
tores : quin et cœli flammis, et tigride feta ocior, Bytiniam transvolat, Tauros f
montes, Butroti4 vallesd, has baratro5, illos polo contiguos percurrit. Cylicia po-
titus, Tliarsum obsidet : indignatio Turcis, exsultatio Graecis, exliortatio Armenis,
stupor universis. Ea namque tempestate Turcis dominari contigerat, Graecis fa-
mulari, Armenis montium arduitate tueri iibertatem. Sed eminustamen conspecta
urbe, admiratus fastigia turrium, spatia mœnium6, superbiam domorum, tentare g
1 Antiochia. b. c. — 2 Dominari. b. c. — 3 Altérant, b. c. — 4 Bateoti. b. c. — 5 Baritis. b. c. — 6 Afon-
tiam. b. c.
• Cf. Sallust. Catil. i.
b Hic inque duabus subsequentibus paginis codex
noster a priorum editorum temporibus ita macula tus
erat , ut nihil fere esset quod legeretur. Elu ta , prout fieri
potuit, macula, non utique litlerœ quantum sperabamus
apparuerunl : non omnes tamen pcrieranl; et nunc pene
deletas scripturs notas, nunc, charta luci opposita,
translucida indagantes earumdem vestigia , plurima
qua? Marlcnium Muratoriumque latuerant, edito ab il lis
libro addidimus, quaedam emendavimus maie lecta,
nonnulla denique, sive emendanda, sive addenda me-
lius oculalis reliquimus.
e Cf. PSALM. LVH, 5.
* «In vallem de Botentlirol. » (Tudeb. IV, n, p. 3o.)
Per quam vallem itur ad portam mon lis Tauri quœ a
Turcis hodie dicitur Gùlek Boryhas. (Cf. Kiepert, Karte
von Kleinusien, sect. v.)
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 631
a vires properat incolarum. Igitur dispositis insidiis, ubi satis quae providenda erant a. 1097.
provisa sunt, praemittuntur arcitenentes manfujs1 Turcopoli, aliquot tamen lori-
catis suflulti nostratibus : hi praestruuntur abstractis per pascua armentis, quo
ordine quodiffusio diverterat, ne ruituri per praedam hostes, et ante deprehendant
insidias quam deprehensi ipsi dent pœnas. Dictum et factum : praedones emissi
b volant, suburbium populantur; cooperto, simulato metu, quajussi fuerunt recur-
sant. Urbs excitât quicquid armorum; quicquid virium habet post vestigia im-
mittit : intérim vix numéro portarum custodiae paucos relinquente. Igitur accé-
lérant hi, accélérant illi, capti ab Mox igitur qui fugiunt, ad salutem;
qui fugant, ad necem : qui fugiunt, ut vincant2; qui fugant ut vincantur. Interea
c fieri dum instatur. Fugientem instans crebro perfodit, succurrens ve-
locior; con traque lancea fugiens dum se instantiam ferre nequit, con-
vertitur et subvertit : has ludente fortuna vices, aliis evasum est, aliis supervasum.
Dato igitur a spécula3 signo, vallis gravida armis palam fundit quos conceperat
armatos : ac primo quidem fremere incipiunt hastilia praeferrata, moxcjue in syl-
d vam surgunt quercus et fraxinus; pari modo irruenlibus galeis clypei succrescunt,
post loriccB, postremo et équités et equi, Cadmeo semini ortus simillimus. Quos
ubi audax comperit Turcorum rabics, ultro conversa torridam more suo emittit
urbem\ ferratam ante, post alatam.
CAPITULUM XXXV.
Tancredus hostes caedit et fugat.
Tancredus elicitos ad pugnam videns, utpote numéro fretos suorum maximo,
e nostratum minimo, ipse primus mediis prœlium infert, obvium quemque aut ense
dividens, aut cuspide configens. Necnon fecit vires5 juventus fida : Turcorum
caedunt primo pectora, mox terga : nudi quippe laevam aliqui, pectus nonnulli,
tempus6 universi, galeas, scuta, loricas non sustinent irruentes. Amplectitur 7 ergo
porta reduces, modo quidem angusta, quos paulo ante eduxerat spatiosa : adeo
f confusi, territi, amentes, conglobati8, limina subeunt portœ9, gladio urgente vie-
toris. Quod nisi muralis custodia, grandinem saxeam pluens confertam, umbonum
cratem diremisset, uno impetu mœnia et cives subiissent et hostes. Aliis itaque
admissis, alii repulsi per trunca redeunt cadavera, Christo gratantes. Intra mœnia
dolor, extra gaudium; intra spes in timorem vertitur; extra converti nescit, sed
g augeri. Inter haec dies clauditur, et deliberandis opportuna consiliis nox ruit.
1 Marnys. b. c. — 2 Qui fugiunt, ita vincunt. b. c. — 3 Speculo. b. c. — 4 Portasse turbam. — 5 Om.
necnon fecit vires b. c. — 0 Pus. b. c. — 1 Sustinent; et vestes amplectitur. b. c. — 8 Congïoberati.
B. c. — 9 Om. poriœ b. c.
Digitized by
Google
632 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM XXXVI.
Tancredus urbem aggreditur.
Tancredus, subexorto jubare, portas frangere, fossas1 implere, scalas applicare, a
turres conscendere festinat; et jam moras noctis annum vocat. Somnus illi nul-
lus; aut si quis, brevissimus; ab oculo tamen clauso ad apertum2, crastini prae-
sagiis Turcos sollicitât fu[ga]3; quippe quam* hostibus tam suis civibus diffi-
dentes territat noctem diutinae imago pugnae; neque a quoquam fulminans recedit5
Tancredus : haeret oculis6 ac mentibus singulorum. Itaque solem non exspectantes, b
[sujam tenebris 7 fugam committunt a : hune experti spatham b indicem , illas
arcano commisso sœpius fidèles. Quod tamen ubi prius Graecis innotuit excuban-
tibus, lit clamor a mûris, fugientium index. Sed Tancredus paratas insidias
autuinans, frementes jamque os post. . . . milites coercet, nemine mini-
tante (?) Vix autem fugata nocte, quae fugaverat obsessos, lux poste- c
rior urbem reserat obsessoribus. Egrediuntur indigenae liberati , liberatori suo gra-
tulaturi. Res mira! Sub hostibus libertas redit, quae sub concivibus perierat. 0
victor nobilis, a quo victus facile impetrat, quod difficillime sperat. Euge, Wis-
cardida, super pauca constitutusc, parcere subjectis et debellare superbosd nosti, [civi-
tatjibus pollebis, ut multo plures et quos debelles habeas, et quibus parcas. d
CAPITULUM XXXVII.
Inopinato adventu Balduini Tancredus terretur. Balduini elogium.
Pace, quiete, libertate concessis Tharsensium, his adhuc Francos mirantibus,
illis reversis ad propria, signum victoriae intérim, victoris vexillum turris subli-
mior ventilabat, quum subito, stupendum visu audituque horrificum, spécula
clamât de partu montium nasci arma, jamque arva discurrentibus scaturire ar-
matis. Quo Marchisides fremitu excitus sociam quoque in aciem8 excit militiam, e
moxque ipse accito equo, primus evolat, socii pone subeunt. Semoverat9 autem a
frequentia populosae10 multitudinis Balduinum11 idem propagandi nominis ardor,
qui et Marchisidem; et fortuitu eadem contigerant egresso vestigia. Is, a Gode-
frido duce comiteque Eustachio Eustachides tertius, de senis millibus 12 complures
sibi defloraverat comités : in quibus Cono e cornes plurimum sonabat. Quas etiam f
vires Normannica augebat militia, cujus ipse sub comité Roberto gerebat princi-
1 Fossa. b. c. — 2 Adam. b. c. — 3 Suos. b. c. — 4 Quippe quo. b. c. — 5 Rejicit b. c. — 6 Om. Hœret oculis
b. c. — 7 Om. non exspectantes tenebris b. c. — 8 Om. Quoque in aciem b. c. — 9 Se moverat. b. c.
— 10 Periculosœ. b. c. — 11 Om. Balduinum b. c. — 12 Isa Godefrido duce comiteque Eustachio proies Eusta-
chides, de millibus. b. c.
* Quae sequuntur usque ad victoris vexillum, capite
proximo ineunte , haec ipsa sunt de quibus dixerat Mar-
tenius : « Lineœ hic desiderantur duodecim qu« legi ne-
• queunt. »
b Vide Cang. Glossar. s. v.
c Cf. Matth. xxv, ai ; Luc. xix, 17.
d Virg. iE/iei(i.VI,853.
• Cono, cornes de Monte-Acuto. (Cf. Willelm. Tyr.
1. II, c. 1, p. 71.)
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 633
a patum. Praeterea sua sibi juventus non deerat, ut quique 1 armorum avidi avidis- a. io97.
si mu m hune praeelegerant ducem : virum liberalem pecuniae, studiosum militiae,
affatu humilem, magnanimitate 2 sublimem; cujus proceri formam corporis a
planta ad verticem contemplatus : « Ecce, dixeris, quem natura in militem manu
« propria exsculpsit. » Nec mirum 3 tôt vitae intervallum4 ornari dotibus, quae a Fran-
b corum sceptro lucem ingressa, ab Hierusolymilanorum erat egressura; utque
liquidius clarescat5, a magno illo rege Carolo genus trahens, super solium David
sessurus divinitus trahebatur. Jure igitur ac merito Alexandrum vincebat 6, cujus
illustrabant Carolus ortum , David occasum; nec degenerare debebat gladius hebes,
cujus sic fulgerent cunae et tumulus. His accensa super nobilitas facibus, de
c magno exercitu segregaverat quos fervidiores agnoverat socios; eratque numerus
ejus quasi milites quingenti ac peditum duo millia : quibus a monte in planiciem7
progressis, Marchisides arma nostratiacernens, auxiliaria credens, nocitura8 nés-
ciens, insidias9, pugnam, victoriam hesternas ostendit, spolia refert, relata pro-
fert, prolata offert; dimidiat, illaesis sequentibus, quod integrum exPug-
D naverat 10 praevius.
CAPITULUM XXXVIII.
Balduini injustitia erga Tancredum.
Ata tuti agminis dux longe tutior aut viritim scuta, [armajque 11 distribuendum
fore objicit, aut omnia in armati 12 manus fortioris cessura; fugam hostium non
praecursoribus gladiis, sed subsequentium horrori deputandam ; Tancredum quidem
dimicasse, sed contigisse palmam Balduino. Quod non fere secius Marchisides
e oblatum atque Telamonius Pelidae arma sibi accipit negata : aestuat, furit, dolet
se non sibi tulisse vellera; dolet mellab; auri venam ab infimis terrae eruisse caver-
nis, ut praedo in fiscum traduceret ingratus; nam de ea quae objecta est miseranda
divisionequid attinet? Ipsa illa, quae modo placuerat ultronea, jam displiceret, ceu
coacta. Translato enim victoriae suae titulo, non tam ultra impertitor spontaneus,
f quam redditor videretur obnoxius. Quid ergo? pugnet? concivis est hostis. Lace-
ret? Christianus est sanguis. Tharsum subeat? vile est includi. Tharsenses excitet?
cum barbaris in fratrem pugnare, id est apostare.
Ergo malum vinci : sed multo vincere pejusc.
Mille semitis viam investiganti sedet denique floccipendere debellata, festinare
g ad debellanda,
Sic aquilae, accipiter; sic cedis, parde, leoni;
Sic, licet ingentes13, majori quique 14 minores.
Abit Marchisides unum ingemens, Tharsensium servi tutem de Latinorum ad-
1 Om. Ut quique b. c. — 2 Magna vi, pietate. b. c. — 3 Om. Nec miram b. c. — 4 Intervallis. b.c. — 5 Claret.
b. c. — 6 Vivebat. b. c. — 7 Plateajam. b. c. — sNostrates. b. c. — 9Nesciens, nesciens insidias. b. c. — 10 Re-
mitto repugnaverat. b. c. — 11 Tumqae b. c. — 12 Armatis. b. c. — 13 Urgentes, b. c. — ,4Fortasse : cuique.
1 De hac dissensione inter Tancredum et Balduinum , h AHudit ad versiculos Virgilio adscriptos :
cf. supra Tudeb. IV, m, p. 3i, i3i, i85;Fulcher. Car- Sic vos non vobis vellera fertia oves,
not. 1. I, c. XIV, p. 337 ; Willelm. Tyr. I III, c. ^, Sic vos non vobis mellificatisapcs.
p. i4i. e Cf. Lucan.VII, 706.
m. 80
Digitized by
Google
634 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
ventu liberatam non esse, sed gravatam; abit, inquam, quo majora1 vocant, ne a
qua ad auditum nomen ejus diflugia terram pauperent opulcnlam.
CAPITULUM XXXIX.
Tancredo nihilominus feciales mittuntur de urbis rcductione.
Sed jam praecurrerat fama veloeior, quae de tanti viri indole nihil reticuerat
Addianisa: quantus foret Christiani nominis deffensor, quantus gregis incredulae
expugnator, quantae mansuetudinis erga subditos, quantae in rebelles duritiae. His
civitas debellata2 ultro feciales suos mittit, virum cum hymnis et tympanis mœ- b
nibus(?)3 inducturos. Misertus namque plebis suae Ghristus nuper ab eorum cervice
jugum excusserat, dominatoribus expulsis, ipsorumque retento in compedibus
Turco principe homine, immo cane, cujus nec sedari irae, nec ebrietates jocun-
dari, nisi in oculis ejus sagittato ad palum Cbristicola, consueverant. Quapropter
is qui humilia respicit et alta a longe cognoscith, eamdem ei qua mensus fueratc, c
Tancredo dispensatore, mensuram reservavit. Divin um id quidein :
Nec enim lex aequior ulla est,
Qua m necis artifices arte perire suad.
CAPITULUM XL.
Ursini indu s tria; cujus hic narratur historia.
Ursinusc eo tempore urbi praeerat, homo Cbristicola, Armenus : isque, ut prae-
scriptum est, legatos miserat Marchisidam ddvocatum. Qui et ipse in adventum d
tanti hospitis egressus\ dextra et fide obvium mulcet, vires socias vel magis famu-
las spondet, adMamystanaef civitatis spolia invitât, quam loco proxima, tam captu
facillima : nec minus et ipse contra digna se accipit; quin de sparso semine messis
resurgit in centuplum. In his mœnia subeunt, non sine totius plebis plausu et can-
tico. Ubi ergo tapetis equus, epulis famés, Baccho curae cesserunt, Ursinus e
super urbis praesentis statu praeterito, quomodo durare potuerit, qua vi cives pro-
tegere tôt circumventus hostium millibus potuerit, rogatus, incipit. « Novum, ait,
« incolam ad veterem restituendam libertatem missum me vides. Quum enim campi
«et valles, Turco subjeeti dominio, diu miserabiliter servirent, ego montes cole-
« bam, liber quidem, sed Christianae plebis servitutem non minus quam qui pate- f
1 Majores, b. c. — 2 Gratiis lœta. b. c. — 3 Manibus. b. c. — 4 Egressuri. b. c.
• Hic nempe agitur de urbe Adana ( cf. Willclm. Tyr. d Ovid. Art. am. 1 , 655, 656.
I. III, c. xx, p. i4a) quae a Tudeb. (IV, m, p. 3i) c Ursinus ille urbeui Adanam regebat.
Alhena vocatur. f Civilas illa a Willelmo Tyr. (1. III, c. xxi, p. i43)
b Psalm. cxxxvu, 6. el a Tudeb. (IV, m, p. 3i, i3i, i85) Mamislra voca-
c Matth. vu, 2; Marc, iv, Luc. vi, 38. tur. Olim Mopsuestia, nunc Missis sive Messisse.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 635
a • rentur, ingemiscens; narn 1 multi jam annorum curriculi et2 iliatum viderant et a. 1097.
«perpessum, quuni multas frustra3 aggressis, una tandem certa patuit via liber-
« tatis. Prata suam reddiderant messem; passaeque falcem telluris in fœnum arue-
« rant comae, quod curriculis hue advehere quotidianus instabat labor: ruraautem
« eo temporc incolebant, quos modo nobiles vidisti in equo fremere et fulgere in
b • purpura (viderat enim paulo ante plurimos e Turcis discurrerepurpuratos*); qui
« quum saepius saepiusque eundo, redeundo5 solivagi plaustra ducerent, eo uno
• bubus conservis praecellebant, quod sua boves premebantur custodia, ipsi nulla.
«Orta est igitur ex opportunitate suspicio, ex suspicione consilium, ex consilio
« audacia, ex audacia libertas : nam quum Jœnum plaustris illocarent, custode
c «liberi, arbilrati sunt eadem pariter armis virisque posse onerari, occultarique
«intus bellum, circumcirca pacem dependere; allatis intra municipium armatis,
• facile Turcos aut perimi aut repelli. Haec illis volventibus, ad me ventum est,
« ubi in montibus, ut praedixi, manebam; cognilaque adventus causa, gaudeo,
umoneo, urgeo, ne morentur, neve impellenti cœlitus se subtrahant gratiae. Vos,
d « inquam, reditum maturale, curate plaustra, egovobis quos invehatis parabo bellatores.
« Illi accélérant jussa, ego promissa impleo. Nec mora : infodiuntur fœno satellites,
« ego ex adverso praedas simulo, quatinus eliciti ad pugnam exteriorem oppidani,
« facilem reliquissent ingressuris victoriam. Sicut praevisum est, sic secutum : nam
« quum urbem exuissent qui post me irruebant, plaustra bellum important mœni-
e « bus, pace et fœno prudenter tunicatum : inducti ergo intra muros armati pacem
« exuunt, portis obdunt repagula; ipsarum caedunt custodes, ipsi custodiae succe-
« dunt : atque haec quidem secreto omnia, ut porticus praesens occultae caedi arcus
« praestruxerat latebrosos. Inde passim per vias, per palatia, per turres discurrunt.
a Vae illi qui seu cum arcu, seu absque, eques aut pedes, puer aut senex, inven-
f ■ tus est Turcus! nec aetati, nec formae, nec sexui parsum est; omnes in gladio
«corruunt, hu miles et magni; semel omnia victor punit vulnera quae a diebus
«antiquis pertulcrat, in multimoda nece cognatae servitutis. Reservatur tamen
« superstes unus Turcorum, non minus scelerum quam sceleratorum princeps : is
« coluinbari gravissimo vinctus et0 compede, in tormentis tormenta, in temporalibus
g « praestolalur aeterna. Sed quum ceterae infidelis turbae intemeratum nihil gladius
« reliquisset , tympana scandunt, muros totamque usquequaque viciniam laeta-
a bundo replent tonitru. Id enim praecepti dederam, ut peractam caedem plau-
« dentés nobis concinere debuissent. Quum ergo arrectis auribus turres laeti-
«sonas hausissem : Io, comités, exclamo, convertamas faciem in terga : buccinas
h « accipio gaudii nuntias; urbs nos revocat in cives. Captam namque agentes7 praedam,
«simulato reditu instantiae hostium terga dederamus; sed ad lituos tubasque
«conversi revocantes, audacter aggredimur, quibus modo prudenter cedebamus.
«Illi ad insolitam stupefacti audaciam, cunctantur paululum, deinde nobis vices
« fugae mutuas rependunt; nos eo securius instare, quo magis magisque civitas
j « propiabat. Hosies rerum ignari, aes tinniens, tympanum tonans, oppidum reboans,
« properae opis suae instrumenta putabant : sicque contigit ut et nobis praeter spem
«gratia, et hostibus praeter timorem geminaretur pœna. Vox eadem, dictu mira-
« bile, nobis verax, illis mendax, utrosque8 reducit : nos inducit, illos seducit; quo-
« rum recursus jam suburbii vicinitate gaudebat, quum fallacia sonitus se compe-
k « riunt illusos, prospectis per mœnia discurrere Armenis. Quid faciant? a mœnibus
1 Quodque. b. c. — 2 Etiam. b. c. — 3 Multa sinistra. b. c. — 4 Parpuratis. b. c. — 5 Sœpiusqnp recur-
rendo. b. c. — 0 Om. et b. c. — 7 Fin<jcii(es. b. c. — * Vcrosque. b. c.
cSo.
Digitized by Google
636 GESTA TANGREDI IN EXPEDITIONS HIEROSOLYMITANA,
A ,o97- «spes elapsa est, a tergo gladii urgent; extra nec slari potest, nec intra claustra a
« recipi. Porro nec locus fugae, nec locus pugnae : tenta ta est tamen fuga omnibus,
«sed nec uni omnium benigna; nam mente improvida, casuque inopinato con-
« fusi , quibus modo evasuri fugerant ut viverent, iisdem mox vestigiis redibant
« ut périrent. Dei siquidem ecclesiae profanatores oculos habebant, nec videbanta :
«sic et manus et arcus, et gladii in propriis usibus elanguerant omnia; nobis b
« contra vires tam sua tristis quam nostra hilaris fortuna geminabat. Sed ne mea
« te offendat prolixitas , aggredimur confusam amentemque turbam , nec unum
« gladius superstitem relinquit : surdus quippe intercedentem non audit pecu-
« niam, quae se crebro pro miseris obsidem spondet. Ex illo, Allachibarh, quod infi-
«délitas orando exclamât, bac in urbe obmutuit, ac pro eo Christus vincit, régnât, c
*imperat\ tanquam rediens postliminio, reboavit. » Haec Ursinus : cum loquentis
verbo ultimo, Deo gratias Tancredus occinuit.
CAPÏTULUM XLI.
Cives Tancredum conveniunt.
In his noctem diei continuant, donec sopor artus2 diurno labore gravatos levât,
levatosque ad crastinum remittit : nondum enim luciferi bigas Phœbus attriverat,
quum accelerantis includere Mamystanos Tancredi Mamysta galeas comperit sub- d
lustres. At Turci, quibus urbem diu indulserat mora tam justo longior quam
longa, tam rapacior quam delicata, tam delicatior quam secura, ab ipso praemu-
niti3 conticinio cesserait, pugnae Tharsensis vice formidata. Quod ut sole orto cives
comperiunt, egrediuntur ad fœdus, ut Tancredi vestigiis cervix* conquiniscens
suave jugum onusque levec subire mereretur: impiissimo quippe famulitio erepti, e
regnare autumant servire ereptori. Facile igitur apud eum bene merentes impé-
trant, a quo nec immeritus vacuus rediisset. Potiuntur itaque sese vice mutua
Tancredus urbis filiali obsequio, urbs Tancredi régi mine paterno.
CAPÏTULUM XLIL
Recedit Balduinus , qui suburbana metatus castra pacem petit. A Tancrcdo pacem obtinet
et commercium.
Interead spoliis onustus, misericordia vacuus, licentia abusus, illicita [pera]gra-
tus5 Balduini comitis exercitus Tharsum liquerat, Tharsum damnosuo Francorum F
1 Christus vincit, Christus régnât, Christas imperat. b. c. — 2 Intas. b. c. — 3 Permuniti. b. c. — 4 Et
viœ. b. c. — 5 Abusus, illicita. . . gratus. b. c.
" Psalm. cxni. i3. e Alludit ad Matth. xi, 3o.
b Arabice : Allah akbar, Deus magnus (est). * Cf. Willelm. Tyr. 1. III, c. xxm, p. i46.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 637
a millenaria centenariis commutansa comitis injurias abominans ad
maj quos levibus quibusdam viderat occupatos .... sollicite invitator
suus Euphrates, cujus adhuc praesens legatio a dextra alvei Turbassellum 1 b, a lœva
Edessam indesinenter promittebat: quorum neuter locus parem dignabatur, aut
hoc in cunctis Syriae citerions oppidum, aut illa Transeuphrateae2, quae Meso-
b potamia dicitur, civitatem; utrumque divitis uber agri multorum famulitio et
oppidorum et urbium imperare gaudebat : haec nuntii praelato , haec praelatus
subditae genti fréquenter commémorons, Tharsum exierat; jamque singularum
singula Adanœ, Mamystaeque vix flumina transvadatus, vicino tentoria affixerat
Tancredo. Indignati namque supprimi a rustica planta alvei, solis urbibus pontes
c concesserant; per quos tamen non patuerat aditus, quoniam eis Tancredus se-
quentes arcere praeceperat : nolebat enim sicut fratrem jam appellere 3, qui eum
expelleret sicut hostem. Igitur Balduinusc cornes, suburbana metatus castra, pacem
ab urbe petit, victualia non jam raptim, neque gratis, sed ratione ctpretio orat4
impetrari: novcrat enim viri mentem recenti adhuc injuria turbidam, seque, qui
d eam intulerat, odiosum. Porro urbs munita turribus, populi capax, armis re-
ferta, nulla sui infirmitate spem raptoris firmabat; prœterea comilem illum Cono-
nem, quem superior pagina d celebravit, valitudo gravis lecto affixerat : quare nec
relicto eo procedere volebat, nec eum abducere, nec ibi manere Balduinus com-
mercio poterat negato : tôt curae anxium de postulanda pace eum stimulabant5.
e Res mira! sed quantum aliis ignota principibus, tantum Marchisidae quadam
singulari familiaritate conjurata, qui nudiustertianis damno, injuria, convitio
efferatus, petitam ab eo pacem, mox et ipse donat6 et praedicat; qui laetus, offen-
susve nunquam claudicat, ad rectum invitatus; quem inclinare ad veniam, hoc
erat interpellare de venia. Rogatus ergo, ut dictum est, pacem alterutro polliceri,
f respondet utroque nec commercia renuit, dummodo vim non sentiant merces.
Eunt, redeunt, vendunt, redimunt ab urbe in castra isti, a castris inurbem illi;
errant pennixti armati inermibus; et contra, quos forinsecus affligebat languor,
torrebat Phœbus, velocioris7 spe remedii intra8 umbram et mœnia servantur :
quae dilatio9 paucos habuit dies, quum cineri suppositus doloso 0 ignis flammas
g eructuat 10; nam sicut heri et nudiustertius, redintegratis commerciis ortae sunt
lites, ut fit quum emptoris venditorisque aestimatio de pretii venaliumve quan-
titate seu qualitate11 dissentit.
1 Turbasse illum. b. c. — 2 Trans Euphrateœ. b. c. — 3 Appellare. b. c. — 4 Erat. b. c. — * Incusabant.
b. c. — 6 Mox ei donat. b. c — 7 Velociores. b. c. — 8 Inter. b.c. — 9 Dilatatio. b. c. In cod. a. quidem
syllabe ta verbo dilatio inter lineas superscribi videtur. — 10 Om. qaum cineri, ...eructuat b. c. — 11 Om.
seu qualitate b. c.
4 Hic a verbo commutons, quodima pagina îoa legitur,
ad verbuua famulitio, oclo sunt in cod. a, summa pa-
gina io3, lineae, quœ, Martenii œtate, nondum omnino %
perierant, quasque exiude maculatas nulla necchymiae,
nec photographiées , quamdicunt, arlis industrie, in lucem
revocare poluimus , exceptis lainen hic et iliic quibusdam
litleris quœ Martenii leciionem comprobant, quibusque
quot desiderantur verba numerare licet. Déficientes lit-
teras totidem ferc punetîs indicavimus.
b Hodie Tellbâscher. (Cf. supra, p. 337, ftnnot- c.)
c Cf. Waielm. Tyr. 1. 1U. c. xxiv, p. 1/I7.
J Cf. p. 63a , onnot. e.
e Cf. Horat. Od. II, 1,8.
Digitized by
Google
638 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM XLIII.
Pax frangitur. Singularia certamina.
A ,097- A pergula cauponae lixa, et1 hoc génère inceptum ad ipsos principes exundat a
bellum. Injuriam al ter qui pertuleral putat praesenteni praeteritae ex usu suc-
crevisse; at qui obtulerat,*talionem sibi reservatam veretur : sic varia ambos delu-
dit opinio, dum uterque id adversario imputât, in quo quater peccarat. Surgitur
hinc inde ad gladios, furor arma invasit. Castrenses in mœnibus reperti, qui lan-
guet custodiae mancipatur, qui valet pugnis et fustibus pulsatur; pulsatorum vul- b
gus expellitur, nobilitas servatur vinculata : similiter extra agitur de similibus
oppidanis in suburbio deprehensis, Parum id militiae visum est, nisi pars extera
portas urbis assultu quateret : interna quassas, ad bellum egrediens, aperiret. Ubi
ergo nulla obstant aut his aut illis repagula, campus tantum in mcdio, vexilla
hincindcdisposita, tum demum duces, suis et2 adversarii viribus collibratis, tanto c
sediscrimini invicem committere verentur. Balduini numerus, ut praememoratum
est, multus erat, viresque praevalidae : ideoque longiuscule secesserat, ut a murali
subsidio hostem eliceret pauciorem. Tancredi valde minor : quae causa turrcs mis-
silibus armarat, quatinus bello prima occurrerent, sicque pugnae inferioris pau-
citatem, superior fulciret jaculorum descensus. Talibus confisi diffisique solatiis d
et desolatiis duces, alter alterius praestolabalur incursum; neuter enim prior im-
petere quam impeti malebat; sed e converso uterque. Plures suberant causae :
haec autem maxima, quod qui prior ad tantum3 nefas irrueret, ipse nocentior
sonaret In qua tamen mora, ut fert militaris consuetudo, aliquot ex utrisque
partibus adolescentes singularem ineunt congressum : utra pars ergo justioris e
causae tutelam susceperit, ex bis declarari posset, si alterius tantum incursores
succumberent, et alterius praevalerent. Quia vero ab utraque lucra, ab utraque
damna, ab utraque corruunt, ab utraque obruunt :
Quis justius induit arma ,
Scire nefas \
Sed eorum qui raedii ludum martium interludebant , Ricardus de Princi-
patu, nec génère minor nec animis, cognatas partes et lingua simul animabat, f
et lancea. Is comitis Wilhelmi filius, Wiscardi nepos, relicta fralri Tancredo
Syracusa, Boamundum secutus amitalem suum, sociaverat Tancredum. Dum-
que intervolans hunepraeterit, illuni proterit, insidiatrix ex transverso lancea latus
fodit improvidum, peditemque de équité mox substituit. Cui autem lapso ensis
strictus quid confert rotatus? Hostilis in eum turba ruit, ut ipse paulo incon- g
sultius sodalium exierat subsidia, adversariis propior. Solus itaque tôt cir-
cutnvallatoribus oppressus, capitur, trahitur, exarmatur, servaturb. Sors eadem
plurimos utrinque ab equo et sella in pedes degradaverat; quum visum est majo-
rum prudentiae, insaniae ascribendum egressos in arma hostilia unanimes, in se
sua vertisse discordes : ditiori turba adversus barbaros necesse esse4, nedum exi- h
guam pauperare.
1 Om. et b. c. — 2 Om. el b. c. — 3 Ad murum. b. c. — * Est b. c.
• Lucan. I, 1 26, 1 27. — b Cf. WiHelm. Tyr. 1. III, c. xxiv, p. i48.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
CAPITULUM XL1V.
Pax renovatur.
a Multa ergo in hune modum sollicite pensantes, pacem bello commutant viri a. io97.
sapientes : quod tamen suasu difïicillimum aure surda avertisset injuriis laces-
situs Marchisides, nisi quia avuncularis proies Ricardus lenit animos rediturus,
quos exafcerbaverat abstractus; idemque et unus modo fit causa odii, modo pacis.
Similiter Gono ille praescriptus cornes in urbe languéns sociis mentem reddit,
b pacis commercio reddendus. Redeunt itaque alternatim ad propria; héros pro
heroef eqiies pro équité, pedes pro pedite : damna et lucra quo ordine cœperunt,
in eo penitus inconcussa consistunt; ut ad haec merito vulgaris naenia reduci
possit: Qui habet, habet; qui perdidit, perdidit. Nec cohabitant diutius, abit alter
ut adquirat; alter manet et fruitur quaesitis !. Verum mansio illa non segnis, neque
c longa moratur virum; cujus arbitrio vel brevis quies longa erat segnities. Igitur
paulo moratus ad Syros exît; féliciter Cylicia potitus, at felicius multo Syria poti-
turus. Ante tamen et de illo nequam Turco, quem Adana incarceraverat, pœnas
sumit; et plus paternas quam principis leges Mamystanis imponit. Quibus exple-
tis, montes qui medii Alexandriolam 4 Guastonemque oppidulumb dirimunt, con-
d scendit : viam difficilem, sed cunctarum ad Syros directissimami. Illic supremo2
omnium colle superato, fertur Antiochiae rupes et plana, vias et dévia, paludes
et sicca oculo simul metiri et animo. Inde totam percurrit planitiem0, qua medii
Sephchet, Spitachchet, Dommith, Commithd, Sediume, Arthasium1, fluvii, op-
pida, urbes, interveniunt.
CAPITULUM XLV.
Artasium venit Tancrcdus, Balduinum ab Antiochenis circumventuin libérât. Artasium ab boste
impugnatur.
e Artasium s vero ubi venitur , invenitur cornes Balduinus s felix Artasiensium Tur-
corum exclusor : sed ab Antiochenis miserabiliter inclusus. Quibus superveniens
visus Marchisides, collectis partim sarcinulis, partim missis, abscessum indixit.
Putabatur in adventu uni us omnes occursare magni exercitus duces, tanti seque-
bantur virum terror et fremitus : cujus tamen militiae altéra apud Cylicas pars
F relicta, de centurione quinquagerium reddiderat. Sed praenuntia veri fama, multi
instar militis unum Marchisidam praecinuerat Subit Artasium hospes novus, at
1 Om. quœsitis b. c. — 2 Superno. b. c.
' Hodie Iskcndcrum. (Cf. Will. Tyr. 1. III, c. xxv, num sinumque Alexandrie siU, potilur Tancredus, cas-
p. i4g.) traque plurima aggreditur.
b Castruin Gaslonis sive de Gaslim, prope montem 4 Commi ap. Willelm. Tyr. 1. XVIII, c. xxvm,
Amanum, militiae Templi conligeral. (Cf. YEsloire (TE- p. 869.
racles, Ilist. Occid. t. II, p. 72 , 1 36 , 3i7 ; Pauli Codice • Hodie Suweidijeh, vel poiinsSeitttnijeh. (Cf. Kièpert,
diplomalico , t. I, n° xci , p. 96, ^19, etc.) c. ex Pauli op. cil. p. 4ao.)
' Si credas autem Willelmo Tyr. /. c. ac Tudebovi, f Hodie Artah sive Ertesi. (Cf. p. An. annotât, e.)
IV, m, p. 3i, hac planitie Ciliciae, inler monlem Ama- ? Cf. Willelm. Tyr. I. IV, c. vu, p. 161 et seq.
Digitized by
Google
640 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
1097. hospitii recompensatio valde est minor a magnitudine merilorum : ab interioribus a
arcetur; conceditur vero habitandus murus exterior : seu ut opposita urbem mu-
niret custodia, seu ne intrinsecae rixas renovarent angustiae; vel certe nuper
abscisse contemptionis nondum penitus radix aruerat. Quaecumque vero subfuit1
causa, muro adamantino se inclusit, quisquis periculo Tancredum objecit. An-
tiochia Latinorum vires auctas intelligens, quas expertae senserant, fugerant, nun- b
tiaverant manus, plurimo supplet infirmos robore, et numéro paucitatem; remit-
titque secundo, septies, si septies remiserit, superandos. IHi, ne quis relictus
tentandi modus desit praesidiis, etiam dolos struunt, parum armis sibive confisi.
Nocturni subeunt umbras quae Sancti Palladii virgultum vulgo appellantur. Inde
orta luce quinque praemittuntur, qui Artasium lacessant, équités : at beîlum in c
ramis latet et frondibus. Qui missi sunt, nil morati, subitas Artasio ostentant mi-
nas. Qualis intérim pastoribus pecora, talis fiunt pecoribus tutela pastores. Tra-
huntur simul bi et illa : nihil evadit a facie raptorum. Clamatur a spécula, ulu-
lant pro foribus opiliones et subulci. Una haec erat omnium querela, malo suo
sibi adversus Turcos, Francos advenisse tutores; inde se gravius cruciari quod de d
advenarum patrocinio libertatem speraverint. Quod Tancredus audiens, festinus
exit2, bello suspicans urbem circumdatam; sed viso exteriori rerum statu, illico
comperit patentes animos de latentibus pendere, audaciamque horum alienam
plus esse quam suam : ad cujus tamen rei evidentiam Turcopolos très obviam
mittit, ut si his cederetur, timida solitudo; si obstaretur, deprehenderetur spes e
subsidiorum. At quinque non modo non cedunt impetentibus ; verum etiam
versos caedunt impetes. Tune manifestius eo quod latuerat comperto, paratur bel-
lum, acies disponuntur, itur obviam.
CAPITULUM XLVL
Mars favet Turco.
Ceterum hostis sagittifer, plurimo sui numéro plurimum immanis, nostro viso,
latebras spernit, occurrit palam, pudet latuisse, qui bastas singulas dénis et su- F
pra arcubus oppugnabat. Congrediuntur itaque Turci La tinis, incolae peregrinis,
gnari locorum, hominumque locorumque ignaris. Primo in congressu lancea
viget, lancea perfodit, lancea dejicit : quae mox tanto sub onere fatiscens, tôt3
penetrarepeltas, pectora, clavengos nequit intégra : quoniam banc clitellae dissi-
dentes exténuant, illam cuspis truncata decurtat, aliam Turcus ensis dimidiat, g
ut hastitenens putetur potius venisse armatus sude pedes, quam lancea miles; at
frugalior longe arcus, vulnerumque ditior, semper mittit, crebro laedit, nunquam
mittitur, sero laeditur : cominus, eminus, an te, rétro fervidus; etiam quum ab in-
tentione propria fallitur, casu saepe ministro non permittitur falli. Hac solante
alios, alios désolante fortuna, simul Balduini Tancredique ducum altero alteri h
parum auscultante, in se ipsos divisi, desolati sunt, et usque sub mœnia repulsi.
At Turci ante urbem castrametantur, noctem diei continuantes pervigilem.
1 Sufficit. b. c. — 2 Exiit. b. c. — 3 Ut. b. c.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
CAPITULUM XLVII.
Balduino Artasium committitur.
a Dies crastinus fulgebat; quum, reverso Antiochiam hoste, amotus est metus. a. 1098.
Tune Marchisides exire jussus, ut semper
Nulla fides regni sociis",
ab ipso exteriori muro quae barbicana appellatur, expellitur. Eustachides Bal-
duino, cujus consulatu longo post tempore floruit Edessa, Artasii regimen tradit :
b ipse cum reliquis consulibus Airardo et Cohone proficiscitur Edessam. Tancredus
sciens quia militia vita est hominish, simul bello nihil tutius habens, montes proximos
occupât, manu parva magnas aggrediens cohortes : tanto nomine exciti colles bar-
bari, pars diffugium maturant, alii occursum , nonnulli intrepidi manent; ut quos-
dam fides eadem Francis consecrabat, reliquos abjungebat error fanaticus. Igitur
c qui Christum norunt, Christicolasexcipiunt venientes; quibus verohoc nomen aut
nescitur tacitum, aut spernitur auditum, Barisanc et Hersen oppida relinquere
timor suadet, fuga complet. Quae relicta vocant Marchisidam , ingressumque multa
victualium copia opulentant. Jam ergo mutata sede, exsul felicior urbis hospite,
damna, caedem, vincula non sentit; nam solitos reditum et insidias hostis exer-
d cens, sepelitin frondibus bellum; praedam autem mulos, muliones, rhedas,rhe-
darios urbano spectaculo exponit : jumenta sub paleis quasi palliis onerata ge-
munt, eunt gnara periculi quasi periculi ignara. Jam proxima fluviod, qui Balenae6
oppidi jugera irrigat, pene simul ubi1 visa, captata captaque sunt : adeo
praedae socii alii alios praevenire satagebant, Heu miseri ! quid praedam distrahitis,
e mox distrahendi praeda? Quid caeditis, nectitis, angitis, mox angendi, mox nec-
tendi, mox caedendi? Vix enim portae hos effuderant, quum repente insidiatricem
turbam, irrumpere properantem, pene sero repellunt.
CAPITULUM XLVIII.
Obsidetur Antiochia , cujus situs describitur.
Itaque, obsessa urbe£, obstruso reditu, quicquid Latini sanguinis egressum fuerat
subsecuti aut nexu aut gladio conficiunt Turci. Misertum est tamen cœlitus afflic-
f tionis obsessae, ut festinantibus ad obsidendam Antiochiam Francis, Antiocheni
cédèrent obsessores. Pertransiens igitur urbes, vicinaque oppida, (lumen quoque
Farfar interfluens venerabilis ille regum exercitus, anbelatae tandem Antiochiae
suburbium metantur. Planitiei mediae latera, gemini alter ab Austro, alter a Borea,
angustant montes; frontem ab occasu pontus verberat; sed haec quo magis orien-
1 Î7r&i legitur in codice a itemque in ed. libr. b. c.
' Lucan, I, 92. ' Cf. de Antiochiae oppugnationeTudebov. V, i,p. 34,
b Job, vu, 1. et seq. i3a, 186, Raimund. c. v, p. a4i; Fulcher.
e Forte Apamea, bodie Biredschik. Carnot. 1. 1, c. xv, p. 33o/, Willelm. Tyr. 1. IV, c. xm,
* Hodie Nahr^Belnias. p. 173 et seq.
e Alias Valenia. Hodie Belnias. (Cf. p. 65o, annot. b.)
m. 81
Digitized by
Google
642 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1097. tem versum a littore submovetur, tanto jam latior latiorque rupes summovet. a
Hanc a meridie descendens Damascenus Farfar interluit, sinuoso tractu ad mare
per plana illabens, montium médius, sed australi vicinior : adeo autem in ejus
umbram interdum vergens, ut nil nisi semita intersit médium; sed qua jam in
angustias illas descendcre clivus incipit, sita est civitas, hinc flumini, inde monti
in longum collaterans. Quin etiam montis latus, licet inhospitale, sibi continuât, b
mœnibus in summum eductis, ibidemque municipio constructo; at eadem sic
item in fluvium descendit, ut a sui medio cum flumine in occasum tendens mox
ab eo in cornu occiduo paululum recédât, in ortu usque ad médium longe sepo-
sita : in qua tamen parte muros duplices certius munit palus reflua, ipsa sui tre-
moris mollitie super omnem saxi duritiam munimen firmius. Sola itaque frons c
urbis Phœbo nascenti obnoxia, ad médium sui, id est a porta Jusum, acccssum
patitur; nam a porta Susuma rupis abruptae praecipitium humanis tantum patet
suspiciendum oculis, non gressibus adeundum.
CÀPITULUM XLIX.
Ordo obsidentium.
Atb vicina huic ex adverso rupes signa Boamundi tenet, in eam usque quae a
porta exit descendentia viam : haec proximum portae tumulum erigit; in quo Tan- d
credus castra locat, ceteris, quantum funda jacit, urbi propior. Post eum comités,
Normannus et qui ei adhaerebant, ipsius Tancredique Flandrensis médius. Ab
altero autem latere Blesensis, Boloniensis, Albamarensis, Montensis, Sancti-Pau-
lensis et Hugo Magnus; nam omnes hi comitis Normanni muneribus, aliqui
etiam hominagio obligabantur. Ab his usque flumen eo tenent ordine planitiem e
heroum castra, quo paginam nomina : Dux Godefridus, Podiensis episcopus, co-
rnes Raimundus. Haecigitur prima castrorum positio quartum urbis cornu, ceteris
vacantibus, obsidet : quippe hoc planitie vicina accommodum, reliquis aut flumi-
nis, aut fossae, aut montis obice inaccessis. Postea vero succedente diei die, hune
mutare1 ordinem aliquando invadentis hostis nécessitas, interdum invadendi f
hostem voluntas compulerunt. Ehimvero rupes quae Boamundi imminebat castris,
licet aditu diflûcillima, visa tamen est Turcis, in quam a monte ad sagittandum
descenderent , opportuna; sicque peracta caede, levibus armis ad muros patere
refugium, ubi sequentium gravia nullum invenirent ascensum. Adhisergo resis-
tendum incursibus tumulus supra Boamundi rupem muro cingitur, Hugonis g
Magni viribus tuendo. Porro boréales duae effundere Turcos consueverant portae,
cis transque fluvium exercitus nostri dam no patulae : quarum citeriorem dux Go-
\ defridus aggrediens, egressum tandem cohibuit, primo tamen congressuGuarnerii
Marchionis nece desolatus. At remotior per pontem contiguum transfundere hostes
solita , Raimundo comiti placet obstruenda : nam castris vacua spatiosior trans h
flumen planities laxiores vaganti Turco indulserat habenas. Ideo supernatantis
1 Immutare. b. c.
* Porla Jusum est porta inferior, porla Susum est porta superior. (m.) — b Cf. Willelm. Tyr. /. c.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 643
a fabricae pons trajectus est, cujus intextas trabes, subjectarum navium onus, super- a. 1097.
jectae crates onerarent. Haec itaque riparum continuatio, transmeando alveo ser-
viens, ad inhibendum supradictae portae egressum comitem traduxit. Adjuvit au-
tem ipse loci situs obsessorem , obsidionis firmandae utilis cooperator. Excreverat
enim in collem modicum tellus, cujus vertici fanum, quod vulgo Mahummariam
b vocant,saxeum supersidebat :hoc, fluviali portae et oppositum et vicinum, oppor-
tunitate sua comitem invitavit. Cornes vero quae restabant munimini castrorum
supplevit cetera : fossam videlicet per circuitum ductam , tum suae concavitatis
depressionc, tum ejectati aggeris arduitate robur duplex : super hune quoque fun-
datus est murus in se humilis, sed tutoris sui audacia superbus. His jam magis
c magisqueTurci coarctati angustiis, minus et minus laedere poterant, quippe solita
vagandi licentia sublata. Restabat tamen in occasu porta ad nocendum efficax, ad
obsidendum difficilis.
CAPITULUM L.
Difïîcultas obsidionis.
Obsidionem mediae montis et fluminis angustiae prohibebant eisdem claustris,
altero vadum, altero descensum negantibus : ignari advenae excludebantur, gnari
d indigenae transvadabantur; viam quae ad portum descendit observantes, Christiano
sanguine fréquenter aspergebant. Itaque non nisi in acie, ea tamen interdum parum
tuta, aut a portuad exercitum, aut ab exercitu ad portum transmeare licebat, tan-
topere obseratos egressus portae unius redimebat licentia. Huic malo Tancredus
remedium invenisset, sicut posterior eventus indicavit; sed, mœnibus propior,
£ primus Turcis obviabat furentibus. Quapropter jejunus sub sole diem, noctem
sub rore pervigil transigebat : unus ipse et adhuc modicus totius belli sustinebat
occursum. Tanto denique viri sudore repulsi hostes, jam lacessere desistunt, tur-
ribus et latibulis contenti. At inquies Tancredi audacia ab domito ortu ilico ad
indomitum se convertit occasum ; iliic in occursu hostium inventam maceriam
f paratum sibi oppidum adesse dicit, vix initium parandi*. 0 laudis amor! o au-
dacia! o temeritas! ad cetera enim te, Tancrede, strenuum dixerim, hic temera-
rium; ad cetera constantem, hic pertinacem. Casus ceterosaut loci commoditas
aut spes subsidii, aut nécessitas irruens, aut si qua alia prudenti semita patet,
habuit excusare; hune autem temeritatis omnia arguunt : parietina vêtus, grassa-
g tor robustus, propinquitas hostium, remotio sociorum; cetera ut aspirent, Farfar
transvadatus subsidia disjungit; enimvero si, quod absit! Turcorum armis traditus
succumberes, velocius in ventres hostium transisses coclus, quam ad socias aures
captus. Mânes tamen, mânes, pugnas, obsides, portam munis, portam quatis,
nunc tu hosticam , nunc hostis tuam. Totus occidens, quantus quantus est, in
h ortu pugnat ; tu solus ad occasum paucis commilitonibus gaudes, sed his fortibus :
praescriptum enim illud munimen satis arctum multitudinem non admittebat, pau-
cos vix capiens.
* Videlicet « oppidi. »
81.
Digitized by
Google
%
644 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM LI.
Tancredus septingentos Turcos ad praedandum egressos delet.
. 1097. Studuit namque primo, ut ad initium redeam, rem clam gerere Tancredus, quati- \
nus lateret cives qui, nullo sole intermisso, in partem illam egredi herbas messuri
consueverant : inde fuit quod claustrum illud subiit nocturnus; illi vero, nescio
quo auspicio, in hanc ipsam suspicionem ducti, primo die paucos ipsos a longe
emittunt messores, quatinus hoc pateret examine si novas formidare insidias
debuissent. Quo viso, nostri mox se abscondunt, nec exit quispiam. Redeunt ita- b
que tuti1, qui exierant, intra mœnia, nullo turbati armorum incursu; similiter
die postera exeunt, sed et plures, etçastro propius : fecerat eos jam tutiores dies
hesterna, quae transierat tuta, herbilegos incolumes ducens ac reducens. Tune vix
Tancredus leones cohibet, visis prope ovibus astare. « Sustinete, inquit, adhuc mo-
« dicam hanc dieculam, viri fortes : cras, nisi fallor, incidet in retia nostra praeda c
« uberior. » Sicut praevidit, sic accidit; nam bis jam praetentato aditu, et biduana
herbae sustentata penuria, die tertia hinc tuti egrediuntur, hinc coacti; et quia
propiora urbi prata messuerant, quia de Francorum praesentia adhuc haesitabant,
et multi exeunt, et Francos transeunt. Tune, ruptis claustris, Tancredus irruens
quid prudentia audaciaque junctae possent subito ostendit : qui in medios irrum- n
pens tanto avidius in ore gladii omnes absorbet, quo acrius eorum viscera tor-
rentur quibus sustenta est inter pocula sitis triduana. Ne longum faciam, caesis
circiter septingentis , caesorum capita Tancredus .lxx. Appodiensi transmittit epi-
scopo, decimam de triumpho : quibus oblatis, episcopus gemino percellitur gau-
dio, tum de amici victoria, lum de sibi impensis in allegatione muneris honore e
et gloria. Eodem itaque rémunérât victorem numéro marcharum, quot et ipse
donatus fuerat cervicibus peremptorum. Tancredus eo tempore multum aeris com-
militonibus suis debebat, in loculis nihil habens. Gaudium igitur et exsultatio co-
mitata sunt pecuniam, quae mox ducem absolvit a debito, militumque inopiam
distributo relevavit argento. Forte etiam contigit ut missum a praesule nuntium f
alius praeierit non missus : quo audito, statim dispergitur quod nondum habeba-
tur; mox alios ditat, qui adhuc egebat; ita enim dicebat in corde suo : « Thesau-
« rus meus sint milites mei; egeam ego dum ipsi abundent : non sollicitor habere,
«sed habentibus imperare. Onerent ii argento marsupia; ego eos curis, armis,
« sudore, tremore, grandine, pluvia. » Quos tamen die bellis, nocte vigiliis fatigatos g
ipse leniter supportabat, vici debitae subeundo, quain vulnus excusaret, seu mor-
bus : suam vero nunquam dominii reverentia desidem fecit; quin ipse et semper
explebat suam, et non solum, ut praescriptum est, supplebat, sed et praeripiebat
alienam.
1 TurcL b. c.
1
Digitized by Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
CAPITULUM LU.
Singolari certamine Taneredus très Turcos fodit.
a Quod dum sœpius ageret, semel contigit ut uno comitatus Achate* ad excuban- a. io97.
dum egrederetur : lorica galeaque cessantibus, accinctus gladio equitabat; puer
haslam gerebat et clypeum. Item armati très excubabant Turci, quos Antiochiae
porta emiserat. Errabant autem alii aliorum ignari; nam longiusculum castra ab
urbe spatium dirimebat, frutices, monticulos, convalles interjiciens, aptas insidiis
b latebras. At duobus très compertis irruunt, in quem allerutrum irruant ignari.
Quin immo miseri fugite : fugite, inquam, Castoris Cyllarum b, Achillis fraxinum,
dextram Meleagri, animos Tydei, Herculis trinodem, Ajacis septemplicem : haec
enim omnia unum bunc beliatorem armant; frustra lacessitur, ultro ipse occur-
rit omnibus his armatus; quem fugere cautum est, exspectare stultum, impetere
c furiosum. Verumtamen quoniam
Invitum qui servat, idem facit occidentic,
irruite ocius, ut quantocius corruatis; corruite subito, ut supersit Marchisides
in aeterno. Qui occursum aspiciens dementem, velociorem, ut fit, arrepta fraxino
occursorem transfigit. Pelta et thorax alios tueri soient, sed alii objecte perfos-
d sori : hic perfossor nullam sinit esse loricam fidelem, nullam non fallacem; hic
percussor de galea facit mi tram, de clypeo pallam, de thorace subuculam; perfo-
rât denique, ut iinum, lignum; ut cannabem, chalybem; ut lanam, lamnam : sed
primi médius nece conspecta fit tardior, ut tardions ultimi subsidio fulciretur.
Infelix qui modo velociori praecursum invidebas, nunc segnioris beatam praefers
E tarditatem; et id tamen frustra : uni siquidem debentur dextrae velox et tardus;
unus quippe ambos aggrediens, hujus adhuc obviantis frontem dissecat, illius
fugam tergo sistit trajecto. Sed est quod stupeam, nec satis valeam stupere, quum
homo, tam pretiosus laudis emptor, mox praesentis ora armigeri siientio concluserit
adjurato. Pudorne, an religio, an adhibendae fidei diffidentia causse fuerint,
F prorsus ignoro : nam si pudor, quid aliquando quis ducet honori, qui armatos
très uno perimere impetu ducit pudori? Quod si religio, monstri simile aiunt
pisces sub aratro scatere ; ast ego longe monstruosius, tam cupidum laudis laudem
fugere. Denique tam clarissimus bellator, tôt difficilia aggressus, tôt aspera per-
pessus, tôt certamina supergressus, facile fidem impetret : praesertim strage, armis,
g vicinia, testibus, ante omnia lingua ipsius, cui ut nulli certius credebatur. Verum-
tamen, latente causa, effectus patuit : causa, inquam, silentii; effectus caedis. Patuit
etiam longo tempore post rei séries, ut adjuratus armiger diem silentii complevit
praefixum.
' Virgil. jEneid. I, 3 12. — b Cyllarus equus esl Castoris. (Cf. Virg. Georg. III, 89.) — f Horat. De art. poct. 467.
Digitized by
Google
646 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM LUI.
Christianorum patientia in dura hac et longa obsidione.
1097. Monet me tempus ad intermissam redire obsidionem, ut vel quantulam de su- a
dore tanto qui sudavere accipiant mercedem : nam in ejus exercitu, jam fere octi-
mensis mora, multi strenue multa, maxime majores viri majora fecerunt : sociali-
ter autem summi, médiocres et imi gravia pertulerunt, famem, terrae motum,
aqùarum inundationem, aeris terrores varios, impetus quoque nunc cœliruentis,
nunc belli ingruentis; prodigia quoque et visiones : hae multis clam, illa cunctis b
palam cœlitus effulserunt; quorum singula si suis ordine, modo, dignitate expli-
cem, nimis intérim sileat Tancredus, sicut quietis spretor, ita silentio indignus.
Porro cymba nostra sero veniat in portum, si tanti procellas pelagi sulcare aggre-
diar. Quis enim de Godefridi viribus stupendis prsesumat, cujus ense trajectus
Turcus duo factus est Turci : ut inferior alter in urbem equitaret, alter arcitenens c
in flumine nataret? Aut quis illud Raimundi digne admiretur, quod saepius occur-
renti Antiochiae solus restitit, quod interdura fossas, interdum muros supergres-
sam viriliter reppulit; immo quod nullo exercitus remoti fretus auxilio, pontem
obsedit? Nonne sola Flandrigenae Roberti lancea singulariter suum expostulat scrip-
torem? Quem dum quotidianis mortibus Antiochiam ditat, quotidiano cornes equo d
pauperatur, ut sciiicet fallente damnum ardore laudis, aliquando principi tanto
deesset equus, nisi succurreret vicatim mendicatus. Deferebatur pelvis patula per
tabernas : quam rem miserantia, supplebant comiti equum macellum et caupona.
Porro quid simile illi saecula nostra viderunt, quod ducenti circiter semermes .xv.
millia armatos, pars major asinarii caballarios, languidi fugavere robustos? cujus e
victoriae fertur Blesensis cornes* dux fuisse, Godefrido Boamundoque sociatus :
unde septingentorum et eo amplius capitum asportatio Antiocheno spectaculo
facta est ostentatio lugubris, inter quae singillatim palis affixa, quantam putas illud
Blesensi gladio gloriam contulit, cujus oculorum distantia semipes fuit? Horum,
ut dixi y via centifida iturum me revocat, ne, dum singulis vagabundus insistam, a f
cœpto tramite devius aberrem. Célèbrent suos Normannia^ Flandria, Robertos;
reliquos duces occidens reliquus; mihi unus Marcbisides sufficit, cui non sufficio
vel totus. Ignosce, Gallia, scriptoribus dives : juvat me Antiocheno vacare principi;
praesente me gesta liberius persolvam debitor creditori. Verumtamen ne nulla
benemeritos silentium meum mercede remuneret, compendiosum quippiam cona- g
bor perstringere, quod scriptura posteritas prolixiori valeat stylo explicare.
CAPITULUM LIV.
Graves obsidentium angustiae.
Igitur a tribus ventis urbe obsessa, Auster solus nulium perflavit obsessorem :
• Solus ioter Belli sacri scriptores, Radulfus noster Stephani comitis praBclare facla commémorât : ceteri ea réti-
cent, quasi oblilterata turpi illius fuga.
Digitized by Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI,
647
a in latere illo nihil humidum, nihil planum : quae incommoditas, comnioda civibus, a. io97.
clatfsores exclusit, clausos absolvit. Illinc insidiae, illinc duri viatoribus occursus,
quum aut egrediens Francus victualia quaereret, aut inventa regrediens afferret.
Tantus populus, tôt gentes, tôt millia multo indigebant pecore, multa cererea.
Syria, Cylicia, Rodus, Cyprus opulentissima, quaedam insulae, quaedam régna,
b exercitum alebant, sed parce tamen, licet Chio, Samo, Creta, Mitilena aliisque
famae minoris pene innumerabilibus insulis adjute. Aderat imperatoris Alexii
praeco, qui ad comportandas segetes terra marique populos urgebat. Cœperat cum
hieme obsidio, per quam evoluta universos biemis pertulit horrores; aquae dilu-
via, nunc subi ta, nunc continua; tantos cœli terraeque motus, ut soluto elemen-
c torum fœdere, haec ad summa surgere, illud ad ima corruere videretur. Nam quid
de turbinibus, quid de ventorum rabie dicam? Mis grassantibus, nec tentorium
stabat, nec mapale1, vix palatium seu turris. Durabat sub Jove juxta cum plèbe
nobilitas; hiems neutri parcebat: tanto tamen nobilitati asperior, quanto est durior
rusticus milite, laborifer dclicato. Tôt procellas sociabat esuries, esuriem mors :
d mors passim habenis Iaxis ethomines praecurrebat, et bellorum solatia, equos; ra-
rum erat in castris stabulum, cui famés, novem sublatis, decimum reliquisset.
Armorum quidquid ferri erat et calybis corripuerat rubigo; clypeos dimiserant
clavi et coria; hastae, sellae, materies lignea, paucorum erant integrae, multorum
resartae, nullorum lucidae, nonnullorum nullae; sine nervis vacabant arcus, et
e sine arundinibus sagittae : undique inopia, undique calamitas, undique desolatio.
CAPITULUM LV.
Mira Christianorum fiducia.
Dura haec nimis et tristia, quum subito gravia gravibus cumulantur, succedente a. 1098.
Piscibus Ariete, vere hiemi : cujus temporis herba Medorum Persarumque equos
bello redintegrat. Improvisi adsunt Turci, numerus multus, et vires ad praelia
parataeb. Prope jam aderant, die eadem aut subituri mœnia, aut castra irrupturi,
f quum rumor praenuntius advolat, qui rem, ut erat, pandit Cbristianis. Addit etiam
more suo et de magnis majora loquitur. Hinc exciti Latini proceres obviare pa- *
rant, quod tamen difficillimum , immo quasi ob vitae taedia in mortem ruere po-
tuit œstimari. Nam de tanto numéro, de tantis militum qui urbem obsederant co-
piis, vix .ce. corrogantur, in equis obviam profecturi. In his tamen asini bona pars
g vicem supplent equorum : nam forte equos gens nostra, nil taie veriti, longe mi-
sèrent frumentatum. Igitur tam exilis numerus adversum quindecim millia, sicut
ab his qui affuerunt didici, ad pugnandum egreditur : mira audacia! saeclisque
omnibus praedicanda! In procinctu hoc duces fuisse memorantur Godefridus,
Boamundus, Blesensis Stephanus : ii quum ad eum venissent, quem corrupte vul-
h gus pontem Ferri pro Farfar nuncupat, visis ultra procul hostibus, non restant
ut timidi, transeunt ut timendi; praecedit Boamundus, subsequitur Godefridus,
in subsidio est Stephanus.
1 Mappale. a.
* De hac Chrislianorum inopia cf. Tudeb. VI, ni- b Cf. Tud. VI, vu, p. 4a, i36, 190; Raim. de Aguil.
vi , p. 39 , seq. c. vu, p. a46, 247 ; Reinaud , Extr. des hist. arabes, p. 5.
Digitized by
Google
648 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM LVI.
Hostes aggrediuntur pauci, et fugant.
Monticulus trans et prope pontem in planitie exstat : sub ipso exspectant nostri; a
per ipsam, quae amplissima est, Turci advolitant : prospexerant enim nostros a
longe, mirati qua fiducia pontem gens tam modica transmearent. Illa autem trans-
meatio, tam prudens quam audax, magnum incussit terrorem hostibus, nostrorum-
que paucitatem plurimae multitudinis opinione cumulavit. Ideo Turci, quumap-
propiant, substant, metuentes ne mons praescriptus paucos ostenderet, multos b
absconderet : ipsum boc simulantes Christicolae, hastas vexillis armant, singula
singulis aptantes, quasi tôt abderent agmina, quot proderent vexilla : moxque
nihil cunctati, erectis hastis, tali hostes perturbant impetu, ac si falconum turba
fulicasimpetisset. Surgit pulvis, sonant arma, ungulae perstrepunt, clangunt buc-
cinae1, oculi caligantur, aures vacant, corda bostium stupent, ut plura timeant e c
latebris surgere Francorum millia, quam viderint vexilla. Dictu mirabile et tan-
quam a fide alienum ! terga quantocius vertunt multitudo tanta, paucis de Christi
numéro amissis, majore in his Cunnano, comité Britannicoa, qui animis furen-
tibus, uno contentus socio, Persarum exercitum primus invadere praesumpsit.
Illius mihi juxta pontem in via, Ion go tempore post, ostensus est tumulus, quan- d
tum licuit, ut est gentis pietas, saxo et cruce decoratus. Sed adepti victoriam
Franci, fugam persequuntur, brevi tamen instantia, longam prohibentibus equi-
tum raritate, equorum tarditate, utrorumque inedia. Referunt ad castra signum
victoriae •Dec. caedis exercitae capita, prius tamen praedicto comité sociisque mar-
tyrii, prout res tulit, consepultis. Illa, si memini, luce haec facta sunt, qua Latino- e
rum gens ventri et carnis edulio studiosius indulgent, cinere vertices in crastino
aspersuri b.
CAPITULUM LVIL
Patria auctoris hujus historiée. Famés in urbe.
Nox sequens rubore horribili cœlum infecit, ut qui in occidente positi cernè-
rent, « Oriens pugnat » illico clamarent. Vidi egomet signum ilkid quum adhuc in
paterna domo, Cadumi , adolescentulus degerem, nondum mihi visa seu nota, nisi F
nomine tenus, Antiochia, sed nec Roma. Stupuerunt multi illo viso, qui omnes
uno ore bellum indixerunt ac sanguinem : sed reversis ad socia arma victoribus,
allata palis capita infiguntur, pali tellure ante muros in conspectu hostium séria-
tim. Inventum est unum inter cetera, et hoc memoriale, ab oculo ad oculum semi-
pedalem distantiam habens. Clamant qui infigunt, spectantibus de mûris civibus : g
« Ecce spes vestra, ecce minae vestrae, ecce adversus Francos vires corrogatae, eadem
1 Bucinœ. a. Hic et infra.
" t Conanus quoque Brito , filius Gaufredi comitis (de b Hanc victoriam die Martis , menais Februarii ix#, A.
t Lamballe). » (Order. Vit. 1. IX, c. vnt t. m, p. 5o3.) D. 1098,. Franci retulerunt. (Cf. p. 45 annotât, a.)
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 649
a « vobis stipendia reservamus; similis exitus similes manet : inclusi estis, erepta est a. io98.
«fuga, consumpta ceres, famés inducta, subsidiuin ademptum, adversa omnia. »
Viso auditoque quod gesserant Franci ac dixerant, urbs trépidât, nec de cetero,
sicut prius, portas aperit, tabescit in famé, luget in timoré : in hac ver continuum
calamitate transigunt, panis inopiam verna copia, frondibus herbisque, more pecu-
b dum , levantes. Tune Cassianus* (hoc erat principis inclusi nomen) dat edictum, et
qui scrutentur mittit : ut apudquem civium inveniretur annona, dimidiam ipse
ad curiam milteret; de reliquo, ut posset, vitam sustentaret. Civitas, hoc audito,
grave ferunt, tolérant tamen : annonam dimidiant, hoc curiae, illud vite; mitigat
damnum usus ipse damnorum, maxime quod bellatricem manum sumptus ille
c alere debebat.
CAPITULUM LVIIL
Multi duces ab obsidione recesserunt.
Abscesserant interea ex castris, exosi taedia, comités, Blesensis in Cyliciam, Lao-
diciam Normannus; Blesensis Tharsum ob remedium egestatis, Normannus ad
Anglos spe domina tionis. Angli ea tempestate Laodiciam tenebant, missi ab impe-
ratore tutelab; cujus fines vagus populabatur exercitus, ipsam quoque cum vioien-
d tia irrurapere tentantes. In hac formidine Angli assertorem vocant praescriptum
comitem , consilium fidèle ac prudens. Fidei fuit fidelem domino suo virum , cui
se manciparent, asciscere; jugoNormannico se subtraxerant, denuo subdunt, hoc
prudentiae : gentis illius fidem experti et munera, facile redeunt unde exierant.
Igitur Normannus cornes, ingressus Laodiciam, somno vacabat et otio; nec inutilis
£ tamen, dum opulentiam nactus, aliis indigentibus large erogabat : quoniam conserva
Cyprus baccho, cerere, et multo pecore abundans Laodiciam repleverat, quippe
indigentem, vicinam, Christicolam et quasi collacteam : ipsa namque una in littore
Syro et Christum colebat, et Alexio serviebat. Sed nec sic excusato otio, praedic-
tus cornes frustra semel atque iterum ad castra revocatur; tertio, sub anathemate
f accitus, redit invitus : difïicilem enim habebat transitum commeatio, quam comiti
ministrare Laodicia veniens debebat.
CAPITULUM LIX.
Obsidentium ducum stationes.
Principes alii propiora occupaverant municipia, ideoque facile alebat eos oppor-
" Bagui-Sian sive Bagi-Seian, Antiochiae princeps. dux, apud Anglos Laodiceae aliquandiu commoratus est.
(Cf. p. a48, annotât, c.) (Cf. Order. Vit. 1. IV, t. II, p. 17a, i73; 1. VU, t. III,
b Hic agitur nempe de Anglis, qui, Normannicam do- p. 1 29 ; 1. IX , c. m, p. ^90, et 1. X , t. IV, c. m, p. 70.) Im-
minationem fugientes , ab Alexio libenter recepti erant. peratores Grœci , militum numéro , unam Waringorum,
Si Order. Vit. tidem adbibeas : tinter illos Edgardus id est Danorum Anglorumque, cohortem habebant. De
« Adelingus prscipuus erat. » Robertus, Normannorum qua vid. Cangii Gloss. med. et inf. latin, v* Waringi.
m. 82
Digitized by
Google
650 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1098. tunitas commodibr. Duci Sedium* contigerat, copiosa, populosa civitas et vinosa. a
Vallem propinquam tenebat Flandriae cornes, in qna Balenab, Bathemolin, Cor-
sehel, Barsoldan oppida erant, praeter haec complura : inde est quod adhuc illa
diciturVallis Comitis, sicut etiam Sedium, Ducis civitas. Porro Emma c et Harencd
Tancredo serviebant, cumque his multa et proxima castris et uberrima. Ipse pri-
mus adventaverat omnium, sicut supra memoravi, praecursor : quae praecursio b
illud vulgi, effectu suo, corroborât : Quiprimus nascitur, primas pascitur. Nam ubi
famés increbuit, ipse opulentus neminem de domesticis suis a mensa exclusit,
multos ab aliis exclusos suscepit ac fbvit Vallis Doxae6 Boamundum alebat, quae
merito taie sortita est nomen; siquidem ipsa, intçr ceteras, vallium gloria, mes-
sibus, vineis, arboribus, rivis exuberat, lit antiquitus Dapne, quod apud Graecos c
amœnitas sonat, dici mereretur : Antiochiae contigua ab Austro, magno indiguit
tutore qui esuriem civium arcere sufficeret a copia alimentorum. Habebant et alii
principes alia oppida, quorum memoriam dies longus delevit : non delevit tamen
Raimundo comiti Rubeamf, Rufam, Arcicang, Belmesynh, municipia servisse.
CAPITULUM LX.
Gravis in exercitu famés.
Sic primates provinciam occupaverant. Ast alii famae minoris, licet magnae, d
multa penuria afficiebantur, quoniam quidem nec exire mors, nec manere famés,
geminae quasi sine mediô angustiae, populum dimittebant : induxerant enim famem
mora longa et populus infinitus; porro non erat dies qui obsidentium aures
de egressorum ad victualia nece non terreret audita. Principes tamen, nunc hic,
nunc ille, vicissim praesidium viatoribus ferebant, interdum etipsi praesidio egen- e
tes : nam supra memorata illa australis porta, semper insidiis patens* nunquam
desistebat cohortes fundere, quae angusta viarum obsiderent, sicque viatoribus
occurrerent ignaris- Jam vero acrior altéra, id est famés, praeponderavit, quae
spreta nece hue illuc palantes, veluti apum examina, misit exercitum. Quid famés
non spernit? ad quid non impellit? quem pudere sinit? Illa fuit etiam Guidoni p
Rubeoi Wilhelmoque, agnomine Carpentario^, abscessus causa, vins illustribus
interque palatinos régis Franciae non obscuris; iis, inquam, abire parantibus, Boa-
mundus adest : «Et quam, inquit, vobis requiem quaeritis, nihil de communi
«labore solliciti? nobiles estis, patet via : ast hic tentoria manebunt, ad aeternam
« nominis, immo generis vestrik, publicae reservanda cloacae. »Discedunt illi, infa- g
' Vide supra, p. 639, annot. d.
h Valenia, in littore maris sita. Hodie Belnias. (Cf.
supra, p. 365, annot. c. et p. 64o, annot.
* Hodie Hamah, (Cf. infra, p. 671 , annot. h.)
* Armenice Herim, arabice Hirem.
* Daphne. Hodie Doaeir. Doxam dicit gïoriam vallium ,
grocum nomen (làZav) interpretaus.
' Nunc Raiath sire Rflia. (Vide supra, p. 4a3, an-
not. d.)
* Castrum Arcicanum ap. Willelm. Tyr. 1. XIV, c. v,
p. 613. Hodie Arka.
k Alias Besmedin. (Cf. Lignage d* Outre mer, Lois, L U ,
p. 465.)
1 Guido Rubeus, ab Ord. Vit. (1. IX, c. iv, t. Ett,
p. 48o) Trussellus vocatus, comitis de Rupe-Forti erat
nepos atque Monlis Leherici dominus ; idemque senes-
calcus sive dapifer régis Francorum (bit. (Cf. Order. Vit.
/. c. et p. 5a4; Tudeb. X, vm, p. 67.)
j De fuga Willeimi Carpenlarii, Meidunensis vice-
comitis, cf. Tudeb. VI, iv,p. 4o, i35, 188; Order. Vit
l.IX,c. ix, t. III, p. 5a4.
k Fortasse : infamiam. (if.)
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
651
a miœ securi : famis stimulus contemnit infamiam; comitem sequuntur Stephanum, a. 1098.
qui in Cyliciae finibusquietem agere supra scriptus esta. Unius generationis, unius
moris viri uuanimiter laborem oderant, otium sectabantur; pugnaces tamen, sed
inter bella deliciis assueti.
CAPITULUM LXL
Provincialium mores.
Gentis bujus sublimis est oculus, spiritus ferox, prompte ad arma dexterae,
b ceterum ad spargendum prodigœ, ad congregandum ignavae. His, quantum anati
gallina, Provinciales moribus, animis, cultu, victu adversabantur : parce vivendo,
sollicite perscrutando, laboriferi; sed, ne verum taceam, minus bellicosi. Mulie-
bre quiddam esse aiunt, et tanquam vile rejiciunt corporis ornatum ; equorum
oirnatui invigilant ac mulorum. Sedulitas illorum, tempore famis, multo plus juvit
c quam gentes plurimae, bellare promptiores. Ii, ubi deeratpanis, contenti radicibus
durabant, siliquas non aspernantes; eorum dextrae longî gerulae ferri cum quo in-
tra viscera terrœ annonam fuscinabantur : inde est quod adhuc puerorum décan-
tât naenia : «Franci ad bella, Provinciales ad victualia. » Unum quid fuit quod
cupide nimis committebant ac turpiter : caninam carnem pro lepore, pro capra
d asininam gentibus aliis venditabant; vel si remoto indice ad equum pinguem, seu
mulum, licebat accedere , per retroneum sive purgatorium foramen in viscera vul-
nera demittebant, moriebaturque jumentum. Stupor omnibus qui, ignari frau-
dis, illud pingue, alacre, robustum, lascivum modo viderant : nulla comparebant
vestigia vulnerum, necis signum omnino latebat. Spectatores territi viso monstro :
e « Absistamus procul, aiebant, dœmonis spiritus hoc jumentum afflavit. » His dis-
cedentibus, necis conscii tanquam nescii accedebant, prohibi tique tangere : « Ma-
« lumus, inquiebant, in hac esca mori, quam jejuni. • Miserabatur damni patiens
illatorem ; illator illi risum rependebat. Tune corvorum in morem ad cadaver gens
illa advolantes, quas quisque poterant particulas divulsas aut in ventrem aut ad
f macellum demittebant.
CAPITULUM LXIL
Cassiani erga Armenum duritia.
Sed jam expertus misera tusque athletas suos Christus, laetos ad exitus agonem
ducit : perusto solibus populo urbem et umbram aperit hoc modo. Fuit inter
eos, quorum Cassianus annonam dimidiaveratb, vir dives Armenusc, qui, abrenun-
tiato Christi dogmate, errores gentilium sequebatur. Is plurimam habebat familiam
■ Vide supra c. lviii, p. 649.
b Cf. Reinaud, Extr. des hist. arabes, p. 6.
0 Nomme Pyrus ap. Tudeb. IX > m, p. bà, \ào et
ig5; cf. supra p. 34a , annotât, d.
82.
Digitized by
Google
652 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1098. juxtaque familiae numerum annonam : quod ubi, famé crebrescente, Cassiano in- a
notuit, denuo illud dimidiat quod prius vitae miserae reliquerat solamen : prior
fuerat per domos et familias generalis rapina; haec singularis eoque gravior,
quasi damno adjecta injuria. Spoliatus ille vitae subsidio, lugubris et amens, prin-
cipis vestigia osculatur, liberis inopibus solatium repetens ademptum. Quem non
moveatlacrymarum fluvius clamorque aethera feriens? « Vae vobis! liberis meis, non b
ajam dicendis, ut prius, caris pignoribus, sed diris vulneribus : vestra famés
«meam consumit; vestra cor meum pénétrât, meam1 non sentio. Quid prodest
«cibis pavisse delicatis, quibus modo negatur, qui servis datur inutilibus, panis?
« satius patri misero fuerat videre trucidatos, quam inedia afflictos : prius lanceae
«genitorem perfodiant, prius fulmina crement, prius maria summergant, quam c
«vestrum illum, quem anima mea abhorret, aspiciam finem. Vae! sic erit : hoc
« unum jam restât mihi solatium : mors mea praeibit; liberabit me a conspectu
0 vestrae aut mucro aut laqueus. Sed miseremini, o cives, intercedite pro innoxio;
« vel certe puniar ego ut nocens, dum mea famis tormento non crucietur familia. »
CAPITULUM LXIII.
Proditur civitas.
Multis8 ad hune modum ille miserabiliter, sed inutiliter efFusis, spernitur, irride- d
tur, repellitur. Commissa ei fuerat ab obsidionis exordio turrium unius custodia,
longe ab exercitu in angulo civitatis ad Zephyrum supra montem sitae : hujus
proximam inferiorem fratri ejus custodiendam Cassianus tradiderat, ut dici
posset sorores duas duobus fratribus esse commissas; nec tamen incaute hoc, vel
casualiter actum est : prudenter longe a Christianis deputati sunt custodes, qui e
aliquando fuerant Christiani. Hoc provisum est et hoc actum. Sed ubi alter fra-
trum ille2 repulsus objectum se contumeliis videt,nullointercedente, nullo mise-
rante, saltiti propriae consulit, generali civium perditione suas ulturus injurias.
Sopitis nocte intempesta excubiis, de muro cui junctam turrim observabat, funem
demittit, per hune gemino comitatus pignore descendit; longo fatigatus circuitu f
ad Boamundum tandem pervenit. Eum inter ceteros quasi principum principem
orientalis ille populus arbitrabatur, quod olim Wiscardo Graeciam debeHante,
Boamundi fama terruerat gentes3, plurimo certamine gloriosa : extunc factus Asiae
celebris, nunc quoque omnium dominus putabatur. Sed jussus ad quid venisset
exponere Armenus, urbis introitum pandere se paciscitur, diem statuit et horam g
locumque aditui opportunum. Mox filiis obsidibus ultro oblatis datisque, solus
ad funem revertitur; comitantibus tamen impellentibusque ira, audacia, spe,
timoré, sursum facile volât.
1 Om. consumit, vestra cor meum pénétrât, meam b. c. — 2 Alter illefratrum ille. a. — 3 Grœcos. b. c.
" Cf. Tudeb. IX, m et seq. p. 5â, i4o, ig5; Rai- c. xvii, p. 34a, 343; Reinaud, Extr. des hist. arabes,
mund. de Aguilers, c. ix, p. a5i ; Fulch. Carnot. 1. I, p. 6, 7.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSf.
653
CAPITULUM LXIV.
Boamundus episcopo Podiensi rem nuntiat. Orario Podiensis episcopi ad milites.
A At Boamundus, nunquam pari excitus gaudio, sole orto, Appodiensem episco- a. io9s.
pum, virum quem papaUrbanus tanquam alterum eumdem exercitui praefecerat,
adit, ipsius fidei secretum hoc committita. Episcopus autem et fideliter rem
tegere, et tectam sedulo se spondet promovere. Igitur statim 1 exercituûm rectores
convocat, et qui erant in populo majores; quibus congregatis sic fatur :
b «Multum diuque, fratres, vexavit nos labor pressens ; multum dhique, nisi
«oculus Domini super nos fuerit, vexabit. Machinas struximus, palus obstitit;
« mœnia fodimus, repulsi sumus; pugnavimus, hoc unum prospère cessit : sed
« timendum est ne haec, quam instare àiunt, pugna eo sit gravior qtio numero-
«sior. Ille hostium numerus quindecim millia fuit; hi sunt, ut perhibent, quater
c « centena millia; hostium vires non cessant crescere, nec nostrae minui. At respi-
« cite quae est firmitas urbis, quis situs : fossae ejus tria latera impervie ambiunt;
«quartum palus et fluvius, per circuitum mûri, quibus si velit mundus pares
«astruere non habet; fontes intus scaturiunt, cetera ad usum vitae congregare
« suffi cien ter potuerunt, apud quos per adventus nostri minas annus transiit. 0
d «Antiochia, aut nunquam esses, aut nunquam obviasses! Causa vise Jérusalem
a est : quid Antiochiae et nobis? Quod si hanc post tergum dimittimus, si ab hac
«repulsi ultra progredimur, nihil est actum, nihil restât sperandum. Hanc, in-
« quam , si dimittimus, non ipsa nos dimittet : semper sequitur cornes; sed, ut verius
«dicam, adversatrix haec vias obstruet, haec a tergo, haec a fronte pugnabit; haec
e « resistens resistendi spem aliis dabit, quae capta omnes alias formidine involvisset.
«0 mœnia! utinam aut nunquam surgeretis, aut procul ab oculis atque auribus
«nostris! Sed deliberemus, o proceres! conferamus in medio, proponamus prae-
«miura virtuti: excitabimus, spero, corda hominum, audita summa praemiorum.
«Respicite Saul quid fecerit, et de antiquis exempla sumamus. Non fuit in He«
f « braeis qui contra Goliath surgeret, donec régis filia et libertas patriae domui pro-
« missa David suscitaruntb. Aiunt intra se multi, atque etiam palam : « Cui laboro?
«ad quid me crucio? ctir vulneta excipio? Ego vitam meam pretium Antiochiaî
« dabo? ingratus quispiam nescio quis principabitur. Absit ego plorem, alius per
« lacrymas meas rideat ingratus. > Quare agite, non moveat vos ambitus regnandi,
g « sed potius vise captae consummatio : melius ipsa civitas illi contingat merces,
«si cujus ope nos receperit, quam praemii exspes2 virtus torpeat, excusationem
«quam audistis objiciens. Hoc est quod sanius, quod efficacius, quod praestan-
« tius meditari, indagare, excogitare mens mea potest : discretio vestra, o proce-
« res, si quid minus dixerim, suppléât; si plus, adimat; si maie, mutet; si bene,
h « annuat. »
1 Om. sedalo se Igitur statim b. c. — 2 Expes. a. Expers. b. c.
' Cf. Tudeb. IX, v, p. 56, i4o, 196; Willelm. Tyr. 1. V, c. xin, p. ai 5. — b I Rbg. xvii, a5.
Digitized by
Google
654 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM LXV.
Principatus urbis ei promittitur per quem in ipsam futurus est aditus.
a. 1098. Ada haec universus consilii favor : prius qui primi, qui post primos posterius, a
pro dignitate sua singuli assonant; nemo non favet, omnes ei, quicumque sit, ur-
bem annuunt, per quem aditus patebit. Tune fioamundus : ■ Promissum, inquit,
« quod jurejurando obstringitur jam quasi datum est, ut transeat quodammodo
«futurum in praesens, spes in gaudium : quod si soluta ab hoc vinculo tantum b
« sunt verba, quid confert autem ?
« Pollicitis dives quilibet esse potest b.
«Quare si cupitis ratum fieri, fkumque stare quod promittitis, conjuretis. » Nulla
fitmora, nulla retractio : sicut moniti sunt, jurant, etiam si majora his monuisset,
in spem remedii parère non duri. Sic jam certior experrectiorque Boamundus
aliquot primatibus consilium suum aperit, omnibus ad ingrediendum parandum c
esse manifestius indicat, maturam opem adeo sub certa spe promittit. Tune vale
in vice m dato, ad propria redeunt, funibus struendis dant op.eram. Ille maxime
qui unus inter currentes bravium comprehendere intendit : ille accélérât, ille
cogitât, ille totus de noctis proximae adventu pendet, quae pigra sibi supra quod
amicam exspectanti vel opus debentibus, videtur. d
CAPITULUM LXVL
Traditur civitas.
Eac tandem quum advenisset, medio omnia tenente silentio, Boamundus pro-
missam sibi turrim non sine multo sudore pedes adit, neque enim loci asperitas
equos admittebat; eundo tamen nuntium praemittit, qui excubet, qui praevideat
si tutus satis est ad mœnia accessus. Sanctus ille proditor hujus modi signum
dederat abscedens : « Quum veneris, inquit, domine mi , nuntium ad pedem turris e
« meae praemitte; ego in mûris sedulus excubabo : si prospéra omnia, lapidem
« post lapidem demittam; si adest periculum, unus indicabit. » Ad haec igitur dis-
cernendum excubator praemissus, turri appropians statim agnoscitur, agnitus
prosperitatis signum accipit, rediens annuntiat quod audivit. Boamundus ergo,
sicut cœperat, ad mœnia pervenit, funem deforis pendentem invenit, in eo suos F
ligat, Armenus trahit. Quumque satis firmos struxisset nexus, juventus volucris,
pennata corpora, accincti gladiis, per funes volant : Gouel Carnotensis primusd,
sicut acjmla provocans pullos suos ad volandum, et super eos volkans c : vir ille nobilis,
' Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. xvi, p. a 18 et seq. quidam, noinine Paganus. » (Order. Vit. 1. IX, c. ix,
b Ovid. Art. am. I, Ixkk- t. III, p. 538.) « Boamundus videns f conscendit ipse prior
c Cf. Tudeb. IX, v, p. 56, 57, \U\ , 196. «intrepidus. » (Willelm. Tyr. 1. V, c. xxi, p. 228.)
* «Nomine Fulgerius, frater Budelli Carnotensis.* 9 Dedt. xxxii, 11.
(Raimund. de Aguilers, c. ix, p. a5i d.) « Langobardus
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 655
a et a puero nihil esuriens ut laudem neque sitiens, non propter vitam laudari, a. 1098.
sed propter laudem vivere cupiebat. Primo tacitum est, dum paucitas multitudinem
formidavit 1 ; at ubi multitudo introducta formidioem exclusit, jam in leonesvertit
animus quos aquilis similaverat ascensus.
CAPITOLUM LXVIL
Caedes civium.
Currunt* ad portas, quibus si quis occurrit, occumbit. Primus gladios eorum
b expertus est, in cujus primam turrim descenderunt, illius sui introductoris ger-
manus, quem secreti hujus frater reliquerat îgnarum, ne gnarum facere hoc esset
sibi suisque patibulum struerç. Illo itaque sociisque custodiœ repentino gladio
jugulatis, fit clamor, quo turres aliae tremiscunt; fugiunt vigiles quibus licet; aliis
ipsae factae tumuli, sepultos servant a quibus modo servabantur. Sic ad portas des-
c cendunt nostri : propiorem in occasu, repagulis excisis, Boamundo aperiunt; alte-
ram quae Boream excipit et pontem, Raimundo. Ad illam per abrupta, per avia,
Boamundus descenderat; hanc de proximo diu obsederat Raimuudus, qui audito
tumultu deintus, mox adest nihil cunctatus. Fuerat illa curarum maxima, ille
timor maguus, ne introductis nostris occurreret civitas, portas tueretur, auxilium
d excluderet : at miserante populum suum Christo, dum hi veniunt, illi fugiunt ;
porte custodia vacantes facile patent, ubi secures altrinsecœ in médise trabis exr
cidium laborant. Nox hactenus Christianis obsecuta est : aurora rutilât, dies acce-
lerans tantum nocti gaudium invidet. Igitur, orta luce, Christiani palatia irrum-
punt, capte urbi insultant, latibula rimantur; aurum, parvulos, matronas,
e puellas, praeterea quod quisque invenit, arripit : mares, quod bellicosum est tru-
cidât, quod imbelle réservât. At cives, qui promptus fugae, qui pede celer, relictis
omnibus, in montem fugiunt; saucium pater filium non exspectat, sed nec filius
patrem grandaevum.
CAPITULUM LXVIII.
Princeps Antiochiae Cassianus ftiga sibi consûlit,
r
Situm in summa rupe castrum multos recepit; quamplurimi excluduntur,
f quos Christianus ensis obvius avertit : hi pars iri mortem2 corruunt, quidam per
interiores gradus ascendunt muros, dant saltum foras, exitialem aliis, atque aliis
redivivum. Latus illud urbis, ut supra dictum est, obsessore vacabat; ideoque
quos egrediendi licentia expediebat, visum est illis aptum fugae divortium. Ipse
1 Om. dam paucitas. . . formidavit b. c. — 2 Om. in mortem b. c.
' Cf. Tudeb. IX, vi, p. 57 et seq. i&i, 196; Rai- est m* menais Junii A. D. 1098. (Cf. supra Tudeb.
mund. de Aguil. L c. Urbs Antiochia Christianis tradita p. 58; p. a 5a , annotât b; p. 35o , annot. a. )
Digitized by
Google
656 GESTA TANCREDI IN EXPED1TI0NE IIIEROSOLYMITANA,
a. 1098. etiam princeps Cassianus, verticem gladio, tergum lancea, jaculo saucius fémur, a
hac evaserat, quantumquc nox, diluculum, calcar, equus adjuverant, jam prope
Rubeam oppidum elongaverat: illic equo destitutus ac tenebris, in frulecto abs-
conditur, sperans sive de praesenti luce viatorem opiferum , vel saltem de nocte
instanti tenebras fugae solatium : hac in spe miser ille, saucius, ut dixi, anhelus,
si tiens, arrectis auribus, oculis ad vias intentis, in dumo latitabat, lepusculo b
similis quem, catulorum faucibus ereptum, vepris celât. Proh mundi gloria! Quid
nunc eo infelicius? idem lieri Antiochiae princeps, Syriae dominator ac Phœniciae,
Assyriae terror, regum orientalium potentissimus, uni Solidano', quiregnum Per-
sida regnaverat, secundus. Sed dum tantis miser vexaretur angustiis, sitis acrior
viscera torrebat : viso ruricola aquae amphoram bajulante, illi innuit; accessit, et c
bibit. Aspiciens rusticus habitum, faciem contemplatur, stupensque ad casum et
vulnera : « Heu, inquit, domine mi princeps, cui de te tantum licuit b? cujus in te
a tanta surrexit audacia? » Agnoverat enim eum, ut semper plebis oculi ad regiam
majestatem intenduntur: stupebat ergo, eventusadhuc recentis ignarus.
CAPITULUM LXIX.
A rustico Cassianus occiditur.
Tuncc Cassianus misertori infelicitatis suae fidem adhibens, simul metuens ne d
dissimulando diffidere, diffidendo vices hostis exsequi videretur : « Perdita est, in-
« quit, Antiochia, Franci tenent. Ego, qualem vides, ternolacum vulnere vixaufugi:
« at tu, obsecro1, ne palam facias : vesperi , silicet2, fugae operam dabo. Tu merce-
« dem quammaximam a me, si evasero, exspecta. » Vulgus fortunam sequitur, qua
ridente, multos in eo numerabis amicosd; eadem tristi, diffugiunt, siccatis cadis e
cum faece,
Ferre jugum pariter dolosi*.
Attonitus tanto, tam repentino casu rusticus, apud se non est, infremit spiritu,
stupet, délibérât tandem quid in tanto rerum cardine sit agendum. Statim tractât
interitum ejus cujus modo vulnera miserabatur; in qua re duo pensât : accessum f
facilem, effectum utilem. Si hune occident, praesto est merces, vestes regiae et
equus, ad haec Francorum gratia : praeferenda tamen bis fuerant amicus Christus,
cujus inimicum interemisset, et de tanti nece principis laus immortalis, quae in
mortem multos impulit mortales. Sed haec aliéna a mente rustica, nobile nihil
attendente : sic utilitatem considérât. Porro fessum , exsanguem , seminecem , solum , g
inermem videt : facile arbitratur vitae quod restât exstinguere. Quid plura? im-
raemor honesti, pietate neglecta, servus dominum clava sublata dilaniat, cere-
brum spargit , spolia satis arcta ingentibus praeferens promissis.
1 Obserro. a. — 2 Scilicet. b.
' Rokn-Eddin Abul-ModhafTer Kasira-Borkiaruk, sol-
dant» Persiœ.
b Cf. Virg. Mn. VI, 5oa.
e Cf. Tudeb. IX, vu, p. 58, 1 4a, 197; Raimund. de
Aguil. c. ix, p. 2 5a b; Fulcher. Carnot. 1. I, c. xvn,
p. 343, e; Willelm.Tyr, 1. V, c. xxm,p. a3a; Reinaud,
Extr. des hist. arabes, p. 6.
d Ovid. Trist. I, ix, 5.
e Cf. Horat. 01 If xxxv, a6-a8.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMKNSI.
CAPITULUM LXX.
Tancredus hujusce expéditions se conscium non fuisse conqueritur.
a Tancredus ainterea, ignarus omnium quae acciderant, more suo vias procul ab a. 1098.
urbe obsidebat, quae introitum exitumque saepius indulserant urbanis. Quum
ergo a profugis illac egressis captisque res gestas accepisset : «Heu mihi! heu!
«ingeminat, qui in tanto, tam ineflabili gaudio solus cogor dolere. Proh pudor!
« quis laboravit, et ego quievi? Quis excubavit, et ego stertui? 0 Boamunde, Boa-
b « munde! aliis palam fecisti, clam mihi. 0 cognate sanguis! boccine fuit cognati
«sanguinis? absentasti me, cujus praesentiam noveras in bac tanta militia primas
«partes non declinare. Noveras si adessem, primus ad mœnia currerem, primus
«funes apprehenderem , primus supervolarem, primus detruncarem : hanc mihi
«gloriam invidisti, quanquam tibi eam vires, aetas, fortasse animus negabant. O
c « felix ille, quicumque est, qui has Domino Deo nostro gloriae1 primitias libavit!
«sed properemus, o socii, praecursum amisimus, saltem subsequamur. Neque
« enim haec ille etiam auferet, qui vos pauperes fecit, me inglorium. At qui finxit
«sigillatim corda hominum, qui intelligit opéra ipsorum, ipse judicet, ipse ven-
«dicet. » Haec fatus, Antiochiam venit, gaudium invenit; et ipse qui modo flebat
d cum flentibus, jam cum gaudentibus gaudet : quippe gaudium commune, priva-
tam de corde nobili expellit tristitiam. Accedit tamen et communi laetitia privata,
quod relicti ad tutelam castrorum , pars militiae, audito tubarum2sonitu, cum Boa-
mundo introierant, absentique domino palatium praeparaverant insigne : jamque
introgressis omnibus qui principabantur, solus Blesensis cornes aufuitb: seu me-
e rita superum ira, seu fortunae invidia pudenter exclusus.
CAPITULUM LXXI.
Casus mirabilis.
Accidit0 per id temporis quiddam inopinabile, sine exemplo casus, cujus generis
nec antecessisse nec secutum esse prodigium aetas prisca meminit, aut praesens.
Considebant Boamundo vocati ad cœnam comités, Flandrensis dexter, laevus Bolo-
niensis : aderatmulta plebis palatioin eodem frequentia, pars discumbentes, pars
F ministri, ut fit ubi principes tanti très3 ad mensam conveniunt. Cibus tacitos
facit; potus, quod per quemdam prudentem dictum est, loquacesd. Librabat
Boamundus dextra cultellum post cœnam, quum Flandriae cornes alludens sic ait :
1 Om. gloriœ b. — 2 Turbarum. b. — 3 Res. b.
" E contrario Baldricus Jib. Il: « Tancredus enim , ait, Gestis Tancredi assuta, sive ab eodem auctore, sive ab
« suique consiliarii , rem totam ab origine noveranl. » Sed alio poslmodum addita : quae tamen narrationis seriem
major fides nostro Radulfo. (m.) interrumpere videntur. (m.) — Hoc miraculum a Tu-
b Cf. Tudeb. XI, 1, p. 74, i48; Fulcher. Carnot. 1. 1, deb. imitât, (cvi, p. ai5, 216) similiter refertur ad
c. xvi, p. 34a; Willelm. Tyr. 1. V, c. x, p. a 10. annum 1099 ineuntem.
• Quae hoc numéro conlinentur, exslant in charla d Cf. Horat. Ep. I, 19.
m. 83
Digitized by
Google
658 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. !o98. aQuid sibi vult haec libratio? manifestum est, video, solliciti signum : non eget A
« curis hoc tempus; hora est gaudii, non curarum. • — o Immo, inquit Boamundus,
«domine cornes, alia est res : praesentia vestra non me sinit esse sollicitum, cui
«ludum struo dum trutino cultellum. Hune cujus grossitudo ceteros premit (et
«ardebat coram eo ceteris grossior super candelabrum cereus), hune, inquit,
«semel ictum in duo dispertiam. » Visus est comitibus sermo delirus, et quem b
nulla possit sequi effectus facultas; quapropter subjicit Flandrensis : « Aggredere
« quod jactas, princeps, voti compotem donabo clamyde mea : tu vero impos me
« tua ne abnuas donare. » Conceditur : moxque 1 sublato Boamundus ictu astan-
tem dissecat cereum; descendens quippe ex obliquo dextra facilem caute impe-
travit sectionem. Fit itaque cereus un us duo, quod dictu est mirabile, ardens, c
ardentes : ardet quœ ardens deciderat pars superior; ardet inferior quae fixa asta-
bat, neminis manu admoto igne, per se accensa. Aspicientium stupent mentes,
omine acti actor ipse terretur. Volitante per2 populum rei fama, ex omni atrio, ex
omni officina accurritur, stupetur : nequeunt expleri corda tuendoa. Adhuc stupen-
tibus iis, adhuc mirantibus, ille subito accensus, subito quoque ignis exstinguitur, d
augurium triste. Quod si societatem integram manendi pereundique cera et
flamma conservassent, longa haereditas, longa promitteretur successio, ad supre-
mum saeculi diem perducenda : quia vero ocius3 evanuit quod succreverat igni-
culus, sobolis quidem aruspices promittunt spem futurae, at mox transiturœ:
Ostendent (aiunt) terris hune tantum fata, nec ultra E
Esse sinentb,
et cetera quae subdidit Mantuanus : quae nos in nece Boamundi junioris vidimus
compléta0. Prodigii novitas comitem défendit : non est de oppignerata chlamyde*
rementum : immo opes atque inopia hae principem, illa comitem circumvallantes.
Itaque non solum quod debetur non exigitur; verum etiara plurimo cornes munere f
cumulatur.
CAPITULUM LXXIL
Ghristiani urbe potiti ab infidelibus innumeris obsidentur.
Dies illa dies gaudii fuit, at crastina mœroris. Gorborand5, régis Persarum dux,
cum quadringentis millibus equitum adest, urbem obsidet, inclusis mottem mi-
natur et carcerem. Haec audiens Blesensis cornes6, quantum licet, m a tu rat fugam ,
instar victoriae repu tans, si evadere datur sociis principibus6, morti addictis. Igitur g
Graeciarn versus revertens, imperatori Alexio apud Cuthaif civitatem Lyciae obviât,
cum Graecis centum millibus in auxilium Francorum festinanti. Veniebat cum eo
Guido, Boamundi frater, et quidam alii Francorum nobiles, circiterdecem miilia
1 Qui mox. b. c. — 2 Om. per b. c. — 3 Ortus. B. c. — 4 Clamide. A. — 5 Corbozan. b. c. — 0 Pressentions* b. c.
0 Virgil. JEnâd. VIII, a65.
b Idem, ibid. VI, 37o.
c Boamundus junior, conlra Rodoanum Halapiœ prin-
cipem dimicans , in Cilicia , loco dicto Prato Pallioram ,
gladiis confossus interiil, A. D. n3i. (Cf. Willelm.
Tyr. 1. XIII, c. xxvn , p. 599. )
d Cf. Tudeb. X, 1, p. 59, lia, 197; Raimund. de
Aguilcrs, /. c. Fulch. Carnot. 1. I, c. xix, p. 3^5 ; Rei-
naud, /. c.
• Cf. Tudeb. XI, 1, p. 76, i48, ao3.
f «Ad Philomenam. » (Tudeb. /. c.) « Finiminis •
(ap. Willelm. Tyr. 1. VI, c. x, p. a5o).
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 659
a armatos habentes. Quum ergo de obsessis Francis» de obsessoribus Persis imperator a. 1098.
a Stephano rumorem accepisset, fama est primo eum yoluisse succurrere ; sed
ejus qui incitare debuit verbis revocatum, cessasse. Respondit Stephanus, aiunt,
de Persarum numéro consultus: « Si, inquit, domine mi, exercitus hic tuus illi pro
« esca daretur, non sufïiceret ut unusquisque modicum quid accipiat. » Territus
b verbo imperator, inGraeciam refugit, oppida, rura, casas, per quae redit, incendio
vastat; post se populos trahit, ne forte suis ipse alimentis hostem pasceret instan-
tem. Voluit Guido% vixque retentus est, quamvis Graeco destitutus auxilio, Chris-
ticolis opem ferre inclusis : sed eodem , quo imperator, dehortante retrahitur.
CAPITULUM LXXIIL
Obsessi dira famé aflliguntur.
Interea septos hostili milite Francos,
Mœnibus inclusos, Persarum spicula passos,
Dira famesb crucial : res dura , sed asperior spes.
Nulla quies miseris : hinc monte pluente sagittas ,
Illinc planitie; cohibent banc munis et unda,
Montem nil horum : mons pervius incitât hostem.
Ergo dies bellum, bellum nox excit opaca.
Summa tenent Turci, defendunt ima La tin i.
Adversum innumeras stat lancea pauca sagittas :
Dispar certamen, numerus, vires, locus, arma;
Omnia disparia, praestant haec omnia Turcis;
Tantum animi Francis : animis praestantibus, omnem
Tristitiam peilunt; superant quibus omnia praestant.
Gonsilium faciunt, qua declinare laborem
Arte queant 1 : oculisque levés inducere somnos.
1 Queant b.
CAPITULUM LXXIV.
Resistunt et propugnacula instruunt.
Caementum, lapides, perpendicula , artificesque ,
Funes, vasa, dolabra parant; cunctisque paratis,
Nocturni fabricant : bona res , lucem tamen oditc.
Exit opus noctem , redeunt in luce sagittœ.
Lancea stat contra : dumque instat, fabrica surgit,
Dum refugit, cessât : sic fortunam inter utramque
Constniitur munis, Turcb descensibus obex.
Si sit opus lignis, ut materiam petat ignis,
* De dolore Guidon» cf. Tudeb. XI, n, m, p. y5 et seq. 1 4g> ao3, ao4- — b De hac Francorum inopia vide
Tudeb.X,xu, p. 7a, 73, i48, aoa. — eCf. Joan. iii, ao.
83.
Digitized by
660
A. 1098.
GESTA TANCREDI IN EXPEDITION HIEROSOLYMITANA,
IUuc ad sparsas juga mitte bis octo sagittas,
Accipias reduces fluidos sudore jugales.
Nemo redit vacuus, pharetras implere paratus.
Ergo aliquam nactos, sed vix utcunque quietem ,
Serius inligunt jam Parthica spiçula Francos.
Jam versant alias alio discrimine curas,
* Omnimoda populus lacryma, anxietate, labore,
Plagis, esurie, curis, algore, calore;
Quod poterant avidi carpebant nocte soporem ;
IHe loco panis ventres pascebat inanis.
A
CAPITULUM LXXV.
Dum indulgent somno , hostis inslat.
Dum gens stertebat, munis custode carebat :
Nam, sic vulgus ail, maie servat qui bene stertit.
Cujus erant summae latebrosa palatia causae,
Vicatim damans, «0 surgite, surgile, » praeco,
u Hostis adest, turres ascendit, jam tenet urbem :
« Vos quae pigra quies ? miseri succurrite vobis. »
Ha3C dum clamât, ad hœc clamata ita surgitur ac si
Ismarus et Rodope, quas durât Thracia rupes,
Surgere jussa forent : jussi clamoribus iisdem,
Hinc proceres statuunt latebras sedesque cremare :
^Edibus accensis, custodes murus habebit.
CAPITULUM LXXVI.
Robertus urbem incendit, ut mox adsit miles.
Flandrigena huic operi Robertus ad esse monetur :
Impiger ipse pigros celer excit et hac ope tardos,
Ne pereant magni, dum tractant otia parvi.
Fit quod decretum est : urbem Robertus et igne
Vastat", et, urbanos dum servat, mœnia salvat.
Si recte memini , Provincia miserat illos,
Quos umbrae pigros, celeres flamma addita fecit.
Illa secus montem , sed non tamen in pede montis ,
At vicina pedi gens atria maxima habebat :
Primos introitus portis sortita reciusis,
Primo quas placuit summas elegerat aedes.
Principis hinc etiam Raimundo contigit aula :
Inde quies genti partim aegra superbaque partim.
* SiTudeb. (X, xi, pag. 71, 72, i48, aoa) fidem «tem in illa parte in qua Cassiani amîralii erat pala-
adhibeas, Boemundus. jussit «mittere ignem in civila- « tium. »
Digitized by
Google
1 Qui stertit, A.
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 661
Ast ubi Vulcanus depascit culmina, surgunt A- ,098-
Qui pigritabantur : piget induisisse quieti ;
Currunt ad muros, propter tentoria figunt;
Pars tegetes fabricant : sic proxima perditioni
Mœnia servantur; sic damnis damna Jevantur;
Sic générale malum cessans in particulari
Sancit quod legitur : dolor est medicina doloris.
CAPITULUM LXXVÏI.
Templa et palatia ignis consumit.
Urbs accensa magis accenditur ac magis, eheu !
Excedit medicina modum, domibusque nocenti
Igne pererratis, innoxia templa cremantur :
TempJa, quibus visis stupuisset pictor Achivus,
Auri fusor Arabs , sculptores Scottus et Anglus.
O quantam, quam materiam décor ille tegebat !
Quippe columnarum Pariis de cautibus ordo;
Forma pavimenti, vitreum mare, par cristalli;
De cedris Libani fragrantia tigna Choatrae
Exsecuere, trabes de sylvis aetheritangis;
Marmor Atlas, vitrum Tyrus, aes Cyprus, Anglia ferrum ,
Singula régna suas studuerunt mittere gazas;
Et quamvis furnus lateres coquat Antiochenus ,
Plumbum aiunt templis misisse Amathonta tegendis.
Alterius Domini culturam Mater habebat :
Alterum erat Jacobi : dubitatur an ense necati.
An ligno necti, de templo praecipitati.
Taies inateriae, tantum decus hoc périt igne.
CAPITULUM LXXVIII.
Servatis mûris, instat nihilominus hostis.
Sed jam servatis tanto discrimine mûris,
Hostis adhuc instat : custodes fallere tentât.
Nox cavet insidias, lux spernit scire cavendas.
Qui spectant altis de rupibus inferiora,
Guncta palam spectant, quis stertit1, quis vigilatve,
Quae tutore carent partes , quac prseside gaudent.
Gens Alemannorum frontem qax spectat ad Eurum
Noctu servabat, somnis in luce vacabat :
Saepius haec Turci summa de rupe videntes,
Spem capiunt somnis ascendere posse sub illis.
Digitized by
Google
662 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1098. Scalas ergo parant, veniunt ad mœnia furtim.
Ilicet ascendunt, nullo prohibente : jacebant
Custodes miseri, quasi morte, sopore sohiti.
Plurimus in tuhres jam scandera t arcus et ensis,
Quum de longinquo cernuntur talia muro.
Fit clamor, frémit urbs, tandem sopita resurgit.
Turb^ stupet , visis prope se discurrere Turcis.
Pars gladios stringunt, pars difiugiunt stupefacti :
Qui stringunt feriunt, qui difiugiunt feriuntur.
Instant Christicolae , fugiunt ad mœnia Persae.
Félix cui scalae vel eordae contigit usus ;
Cui neutrae infelix : de mœnibus exsilit altis
Audax in silices, timidus strictos fugit enses;
Dum tandem exciti surgunt urgentque 1 Alemanni :
Turba , Latinorum pudor ! ut testantur et ipsi
Per plateas Graeci clamantes : « Caco-Alemanni. »
CAPITULUM LXXIX.
Obsessos famés urgens ab urbe nobiles quosdam exire compellit.
Nec tune desistit2 fortuna iacessere Ghristum,
Seu Christi famulos : superata resurgere tentât ;
Et quia succubuit scandens ingressaque muros,
Descensum egressumque parât : nihil intentatum
Linquens, nunc dextra tractât, nunc arma sinistra; e
Dicens : Si nequeo Saperas, Acheronta movebo*.
Christicolas clausos, patientes aspera luce ,
Aspera nocte, famés, omni crudelior hoste,
Affligit, lacérât, consumit, macérât, inflat.
Trux here, nunc trucior, cras, posteras saevior atque F
Saevior accedit, quanto magis esca recedit.
In tan ta macie, tanta inter tœdia vitae
Exspes auxilii, pars militiae fugiendi
Consilium tractât; proba, nobilis, inclyta bello
Usque sub hoc tempus , dignissima iaude juventus , g
Wilhelmus fratresque sui, Albericus et Ivo :
Isti très agnomen3 habent de Grente4 Maïsnilb;
De Fonteneila Radulfus, et is Turonensis.
At fratres, pudet, heul pudet, heu! Normannia misit :
IUud ubique genus, Victoria, gloria mundi , h
Anglorum victor populus, victor Sicidorum ,
Victor Graecorum, Capuanorum, Apulicornm ;
Cui Cenomannensis , Calaber cui servit et Affer;
Cui Japix, horum patitur de stirpe pudor em.
Àdmoniti plures illorum voce fuerunt, j
Ut fièrent tanti comités ad fœdera probri;
1 Om. que b. c. — 2 Destitit. b. c. — 5 Cognomen. b. c. — 4 Gente. c.
4 Virgil. jEneid. VII, 3ia : h Cf. Tudeb. X, vm, p. 67, i46, 200.
Flectere si nequeo Superos, Acheronta movebo.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSF.
Sed Deus, Arnulfusque suus parère panttos
Arcenl, et turpi revocant a conditione.
Ast oblita Dei patriaeque suique juventus,
Illa probrosa viœ cœptrix auctorque pudendae,
Perstat in incepto, nullo.revocabiiis ore :
Egregium factu rata, praeclarumque relatu,
Si reliquis caesis, haec se subtraxerit hosti.
Ergo struit fiines, structis quibus atque ligatis,
Pendula de muro fit noctua , nocte volando.
Sic nocturna fugit : fuga sole oriente patescit;
Moxque fit edictum ne quis dissoivere fîmes
Audeat, opprobrii monimentum posteritati.
663
A. 1098.
CAPITULUM LXXX.
Obsessi lethiferis cibis utuntur.
D
Ergo ubi jam paleas pepulerunt vannus et aura,
Purum quod remanet frumentum , aurum igne probatum ,
Purgatum terne, gens imperterrita, constans,
Sed lacerata famé, miserabilis, irrequieta,
In spem vivendi currunt ad opes moriendi.
Lethiferos gustus, ut sunt saliunca, cicuta,
Elleborum, lapatbum, lolium, mania mandunt :
His miseri ad vitam dum vescuntur, moriuntur.
Praeterea veteres soleae quocumque repostœ,
Et quicquid corii in veniunr ubicumque rejectum,
Immissum cacabo, flammis mollescit1 et undis:
Inde struunt epulas, felix cui sors dédit illas;
At quibus invidit, mortem morbosque reliquit.
Pressa malis, assueta bonis tam nobilis illa,
Tarn praeclara ducum, comitum regumque propago,
Qualem nulla prius sepserunt mœnia nec post,
Expavet esuriem : pro nectare vix habet amnem.
Hinc ventris fluxus, fibris hinc2 pestis aquosa :
Nullum solamen , partam videt undique mortem.
CAPITULUM LXXXI.
Singulare certamen ore Pétri Heremitae petunt a Persis.
Multa studet, volvit, rimatur, circinat, ambit:
Qua vi quove modo , quanam ratione vel arte
Dedinet mortem, vitam revocet fugientem,
Sit nox , sitve dies tractât secum 3 ista palamque ;
1 Molliscit. A. — 2 Fluxus, febris, hinc. b. c. — 3 Fecit b. c.
Digitized by
Google
664
GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
o g Consilioque inito legatos mittere ad illum
" 109 ' Persarum satrapam oui nomen Corboran audent :
Quinque, inquam, mittunt, inter quos Petrum Heremitam' :
Petrum cujus erant color ater, spiritus acer,
Pes nudus, statura brevis, faciès macilenta;
Instar asellus equi phalerse sibi sicut aselli.
Petrum more heremi vilissima cappa tegebat :
Scemate sub tali trabeati adit ora tyranni.
Cémentes habitum, vultum, mox cetera, Persae
Gaudent, et sperant procumbere velle misellum
Principis ante pedes, ut flexus flecteret ipsum
Poples, et ad pacem praenuntius ante veniret.
Non sic, impietas, non sic : sed pulvis ut ille
Quem ventus rejicit, sic et tu rejiciere.
Tune sic est orsus, sed recto vertice, Petrus:
<( Gaiiica nobilitas Christi peregrina Sepulcrum
«Dum petit, egregia, quae nil timet, urbe potitur.
« Petrus apostolici dux agminis hic dominatur,
uHanc fovet hospitio, conservos gaudet habere.
«Tu fines ejus popularis, et obsidione
«Claudis Christicolas : jubeo sub nomine Christi,
«Sub Pétri, discede suis de finibus et cito; vel si
uJustitiam sequeris, si Persica régna quid œquum,
«Quid rectum curant, armentur, congrediantur1
« De vestris déni vel sex, vel denique terni ;
« Contra par numerus concurrat Christicolarum.
« Vincat uter populus, sibi serviat Antiochenus ;
u Victus uter fuerit, discedat ab Antiocheno.
« Aut si conditio gravis haec tibi displicet, audi
« Quid sequitur, quid nos proponimus : altéra restât
u Fortassis gravior : quum crastina fulserit Eos ,
«Ne dubites, bellum tibi noveris affore partum.
« Haec sunt quae populus mandat tibi verba Latinus. »
CAPITULUM LXXXII.
Persarum responsio.
Dum Petrus mediis proponit talia Persis,
Ridet turba ducum, ridet quoque grex popularis :
Subsannant miserum trabeati more locutum.
Tandem dux tumido respondet gutture summus :
« Persarum regnum populantes gens peregrina
«Offendere deum Mahummet, eique secundum
((Solum Solidanum. Perquirere, perd ère missus,
«Inveni praedam; sed claudunt mœnia : frangam.
« Corpora vestra canum dabo rictibus atque leonum.
« Haec mea, vade, tuis responde verba Latinis.
1 Armentar et egrediantur. b. c.
" Cf. Tudeb. XI, iv, p. 77, i5o, aoii; Raimund. de Aguilers , c. xi, p. 259, c. Fulch. Carnot. 1. I, c. xxi, p. 3^7-
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSÏ.
K « Nam quid ego Pctro, quid vestro reddere Chrislo
(. InveniamP quanti Petrus, tanti mihi Christus :
« Cura mihi neuter, risus mihi, risus uterque.
Post audita Petrus spiramina tanta minarum ,
Ad socios remeat, rabiem ducis ordine narrât.
B Protinus accingunt se bello audacia Galli
Pectora; sed consumpta famé et sine camibus ossa.
■ ■ 0 i s ■
CAPITULUM LXXXIII.
Fidèles irruptionem meditantur.
Area lata jacet sub rauro, proxima portae
Quae patet in Boream, ponti contermina et amni :
Illuc conveniunt, ibi se metitur in armis1
Ille sacer populus. Statuunt quis primus in hostes,
Et quis prima sequens tollat vcxilla secundus.
Sic reliquum certo disponunt ordine bellum :
Quo stent pila loco , quo lancea , quove sagittee ;
Unde eques, unde pedes aut irruat, aut stet in hostem.
Ordine cuncta suo sic disponentibus îilis ,
Sol ruit, extrahitur in crastina tempora bellum.
Transi erat bysse, restabat tertia noctis,
Quum suus Arnulfi , cursu festinus anbelo ,
Voce manuque simul didascalus atria puisât :
«Surge, âge, surge cito, quid signa polumque moraris:1
<( Cœlitus ecce micat Victoria, suspice stellas :
« Ante sequebatur modo quae praecedit, at illa
«Quaenunc retromeat, nunc usque, Arnulfe, prreibat :
«Surge, ducesque ciens, in praeiia coge, pericli
<(Si quicquam est, obses tenear : cremer aut crucifigar;
« Et conjux et uterque parens et gnatus uterque. »
Namque et uterque parens, gnatique uxorque erat illi\
Doctus bic a puero quo currant ordine Stella? ,
Vel quid portendant : seu mutet régna comètes,
Sive Senex gelidus pyrram minitetur et imbres ,
Seu Phaetonteos 2 currus Léo ssevus et ignés ,
Aut latus ensiferi nimis aestuet Orionis :
Auspicium belli, vel quicquid quaeque minetur,
Summus in bac doctor multos instruxerat arte :
In quibus Arnulfum; geminasque ostenderat illi
Belli a principio prodentes omina stellas.
Altéra Christicolis fatum dabat, altéra Turcis :
Ordine tune alio currentes ac prius, illae
Exitium Persis prodebant, gaudia Francis.
Inermis. b. c. — 2 Phetonteos. a. Pharaonteos. b. Phœtonteos. c.
Versus ille in codice, manu aliéna exaralus, inter lineas legilur.
m.
ê
666 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITAN A ,
CAPITULUM LXXXIV.
Irruunt in h os te m.
A. 1098. Ergo ubi signa poli, lingua digitoque magistri,
Lynceus Arnulfi percepit ocellus et auris,
Ad proceres summos citus exit et excit in arma :
Et verso versum cursus docet ordine fatum :
Jam bona cuncta nova, quia transivere priora.
Interea Phœbo nox cesserat : ergo reclusis
Esuriens beilum gens exsilit inclyta portis.
Nunc ope nunc opus est, nunc, Spiritus aime, vocanti
Afler opem, quœ prima acies, vel cuja secunda,
Quae reliquae fuerint : qui te sitit imbue vatem.
CAPITULUM LXXXV.
Ordo ducum in aggressione hostium.
Primus * Hugo Magnus Francos educit ab urbe ;
Praevius ante micat, praenobilis ante micabat;
Proxima Normanni subeunt vexilla Roberti :
Summi ambo comités, soli ambo regia proies;
Clarior Hugo genus, Robertus cetera major,
Non sine re partes belli meruere priores.
Tertius extrahabens Godefridus in agmine multos ,
Utpote Lotharidas cum Lotharidis Alemannos.
Quartus Tancredo bellantum contigit ordo,
Armis praecipuus, sed non adeo numerosus.
Viribus et numéro sublimis in ordine quinto
Fulget vexillum Wiscardigenae, pretiosum
Partim materia, partim crucis indice forma.
Subsequitur sextus magno fremitu Raimundus :
Hic ut se Turcis, non ut se misceat armis;
Praesidio substet bellantes, undique spectet,
Pube peremptura perimendœ suppléât arma ,
Sit robur belli, sit munis, et instar azyli.
Flandrigenae comitis vigilantia praesidet urbi :
Ipse régit portas, murum armis ipse coronat,
Turres omnimoda jaculorum nube, sagittis,
Stipitibus, telis, saxis, stdibusve perustis;
Saepius ad fabricam convertens frena recentem;
Unde minse, unde metus, ne rupta admittat et bostem;
Nunc ducis ore tonat, nunc militis ense trucidât;
IUe obex Turcis descensibus, unicus ille
Magno praesidio magni tutoris egebat.
* Cf. Tudeb. XL vi, p. 79, 80 , i5o, ao5; Raimund. de Aguilers, c. xn, p. 269, a6i; Fulch. Carnol. 1. I,
c. xxii, p. 348 et seq.
Digitized by
Gock;
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
CAPITULUM LXXXVI.
Terror Persas invadit.
Persarum satrapam scaccis operam dare fama est ,
Galiica quum primus vexillifer extulit arma ,
Illico rumor adest exire ad praeiia Francos :
Princeps nil motus ludum tractabat ut ante;
Sed neque quum magni comitis yexilla Roberti
Surgere clamantur, proh quanta superbia ! surgit :
Tertia quum subeunt, ingens erat ille tumultus.
Demum captdvis nostra de gente vocatis :
(Nam quosdam nostrœ captivos gentis habebat) ,
Quorum sint, quid significent vexilla requirens,
Quidnam significent, quorum sint protinus audit :
« Hoc est Roberti , Godefridi hoc , illud Hugonis;
« Haec est nobilitas, at major in urbe potestas;
« Vel jam pugnabis, vel pugnam scire negabis. »
Sic fando Tancredus adest, et adest Boamundus,
Et robur belli cum signiferis Raimundi.
Corboran accinctos bello jamque irruituros
Christicolas cernens timet, acci toque repente
Traduce verborum , quam Christicolœ prius illi
Obtulerant, quam reppulerat modo conditionem
Rursus eis offert, at rursus spernitur illa.
Tune mora nulla citi pharetras arcusque sibi aptant
Assyrii, Persae, Parthi, Libies, Elamitœ,
Phœnicesque, Arabesque, Indique, Sirique1, Medique,
Cumque hirf multimoda? , quas propter taedia longa
Nomine quasque suo prohibemur scribere, gentes.
CAPITULUM LXXXVII.
De eodem.
Transierant inter montem Ghristique cohortes
Maxima Turcorum rabies, quasi millia centum;
Scilicet a tergo missuri spicula , tanquam
Venator cervos indagine claudere tentât.
fàneus his munis opponens se Boamundus
Ad socios tergum, vultum2 convertit in hostes.
Ergo pugna Deo bifrons similanda bifronti,
Seu cui pone caput geminat pictura draconi :
Hinc atque inde suum pro Ghristi sanguine fundit,
Inque vicem fusum de caedihus expiât hostis :
Eia strenuitas, constantia martyrialis!
2 Multam. a.
668 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1098. Athletae Christ! , totius gloria mundi, A
Utimini dextris : vos pauci, centuplus hostis;
Utimini gladiis : eget his haec area marris ;
Hic ager, haec messis reliquis vos pascet in annis.
Altéra frons belli Boamundus soius et exspes1
Auxilii humani, sperans in numine cœli, B
Fidentes numéro, confisus prœside Christo,
Aggreditur génies : crux pracvia, nobile sigmim,
Signum signonnn , praefulgurat, bostibus borror,
Christi militibos spes, munis, gloria, spiendor.
Miles in egregiis non ultimus , adinodum acerbus, c
Fortis, magnanirous Boamuadi Martis alumnus,
Atque nepos, illud praedictum insigne gerebat
Robertus ceiebris Girardi filhis orbi a :
Is, d extra et lingua, quin mente et corpore, Christi
Pronus in obsequium, pronissimus in quasi fratris u
F rater, et in socias quascumque vices Boamondi ,
Pertransit Turcas iterumqae iterumque catervas,
Hortando socios, hosti insultando ruenti.
Turcis Robertus, Roberto instat Boamundus :
Non illis ille, nec huic hic cessât adesse. K
CAPITULUM LXXXVHI.
Territi fugantur Turci.
Ad crucis aspectum perdit gens Persica visum ;
Fit tremebunda, gemens, quae venerat acris et horrens.
Non est amentum , non est qui exerceat arcum.
Evax ahaheh* vertuntur in attat* et heu heu.
Ergo se pecudes, Francos genus acre leonum
Fassa, fugam morti praefert, et vivere laudi :
Dum nequit ad montem regredi, refugit secus amnem.
Victores instant, et nunquam sternere cessant,
Donec utrasque acles sociae excepere cohortes,
Victas vincendae, victrices vincere sanctœ.
Jam non pugna bifrons, jam certior ac fuit ante;
Jam spes aucta aliis, aliis me tus additus armis,
His pugnare , illis pugna decedere suadet.
Multus adhuc populus, numerus cui cedit arenae;
Et quod rarus equi premit acris terga Latinus,
Christicolis obstat, Turcis solatia prastat :
Accedit tamen his astutia; sed nihil astus,
Nil dolus in Christum, sine quo nihil est, nihil actum.
1 Expes. a. Expers. b. c. — 2 Ah ah he> b. c. — 3 Ai aU b. c,
' Robertus ûlius Girardi, Boamundi conestabiiis sive cornes slabuli erat. (Cf. Tudeb. VI, x, p. 44» i36, 191.)
- b Cf. Plaut. Bacch. Il, mt i3; Aul III, 1, 6, etc.
Digitized by
Google
I
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
669
CAPITULUM LXXXIX.
Anceps pugna.
D
Venerat in bellum regnis citus a Nabathœis,
Confinesque suos Persas sociaverat Eurus ;
Ipse regebat equos, ipse arcus, ipse pharetras;
Nec minus adversis, obverso turbine, dextris
Tela retorquebat, tortores torta per ipsos.
Vix stabat gladius contra Euri spicula Francus.
Languidus iEolio Zephyrus torpebat in antro : .
Traditor in bellum Francos a Gadibus usque,
Atque Pyrenœis nivibus, per et invia et Alpes,
Per fréta, per Syrtes, per Scyllam perque Charybdim
Fidus ubique cornes adduxerat; at modo fallax
Abdicat auxilium , dum Francia pugnat in Eurum.
Haec animadvertens gens Persica, quod nequit armis
Molitur flammis : fumo et caligine tetra
Christicolarum oculos ceu nocte involvere tentât;
Subdit arundinibus incendia, subdit et ulvœ,
Subdit viminibus; quantum licet excitât Eurus.
Ille suas nebulas, fumum de vepribus ille,
De reliquis dumis, seu rhamno2 sive rubetis,
Perflat in obstantes furiali mente phalanges.
Ergo dies piceas fulgens conversus in umbras,
Fortes débilitât, confortât débile vulgus.
In t en e bris enses pugnant, in luce sagittse,
Ceu contra linces ineant certamina talpse :
Sic furiis Euri nutat sentcntia belli.
0 quotiens, illa Zephyrus dum tardât in hora,
Clamatum est: «Zephyri succurrite, surgite pigri;
« Eurus pro Turcb furit, et vos surgite nobis. »
A. 1098.
CAPITULUM XC.
Praevalent Christiani.
H
Sic dum clamatur, Deus afflictos miseratur,
Thesaurosque suos aperit, producit et inde
Corum3 propitium, qui flando reverberet Eurum,
Inque suas cogat victum revolare cavernas,
Fumo Turcorum qui lumina turbet eorum.
Liber ab occiduo productus carcere Corus 4
Nec mora mandatis obtempérât, omnia quassans,
Omnia convellens, obstant qusecumque volanti.
Jamque in bella venit, veniens non arma virosque
1 Caribdim. a — 2 Ranno. a. — 3 Chorum. A. — 4 Chorus, a.
Digitized by
Google
670 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1098. Tantum puisât, equos terret, tentoria vellit: a
Horrent atque tremunt nions, valiis, campus et arbor.
Eure, fugis, fumoque tuo tu involveris ipse,
Inque tuos Persas sua fraus, lex aequa, redundat.
Tune oculis clausis Turcus, sed Francus apertis
Dimicat, et subito versa vice praevalet ille 3
Qui prope vie tus erat; superatur qui superabat ;
Hic fugit, ille fugat : Baal mit, obruit Alpha.
Persarum velox equus est et pinguis et acer;
Contra Francorum tardus, macer, anxius, aeger :
Ille fugit facile, nequit hic instare proterve; c
IUe quasi innumerus , vix hic quasi sexcentenus.
In vigilando fugœ post versa pericula Persae ,
Qui celer aut céleri raptatur equo velut igni ,
Qui fugit emersus, ruit avius et stupefactus ;
At cui segnis equus, nec pes citus, ille vel armi s D
Occidit, aut servi trahitur ducendus in usum.
Hac juvenis plantam memorant in caede reperlam
Qua potuit, tecti vice, sol imberve repelli.
Tune trahit occasus, trahitur quem miserat ortus;
Sic et opes reliquas, scutellas, pocula, mensas, K
Urceolos, tripodes, lecticas, labra, lebetes,
OUas, flascones, tentoria, pallia, vestes :
Omnia, purum aurum, vel opus pretiosius auro,
Victor habet. Populus de paupere jam fit opimus;
Jam sedet, et Turcas avido vorat ore placentas, F
Jam satrapis partam Persis plerique ferinam ;
Jam de captivo inter eos contenditur ostro".
CAPITULUM XCI.
Victos Tancredus insequitur; eorum miram stragem facit.
At proba Tancredi laudem esuriens sitiensque
Strenuitas, prœter laudem nullius avarab,
Pauper opes, jejuna cibum, in sudore quiet em q
Spernit, quaque iter est inter duo brachia fissi
In bivium Farfar, nusquam locus aptior illi :
Multos persequitur, paucis comitantibus armis.
# Ergo inter Parthos et Persas mixtus, et Indos,
Inter et1 omnigenum vires Mahummicolarum ; h
Pardus ut inter oves, stragem Wiscardida miscet :
Calcibus urget equos, retrosuadis urget habenis,
Horrificis urget clamoribus, et stimulandi
Qualibet arte : fugax acies incumbit in armos.
Collo infert stimulos, mutilât quacumque gravatos j
1 Om. et b. c.
" Victoria illa die xxvni° menais Junii F ranci po- Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xxm, p. 34g, 35o; Willdm.
titi sunt. (Cf. Tudeb. XI, vn-ix, p. 80, 83, i5i, i5a, Tyr. l.VI.c. xx, p. 267 et seq.)
ao5, ao6; Raimund. de Aguilers, c. xn, p. a5g, a6i; h Cf. Horat. De art. poet. 3a4.
Digitized by
ÀUCTORE RADULFO CADOMENSI. 671
Parte, vel ante jubis, vel 1 inutilibus retro caudis : a. 1098.
Ut mortem évadât, nec sellas soivere tardât;
Ensibus et pharetris etiam fugit illa solutis.
Tancredus virides respergit sanguine glebas,
Tancredus fossas morientum stipat acervis.
Vulnere limita périt, périt. et sine vulnere multa,
Vulnera dum metuens déclinât vulnera turba.
Quidam «ponte ruunt, freno sellaque relictis ,
Et subeunt dumos sperando latere sub ipsis 9 :
Horum cornipedis eviscerat ungula partem;
Partem , dum ruitur, tento pede, mors remoratur :
Quem pes non tenuit, cor huic crepuit , jecur iili.
Flumine salvari pars plurima posse putantes,
Intromissa yadis périt, auxiliaribus undis
Viva subit ; tumulos eques atque equus intrat apertos :
Ut ripas ineunt, palus hune absorbet et illum.
Ergo pharetrati, loricati, phalerati,
Dum Styga sic adeunt mânes, alii tremefiunt,
Ipse timet Huto repeti; pavet, ac fiigit uxor :
At vada certa quibus sors obtulit, ii quoque partita
Emergunt ab aquis, partim merguntur in ipsis;
Nec sic evadunt, qui sic evadere tendunt.
Tancredus sequitur, vada scit quasi Lynca" vadatur :
Usque recens, acer, dum cuncta recentia, cuncta
Acria parla suum sibi suggérât obvium Harengum.
Natura pariter firmum munimen et arte
Non timuit Turcas3 in tanta peste sagittas:
Undique turritum, robusto milite faltum,
Nunc aperit portas, diuturno tempore clausas.
Occurrit domino venienti congrua pubes.
IHe ciens : «Supplete novos, supplete caballos. »
Arma, viros et equos simul invenit omnia parta.
CAPITULUM XCII.
De eodem.
Planities super Arthasii, sub mœnibus Emmae1*,
Herbida dividui cursu circumdatur amnis :
IUa viatores prius excludebat, eratque
Gircuitus longi properantibus invida causa;
Abscidit invidiam geminus de monte recisus,
Atque viatorem admittens, altrinsecus arcus.
Hos inter pontes gens Persica jam quasi tu ta,
Jam quasi nacta fugœ post tœdia longa quietem
1 Om. vel b. c. — 2 Imbris. b. c. — 3 Turcas. b. c.
" Lynca est fluvius in Macedonia qui in Erigonem ex- b Hodie Hama sive El- Hammam. (Cf. supra, c. lix,
cipitur, cujus meminit Ovidius (1. XV Metam. 3ag) , hoc p. 65o, et annot. b.)
versu :
Hune finit effectu dispar Lyncestius amnis. (m.)
Digitized by
Google
672 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1098. Fessa quiescebat, bellum evasisse putabat :
Quum Tancredus adest, et adest equus, arma, virique
Pugna recens : visis se mutuo qui fugat Evax
Exclamât, Turcus fugiens immurmurat attat.
Magna fuit cœdes sub mœnibus Antiochenis.
Multus ubi atque recens commisit praelia caesor,
Hinc est atque illinc per mutua vulnera fletum,
Hinc illinc risum : non est hic hac vice gestum ;
Altéra pars risit tantum , tantum altéra flevit ;
Flevit Turca fîigax, risit Normannica bellax.
Normannus sternit, Turcus cadit, ut subitarum
Impetus hastarum geminique angustia pontis
Efïugium retinent, bellum committere tèrror
Non sinit, atque fugae iabor, et vires iabefactae,
Plurimus et sanguis multo de vulnere fusus;
Ut quot membra fere, tôt gestent vulnera Persae.
Ergo vae miseris quidquid tentetur ab illis!
Nam nec pugna fugam solatur, nec fuga pugnam ;
/ Turcus utram tentet, neutram procedere gaudet!
Ut pecus ergo périt, leo cui vel pardus inhaesit.
CAPITULUM XCIII.
Artasium castrum redditur.
De tan ta turba paucos fuga salvat, et ulva : E
Sic aliis stratis, aliis sternendo fugatis,
Castrum restât adhuc Turcis, belloque refcrtum,
Restât adhuc, inquam, sed inexpugnabile , tanquam
Illud 1 non hominum fuerit, sed fabrica Divum :
Pergama Neptuni, Phœbi Hium, utrumquc utriusque F
Collata huic tantum quantum illis cetera cedunt.
Illa tamen pubes, sociorum territa caede, #
Nil sibi confidens opis2, aeque pauper et exspes3,
Hinc iter, inde moras examinât : ergo morarum
Sublata trutina, praeponderat, et placet ire : G
Nil sibi cum Francis, nil cum cœlestibus armisf
Aiunt, post victos superorum numine Turcos.
Quosdam de populo Raimundi , sive coactos
Esurie dira, captosve cupidine falso,
Christo posthabito, Mahummet jura colentes, H
Turcatos, eadem quae Turcos, claustra tenebant.
Illi consulti quis major Christicolarum ,
Quisve fide potior, cui castrum reddere, cui se,
Gui sua sit tutum , Raimundo credere suadent.
«Ille fide potior cornes, aiunt, robore major : j
u Non locus est metui , si vos committitis illi. »
Quid moror in verbis? res est rem claudere paucis :
Creditur, accitur, reseratur, abitur, initur.
1 Quiddam. b. c. — 2 Opes. b. c. — 3 Expes. a. Expers. b. c.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
CAPITULUM XCIV.
Podiensis episcopi morientis verba ad exercitum.
Interea* praesul moritur Podiensis*, et intra A. 1098.
Basilicam Pétri conditus conditur almi.
At moriens proceres ad se vocat, hisque vocatis,
Verba facit, monumenta sui, documenta salutis :
« Dum Deus induisit, dumque in me sospita mansit,
«Nec studium, fratres, nec sedulitas mea vestro
« Défait obsequio : vos sicut mater alumnum
«Sollicitas fovi, docui, monui, stimula vi;
«Lethifera avulsi, vitalia semina sparsi;
« Pervigili cura solvi mihi tradita jura.
« Jam nunc delibor, jam vite terminus instat.
« Sic me doctrinae vobis quum papa ministrum
« Tradidit Urbanus, sic vobis hune ego trado. »
Tradidit Arnulfum, nulli hoc in agone secundum.
uFilius hic, inquit, meus est dilectus, in ipso
« Est mihi complacitum e, vos aures vertite ad ipsum.
«Tu vero, fili, monitus memor esto paterni;
«Divini large documenti semina sparge ;
« Acceptam gratis sementem reddito gratis.
« Peccantes revoca, bene agentes laude corona,
« Urge propositum, Christi te ostende ministrum :
«Sedulitate proba commissa negotia tracta;
«Nulius ad injustum donis te flectat onustum,
« Utque brevi breviter vita loquar, esto pudicus ,
«Sobrius et prudens, humilis, pius atque quietusd. »
CAPITULUM XCV.
* Ejus epitaphium.
F Sic monet, et paulo cunctatus transit ad illum
Quem mens, quem vires, quem vox coluit sua, Jesum,
Vir magni meriti, vir quovis dignus honore,
Vir dignus litulo , si non potiore , vel isto :
<« Conditus est Moysis clarissimus hic imitator
G aDoctrina, studio, moribus, officio.
«Dux populi Moyses, et dux populi fuit iste :
« Ambo duces Christi, cœlitus ambo sati,
« Ambo justitise, doctrinae ambo studiosi,
« Ambo fuere Dei vox média et populi.
H « Causa viae Moysi tellus Canaam memoratur :
* Versus sequentes : Interea prœsal moritur Podien- iv, p. 85, 86; i53, 207; Baimund. de Aguilers, c. xm,
sis, etc. usque ad Prœco Dei sequitur, etc. jam non p. a 6a; Fulcher. Carnot. I. I, c. xxm, p. 35o.)
exslant in codice. c Cf. Matth. m, 17.
b Die i° mensis Augusti A. D. 1098. (Cf. Tudeb. XII , d Alludit ad hymnum : lste confessor Domini sacratus.
m. 85
Digitized by
Google
674 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1098. « Huic quoque causa vi» terra fuit Canaam.
«Cernere, non uti, Moysi conceditur ilia :
a Huic quoque non uti, cernere ferme datum est.
m Longa Deo Moysen jejunia conciliarunt :
a Hune quoque longa Deo consecrat esuries.
«Ipse Deus Moysen, hune papa Urbanus, et ipse
« Praeco Dei sequitur : misit utrumque Deus. »
CAPITULUM XCVI.
Tancredus cum Normanniae et Provinciae comitibus Marram obsidet.
Postquam urbs capta, victores gazis, victos caedibus donatos, alios ab humili
ad sidera extulit, alios sub Tartara a luxu et crapula summersit : Boamundus, Àn-
tiochiœ principatum adeptus, ad praesidium manet; Tancredus intermissum viae
laborem redintegrat, algorem, aestum, inediam, sitim montibus, vallibus, agris, c
municipiis, praefert : ad quorum amœnitatem Tempe Thessala sordescunt; Emma
Heliconem suum, Harenc vireta1, Barysan vites, Hersen segetes contemni dolent;
praeter haec autem et aliorum oppidorum numerus ingens, singula suis opibus
aliénas praeferri. At Marchisides, alter Julius,
Nil actum credens , dum quid superesset agendum" ; D
causam itineris Jérusalem esse commémorât, et per Antiochiam fuisse peregri-
nandum, non pro Antiocbia peregrinatum. Igitur quaerentes bellum comités Nor-
mannum et Provincialem sociat. Cum eisdem Marram b oppidum et populosum
et uber aggreditur. Praeviderant sibi Marrenses, seu capta Antiocbia terri ti, seu
quia plurimum Francis in obsidendo obstiterant , seu volante fama ab Antioche- e
nis contribuiibus praemuniti. Harumquapiam, fortasse omnibus praemoniti causis,
tota usquequaque nudata vicinia, urbem suam impleveranl, obsessuro exercitui
nihil relinquentes. Hue acceditquod suburbanos etiam obstruxerant puteos, aquae2
inopia advenas repelli posse arbitrati. At Christicolae, qui sublata cruce semetipsos
abnegaverant, qui propter Deum corpora sua ad supplicia tradiderant, nihilomi- f
nus ùrbe circumdata gratulantur, quasi ad epulas invitati : alii machinas struunt,
alii struentibus ministrant; hi fundis balearibus turres quatiunt, illi silices, instru-
menta quassandi, scapulis apportant; hos videas cursitare agiles ad spem cereris,
illos regredi sub onere gementes ; quidam puteos ad priscum usum revocabant,
quidam in fabrica novorum exercebantur ; nonnulli de cataractis cœli opem exspec- g
tantes, aquae cœlesti carcerem praeparabant. Quorum intuens vota, is qui solus
laborem et dolorem examinât, qui praesumentes de se non relinquit, misso cœli-
tus imbre, omnibus sufiecit : adeo enim gravis imber et uber secutus est ut et qui
pluvias ante postulaverant, post depostularent, et lacuum opifices cassi operis
pœniteret. h
1 Virecia. a. — 2 Atqae. b. c.
* Lucan. U, 657. mundus cornes urbein Marram aggressus esl die xxvn0
b Si credas Tudeb. XIII, 11 , p. 90, i54, 208, Rai- menais Novembris A. D. 1098; cf. quoque Willelm.
mundoque de Aguilers, c. xiv, p. 268, primum Rai- Tyr. 1. VII, c. ix, p. 289.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
675
CAPITULUM XCVII.
Famés horribilis in castris fideiium.
a Inundantia haec nimiam peperit fa me m, putrescente in castris ailata cerere; a. 1098.
nullam deforis quoquam afférente, protclabatur victoria. Panis fluxerat, famés in-
valescebatV Pudet referre quod audierim quodque didîcerim ab ipsis pudoris
auctoribus. Audivi namque qui dicerent cibi se coactos inopia, ad humanae car-
nisbedulium transisse, adultos gentilium cacabo immersisse, pueros infixisse veru-
b bus1 et vorasse adustos : vorando aernulati sunt feras, torrendo homines, sed cani-
nos. Hune ipsum finem membris propriis minabantur, quum aliéna deficerent :
nisi aut captae urbis, aut cereris advenœ intercessio esuriem lenisset.
CAPITULUM XCVIII.
Discordia inter Tancredum et Raimundum.
Haec dum ita geruntur, Tancredi Raimundique ministros discordia c agitât;
moxque a ministris surgit ad dominos. Vix, ah! vix compescit Tancredus animos
c quin Provincialium strage iram leniat; sed occurrit viro ratio, quae sanguinem
vetat fundi Christian um : melius ipsa ad Wiscardi monet artes recurrere, per
quas orbi gloriosus innotuit. Ergo nihil cunctatus Antiochiam venit, castri tutori-
bus hujus adhuc discordiae ignaris; obiter autem suos instruit milites quomodo
enses clam teneant, et quomodo déprimant. Inde cappati, tam ipse quam socii,
d caslro appropiant, janitorem vocant: januae reserantur, pacifice admittuntur, qui
pacem simulabant. Ingressi autem un us post alium, ubi primo numerus pugnae
sufficit, simid cuncti haec simul cuncta, lacertos, mentes, gladios nudant, Rai-
mundi milites extrusos ad ipsum, non sine colaphis, remittunt. Ultus itaque qua
licuit Raimundum* Tancredus, potentiorem astutior, corpori caput abscissum resti-
E tuit, dum Trojae suae Ilium Boamundo reddit. Boamundus enim, dum adhuc ex-
pers suspiceret oppidum, adeo ipse sibi mutilus videbatur, ut semiprincipem se,
non principem diceret, Raimundumque coilegam suum in principatu Antiochiae
nominaret. Haec insomnem , haec in somniis principem molestia torquebat. Verum
ubi odium atque dilectio altrinsecus collidentes mutilo, ut dictum est, principa-
f tui cornu reddiderunt, tune elevatum est solium Boa in un di, jamque ipse exper-
rectior cum magna manu Tancredum sociat Marram revertentem. Infesti ambo
Provincialium comiti, magnifiée sua adversus hostium arma munierunt.
1 Veribas. a.
' Cf. Tudeb. /. /. p. 91, 1 55 , 209; Raimund. de c Ceteri scrip tores discordiam inter Boamundum
Aguilers, c. xiv, p. 268 F. Raimundumque ortam esse dieu n t. (Cf. Tudeb. XIII, vi ,
b Cf.Fulcher.Carnot.l.l,c. xxiv.p. 35a , c; WiUelm. p. 94,95, 1 56; Raimund. de Aguilers, c. xiv, p. 270 d;
Tyr. 1. VII, c. xi, p. ag3. WiHelm. Tyr. 1. VIÏ, c. xi, p. 292.)
85.
Digitized by
Google
676 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM XCIX.
Discordiœ origo.
Ad hujus odii fontem recurrere libet, quo minus aestuantis impetum fluenti a
dérivantes miremur. Dum adhuc Antiochia Galliae principibus clausa resisteret,
Boamundi atque Raimundi ministres média intercurrit discordia. Framentatum
utrobique missi, annonam simul inveniunt et pugnara; ferro ceres dividitur : sau-
çiant tanquam territae ambae partes, saucii populus uterque domum revertuntur.
Viso famularis turbae sanguine principes turbantur; et, si quando similis occurre- b
rit casus, sauciorum animos ad talionem accendunt : in castris tegendum fore
ignem praecipiunt, extra turbine rapido flammas suscitandas. Jussum hoc aures
patulae libenter admittunt, quas difficile erat revocare prohibitas. Ubi ergo exinde
major alterius partis turba mînori alterius onustae obviasset, depositis illico one-
ribus victualium, onerabantur colla procellis alaparum : sicque edilior viribus, c
spoliis gaudebat; impar autem aliis, non sibi, desudasse lugebat spoliatus; qui al-
terutri linguae consonabat, modo cum ea verberabat, interdum pro ea innocens
verberabatur : Narbonenses, Arverni, Wascones, et hoc genus omne Provinciali-
bus; Apulis vero reliqua Gallia, praesertim Normanni conspirabant; Britones,
Suevos, Hunos, Rutenos et hujus modi linguae suae barbaries audita tuebatur. Et d
hoc quidem extra muros.
CAPITULUM C.
Commentum de lancea Domini.
In urbea quoque non effluxit seditio, sed affluxit. Quum enim in supradicta
famé populus tribularetur obsessus, surrexit de gente Raimundi versutus menda-
ciique commenter Petrus, qui salutem populi révéla tam sibi praedicaret hoc
modo: f Apparuit, inquit, mihi semisopito beatus Andréas apostolus; atque hoc b
« auribus meis praeceptum indixit : Surge et annuntia populo laboranti consolationem
«cœlitus illapsam, quant lateris dominici perforatrix lancea conferet inventa. Ea intra
« basilicam beati Pétri sub terra latet : ta in tali loco (et locum designavit) pavimen-
• tam solve; ibi fodiendo annuntiatum invenies ferrum. Ubi ergo armorum horror ingrue-
«rif, illud opponite hostibus, in eo vincetis. Experrectus delusum me a somno arbi- F
« trabar; nec palam feci, in perpetuum taciturus, nisi secundo et tertio commo-
«nerer. Tenebat me rursus secundae noctis quies, quum rursus idem apostolus
«redit, ipsum id, quod prius, ingeminans, sed increpanti similis et irato : Quare,
« inquit, contempto me siles, multorumque salutem unus moraris? Clamavit ad Dominum
* populus, et exauditus est; et adhuc eum tua negligentia facit quasi neglectuçi. Festina G
« igitur quantocius hoc corrigere, ut possis vivere. His perterritus, ubi somnum evasi,
* Scilicet Antiochia. De lance» sancUe inventione, cf. 20a ; Raimund de Aguilers, c. x , p. a53 , a55 ; Fulcher.
Tudeb. X, x, p. 70, 71; XI, îv, p. 76, 77, 1/I7, 201, Carnol. 1. I, c. xvm, p. 344, 345.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 677
a « jam simul certior factus sum et sollicitior, adhuc tamen ambigens clamne face- a. 1098.
« rem an palam ? In hac cura totum transegi diem et byssem noctis, orationi et je-
« junio vacans, postulansque a Deo vicem tertiam, si dùae ab eodem fuissent. Bis
• acclamaverat auroram gallus, quum vix tandem sub cantu tertio fessos artus
• sopor alligat : nec mora, qui primo, qui secundo venerat, illico tertiat vicem,
b tsemper terribilior et semper imperiosior. Surge, âge, inquit, ignavum pecas, canis
• mute, mora salutis, cunctatio triumphi, damnant civium, solamen hostium: timoré illic
• trepidasti, abi non fait timor: ubi est, illic non times. Restabant adhuc minae et jurgia,
« quum prae timoré exterritus spiritus minis subtraxit se et sopori. Sudor pariter
« tremorque simul corpus alternabat, ac si latus alterum torreret ignis , alterum in
c • glacie rigeret. His gradibus ad docendum veni quod didici ; vos autem , patres
• ac fratres, ne tardetis rei sinceritatem experiri; superest mihi locum designare,
• vobis suffodere. » Qui rumor ubi Raimundi auribus est iliapsus, statim, concione
habita, Petrus ad Pétri basilicam vocatur : locum rogatus, sicut finxerat, post ai-
tare 1 significat , fodere monet; utque pondus verba habeant, vultum etiam fingit.
d Foditur ergo, nec proficitur : suffossa humus nequit reddere quod nec commissum
fuerat, nec acceptura. Habebat autem ipse clarçi apud se cuspidis Arabicae ferrum ,
de cujus inventione fortuita matcriam failendi sibi assumpserat. Scabram quippe
intuitus, exesam, annosam, usui nostro forma et quantitate dissimilem, auspica-
tus est illico hinc fidem novis figmentis adhaesuram. Nactus ergo failendi tempus,
e ligone arrepto, fossam insilit conversusque ad angulum : « Hic, inquit, fodiendum
a est, hic latet quod quaerimus, hinc exibit. » Tune saepius saepiusque ictum multi-
plicans, demissam fraudul enter a se lanceam fossorio illidit : cooperata est dolis
umbra, umbrae populus frequens, frequentiae loci angustia.
CÀPITULUM CI.
De eodem.
Ceterum ubi ferrum ferro illisum tinniit, aures simplicium arrectasidem frau-
f dis commentor, sublata lancea\ his implevit : « Ecce, ecce quod cœlum promisit,
«quod tellus conservavit, apostolus revelavit, oratio populi contriti impetravit. •
Vix haec fatum, foras extrahunt, hymnis et canticis lanceam prosequuntur, muneri-
bus donant, auro involvunt et palliis. Haec Raimundus, et qui ei favebant, concinna-
bat; sed et aliarum partium rudis simplicitas oblationibus deserviebat: ante vic-
g toriam quidem instanter, post eam vero multo instantius, quasi trophœi gloria
praelatae in bellum lanceae, juxta Provincialium clamorem, foret adscribenda. Igitur
Raimundi ampliabatur fiscus, extollebatur animus, insolescebat exercitus, Fave-
bant ei de principibus aliqui, quos ipse modo blanditiis, modo obsequiis sibi al-
lexerat.
1 Sicut finxerat prius , altare.K. c.
• Cf. Raimund. de Aguilers, c. xi, p. 267.
Digitized by
Google
678 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM CIL
Boamundus faliaciam suspicatur in lancea.
a. 1098. At Boamundus, ut ipse non imprudens , rei seriem scrutatur : quisnam somniator a
ille essel, quibus populum ambagibus involvisset, quem fossoribus locum signifi-
casset, utque ipse insiluisset, fodisset, invenisset : statim faliaciam deprehendit,
inventionem irritam, inventorem conjecturis falsificat argutis. «Pulchre, inquit,
« commentum est beatum Andream apparuisse homini quem audio cauponas fre-
« quentare, fora percurrere, nugis amicum , triviis innatuma. Honestam elegit sanc- b
« tus apostolus personam , cui cœli panderet arcanum ; nam de loco , cui fictus
« non patet dolus 1 ? Si Christianus abdidit, cur altaris proximi latibulum declina-
« vit? aut si Gentilis seu Judaeus , cur intra parietes ecclesiae ? cur secus altare? quod
« si neutri , sed fortunae , ascribitur, apud quem historiographum venisse Antiochiam
« Pilatus invenitur? Scimus nempeet lanceam fuisse militis, et militem Pilati 2 at c
« vero placet quod sequitur ; quod audio inventorem illum , laborantibus frustra
« fossoribus, insiluisse, concessumque uni esse in tenebris, quod multis palam est
«negatum. 0 fatuitas rustica! 0 rusticitas credula! 0 credulitas facile convin-
«cenda! Esto, personam honestas, locum vicina crucifixio roborat : non satis vel
a haec novissima hominis illius fraus patet? si pure, si simpliciter in via Dei ambu- d
«lasset, si advocato sibi in apostolo confidisset, non ferret ipse inventioni suae
« testimonium , sed mereretur alienum. Nam quid tantae illi contumeliae rependam,
«quod nostram, (juœ desursum est, descendens a Pâtre luminumh, victoriam, ferro
«suo Provinciales députant? Députent ipsi suam cornes cupidus, et vulgus stoli-
« dum : nos autem in nomine Domini Dei nostri Jesu Christi vicimus et vince- e
« mus, » Haec Boamundus et cum eo qui summatum subtilius discernebant, Nor-
mannus et Flandrensis comités Arnulfusque vicepraesul0 et Tancredus.
CAPITULUM CIII.
Boamundus Raimundo displicet.
Igitur Raimundus, acutis Boamundi argumentorum spiculis sauciatus, mille
artibus, mille semitis vindictam investigat; ita secum sine medio disjungens
Wiscardidae contumelias : « Aut praemoriar aut ulciscar. Si palam occursus non f
«suppetit, suppetat occultus : ubi non valet lancea, valeat sica2.
Dolus an virtus, quis in hoste requiratd?
«Quum, inquit, mea est urbis tutela, praesidium montanum, mihi regia prin-
«ceps, mihi forum, mihi pons et porta parent : lancea quoque, populi numerus
1 Locus, b. c. — 2 Syca. a.
" Cf. Horat. De art. poet. e Cf. Raimund. de Aguilers, c. xvn, p. 282 h.
b Jac. 1,17. d Virgil. JEneid. II, 390.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 679
a « arbitrii est mei. Quid restât, nisi ut exstincto principatum obtineam Boamundo ?» a. 1098.
Haec et multo plura volventi, prae omnibus sedet motum iri inter plèbes seditio-
nemt ut a pede ad caput exundetur, proludant in foro hinc inde jurgia, surgat
clamor turbari populos, duces utrinque suis auxilium ferant, in Boamundum
omnis arcus, omne jaculum intendatur. Has dum Raimundus tanquam leo in spe-
b lunca sua molitur insidias, noluit taceri iniquitatem Deus, quin Arnulfo indi-
cata, ilicet per eum Boamundo indicatur. Sic elusa fraude, salvata est a morte
anima viri cujus vita plurimum Iherosolymipetis jam profuerat, plurimum adhuc
profutura. Hanc igitur habuerunt irae originem f hinc cœpit odii fomes.
CAPITULUM CIV.
Marra capitur.
Sed revocat me obsidio, tanquam messorem seges intermissa, dum is retrogra-
c dus spicas recolligit elapsas. Igitur Marram usquequaque bello circumseptam
soffodiunt, Marrae supervolitant sagittœ, concutiunt fundae, tremefaciunt minae :
undique clamor, undique assultus, undique plaga : contra urbani quasi par pro pari
reddunt, réverbérant balearica tormenta similibus, missilia jacula eminus, comi-
nus vomeres marmora demittunt : plurimum sauciant, plurimum sauciantur.
d Hi moriuntur ut vivant, infirmantur ut valeant, fluunt ut durent; illis inten-
tio est cœptum jamque semiactum opus peragere, tanto labori finem quaerere,
adipisci gloriam superando, superare fortunam patiendo : sed dum crebrius cre-
briusque tanquam malleis incus, vel flagellis area, silice infatigabili mœnia per-
celluntur, fatescit turris, murus solvitur, propugnacula ruunt, ruina simul et clau-
e stra pandit et gradus exstruit. Igitur vae, vae Mahummicolis, Christicolis gaudium :
quippe bis prospéra omnia, illis omnia, etiam ipsae suae spes, adversantur. Nec
mora, patefacto aditu, aditor non deest. Contra civitas obsistere nititur; quidquid
virium habet, introitui opponit : summopere certatur, dum haec invalescit pugna;
dum horsum fervet, aliorsum tepescit defensio; minus jam minusque scuta so-
f nant, quae paulo an te ad grandinem saxorum pœne fatiscebant. Ergo applicantur
muro scalae, superat turres ascensor, urbi captae insultât : sed audito strepitu, vi-
soque discursu, defendentis turbae cadunt animi, pedes refugi latebras petunt,
armis projectis vivere speratur. At nostri, urbe capta a, alii caedibus insistunt, alii
gazis; pars victum quaeritat, pars rapinas exercet: victoriam adeptos laborum ju-
g vat meminisse jocundius graviorum. Sic venatricem olim turbam, etipse venator,
jocundantem, licet jejunam, vidi, quos a praecedentis noctis hora penultima ad
tertiam sequentis dies média fatigaverat.
' Urbs Marra a Christiania die Xl° menais Decem- 1 55 ; 209; Raimund. de Aguilers, c. xiv, p. 270; Fui-
bris A. D. 1098 capta est. (Cf. Tudeb. XIII, v, p. 93, cher. Carnot. L I, c. *xn\ p. 35a.)
Digitized by
Google
680 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM CV.
Arcœ obsidentur.
Jamque saepius devalle lacryraarum ad montem gaudii excelsum surgere assueti a
Christicolae successus urgere suos, instare favori numinis haud cessant. Arcas
oppidum aggrediuntur*, non impari ac Marram nisu, sed dissimili eventu. Surgit
in margine planitiei tumulus, declivia Libani ab Austropertingens, mare ad occa-
sum, quasi stadiis viginti remotus, despectans; ejus pedem fluvius abluit, qui ab
ortu ad littora derivans, Hierosolymitano laevum iatus imperio concedit, Antio- b
chiae dextrum , inter Tortuosam et Tripolim limes notissimus : munitum arte et
natura praesidium , difficilem hosti grassaturo aditum minabatur. Christicolae au-
tem plurimojam certamine, virtuti omniacedere experti, Arcas circumdant. Pars
fluvium transmeat, ut portarum obstruât egressum; pars citra m a net, de opibus
Crachb et Raphaniaec oppidorum, ac reliquae hujusmodi citerions viciniae facilius c
alenda. Tancredus in primis transmeatoribus emicat, summopere exsultans quod
desiderati regni oram ingredi meruisset : pons tamen saxeus antiqua fabrica con-
tinuabat exercitum , ut facile ab his ad illos posset transmigrari. Ergo ubi armis
clausa sunt claustra, fortia fortibus, gentilia Christianis, principes de more tor-
menta muralia struunt : singuli singula, unum cornes Normannus, alterum Rai- d
mundus, tertium Tancredus; nam Boamundus, Marra eversa, Antiochiam redierat,
ubi etiam dux Godefridus et cornes Flandrensis adhuc hyemabant. Hugonem
Magnum ad Cyliciam revocaverat bellum , in quo saucius fémur 1 Tharsum fertur
curandus, immo humandusd. Solis igitur tribus suprascriptis principibus obsidio-
nis labor incumbit : oppugnant incessanter et acriter expugnantur. Dum sic au- e
tem certatur, quiddam contigit quod praeterire socordia est, memorare utile et
honestum.
CAPITULUM CVL
Mirabilis visio Anselii proximae mortis praesaga.
Erat in exercitu nostro héros nobilis, cui magnum nomen contulèrant hinc pro-
bitas, inde genus, tertia honestas, quartusRibot-Mons, haereditas propria, militiae
fetura praeclarae notissiipus. Vocabulum illius viri Ansellus, régis Franciae, immo F
ternae Galliae curias célèbre personabat. Is in meridie, ut est moris, quum lassos
somnus ocellos summisisset2, somniumc vidit, quod experrectus, adito sapienti viro,
1 Phemur. a. — 2 Sampsisset. c.
* Oppidum illud F ranci, die Lunae , xiv° menais
Februarii, A. D. 109g aggressi sunt. (Cf. Tudeb. XIII,
x, p. 97, 167, a 10; Raimuud. de Aguilers, c. xv,
p. 275, 276; Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xxv, p. 35a, 353.)
b Sive Curdorum Caslrum, hodie Kalaat-el-Hofin.
(Cf. Willelm. Tyr. 1. XXII, c. 11 , p. 1064.)
c Hodie Rafineh.
d Hugo Magnus in civitate Tarso À. D. 1 10a defunc-
tus est. (Cf. supra- Fuicher. Carnot 1. II, c. xvi,
P- 399.)
e De Anselmi visione cf. Tudeb. imitât, civ, p. ai5;
Raimund. de Aguilers, c. xvi, p. 376, 277.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 681
a indicatori meo Arnulfo indicavit. « Videbar mihif inquit, per somnium super cœni a. 1099.
«congeriem stare, unde palatium suspiciebam excelsum, cujus quammaxime si-
« mul omnia communem usum excellebant : spatiositas, celsitudo, materia, forma,
«soliditas, ornatus. Pedem ejus marmor, ebur, argentum firmabant1; reliquum
« corpus aurum prorsus et gemmae. Deambulabant per porticus in excelso per-
b a sonœ innumerabiles, quarum singulas tanti œdificii censura decuisset : adeo spe-
«ciosi, adeo proceri, adeo ornati, adeo per omnia venusti proceres eminebant.
« Quumque perspicacius intuens admirarer, deprehendi quasdam praecognitae mihi
« figura reliquias*, quibus comités militiae hujus nostrae hos fuisse animadverte-
«rem. Tune mihi corde et animo studiosius inhianti, et si quis patuisset aditus
c « anhelanti conscendere3, ille vir\ quem taliter ibi tune amisimus (nomenque et
«modum, locumque et diem obitus viri recolebat), ille mihi, inquam, sic ait :
• Hanccine bealorum turbam cognoscis*, Anselle? Vix, inquam, neque enim alia ad
« cognoscenduni signa remanserant : nisi qualibet quinquagenarium quempiam
« regressum agnoscimus qui a nobispuer septennium6 est egressus. Tune ille : Hi
d *sunt Hierosolimipetœ, gui viamDei, in quant adhuc et tu laboras, ab initio aggressi,
« rébus humants excesserunt et meruerunt habere coronas perpétuas : lu quoque in proximo,
« ne forte invideas, ad nos conscendes : bonum enim certamen certavisli, et cursum consum-
• masti*. Hic me stupefactum sopor dimisit et visio; tua, domine, sapientia mihi
«consulat.! Tune Arnulfus, metum verbis a viri pectore solatoriis excludens,
e monet tamen confitendum peccata esse, accipiendam pœnitentiam , et post haec
eucharistiam. Actum ilico, et ministris commilitonibusque suis stipendia reddere
débita est adjeclum. Jamque intrepidus equo insidens, stipante militum caterva,
circa muros, ut soient nobiles, spatiabatur, quum repente silex improvisa de
turribus illapsa est, quae Anselli occiput sparsit et cerebrum; moxque labentem
f militia excipit; illuc corpus reportant cum lacrymis unde modo gaudenles exie-
rant : spiritus ad beatitudinem ascendit promissam b.
CAPITULUM CVIL
Oppidani Arcarum acriter resistunt.
Condito, prout decuit, illustri viro, quum exercitus noster nihil in obsidendo
proficeret, praescripto danl mandatum Arnulfo, ut Antiochiam revertatur, quati-
nus morantium Godefridi Robertique Flandrensis quietem increpet, bellumque
g adesse nuntiet Damascenum. Arnulfus autem, ut semper ipse ad reipublicae uti-
litatem promptissimus, libens ultro scapham ascendit: propter navalia hostium,
Tortuosae, Eracliae, Valoniae, Gibel, tandem Laodiciam pervenit, inde Antio-
chiam per multa pericula, paucis comitantibus, excurrit. Illic principes, causam
viae nactus, expergisci monet, docet bellum imminere, cujus fortunam, nisi matu-
h ratum fuerit, horum terminabit absentia.
1 Formabant. b. c. — 2 Reliquat. A. — 3 Conscendere : apparaît quidam b. c. — 4 Noster. b. c. —
5 Agnoscis. b.c. — 6 Septenni. b. c.
" Cf. II Tim. iv, 7. 1 58 , 211, 2i5; Raimund. de Aguilers, c. xvi, p. 277;
b De morte Anselmi cf. Tudeb. XIII, xn, p. 100, Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxv, p. 353.
in. 86
Digitized by
Google
682 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1099. Cognito autem belli rumore, Franci mîlitia principatum stimulât, nec minus a
ipsa ab ipso stimulatur; unanimiter arma frementes brève tempus in ter parandum
perveniendumque expendunt. Ergo ubi exercitus congregati fama finitimos per-
currit, cessât bellum : satagit hostis se tueri, non alios grassari. At nostri perpe-
tuo impetu, sed non efficaci propositum urgent; sagittas, jacula, silices, et quid-
quid in turres hostiliter mittitur, incunctanter mittunt : natura pro loco pugnat, b
nihil proficiunt. Compertum habebant plurimi et expertum quiescendo interdum
vincere, ubi frustra fuerit laboratum : propterea ex boc in hoc sibi consulunt incli-
nare, ut cunctando famé crucient oppidanos. Consilii magistra fuit ubertas exte-
rior, parituram se intus minitans egestatem.
CAPITULUM CVIIL
Probatione ignis impostura de lancea declaratur.
Dum ergo vacant arma, dumque otium curas excludit mavortias, oboritur c
quaestio de supra memoratae1 cuspidis inventione examen factura : vexabat namque
schisma2 populum, his factum laudantibus, illis damnantibus, neutra parte admo-
dum rata. Unde placuit summis procerum ut, qui errons initium fuerat, ipselitem
finiret, ignito argumento rei dubiae fidem faclurus. Accito itaque in concilium
Petro, adjudicantur novem passus hinc inde flammantium medii spinarum, qua- d
tinus hac examinatione aut illaesi vera probetur inventio, aut falsa ustulati. Datur
jejunio triduum, légitime orandi vigilandique induciae : sic disceditur; at mox
postridie iterum convenitur. Flammascunt ordine gemino spinae : Petrus, tunica
et braccis velatus, nudus cetera, per médium graditur, in exitu ambustus cadit,
postridie exspirat Videns quid actum est populus, calliditate verbosa seductum £
jse fatetur, errasse pœnitet, Petrum Symonis magi discipulum fuisse testa tura.
CAPITULUM CIX.
De eodem.
At Raimundus et complices sui Provinciales obstinatis animis reum deffendunt,
sanctum praedicant, Arnulfo minantur, utpote fraudis revelatae summo scruta-
tori; denique manum armatam in eum mittunt, domi improvidum oppressuram,
nisi praemonitus ad Normanniae comitem, cui militabat, ipse festinasset. Cornes F
epulabatur et cum eo Flandrensis, ambo simul juncti discumbebant; sed audita
festinantiae causa, vocatur in médium sessurus : comités altrinsecus secedunt,
miltuntur arma armatis occursura. Ceterum illi, audito Normannorum fremitu
1 Memorata. b. c. — 2 Scisma. a.
' Cf. supra Raimund. de Aguilers (c. xvn, p. 282; c. xvm, p. a83 el seq.) , qui longe aliter de eodem sentit
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 683
a territi L rem dissimulant, aliud quaerere atque aliorsum tendere simulantes : hoc a. io99.
se artincio tuentur, alioquin non tam frustra quam maie arma sumpsisse, si quos
absolvisset fuga, dolituri.
CAPITULUM CX.
Proponitur fabricanda aurea Salvatoris imago.
Postquam fraudis commenter Petrus quam meruit pœnam luit, denuo fit con-
ventus, ut elapso cassa tae inventionis gaudio, novum succédât solarium. Imago
b Salvatoris' auro ex1 purissimo effigianda proponitur populo, Israelitici structura
tabernaculi: quantae in his, quantae in illis fuerint expensae, devotio illius saeculi
retrectatur; nec praeteritur merces incunctata, fréquentes ex hoste victoriae. Monc-
tur quoque et pro amotis jam periculis Deo esse gratandum, et pro amovendis sup-
plicandum. Hujus igitur exhortation is Arnulfus praedicator ipse auditores suos,
c quoeumque volebat, inclinabat;Marthranensis autem episcopusb, homo paulorudi-
bus eruditior, et pœne sine litteris litteratus, prope astabat, ut expleto sermone
benedictionis insigne, super populum dextram extenderet. Hos pênes duos jus
fabricœ consistebat, reliqui omnes oblationibus insistebant. Itaque brevi opus
magnum consummatur; quod nisi sedula excudisset instantia, massa informis
d Hierusalem perferretur : nam tertii jam mensis labor in quartum exierat, quum
pœnitet morarum principes; pudet quoque circa oppidulum via intermissa tandiu
excubasse c. •
CAPITULUM CXL
Jérusalem pergit exercitus.
Quapropter, opéra in utili dimissa, ante urbium portas d Tripolis, Gibeleth, Ba-
ruth, Sydonis, Tyri, Achon, Cayphas, Caesareœ féliciter transitur; ab his omni-
e bus aes grande et victualium copia audacter exigitur, incunctanter redditur, libe-
raliter erogatur : nam omnes hae littus a Borea in Austrum vergens turribus altîs
muniunt, ordine praemisso peregrinantibus obviae. At ubi dimisso littore a tergo
Ramulam venitur, Tancredus pernox castra movet, antelucanus socios praevenit,
Hierusalem pervenit, muros circumvenit. (Veniens tamen, Bethlehem e ab hostibus
f libérât, quœ obsessa ad eum pridie clamaverat per legatumf.) Eminus tamen sub
1 Om. ex b. c.
* Cf. Tudeb. imitât, cvn, p. 216. c. xvm, p. 288 et seq. Fulcher. Carnot. I. I, c. xxv,
b Arnulfus, Martoronensis episcopus. (Cf. supra, p. 353,355.
p. 112, annotât, a.) * Cf. Tudeb. imitai, cix, p. 217.
e Cf. Tudeb. XIII, xn, p. 100, i58, 21 1. ' Inclusa parenthesi erant in margine addita, unde
4 De Christianorum itinere cf. Tudeb. XIII, xm, non adeo oralio connectitur ( m. ).Hsc aliéna manu recen-
p. 100, 101; i58, 2iit 212; Raimund. de A gui 1er», tiorique scripla videntur.
86.
Digitized by
Google
684 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
primo aspectu visam Hierusalem* salutat, genua humo affixus, oculos urbi, cor a
cœlo : cujus videlicet, salutis imago b, metrum est praesens.
Salve Hierusalem, gloria mundi,
In qua nostra salus, passio Christi,
Probris judaicis ludificata,
Cœlo, sole, solo testibus, aima, B
Humani genèris hoste perempto ,
Immunes sceleris traxit ab orco.
In te passa crucem , clausa Sepulcro ,
Lux de luce, Dei Dia propago, f
Infernum penetrans inde reduxit c
Quos seductus Adam sub Styga mersit.
At mox edocuit tum redivivam
Surrexisse dies tertius illam.
Post haec aethereas scandit ad aedes,
Nam suscepit eum splendida nubes: d
Quem quum suspiceret gens Galilaea
Audit : «Sic veniet ceu petit astra. »
Haec scis, dicte sacer mons ab olivis ,
Horum testis, ave, scansio régis1.
Salve praeterea, regia Syon, E
In qua discipulos , Kyrryeleson 2
Clamantes, sonitu sub vehementi,
Demisso veluti turbine cœli ,
Replesti subito , Spiritus aime ,
In linguis veniens terror et igne. F
Salve Stella maris, janua cœli,
Mater sola patris, gnataque gnati3,
Semper Virgo manens post, in et ante
Partum , vel minimae nescia mendae.
O per circumitum4 flumina, ripae, G
Fons, nemus, urbs, casa, mons, vallis, avete.
CAPITULUM CXII.
Tancredus soius e monte divarum urbem considérât.
Quuinque vicina turri Davidicœ signa affixisset, dato metandis castris edicto,
ipse procul solus sine socio, sine armigero montem conscendit, unde ad patrem
Christum Deigenam ascendisse didicerat. En temeritas, en novum obsidionis
genus. Occasum obsidet Tancredi miles, ortum Tancredus; partem aiiam pauci, n
aliam unus; aliam sine duce militia, aliam sine militia dux; neutrius uterque,
immo nullius auxilio confisus : ille maxime qui quanto ortui propior, tanto a Fran-
corum subsidio remotior erat : suorum longe in occasu metantium; e)*rcitus
sequentis, valde remotius in occasu distantis5. Ipse igitur eques, ipse pedes, ipse
1 Om. hune versum b. c. — 2 Kyrie eleison, b. c. — 3 Versiculus ille in codice deletus est, hicque in
ejus vicem aliéna manu suffectus : Parias plasma, taœ filia prolis. — 4 Circaitum. b. c. — 5 Sequenti. b. c.
• Hoc verbum manu aliéna 0 Sequentes versiculi leguntur in cartula quae codici
b Sic in cod. A. consuta est.
Digitized by Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 685
a signifer, Tancredus, a Monte Olivarum* in civitatem obtutum fixerat, solo vallis a. ^99.
Josaphat intervallo abscisam. Inspiciebat enim populum discurrentem , turres ar-
matas, militiam frementem, viros ad arma, nurus ad lacrymas, sacerdotes ad
vota conversos, ejulatu, strepitu, clangore, hinnitu vias intonantes. Stupebat
templorum, Dominici aeriam rotunditatem, Salomoniaci insolitam longitudinem ,
b spatiosae porticus gyrum, quasi alteram in urbe urbem. Saepius vero ad Calva-
riam Sepulcrique templum Dominici oculos reducebat; spectacuium quidem remo-
tius, sed arduitate sua patulum, ipse tamen loco sublimior. Ad haec suspirans,
ad haec conquiniscens : illa aevum pro luce pacisci cupere, si quando cujus pro-
speclabat fastigia iiceat sibi Calvariae osculari vestigia.
CAPITULUM CXIII.
Tancredo occurrit eremita.
c Obluleral autem ei fors ad haec discernenda opportunum doctorem turricolam ,
consultum sibi eremitamlb : qui ipsum ubi ptaetorium Cayphae; ubi suspendium
Judae; quae portarum Aurea, quae Speciosa; unde Jacobus in praeceps dejectus; qua
Stephanus ad lapides ejectus, et hujusmodi prorsus quaenam haec, quaenam illa
forent instruebat. A quo et ipse mutuo cujus esset sectae, patriae, stirpis, nominis
d rogatus, Christianum se, Normannigenam, Wiscardidam Tancredum respondit.
Sed audita Wiscardi sobole, stupens ille ac perspicacius intuens, ait : «Tune
«illius sanguis es ducis, quo fulminante totiens Graecia tremuit; quo bellante,
«Alexius fugit; quo obsidente, Dyrachium patuit; cujus imperio tota usque
« Bardai Bulgaria paruit? Non loqueris ignaro : neque enim me tantus patriae meae
e «fefellit populator. Hostis hic, quondam meus, nunc demum, te misso, oblatas
«mihi injurias delinivit. Vivit in te adhuc, vivit ille formidatus populis, auda-
« ciae avuncularis vigor, cujus pristini nova mihi refers insignia. Stupebam primo
«hostem advenam, spreto consorte, solivagum occursare, tantum armis et equo
«confisum; socias sequi aut antecedere sperabam cohortes. Stuporis causa igno-
f « rantia mea erat, cum qua et ipsum a me repulisti. Jam simul mihi creatus es,
• et de ignoto cognitus, et de temerario strenuus, et de hoste veteri frater novus.
«Jam te deinceps non stupebo, si feceris stupenda; immo stupebo, si stupenda
« non feceris : ex illa ortum familia communem hominum viam terere non decet.
« Attamen cave, cave, fili, ecce hostis. »
CAPITULUM CXIV.
Irruentes ab urbe milites solus fundit Tancredus.
g Eccec porta milites efFundit, quœ tune, ut ad eum conscenderent, in vallem
1 Heremiiam. a.
" Cf. Tudeb. imitât, ex , p. 217. — b Cf. Tudeb. imitât, exi, p. 217. — e Cf. Tudeb. imitât. /. c.
Digitized by
Google
686 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A »<>99. Josaphat quinque demittebat : illi tanto fiducialius adventabant, quo abundantius a
superat comitem dux, quinarius unitalem. Ergo alii alios, quisque reliquos, ad di-
ripienda spolia praecurrere festinabant; at Wiscardides, vale dato, colloquium di-
mittit; adincursum os, animum, sonipedem, fraxinum convertit, etquem primum
reperit in montem advolasse, primi cogit spiritum sub Styga, corpus in vallem
corruere. Idem manebat secundum casus : sed damnatus ruinae equus equitem b
salvavit; illum, inquam, equitem infortunio fortunatum, cujus frons humum
dura reperit, cuspidi obviae pectus non est repertum. Praecidit itaque ruinam ruina
speratam insperata, quae tamen odium facit magis dejecturo quam dejiciendo, si
erit odiosa. Nam licet ambobus utilis hune a labore, iilum a nece liberaret, dam-
natur tamen utilitas, ubi damnosa utriusque impeditur voluntas. Tertius accele- c
rabat, et hune quoque feKcem dixerim, si ipse jacens jacentem se pariter lugeat
infelicem. At voti compos impotem se fecit, qui dum ad congressum ruinam
distulit, in congressu durius et miserabilius ruit. Illaesi restabant duo quorum
stamina rumpentes pœnituit Parcas. In egrediendo rumpi cœperant, at mox refugis
redintegratae sunt colus; quippe Tancredi plusquam leonino attonitos fremitu ad d
portam fuga céleris reducit : sic quondam catuli ovile repetunt, ubi claustra feram
summovent, quam in ipsos tutores famés egit acerbior. Victor a mœnibus repul-
sus super spoliis nil movetur oblatis, equorum diseurs u libero, phalerato ornatu
divite, armorum hue illuc sparsorum aureo fulgore : redit ad suos solaturus
reditu, quibus jam ingeminabat mora desolationem desolatis abscessu. Interea e
fréquentes copiée, subsidium libens, juventus fervida ad venta verant : quin et
tenera duriorque aetas, sexus quoque mollior, omnes aderant; adeo firmis infir-
mos in concurrendo aequabat aequa sive una concurrentum devotio.
CAPITULUM CXV.
Descriptio civitatis.
Tempusa est in explanando sanctae civitatis situ pauiulum delectare : ut quorum
pascere non valet oculos propter remotionem , saltem animos juvet transmissa ad f
manuset infusa1 per auremb. Hujus ergo sancti ambitus quadrangularis est forma,
capacitas ampla; Eoa frons latusque boréale directa, altéra vero et alterum si-
nuosa : nam medii interveniéntes anfractus, australi in Galilaea, occiduo, quod
frons altéra vocitatum est, ad turrim David, lateribus normam invident linearem :
sed ab eo quod in Eurum vergit vallis Josaphat Montera Oliveti submovet, ipsa g
situ humilis, contentorum tamen dignitate praecellens : contenti2 ibi namque
Jessemani; ibi torrens Cedron; ibi Dei aulae aula, cœli reginae sepulcrum; ibi pro-
tomartyris Stephani lapidatio; ibi cum sanguineo sudore dominica monstratur
oratio. Porro, ut rem ordine prosequar, ibi pyramides duae, superior régis Josa-
phat, rotunda; inferior vero beati, ut fertur, Jacobi, quadrata; infra Syloe, infra h
puteus Jacob; circumcirca ab utroque vallis latere eremitalis plurima crepido.
1 Fasa. b. c. — 2 Om. contenti b. c.
' Cf. Fulcher. Carnot. 1. I. c xxvi, p. 355, 357. — k Cf. Hor. De art poet. 180.
Digitized by
Google
AUCTORE RÀDULFO CADOMENSI. 687
a Item a meridie vallis montem Syon ab Acheldemach disterminat, juxta puteum a. io99.
praescriptum a valle Josaphat exiens, et usque sub turrim David gyrum ducens.
Huic fronti latus praebet continuum monticulus in urbis cornu a Zephyro des-
cendens, in dextro latere paulo erectior, in sinistro viciniœ humili fere coœqualis;
sed haec vicinia usque Josaphat quartum sociat latus , castris accommoda figendis.
CAPITULUM CXV1*
Dispositio excrcitus.
b Igitura comités Normannus et Flandrensis hac in parte obsident, ei quae adhuc
Sancti Stephani dicitur porte oppositi. Dexter ab hisTancredus imminet, si tamen
ad Phœbi ortum terrœ situm metiris, tune quidem inferior; si vero ad depressio-
nem tumoremque loci, paulo superior. Ipsi praescriptum illud cornu expugnandum
contingit, unde adhuc expugnata turris Tancredi appellatur. At ducis castra vallis
c opacat, cujus frons supradicta eminentem Tancredi pertingebat viciniam. Porro
mons Syon Raimundo comité meta tore gaudet, solo mûri humilis objice ad Hieru-
salem summotus; nunc suburbium, antiquitus pars urbis, iramo urbs, eam quae
nunc est Hierusalem suburbium habens. Tribus itaque portis terna deputata est
obsidio : e regione, duabus; tertiae, id est occidentali, ex obliquo : hanc subjecta
d valle ab occursibus faciente liberam, illas vicina planicie assultibus opportunas.
At vallis Josaphat vacavit libéra, tum loci situ, tum populi statu liberata : siquidem
pars illa urbis, timere nescia, valle reducta, aggere arduo, muro inexpugnabili
munitur.
CAPITULUM CXVIL
Boamundus abest, et alii duces.
Porro exercitus advena, partimbellis, partim morbis attritus, praesertim Gallo-
e rum comitum, Stephani Hugonisque, absenta tionibus, neenon Boamundi prin- 1
cipantis absentiab minoratus, nec muro humiliori suffi ciebat oppugnator, nedum
munitas natura turres in ortu occasuve cingere tentaret : sed duorum utcumque
laterum, utri usque autem quasi ad médium longitudine obarmata, tanto acrius
Christicola populus expergiscitur, quo ampliorem invaserat hostem numerus
f minor; quo augendam fore hostilem, suam minutum iri turbam certissime con-
stabat; quo aridiore siti mensis Junius torrebat castrenses : ad interiores satiem,
umbram, quietem, otia, somnos; ab exterioribus famé, sole, labore, bellis, vigi-
liis laceros cogens.
• Cf. Tudeb. XIV, i, p. 102 et seq. Fulcher. Carnot. 1. I, c. xxvn, p. 357 et seq. Raimund. de-Aguilers, c. xx,
p. 292 et seq. — b Cf. Tudeb. imitât, cxm, p. 218.
Digitized by
Google
688 GESTA TANCREDI IN EXPED1TI0NE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM CXVIII.
Aptantur machinae.
a 1099 Igitur avidi quietis labori insistant, quaerunt solliciti machinas, proximae pa- a
rasceves auroram mûris destinant scandendis. Sic enim praememoratus mihiaprae-
monuerat ille turricola monachus, Tancredo indice, nostratibus ea die assultum
indicens. Ceterum perlustrata circumquaque vicinia, nullum fuit nemusb, non
palatium, non turris, quae ad scalarum fabricam lignum mitterent. Memphysab
Hierusalem Damascum expultricem suam velerem nova victrix expulerat; ideo b
recens adhuc ille iEgyptiae expeditionis annus nihil siccum , nihil viride reliquerat
intentatum. Secrète tamen latebrae aliquantas celabant trabes, quae solertem
nequiverunt Tancredi fallere sollicitudinem. Abstracte igitur et allate unam
dumtaxat scalam implent, hoc in tempore omnem removisse inopiam aestimate;
aderat namque dies capiendis armis praefinita, citra quam ultraque hinc coarcta- c
verant, inde imminebant graves utrobique angustiae: citra, quoniam investigandae
scalarum materiae arctas concesserat inducias brève biduum; ultra, siquidem
post illum, nec in illo die praefixo muros invadere, hoc erat datum a monacho
oraculum annullare. Propter haec igitur scala et una non habuit sociam , et sine
socia gratati sunt unam c. Itaque muro applicatur qui turres continuât laevas Tan- d
credi, secundam tertiae : jamque astabat sublimis, et quasi sesquipedalia d haec
jactans : « Quoniam quidem socias quum exspectarim non habeo, deinceps ut ha-
« beam non exspectabo. »
CAPITULUM CXIX.
Murus conscenditur.
Igitur vicinia, invenlio, opus, propinquo, repertori, opifici ad reptandum in
muros ducatum Tancredo dabant : quem tamen si cujus alius invita sors vertis- e
set, animus acer hanc sibi tantam ultro arroget laudem. Itaque morarum nescius,
jam primis innitebatur gradibus, jam stricto ense dextra fulminabat Porro ma-
jestas generis, dignitas nominis, gratia meriti, spes merendi, hinc plebs recla-
mans, inde nobilitas reluctans, inceptis obviant : jamque haerentis laevae dextram
exarmant apprehensam. Subit revocati officio juvenis, et ipse, si fors juvet, gau- f
dere dignus; si invideat, flere dignior. Félix ille per omnes, ab imo ad supremum,
gradus; in summa operis infelix. Arripuerat enim jam laeva murorum apicem,
quum adversarius ensis in eam descendit : ut qui bimanus et fulminans modo
conscenderat, vix descendere orbus giadio et manu, hac fere, illo penitus, po-
tuisset. Refertur itaque in castra medicandus auriga currus Tancredici, g
Quem si non tenuit, magnis tamen excidit ausis*.
" Cf. supra c. cxm, p. 684. a Cf. Horat. De art. poet. 97.
b Cf. Tudeb. imitât, cxiv, p. a 18. c Ovid. Met. II , 3a8.
* Cf. Tudeb. imitai, cxv, p. ai8, 219.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 689
a Nevc tacito nomine audaciam militis meritus non reinuneret favor,
Nomen erat juveni Raiboldus8, Francia tellus ,
Agnomen Cremium, Carnotum nobilîs ortus;
Vires et probitas : hae magnse, major at illa.
Refertur saucius. Nemo autem relati utile duxit suppiere vices, quippe gladios
b verens descensores, mille in un uni unius ascensoris. Illum enim in angulum tota
convenerat pugna interior, quum totus reliquae civitatis ambitus ab exleriori vaca-
ret, sopilo similis. Videns fraudata sedulitas deffensoribus favere fortunam, oppug-
natoribus autem adversari, scalam refert non modo inutilem, verum et damno-
sam; si tamen ad singularitatem suam 1 recurratur, excusabilera.
A. 1099.
CAPITULUM CXX2.
Ligna obsidioni apta frustra quaesita quasi divinitus reperiuntur.
c Consulunt in médium proceres scrutari latebras, vias atque invia peragrare,
undecumque ligna corradere statuunt, ut nulli3 haec indagatio parcat principi.
Mox quod statuitur impletur : laborantibus frustra ceteris, Tancredus a desi-
derio suo non est fraudatus. Miraculi species est quod narrabo, neque tu, quisquis
rem bene considéras, actum cœlitus negabis.
d Tancrcdum gravis dissenteria torquebatb, quum tamen ipse sibi equitando non
parceret, vix equo insidens. Pestis illa crebro descendere, longe abscedere, late-
bras quaerere virum compellebat. Saepenumero hac molestatus angustia, quum
fatigatis ex itinere sodalibus ipse labori cedere ingloriusque reverti disponeret,
solita angente molestia, gravari cœpit, elongavit, descendit; descendens sociorum
e oculos evasisse putabat, quum respiciens comperit non esse evasum. Longius ergo
latebras quaerens, alios denuo passim aspicit vagantes, sic jam tertio, sic quarto
sedem mutans :
Demum in secessu longo sub rupe cavata ,
Arboribus clausa circum atque horrentibus umbris6,
f quietem invenit. Papae! quis ut Deus? Qui de petra aquas, qui de asina sermo-
nem, qui de nihilo omnia eruit, ipse de perculsi vulnere militis exercitum sanavit,
de infirmitate firmavit, de plaga vili pretiosius quovis métallo antidotum confecit :
nam dum ibidem virtus expulsivaoperaretur, versa ad oppositae rupis concavitatem
fronte, ligna. imd. intropatent, quibus nulla proposito operi desiderari poterant
g aptiora : illa ipsa, ut fertur, erant quorum ope rex ^Egyptius Hierusalem expug-
naverat. Quibus visis, ipse adhuc (tanta sunt gaudia) nec sibi credens nec oculis,
surgit et accedit, palpât, rem perspicil. Ergo
Heus! heus, o comités! hue hue accurrite, clamât :
Hue hue, ingeminat, Deus en plusquam petimus dat.
H Quaesiimus4 lignum rude, repperimus fabricatum 5.
1 Om. saam b. c. — 2 Caput illud textuin duplicem in codice exhibet, cujus variantes lectiones hic
annotavimus. — 5 Nulla. a. (f. 1 14). — 4 Quœsivimus. a. (f. i i4). — 5 Fabrefactum. a. (f. 1 13).
Cf. Tudeb. imitai, cxv, p. 218, 219.
Id. ex vi, p. 219.
c Cf. Virg. JEneid. I, i5g el 3io, 3n.
d Tudeb. imitai, cxvn, p. 219.
III.
87
Digitized by Google
690 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1099. Vocati assunt extemplo socii; unde gemuerant gaudcnt; ille gementem adhuc a
exercitum, misso nuntio, feslinat consolari. Promulgato per populum gaudio,
tollitur vox laetitiae et exsultationis in tabernaculis Francorum, proceditur sicut in 1
letaniis cantando obviam.
CAPITULUM CXXI.
Robertus Flandrigena opificum tutor constitulus.
Moxa tune eligitur operi Flandrigena Robertus opificum tutor, dum ligna ce-
tera fabri qusesita repperissent, reperta incidissent, incisa retulissent. Lucus erat b
in montibus, et montes ab Hierusalem remoti, ei quae modo Neapolis, olim Se-
basta, an te Sychar dicta est, propiores; adhuc ignota nostratibus via, nunc cele-
bris ac ferme peregrinantium unica. Illuc praedictus cornes, solitis comitantibus
quasi ducentis, missus, innumeris hostium millibus exponitur, ante et rétro,
dextrorsum et sinistrorsum circumfusis. Ipse non secus turmas ac tubas quam c
patriam et tibiam perhorrescens, luce inter perque fabricam jaculabatur feras,
nocte cum fabris in ferina epulabatur. Itaque labor ille et domino erat cum utili-
tate voluptas, et laborantibus famulis parta sine metu refectio. Utque satis caesi
féliciter nemoris, cornes redit, sapienter viam armis praemuniens; ipse audacter
cum retroneis sequens vulgus diligenter in medio tuetur : per arcus Dàmasci, per d
cannas Arabise, per pilayEthiopiae indemnis transmeat; sed audita comitem cornes
nusquam descivisse prosperitas, exitum, reditum semper prosecuta, hymnos et
pompam a complurimis impelrat; favorem, laudem ab omnibus meretur.
CAPITULUM CXXII.
De eodem.
Exst abat médium inter castra et vallem Josaphat pomerium , quo nullumaptius
aut aptum aeque assultibus hostium, nullum civibus formidolosius imminebat : e
quippe illius cornu munis paulo humilior erat, turris rara, campus, ut dixi,
exter extension Area haec tamen hoste vacabat, stupor indigenis : at providentia
ducum partem illam supremo bello reservabat, dum turris lignea strueretur, de
cujus culmine Francorum alae in mœnia volarent. Igitur allât» abies, cypressus,
et pinus veras dissimulant, fictas vero assimulant minas : materia scilicet rudis f
formam exspeclat ad Zephyrum, ut formata ad Eurum pugnet.
1 Om. in a. in prima lectione. (f. 1 14).
" Cf. Tudeb imitai, cxviu, p. 219.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
691
CAPITULUM CXXIII.
Dira obsidentium famés. Machinae aptatae et mœnibus admotae.
a Interea* vero tum cereris tum undae inopia; bella quoque, aliud minans, aliud a. 1099.
instans : illud furor iEgypti, hoc Palaestinus, Arabicus, Damascenus immaniter
.sestuabant; jam enim fruticati per circumitum , hastis et calybe, ipsa sua fruge,
quam germinaverant, horrebant colles; unde rarissima, immoetiam nulla jam cas-
trensi inediae ceres advena succurrebat. Quaesitis utcumque vesci; vescenda vero
b quaerere extra castra omnino non licebat : ut quae prior obsederat gens jam multo
verius, quam obsidens, dici posset obsessa. Unicus et universus errabat per exer-
citum planctus : «Frustra Romaniae bella, frustra Antiochiae famem, frustra reli-
« quos labores superatos esse : quandoquidem totum jam pelagus pervadatos ap-
te prehensi arena littoris naufragos fecerit. » Lugubre igitur, verumtamen pium et
c vel ipsis hostibus miserabile solatium cerneres, quum, vitam perosa, cohors mor-
tem ultro vocaret : fuerunt namque qui conjurato impetu tanquam ad uxorios
sic ad murales ruèrent amplexus, quasi una mens et ratio singulorum haec foret :
«Osculabor desideratam meam Hierusalem priusquam moriar. ■ Miseri, in quo-
rum oscula modo ferrum, modo saxa, interdum sudes praeustas, omnia necem
d subitam f osculati pluebant mûri. At nec sic quidem cœpta semel potuit terreri de-
votio, quin saepius saepiusque alii in morte aliorum eosdem répétèrent amplexus.
Jam exierat in Julium labor, a diutini certaminis exordio quinquies per septena-
rium revolutus. Consummatum est opus, tormenta fabrefacta, exstructae machinae,
parata omnia quae praesenti? instantia necessitatis postulabat : adhuc tamen postes,
e tabulae, crates, nexus 1 inconnexi, annecti et erigi, sed prius transferri indigebant.
Ad transferendum ergo nox eligitur; dies crastini jacentia erigit, sparsaque hue
illuc membra in suum redintegrat corpus. Translatas quoque machinas mox trans-
pôsitio sequitur castrorum, ut jam non minus obsessis quam obsessoribus palam
fieret quoniam mu rus ille bello fuerit destinatus. Ingravescit itaque civibus ma-
f lum; turbatur omnium mens consilii inops. Qua praevisus fuerat certaminis occur-
sus, fastigiosae moles timorem excluserant. Praeterea partem illam multo nemore
sollicitus munierat labor, balearibus scilicet tormentis ad hostiles assultus; frustra
haec autem, quippe amotohinc, et aliorsum admoto, ut dictum est, metu: quod
tamen in extremis rébus solatium restât, machina interior transplantatur, ubi op-
g posita reverberet exteriorem transportatam.
CAPITULUM CXXIV.
Aries impellit turres.
Paratib ergo utrinque ad pugnam, alii tremefaciunt muros, alii tuentur. Aries
1 Nesus. a.
" Cf. Tudeb. imitai, exix, p. 219, 220. — b Cf. ibid. cxx, p. 220.
87.
Digitized by
Google
692 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
suffossor a pede terebrans turfes quassat; marmora arietem, in collum superlapsa. a
Turris una, et ipsalignum, urbi congreditur; sed et volens invitae, nutans stabili :
altéra occurrit immobili, altéra stat ad occurrentem; at si liceat, cedat. In cujus
spectaculi stupore elefas merito similandus recurrat, quem narrant fabula? sub
aspectu mûris trepidare. Interea non cessât clamor, non fragor, non vulnus; saxa,
spicula, sagittae utrinque volant; scuta, galeae, crates, mûri ad ictus remugiunt : b
prae sonitu et jactu, oculi auresque non magis suum exercent opus quam alter-
num. Cœptam tamen moles lignea non tardât viam, sa! tans perstat, ut post obru-
tam callis barbicanam jam patebat liberior. At ubi eo usque appropiatura est ut
alternée cuspidis obvium jam tinniret ferrum, idem qui obstacula prius, quasi
praeco graecus mylanys clam ans dominée sequentis, removerat aries, consecute c
modo turriculae unicus obstabàt. Procedere murorum non permittebat objectio;
recurrere machina prohibebat subsecuta ; dextram laevamque diverticulo gradien-
tis natura negabat : cuja refert dumtaxat, modo egredi, regredi modo, digredi
nunquam. Dédit ergo pœnas Normannico torre ambustus latera, quod a cornu
strenuo ungulae degeneravit segnitîes; id ipsum prius interior flamma tentaverat, d
sed affluens incendio occurrit unda exterior, ille mansit illaesus. En iterum sumpto
fulmine Christicolis Mahummicolae pluunt, ut stillata nocentem ampbora potet,
qui prius utilis et pice et sulphure et face fuerat ustulatus. Expertus est itaque
idem bis inflammatus, bis aquatus, bis Mahummet victum, bis victorem Chris-
tum : et hic quoque elementa actorem cognoverunt suum, ad ejus nutum altéra- e
trum victoriae permutantia vices. Patefacto aditu, machina procedit, semel atque
iterum saltando felix, flebilis tertio : sylva recens sub onere fatiscit, obsequio im-
matura.
CAPITULUM CXXV.
Machinarum effectus artibus eludunt obsessi.
Quae4 vulgo soliva, quasi quia per solum vadat, nuncupatur trabs fissa latus al-
terum énervât, quippe laevo parieti pro fundamento subjecta. Laesa ergo pedem f
alterum machina stat immobilis, procedere invalida, retrocedere indignata, astare
contenta. Ecce iterum dolor, et vêtus ex usu , et novus ex casu : renovata est déso-
la tio, cicatrix vêtus. Bene inquiunt : *Spe$ quoque tenta fuith; siquidem inviti cre-
«didimus, a quo post creditum laedendi fueramus : en exitus quem praesagae ab
«exordio mentes augurabant. » Inter hos tamen gemitus, falcata acie armatur g
pertica, ad secandos funes chalybs1 efficax : quorum nexibus implicitae de mûris
minabantur trabes. Horum igitur excisionem iliarum mox comitata est solutio, so-
lutionemque ruina; dextimae sinistimaeque turris solatium cessabat, quarum remo-
tiusculam Tancredus, propiusculam cornes Normannus fundae balearis turbine dis-
solvebanl. Suapte causa sollicitae acclamantem non audiebant viciniam. Praesertim h
Normannica, tam nocentior quo propior ideoque odiosior, facile jam succubuisset
impulsibus : sed objectae tormento paleae ruinam differebant. Latebant enim post
1 Calybs, a. hic et infra.
' Cf. Tudeb. imitât, cxxi, p. aai. — b Ovid. Her. h, 9.
Digitized by
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 693
a saccos mœnia, ut jam non tremerent ad marmor volans. Erant itaquelabor mul- a. 1099.
tus, fructus minimus, planctus plurimûs, risus nullus : sed quos ad risum lacry-
mabilem non moveat sacerdos bellicus , quurp , fatiscente militia, ille delicatus ordo,
in albis et stolis scalam vehentes, flentes vehendo gemerent, flendo psallerent? et
haec quidem gestatio et opus erat, et sermo : sed sermo magis. Tuncque prae la-
b bore.militaris torpebat virtus, visu insolito experrecta. Redit ad muros, pium illud
kyny eleison comitans; illud, inquam, et ab imo pectore egressum, et ad su m mi
aures judicis efficaciter progressum. Exaudîvit enim Dominus clamorem contritô-
rum , neque ultra sustinuit perfidorum blasphemias. Qui divisit mare Rubrum in di-
visiones, et eduxit Israël per médium ejus \ modo solatus est desolatos suos ; atque
c ubi jam spes exciderat vite, aditum reseravit victoriae : nam multa expertis, at frus-
tra cetera, fulmina quoque, qua licet, placuit imitari, ut vel sic chlamydatam1;
possent arcem exuere. Sitire cruorem arundo solita jam flammas vomit; non jam,
inquam, exstingui aut exstinguere sitiens, sed accendere furens; emittente cornu
spicula, tellurem putes versa vice in cœlum fulminare : ideo ferrum candens aera
d ab imo in sublime dissecat, dum, pennae subsequentis remigio adjuta, flammi-
voma cuspis paleas simul perfodit et accendit: cujus incendii vires ejusdem artis
tutela non ferens, cedunt flammis, qui nec jaculis ante cesserant, nec balistis. Va-
cuos igitur civibus. muros scalae 2 bostibus mox replent applicatae : sed et pontis
instar trajecta palma, cives hostibus continuât, iignum saxis, murum machinée :
e bac quoque ope in urbem répit juventus avida, manibus, pedibus a procellis in
port u m tranans.
CAPITULUM CXXVI.
Bernardus Sancti Valerici , Letholdus et Elngelbertus muros subeunt.
Primus in bis stricto juvenis praefulgurat ense ,
Gloria militiae, generis quoque gloria clari,
Bernardus b, te, Sancte, vocans, Valerice, patronum,
F A quo et cognomen simul agnomenque trahebat ;
Vos tamen in mûris reperitque 'doletque repertos,
Nobile par fratrum, Lettholdee, seeuteque fratrem
Engelberte , ortu scansuque secunde priorem ;
Quos scala in muros, in scalam Flandria misit.
G Mœnia partiti discurrunt, ille per Eurum,
' Fratres per Zepbyrum : laniant laniataque trudunt
Gorpora; quaque ruunt, fragor hos sequitur, fragor illum.
Prima tamen cervix humeros quae caesa reliquit,
Caediferam sensit dextram; quae tertia repsit,
H Stabat adhuc truncus , quum jam galeatus ad ima
Deciderat vertex : at mox hune ille secutus;
Et caesus calcem est expertus, et integer ensem.
1 Clamidatam, a. b. c. — 2 Schalœ, a. *
' Psalm. cxxxv, i3, \l\> " «Letoht. • (Tudebov. XV, m, pag. 108.) «Ludol-
b h Bernardus filius erat Gualterii , advocati abbatiae «fus et Gislebertus , uterini fratres.» (Willelm. Tyrens.
S. Valerici ad more (S.-Valeri'$ur-Somme). (Cf. Ord.Vit. lib. VIII, cap. xvm, pag. 35 1 ; conf. quoque Tudeb.
1. VI et XI, t. III, p. 4a» 507; Tud. imit. cxxu, p. 221.) imitât. /. c.)
Digitized by
Google
694 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM CXXVII.
Urbs capitur.
1099» Sed jam crudescit bellum, jam crebrior arces
Irrumpit populus; veterem jam mœnia civem
Indignata, novo superante, stupent gravitatem
Plante victricis ; quod dura , quod improba cursus
Praegravis inculcet, rapida involet, horrida pulset.
Ergo fugam trepidi satis aspernata coloni*
Excutiunt tremulas transverso vertice plantas :
Victori assultant. Admissus victor inerte
Plèbe levât pressos assultus, praemia, muros.
Ascensus avidae graduum penuria gentis
Vota morabatur : vicinum limen aditur,
Frangitur ; atque humeris pulsato cardine solis,
Mox Josaphateae patuerunt robora portae.
Ergo ubi claustra patent, cuncta aspirant, nihil obstat ,
Hue, illuc; dextra, laeva; sursum atque deorsum;
Per satabf per dumos, per tecta, per arva, per hortos
Dissiliunt, interficiunt, rapiunt, populantur :
Hic pecus , ille domum ; pars aurum , pars orichalcum ,
Falsa decepti specie, fulvoque nitore;
Plurimus argentum, quidam gemmas , alii ostrum;
Servos nonnulli : cursim omnia et omnia raptim.
Ut tamen in vulgo fert fabula , qua sua cuique
Est prurigo gravis, prior illuc involat unguis.
Sic modo postbabitis ornatibus ambitiosis,
Quo sua quemque rapit penuria , sistitur illic :
Esuriens, furno, non esurit arma, reperto,
Nec sitiens, unda, sitit aera pecusve, reperta.
Tecta subit laesus, mit ad velamina nudus ;
Ad calices bibulus, ad opes festinat avarus.
Sternere nobilitas , vulgu4 spoliare laborat :
Miles caede rubet, dux exhortatur et urget.
Hinc ambo validi, comités ambo, ambo Roberti,
Hic Normannorum cornes, ille Flandrigenarum ;
Duxque Godefridus bello celeberrima virtus :
Illinc magnanimus Sancti cornes vEgidianusc
E regione ruens vicinas scanderat arces,
Et quam Daviticam vocat incola, cinxerat armis,
Non sine multorum nece praecipiti refugarum,
Quos fuga de mûris ad asylum traxerat arcis.
* De urbis expugnatione cf. Tudebov. XV, ni etseq. b Cf. Tudeb. imitât, cxxm, p. aaa.
p. 108; Raimund. de Aguilers, c. xx, p. 3oo, 3oi; Fui- e Cf. Tudeb. XV, iv, p. 1 09 ; Tudeb. imitât, cxxm,
cher. Carnot. 1. I, c. xxvu, 358, 35g; Willelm. Tyr. p. a 2 a , Raimund. de Aguilers, c. xx, p. 3oo, d; Fulch.
1. vra.c. xviii, p. 35 1, 35a. Carnot. 1. 1, c. xxvu, p. 35q, c.
Digitized by
Goo
AUCTORE RADULFO CADOMENSI.
CAPITULUM CXXVHI.
Tancredus.
At Tancredus* homo, qui non homo, sed leo, sed nec a. 1099.
Os oculosve leo, quin immo cor ipse ieonis,
Ad majora fiirit : neuter quod somniet Ajax,
Non Hector, non Hectoreus superator Achilles
Audeat, hoc facile et pronum, Wiscardida, ducis.
Curia templorum , nunc unius , anle duorum ,
Nunc tantum Domini , prius et Domini et Salomonis :
Hoc quidem adhuc gyrat latus, illud et Auster habebat.
Haec spatiosa, capax, circumdata mœnibus altis,
Cardine tam gemino ferra ta fugam atque timorem ,
Horrorem et bellum , totam immo receperat urbem :
Hoc adamas, ferrum, durum : hoc sed durior ille
Tancredus puisât, confringit, conterit, intrat :
Cujus ad introitum fugit irrevocabile vulgus,
Et Salomoniacœ quindeniforum latus aulae
Irrumpunt : piger ense cadit, celer efïugit ensem,
Gompos effugii portam obserat, objice fulcit:
Aut vitae stabilis spes , aut mora quantula mortis.
Ad Domini templum victor se vertit, et ecce
Limina signifero patefiunt, culmina signo.
CAPITULUM CXXIX.
Tancredus Templum spoliât.
K Stabat in excelso simulacrum fusile tbrono,
Scilicet argentum grave , cui vix sena ferendo
Dextera sufficiat fortis, vix dena levando.
Hoc ubi Tancredus prospectât1* : «Proh pudor! inquit.
«Quid sibi vult praesens, quse stat sublimis, imago?
F «Quid sibi vult hœc effigies? quid gemma? quid aurum?
« Quid sibi vult ostrum ? » Nam gemmis totus et ostro
Mahummet redimitus erat, radiabat et auro.
» Forsitan hoc Martis vel Apollinis est simulacrum :
«Numquid enim Christus? non hic insignia Christi ,
G «Non crux, non sertum, non clavi, non latus haustum.
« Ergo neque hic Christus : quin pristinus Antichristus ,
« Mahummet pravus , Mahummet perniciosus.
«O si hujus socius nunc afforet, ille futurus !
« Jam meus hic ambos pes supprimât Antichristos.
n «Proh pudor! arce Dei potitur conviva baratri;
u Vernaquc Plutonis Deus est operi Salomonis !
* Cf. Tudeb. L c. Imitât, cxxiv, p. 22a; Reinaud, b Cf. Tudeb. XV, îv, p. 110; Imitât, cxxiv, p. 222;
Extr. des hist. arab. p. 1 1, 12. Fuîcher. Carnot. 1. 1, c. xxviii, p. 35g, 36o.
Digitized by
Google
696 GESTA TANCRED1 IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1099. «Corruat ergo citas, jam dudum corruat iste !
«Statne superbus adhuc quasi nos quoque sorpserit ipse?»
Vix jussum fuerat, videasjam stare peractum,
Milite nil jusso complente libentius isto.
Abripitur, trahitur, dirumpitur, obtruncatur.
Materia carum , sed forma vile metallum :
Ergo diffictus de vili fit preciosus.
CAPITULUM CXXX.
Spolia Tancredus distribuit militiae.
Jnterior' paries per circuitum radiabat,
Argenti lamma l, quae lata fere cubitalis
Ad spatium longum, densa ad quasi pollicis amplum,
Ducebat longos sinuosa per atria gyros :
Pondus erat lammae quasi septem millia niarcœ.
Hoc quasi segne jacens et inutile traxit in usum
Vir sapiens: hinc et famulos armavit inermes,
Hinc et vestivit nudos et pavit egentes,
Hinc quoque militiae numerum, quae sola voluptas,
Auxit, et externis sua fulxit2 signa maniplis.
Sub gemmis paries, sub gemmis milita columna
Multa sub argento latitabat3, multa sub auro.
Insignis fabricae decus, ars celebranda per orbem
Materies oculis solamen deliciosis,
Tanquam conspectum fugiens, lucemque perosa,
Talibus involucris obducta , sub aère latebat.
Reddidit ergo diem, longo jam carcere clausis,
Et tenebras passis Tancredi gratia signis
Inque vacans aurum esuriem 4 laxavit cgentum ,
Marmora dcnudans, et Christi membra reformons.
CAPITULUM CXXXI.
Hostes fundit Tancredus.
Porro dispositis quae disponenda fuerunt,
Post mirata sacri gemmas, aes, marmora tempii,
A prece devota Tancredus suscitât arma :
Invenit obstantes; sed eo pénétrante catervas,
Aut mit, aut refugit, médium non invenit hostis.
Jam vacat exterior, nec sentit praelia campus :
Curritur, et caedem pénétra tur ad interiorem ;
Utque patent aditus, tune quid, Tancrede, quid ensis,
1 Lama. a. — 2 Fulsit. b. c. — 3 LatabaU a. — 4 Esuriens. a. b. c.
' Cf. Tudeb. imitât, cxxiv, p. a 22, 220.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 697
Quid probitas posset, docuerunt stagna cruoris. A. 1099.
Gui narrare vacet per singula sive peremptœ,
Sive peremptricis luctus ac gaudia turbae,
Tantaque de tantis orientia commoda damnis ?
Mille modis et mille viis et mille ruinis
Mars frémit : ira furit, gladius vorat, occubat hostis.
Eia, sancte furor, sacer ensis, sancta vorago,
Spargite, spargimini, gens prava, viri scelerati ,
Sanguinis insontis fusor, sons fundere sanguis :
Qui Christum totiens in membris dilacerasti,
Excipe membra vices tibi quas reddunt modct Ghristi.
CAPITULUM CXXXII.
Urbis populatio. Hostes victi animos colligunt.
Interea belli fremitu résonante per urbem ,
Conveniunt illuc spe caedis hic, ille lucelli :•
Mox alios aliae rapiunt , sua quemque voluptas.
Ergo chalybs, ferrum, cedrus, aes, cupressus, electrum,
D Robur port arum, décor et Salomoniacarum ,
Fracta ruunt, latebras produnt, bello patefiunt :
Quid latitasse tibi , Christi scélérate negator,
Quid prodest divi portas clausisse palatii ?
Mille licet claudas aditus, lateasque sub ipsis,
E Mille tamen clausis, aditus per mille traheris,
Ecce fugam probitas, audacia nacta timorem!
Quo pecus ore lupi fracto populantur ovili,
Strage pari gentem patefactam Gallicus ensis :
Exilis numerus secat innumerabile vulgus.
F His jugulare senes, illis avellere parvos,
Multis cura fuit gemmatas exuere aures.
Caede tamen visa , caesoribus advolat ultor,
Mox quoque caedendus : numéro sine et ordine miles,
Instar ab occulto conciti examinis antro,
G Quod vel aqua pastor, vel fumo exire coegit ,
Exsilit irrumpitque aditus ; quod cuique repertum ,
Aut frons, aut aures, aut nares, cœdit hiulcum.
Sic ubi cognatae latebras solvere ruinae ,
Spicula mille volant, et mille volant quasi vernae
H Grandinis : ira sudes, numerus non colligit enses.
CAPITULUM CXXXIII.
Anceps pugna, fugantur fidèles. Ebrardus Pusiatensis fugatos revocat.
Gallica strenuitas, ingens et parva, pusillus
Grex, sed grex validus, numéro nequit obvia tanto
Pecjora ferre diu : cedtint, cedentibus instant
m. 88
Digitized by
698 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
A. 1099. Qui modo cedebant : et quantum frangere, quantum
Fracta subire prius victorem limina juvit,
Tantum précipites juvat accelerare recursus,
Perque suo patulas pulsu revolare fenestras. .
Rursus et hos ilii, rursusque hi non minus illos
Hinc illuc agitant, mox illinc hue agitandi :
Sic aliis alii modo cedebant, modo versi
Instabant, vicibus variis fugiendo, fugando
Christicolae Mabummicolas, Mabum micoiaru m
Ghristicolas turmae; beilique erat exitus an ceps.
Et velut alludens Mars hinc, Mars inde favebat,
Multiplicique fuga jam luserat agmen utrumque :
Quum tandem accurrens vis bellica, Pusiatensis
Ebrardus*, sic fama refert, unus clypeatus
Partibus in sociis ultro casu exclypeatis,
Unus ad innumeras clypeus stetit obvius bastas,
Et tonitru magno : a Proh Francia ! proh fuga turpis !
«Proh pudor! exclamât, bellatum venimus, anne
«Saltatum? Certe pueri sic fingere pugnas
«Sunt soliti, solitae plausus celebrare puellae.
« Ecce minae to tiens inter convivia jactae !
« Vosne viri Franci ? sed nec quos dicere Francas
« Esse nurus dîgner, trépidas qui frangere caulas
« Inclusumque pecus jugulare diu trepidastis !
«Exuite ergo metum, patriasque reéumite vires.
aEn ego prima feram, me cetera signa sequantur. »
Sic stimulât frendens ; sed agens majoribus urit
Spectantes stimulis : nam protinus objice 1 parmse
Pectora protectus dextramque exertus et ensem ,
Unus mille viros invadit martius héros.
Voce satis, sed mota magis duce strage juventus,
Ceu cunctis idem fremitus, par ira, cor unum,
Mens eadem fuerit, sic cursu praepete cuncti
Hortantique favent, praecurrentemque sequuntur.
CAPITULUM CXXXIV.
Horrenda infidelium strages.
Infinita licet debellent millia pauci ,
Non tamen aut nocet hos minor, aut juvat amplior illos ,
Quum damno est numerus : siqui4em quo major acervus,
Quo magis est densum, tànto plus débile vulgus.
Stipatim fodiunt alios alii perimuntque ,
Et variis vicibus modo saucia corpora sani ,
Et modo, dum casu casum est sine vulnere, stratos
Vulnere prostrati, vivos necuere necati.
Quo major plebis cumulus, major quoque cladis;
Quippe cadens stantem suffocat stansque cadentem.
Sic quoque sopitum gladius non praeterit ullum :
1 Obice. a.
• Cf. Tudeb. imitât, cxxv, p. a a 3.
Digitized by
Google
ÀUCTORE RADULFO CADOMENSI. 699
Costas rimatus, per colla, per ilia ductus, A. 1099.
Terga per et ventres, larga sanie oblinit aedes.
Gloria cunctarum quas mundus habet fabricarum ,
Fit lacus, hœrendi1 vel ut actor obhorreat undae2.
Quantus quantus erat templi stupor ille capacis!
Limina, maceriœ, sedes, tabulata, columnae,
Omnia s an gui s erant, nihil exstabat nisi sanguis :
Namque pavimentum penitus sub strage latebat,
Ut nisi submersus non tangat marmora poples :
Quippe cruor tantus, tanta inficit unda pénates \
Quanta nec /Emathiam sub Caesare , nec sub Acbivo
Marte Phrygesb, nec sub Mario Syllave Latinos.
CAPITULUM CXXXV.
Tancredus invidentiam incurrit Arnulfi. Arnulfi adversus Tancredum ad proceres oratio.
Sed ne haec tam festa dies nomine careat : ipsa est qua illustrât Julius annum ,
idus Julium : ipsa est in série feriarum sexta% ab obsidionis exordio in quadra-
genis penultima. 0 beatas idus ac prae ceteris gloriosas! In bis siquidem divisi
d sunt, qui in orbem terrarum fidei rudimenta spargere jussi sunt. Ab bis cœpit
exordium seminis : ecce in iisdem seges rediviva horreum cumulât. In bis Pater ille
familias operarios mane in vineam misitd : ecce in his vesperi vinea penum replet.
0 igitur merito iduuui idus sua gloria meruit indici. 0 Tancrede, hic quoque
post victoriam de victoriae fructu certamen, et post certamen certaminis fructum
e pacem invenisti. Ortae est enim inter principes adversus Tancredum invidia, quod
uni super omnes cumulatius abundaverit Deus, quibus armata jaculis Arnulfi,
quasi alterius Ulyxis, facundia virum provocat, intus vocat, proceres convocat
Consedere duces, surgi tque secundus Ulyxesf :
Tum defixo paululum in terram vultu, deinceps sic orditur : « Multa me hortan-
f • tur, o Patres, obsequium meum voluntati vestrae subjicere : inter quae haec ipsa
« etiam nuper mihi oblata injuria. Haec enim me docet quantum distet ab homine
« homo, beneficus a raptore, ab invasore assertor. Vos me de humili promovistis,
«vos de ignoto celebrem reddidistis, vos quasi unum ex vobis, et comparticipem
«tributorum creastis : et haec quidem gratia, et a prisca proavorum liberalitas
g «descendens nova. Vos regius sanguis, o duces! bene a quo fonte decurristis in
« me patuit, cui largi, cui divites fuistis, quum vobis parci, vobis pauperes essetis.
« At Tancredus me persequitur, saeve tyrannidem exercet, in me saevit : quod com-
« munis assensus vester mihi sanxerat, ipse derogat; ipse mihi vices pontificis
«pufert, vos dedistis; ipse me spoliât, vos investistis. Tuemini igitur, 0 fortissimi
h «proceres, jus vestrum; ulciscimini injuriam vestram, punite injurium. Nemo
«putet meam esse hanc contumeliam : vestra est omnium nostra; mihi quidem
1 Horrendi. b. c. — 2 Unde. b. c.
a De hac Saracenorum strage cf. Tud. XV, iv, p. 109, menais Julii A. D. 1099 capta est. (Cf. Tudeb. XV, v,
1 5g; Imitât, cxxvi, p. a a3 ; Raimund.de Aguilers, c. xx, p. 111.)
p. 3oo, d; Fulcber. Carnot. 1. I, c. xxvii, p. 35g, etc. d Cf. Matth. xx, i.
* In codice legitur Firges. 9 Cf. Tudeb. imitât, cxxvu, p.
• Urbs Hierusaiem a Chris tianis , die Veneris , xv° die f Cf. Ovid. Met. xui , 1 , itemque 1 a 3 et seq.
88.
Digitized by Google
700 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1099. « res imminuta est, vobis aucta injuria; ad me reduodat damnum, ad vos dede- a
u eus : nam qui dispensationem conculcat, nempe omnino dispensatorem damnât.
« Scriptum est enim : Qui temnit legem, spernit regem. Cur autem vos non sper-
« neret, qui Deum spernit? Cur vobis pareret, qui aris non parcit? Cur vos patjtur
• palliatos qui Templum Domini excrustavit? Templum, inquam, Domini non
• abheri et nudiustertius constructum, nec quolibet dispensante circumactum, b
• non ubivis, non quando, non quomodo, non a quovis fundatum : haec est enim
• domus Domini firmiter œdificata; ipse Dominus fundavit eama. Hic ille est locus
• in quo patriarcha Jacob vere Dominum esse asseruit, quem portam cœli voca-
• vit, ubi scalam cœlos tangentem et angelos ascendentes et descendentes vidit b.
« Hune Christus Dominus et praesentatione suiillustravit infansc; et reverentiae zelo, c
« mercimoniis ejectis, sic exlulit adolescens : « Scriptum est : Domus mea domus
« orationis vocabitur*. » Longum est autem enumerare quibus Paginae veteris aut
a novae iaudibus hujus sanctae domus cumulatur majestas. Quod si satis, o Marchi-
• sida, attendisses, huic saltem pepercisses, quasi in terris cœlo; huic, inquam,
« unico in terris, si quid terra cœlis simile habet, cœlorum simillimo. At indul- d
« gendum est Wiscardidae : secutus est enim patrum suorum vestigia. Quis inter
a amplexus, inter oscula compatrem suum a mœnibus rota dejecit? Nempe Wiscar-
«dusl Quis vivus pro mortuo, incolumis pro tumulando, in montem Cassinum0
apeiiatus est? Utique Wiscardus. Quis nepotem suum, ad concordiam elicitum,
«prius calida, mox gelida perfudit? Idem Wiscardus : qui tamen fertur ecclesia- e
• ru m fundator, non subversor; nec dénudasse, at multas ornasse. Papael o Wis-
«cardida, nesciebas me domus Dei ministrum! An prudens, sciens, contempto
«me, conculcato jure, prolato scelere, sanctuarium prophanasti? Si ignoranter
« peccatum est, cur post notitiam non est ad veniara recursum? Quod si peccavit
• industria, cur jam cessât rapina? Adhuc restant ecclesiae, adhuc in altaribus f
• gemmae: quin, irrue, rape, ejice ministros, succède ejectis; sileat Arnulfus, sua-
« deat Tancredus. At vos, o proceres, si quid bene merui, vobiscum laboravi, nun-
«quam deserui : ab ipso bellorum primordio Nicaea vigilantiam meam sensit,
«ubi, me increpante pigritiam, strenuitas fervebat; hortante juvenes, senectus
« juvenabatur; sopitas excitante fundas, mœnia tremebant. Mox in valle Dorecilr, g
« circumsepti ab hostibus, mortem an te oculos videntes, de vita diffidebamus : ubi
« tamen neque mentem confudit timor, neque fraus consilio aflFuit, neque aufuit
«labori eflFectus; mittendum esse ad socios, ignaris nuntiandum, diffusos aggre-
• gandum memini: ego consului, ego implevi. Non fraudulenter alienos humeros
«onere gravavi, quod mei recusarent. Uno comitatns Achate*, et ipso sicut imbelli h
« sic inermi, peir millia hostium aufugi, infinitis sequentibus evasi, eventum nun-
« tiavi, victoriam adduxi, vici. Antiochiae quis fuerim, testis est hostis. Diutinum
« agonem illum haec non explicet dies. Ut de Marra quoque propter taedium 1 sileam,
« redeat in memoriam saltem Arckas. Et prioris quidem illius fugae modum habui
« disparem, at metum eumdem : in qua linter exilis prope mœnia, praeter navalia, j
«intra littora Maracheae, Tortuosae, Valoniae, Gybelli, tandem Laodiciam me per-
« vexit; ubi vix expositus per mille pericula Antiochiam adii, moras ducum incre-
1 Prope redempta, b. c.
■ Cf. Psalm. CXXXI, l3.
b Gènes, xxviii, 12, 16, 17.
• Luc. u, 22-27.
* Matth. xxi , i3; Marc, xi, i5; Luc. xix, ^5;
Joan. 11, i4; cf. Isai. lvi, 7.
e Œ Willelm. Apul. 1. JI, ap. Murât, t. V, p. a6i ;
Dumoulin, Conquêtes des Normands, 1. I, p. &i.
f In valle Dorotiilae. (Epislol. Boamundi; cf. supra,
p. 35o, f.) Hic agitur de urbe Dorylœo.
8 Virgil. JEneid. I, 3 12.
Digitized by
Google
ÀUCTORE RADULFO CADOMENSL 701
a « pui. 0 adducti proceres, vos testes babeo : vos adduxi. Ex illo usque in praesens, a. io99.
«neque vidit otium meum Phœbus, neque somnolentiam Phœbe, neque faciem
«mensa, neque anirous quietem, dum rei publics inservio, invigilo, insenesco,
«immorior. Multo autom plura praemissis subditurus eram, o patres, sed prae
« compendio dimissa cetera diem adversario relinquunt. »
CAPITULUM CXXXVI.
Respondet Tancredus.
b Ab* his surgit, ambiguus primo utrum sequeretur ducem : fervorem animi, an
judiciis favorem? Ergo sic incipit1 : tScitis, proceres, studium meum : militia
« fuit; non persuasio nec linguositas me promovit, sed ensis et lancea. Proinde
« indulgendum mihi fore postulo, si tractus ad lites, artis ignotae excessero ratio-
t nés; si tyro rudis aut citra metam pressera aut ultra laxavero habenas. Id, opinor,
c t considéra vit adversarius : hinc me provocandi sumpsit audaciam, qui sicut scor-
« pins in cauda, ita omnem suam habet militiam in lingua. Vae! inquam, vae! lin-
« gua a cauda est scorpiib. Audistis ipsi, non est externo opus teste, qua vi persua-
« dente genusmeum corroserit.Wiscardo, secundaeab Alexandro audaciae, detraxit:
« tanto principi homo de cujus sobole quispiam principem non vidit. Wiscardi
d «acta nota sunt orbi, non est qui possit detrahere, nisi qui semper studuit can-
if didum in nigra, nigrum in candida colorare. Quid quod inopibus opitulari, ut
« postponerent necessitati delicias; auro vitam redimere, gemmis conculcare
« hostes, de argento milites creare, iste, pervertendo et depravando , voçat ecclesias
« excrustare? Nonne hic est, qui sermocinari per parrochias solet, clamans : Dicite,
B •pontifices, in sancto quid facial aurum? Nempe ego ob rei publics tutelam, ad
« infidelitatem debellandum, urgente periculo, instante bello, necessitate coactus,
«œs vacans et quasi dormiens excita vi, ut cui servierat fulgens, eidem melius
• serviret bellans. Non inde cudi murenulas, neptibus meis gratiosus. Res tantum
• transtuli, non consumpsL Promovi ut fructum multiplicent, quasi non sensissent
f • motum, non surgerent in augmentum. Seminavi ut metam : post messem credi-
« tori meo decuplum persolvam. Verum 0 nec erit Arnulfus, nec qui tôt redimiat2
« neptes templi claviger, quum thesauros ejus gazis 3 cumulabo : intérim etiam
«ungues hujus4 tentabo arcere, neque, dum Hierosolymis militabit Tancredus,
« templum Domini spoliabit Arnulfus. Ànimadvertite, o proceres, quaenam est, si
g « non haec injuria? Nobis adhuc forinsecus, extorribus, hune ipsum judicem elegi,
«super hac quaestione consului : « Suumne singulorum quod quisque occuparet,
«sive domus sive curia foret ?■ Ab interrogato sic accepi. «Decretum est, inquit,
« atque universaliter sancitum, id suo juri cuique, quodeumque sit, relinquendum
«fore, cujus post ingressum urbis primus fieret occupator. » Haec forsitan ipse
h « praeteriisse putat : ego praesentia habeo; non exciderunt, stant fixa5. Pudeat judi-
1 Deest Tancredus (m.) in codice. — 2 Redimat. b. c. — 3 Gadis. a. P* 122. — 4 Ejus. a. On}, Hujus b. c.
— 5 Fixa sane. a. f° 122.
* Cf. Tudeb. imitât, cxxvm , p. 22à , 225. tinetur, quod ipsam folii 122 scripturam emendatio-
b Scorpionis caudœ inest aculeus quo venenum infun- rem exhibet; et hanc quidem ideo prœtulimus, prio-
dit. (Cf. Plin. Hist. nat. 1. XJ, c. lxii, 1.) ris varianlibus lectionibus aut receptis aut infra no-
e Hic in codice nostro intercalare folium (ia4) con- tatis.
Digitized by
Google
702 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
a. 1099. «cem in dies mutare sententias, nedum quod heri sanxerit1 hodie neget2, et a
a angui lubrico conformetur et Protheo. Nam
«Quo teneam nodo3 mutante m Prothea vultus'?
«Quod si fortasse primos aditus sibi usurpât/ in hac quoque parte victus suc-
«cumbit. Testatur ei forsitan miles unus; sed exercitus mihi, qui audierit, sed
« mille qui viderunt. Ego primus irrui , primus portas fregi ; quo sequi non b
«auderet, ego praecessi; quos nec a tergo spectare, ego a fronte debellavL At
«fugas suas nqbis jactat : periculis consuluisse, suggessisse de nuntio\ demum
« nuntiasse. Quis adeo stolidus, o proceres, ut ex his ejus formidinem non per-
«pendat? Nempe a periculo uspiam mitti, hoc est abesse periculo et liberari.
«Quid quod et persuasit, et se iggessit5, et ultro abscessit? Nirairum ex his colli- c
« gitur quod aufugit : neque enim haec abscessio, sed vero nomine fuga dicenda
«est. Juste hoc vocabulum jactantiae ejus intercidit, cujus tota intentio, ardor
«unicus, sola sitis fuga fuerit. Sed excusatus abit propter suos, quos enumerat,
« quibus occurrit, metus : attendat quid ista sonant :
«Mille modos inter lethi, mors illa timori D
«Qua timidi cœpere morib.
« Pudet me, ô patres, hujus certaminis; ad quod tamen, ne sibi imputet, non me
« coegit adversarius : reverentiae vestrae ascribat; ea me impulit. Jam ergo fatis-
« centi equo lora supprimam : quid de peracto cursu debeatur, vos discernite. »
CAPITULUM CXXXVII.
Sententia procerum.
Quumque haec verborum in auribus principum consonuisset dissonantia, ipsi e
jam adaequitatem respondentis aequanimes redditi, sopita invidia, justitiam scru-
tantur. Médium quoddam inveniunt, quo nec frustra declamaverit Arnulfus,
nec paratis proprio sanguine opibus frustretur Tancredus. Judicant ubera non
debere relinqui arida, quae tantum lactis effuderint, quum praesertim Tancredi
liberalitas aliis non desit ecclesiis : hanc praecipue quae indignum 6 ditavit, débet F
et ipse versa vice fovere indignam 7- Quid plura? Septingentis templum redonat
marchis consilio principum Marchisides, non invitus : hoc medio conjunguntur
qui abjuncti fuerant viri : ambo conspicui, ambo ab humili potentes, ambo
omnium invidia, quum neuter nisi forte alterutrum invideret. De quibus simile
illi, quod de Heçtore et iEnea8 edidit Mantuanus, confidenter et ipse protulerim : g
Si duo preterea misisset Gallica taies
Terra virosc,
jam dudum Gallos habuissent reges Memphys et Babylon : tanta enituit virtus
1 Sumpserit. a, f° 122. — 2 Negat. A, 124 his. — 3 Modo, a, f9 122. — *Sabgecisse denuncio. a, f° 122.
— 5 Esse id gessit. a, f9 122. — 6 Legendum est, ut videtur, indigum. — 7 Item lege indigam. — 8 Omît-
tit alterutrum... /Enea a, t° 123.
' Cf. Horat. Epist. 1, 1, 90.
h Cf. Lucan. III, 689 :
Mille modos inter lethi , mors illa timori est
Qua cœpere mon.
e Cf. Virg.iEmûLXI, a85 :
Si duo praeterea taies Idaea tulisset
Terra viros.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 703
a in hoc facundiae, in iilo audaciae, in utroque liberalitatis, discretionis, sollicitu- a. «o99.
dinis, justitiae, prudentiae.
CAPITULUM CXXXVIII.
Franci sub Ascalone victores.
Jam transierant post praedicta duae, et ab eadem quarta parasceve fulgebat : iila
quoque geminavit laetitiam; quippe sub Ascalonae mœnibus Francos vidit victores.
Turbaverat enim regem Memphyos Hierusalem capta : bine tota fremens iEgyp-
b tus equitum trecentis millibus sexagena cumulaverat, miseratque bellatum ; pe-
dituin numerus sicut maris arena. Àt ubi de adventu bellorum nuntiatum est
Francis, illi velut a famé ad epulas occurrunt : fundunt nostri quod dictum est,
et ubi dictum est, pauci multos : quo autem ordine, urgens jubet praeteriri Tan-
credus. Indulget tamen Ascalonitas post victoriam, vexillo comitis Raimundi
c elato, seque suasque turres substringere mancipatos : eo namque praeside, Davi-
dica tutores suos emiserat illaesos; ex quo hujus viri fides in populo illo magna
celebrabatur. Sed exorta in magistratu de magistratu lite, quod sortito regnuro
Godefrido Raimundus nollet suffragari. Urbs neophyta ad idolatriam redit,
spretis comitis1 simul et jugo régis, et subjugatorum babenis : quod nefas quidem
d expiari non habet. Licet eumdem multa jam clarificent probe gesta, et maneant
clariora, superba vanaque indignatoris contemptio praesens totum deturpat comi-
tem et praeteritum et futurum. Heu! miser, nescis, heu! miser, quae vincula, quas
strages innocentiae struis, dum stragis vinculorumque instrumentum Àscalonam
solvis : nocentem non premis, jugum detrabis. Mœstissima haec tuae indignationis
e dies infinitam ad posteras perniciem transmittit\
CAPITULUM CXXXIX.
Tancredus oppidum Bezan munit.
At Tancredus semper se transiens, semper de bono melior, semper Deo subli-
mante humilior, quamvis opum adeptione templalium prae ceteris abundet, sub
rege tamen novo militât, nec jugum indignans, nec solitudinem expavescens : in
id enim summae miles militem redegerat haerentem abiens, ut, congregatis omni-
f bus, vix ducentae loricae Hierusalem tuerentur. E quibus Wiscardides circiter oc-
toginta sibi ascitis, uberes praedas et fréquentes undique corradebat, praedones
ab urbe vigilanter arcebat, ditator civium, hostium pauperator. Ea nimirum
sollicitudo virum impulit ad inunimen oppidib quod nunc Besan, olim Bezamis0
legimus appellatum. Locus ille ab Hierusalem remotus, non saxo, non palo,
1 Comiti. a.
* De hac Christianorum prope Ascalonein Victoria b Tudeb. imitât, c. xxxiv, p. a a 6.
cf. Tudeb. XVI, n,p. naetseq. Raimund. c. xxi,p.3o2 ; c Apud vet^res Scy Ihopolb. (Cf.Fulch. Cam. III, xxx,
Fulcher. Carnot. 1. 1 , c. xxxi , p. 36a , 363 , p. 46a , g. Josepho (Ant. Jud. XII , vin , 5 ) est Be&xdb»;.)
Digitized by
Google
704 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANÀ,
a. 1099. non aggere munitus, squalore suo terrebat indigenas, advenis nihil blandus. a
Nam praeter cetera, populi frequentia circurafusi jam obsidebat innocuum, nocen-
tem obsessura raulto frequentior. Verum id ipsum providerat audacia viri, et
quemadmodum venator nemus, aut dumeta auceps, noverat unde major prœdae
copia deberet avelli. Igitur Bezan, vallo utcumque circumducto vestitum, cetera
per circuitum municipia spoliât, aratra disjungit, jugum a bove ad rusticum b
transfert, claudit mercîbos vias, urbibus portas. Quibus plagis Caïphas afflicta,
quamvis mari et turribus sep ta civitas, fatiscit tamen : primo quidem tormentis
balearibus obruta, mox per funes, per pontes, per scalas immissos mucrones passa.
à. 1 100.
CAPITULUM CXL\
Boamundus et Balduinus Jérusalem pergunt.
Hisb diebus Boamundus et Balduinus, Gottifredi régis frater, de quo supra dic-
tum est, votum eundi Jérusalem complere cupientes, cum non parva militum c
manu iter arripiunt. Qui dum per vallem Camelae et Damasci viciniam, nec non
per Caesaream Philippi incederent, mirabile dictu, per medios hostes, qui circum-
quaque exploraturi discurrebant, liberi transierunt. Erat autem quadragesimalis
diei tempusc. Qui, quum Jérusalem properassent, gaudia ibi paschalia cum rege
Gottifredo celebrarunt. Quo videlicet tempore, Daybertusd, Pisanorum episcopus, d
vir in litteris potentissimus atque eloquentissimus , qui in multis riavibus Joppen
aggressusfuerat, eodem Boamundo juvante, in patriarchatum Jérusalem sublima-
tur. Arnulfus autem magnae indolis vir, quanquam dignitatis bujus electione
donatus fuerat, tamen libentissime annuit, sperans Christianitatem ibi magis in
illo, quam in se profuturam. Ordinantur ibi quatuor episcopi, scilicet Roggerius e
Tharsie, MamystaeBartholomaeusf, Bernardus Artasii*, Benedictus Edessae\ qui cum
Boamundo et Balduino, in presbyteratus officio positi, vénérant1. Expleta itaque
solemnitate paschali, Boamundus cum tribus suis patribus revertitur, reddens
singulis civitatibus praesules suos. Balduinus quoque cum suo archiepiscopo Be-
nedicto Edessam, cujus ipse comitatum tenebat, rediit. f
CAPITULUM CXLI.
Urbem Meletaniam ab obsidione libérât Boamundus. PraeJio commisso a Turcis captus abducitur.
Nec moraj, Boamundus ipse, quum audisset a relatoribus urbem Meletaniam
* Quaterna quae sequuntur capita foliis assutis in- d Cf. Fulcherium Caraol. I c. p. 365, b. et p. 226,
scripta erant, quae nunc in codice desunt. annot./
b Cf. Tudeb. imitât, cxxxv, p. 226; Fulcher. Carnot. ' Cf. Or. Christ, t. III, p. 1 181.
1. 1, c. xxxiii, p. 364 et seq. f Cf. Or. Christ, t. III, p. 1 1 97.
0 Videlicet mensis Martius. Pascha, anno 1100, die " Cf. Or. Christ. 1. 111, p. 1190.
i° mensis Aprilis celebratum est. Si autem Fulcher. h Cf. supra, Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxvn , p. U 08, e,
Carnot. (1. 1, c. xxxm , p. 366) iidem adhibeas , principes et Or. Christ, t. III, p. 1 1 85- 1 186.
die Nativitatis Domini , id est die xxv° mensis Decembris 1 Cf. Tudeb. imitât, cxxxv, p. 227.
A. D. 1099, Hierusalem pervenemnt. J Cf. Tudeb. imitât, cxxxvi, p. 227.
Digitized by
Google
AUCTORE RÀDULFO CADOMENSI.
705
a Turcorum armis circumdatam esse, quae decem dierum itinere aut plus ab An- à. noo.
tiochia distabat, coacto in unum exercitu, ad liberandum eam ire conatur. Verum
Turci cognoscentes illum jam in proximo adesse, obsidionem ex industria dimit-
tentes, ut eorum est consuetudo, recesserunt. Magis enim ipsi ad tempus vel
horam terga vertendo quam accedendo praevalent. Nam et fugiendo spicula eji-
b ciunt, seseque insequentes vulnerant. Boamundus ergo quum civitati appropin-
quans Turcorum aciem non reperisset, consuitum est sibi a suis quatenus urbem
ingressus paululum ibi prius requiesceret; ac sic postea, quiete refotis viribus
suis, contra Turcos ad debellandum exiret. Qui non credidit eorum consiliis, sed
ex stulta audacia immoderanter praesumens : • Absit, inquit, ut Boamundus quod
c « nunquam fecisse meminit, modo facturas sit; hoc enim faciunt vulpes, quae mox
• ubi latrantes canes audierint, latebras quaerentes absconduntur. » Ivit igitur post
Turcos eosque inveniens , cum eis praelium f quod utinam nunquam iniisset ,
mox inchoavit. Quumque hi et illi simul praeliarentur, Boamundus retinetur, liga-
tura: Mahummicolis magnum gaudium, vae miserabile Christianis facturus. Qui
d deinde in Romaniam ad Anismara b regem vinculis mancipandus perducitur : de
cujus post captione Antiochia misera facta ita manebat, ut non esset qui adjuvaret
eam neque consolaretur c.
CAPITULUM CXLII.
Godefridi régis obitus.
Sequitur e vestigio miserrimus casus, quo Jérusalem non minori luctu afflige-
batur. Nam Gottifredus, rex optimus et timens Deum, capto mox Boamundo, ex
e hac luce migravita. Erat enim jam annus unus evolutus ex quo regnare cœperat,
quum ad obitum pervenisset. Qui tamen antequam praesenti luce caruisset, dum
corporis infirmitate teneretur, ad se patriarcham Daybertum atque Arnulfum,
ceterosque accersiri jubet, quibus ille : « Ecce, inquit, viam universae terrae iugre-
t diorc. Modo ergo, adhuc me vivente, consilium inter vos habeatur; et quis vice
f « mei in Jérusalem regnare debeat, praevideatur. » At illi respondentes : «Nos, in-
« quiunt, magis hoc in tua providentia ponimus, et quem nobis ad hoc ipsum
«elegeris, ei procul dubio subdemur. » At ille : «Si, inquit, in mea dispositione
«statuitur, Balduinum fratrem meum ad hoc culmen suscipiendum idoneum ju-
« dico. » At illi Balduinum audientes, continuo unanimiter consentiunt, laudant,
g eique jurejurando fidelitate firmata subduntur : quoniam illum virum liberalem
pecuniae, studiosum militiae, affatu humilem, magoanimitate sublimem cogno-
verant. Haec quippe omnia natura ipsa, ut ita dicamus, in eo manu propria
exsculpserat. Erat enim ille, sicut superius dictum est, in Rages, quae et Edessa
dicitur, dux constitutus ibique tune morabatur.
* De Boamundo ab hostibus comprehenso cf. Fui- c Cf. Jerbm. Lament. 1, a, 7, 9.
cher. Carnot. 1. 1, c. xxxv, p. 368, 36g. * De morte Godefridi cf. Tudeb. imitai, cxxxvu,
k Kumusch-Tekin sive Kemeschlekin , lbn-el-Dani- p. 327; Fulcherium Carnotensem, Hb. I, cap. xxxvi,
schmend , Sebastœ principem. (Cf. supra, p. 227, annot. e; p. 36g , 370.
p. 36g, annotât, a.) ° Cf. Jos. xxm, iA.
m. 89
Digitized by
Google
706 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM CXLIII.
Balduinus succedit Godefrido in regno Jerosolymitano. Antiochiee sufficitur Tancredus,
qui Mamistram , Adanam et Tarsum sibi subjicit.
noo-i. Sed intérim sepulto ante Golgota rege praescripto, mittitur Edessam nuntius*, a
cujus accitu Balduinus Iherosolimam veniat, germani sceptro successor creandus;
idque magnœ dissensionis et belli flammam suscitasset : sed eadem qua Balduinus
accersitus neccssitate, vocati ad regimen Antiochiae Tancredi abscessus litem prae-
cidit. Substituti €rgo heredes, Iherosolimis Balduinus, Tancredus Antiochia3b,
certatim ad famam currunt : tum ne a seniori virtute degeneret junior, tum alter d
alterius invidia succensi. Praeterea Marchisidam urget suspecta dignitas, quod
magis hospes quam princeps ipse sibi videtur : unde tanto experrectiorem esse
eum oportuit, quo suspectior erat brevitas principatus, sub Boamundi reditum
finem exspectans. His exercitus curis primo Balduinum c a se exterminât, qui inter
Antiochenos potentior, jugum novum indignabatur. Is sub Boamundo militiae c
principatum obtinuerat; sed jam erexerant ejus animos partim, ut fieri solet,
princeps novus, partim tradita "sibi ad regendum Edessad. Quo expleto, mox ad
ampliandos fines animum Tancredus intendit, quos pauloante, Boamundo rég-
nante, Graeci contraxerant. Igitur Mamystam, Adanam, Tharsum, brevi sed acri
molimine debellate, secundoque suis legibus subjicit, praedecessoris incuriae pri- d
mitus elapsas.
CAPITULUM CXLIV.
Laodiciam expugnat Tancredus.
Inde revertens Laodiciam f totis viribus aggreditur ; sed naturae praesidio mu-
nita, viro obsistit, cui necferrum, nec calybs, nec marmor, nec prorsus homi-
num labor norant obsistere. Urbs ea, sicut hodie ex ruinis ipsius deprebendere
est, quondam nobilis, ecclesias, populum, opes, turres, palatia, theatra et hujus- e
modi quae habentaliae, inter alias cuncta habuit praeclara. Excipio Antiochiam:
nulla per circuitum urbs tanta priscae nobilitatis réservât insignia. Columnarum
ordo multiplex, aquae per abrupta ductus, turrium ad astra eductio, effigies per
compita excubantes, omnia, pretiosae ars et materia, de praeterita praesenti, de in-
tégra dirutae, de populosa desertae testimonium perhibept, utpote post tôt soles, f
post tôt grandincs, opus adhuc insigne. Hujus longitudinem terminant ad ortum
tumulus, ad occasum mare; latitudinem hinc inde planities; per circuitum aut
mu ru s aut ruina. Infinitas populi nil reformidans, ipsa ceteris gentibus formido,
suo tempore multo aggere includi sprevit, pauco munimine contenta. Sed redeo
' Cf. Tudeb. imitât, cxxxvn, p. 327; Fulcber. Car- Godefridi fratre, cui succeuit tune Edessœ, postea Hie-
not 1. 1, c. xxxvi, p. 36g, 370. rosolymis. (Cf. Fulcher. CarnoL 1. H, c. I, p. 373.}
b Cf. Tudeb. imitât, cxxxviti, p, aa8; Fulcher. Car- 4 Cf. infra, c. cli, p. 711.
not. L II, c. vu , p. 384, 385 ; Willelm. Tyr. 1. X , c. x, * Cf. Ann. Comnen. Alex. ). xn» p. 349. Paris. 16S1.
p. 4i3, 4i4. f Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxm, p. 436; Fulcher.
* Hune Balduinum cave confundas cum Balduino, Carnot. 1. II, c. xxm , p. 407.
Digitized by
Goog
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 707
a ad tumulum, quod jam solum adversus hostes supererat munimen. IUe arduus a. hou
atque in vertice spatiosior cives receperat, qui, dimissa planitie, illuc confugerant,
bellici fremitus terrore perculsi. Arduitas ipsa vel sine muro repelleret obsessores :
quo tamen coronata, duplex robur adversariis objicit, hinc artis, bine nature. His
confisi claustris Graeci Tancredura exspectant adventantem : at princeps bellum et
b sciens et sitiens, aliquot premittit cursores, qui aut elicitos capiant, aut eliciant
capiendos. Graeci vero, ut semper vigilantissimi , adversus haec praecavent : qua-
tinus nec deprehendantur vagi, nec exeant provocati. Dementiae ascribunt portas
egredi : qui quum de turribus exclusos aspiciunt, inclusi tremunt. Ab hoc ipso
princeps argumentum timoris accipit, et: alo! comités, exclamât, aggrediamur
c «ovile hoc; videtis arduum, scitote vacuum. Plénum est opibus, at sine viribus.
a Nulla est prorsus audacia militis, qui non erubescit includi portis. Conscenda- .
« mus aggerem; murus, dico, aut securibus cedat, aut scalis. » Jubet princeps,
accélérât miles, curritur ad muros : malleus, Hgo, securis, et hoc omne genus ad
portas frémit. Mae, quamvis duplices, quamvis ferreae, non ferunt : tremunt quasi
d simplices ac vimineae. Videns civitas ferrum, marmora caedere ictibus, quin
ipsam strenuitati naturam , diffisa claustris, ad arma vertitur. Molem saxeam de
turribus pluit; nullum teli genus jactu vacat; nemo intra mœnia otiosus. Expu-
lerat pavorem hostis necis pavor; dumque e£Fectus instat propior, efficacius re-
pellitur causa efficiens. Praeterea commoditas ipsa populum invitât : quippe de
e turribus saxa demittere pronum est cuivis aetati ac sexui. Sagittae contra ad turres
volant, quibus saepe aut effoditur oculus, aut perfoditur manus. His decernitur
vicibus, donec, exhaustae tam vires quain pharetrae, refici postulant : praesertim
ferrum, chalybs, dum portas frangunt, ipsa quoque nunc dissiliunt, nunc fran-
guntur.
CAPITULUM CXLV.
Raimundus cornes Tripolim obsidet. Auxilium ab içaperatore deposcit. Captus Antiocbiam
cum opibus ducitur.
f Sed dum sic saepius saepiusque1 pugnatur, annus transit, in quo tamen ali-
quando Raimundus cornes, Graecis opitulari volens, repellitur : aliquando Turci
principes disperguntur. Postremo laboranti Hierusalem strenuissime subvenitur.
Haec unus omnia operatus est, sic tamen ut obsidionem non solveret Tancredus,
illa semper incolumi. Ipse Persas, ipse ^Egyptios, ipse Provincialem , ut diximus,
g comitem debellavit. Cornes ille, mire audaciae vir, Tripolim obsidebata, tôt millia
unus : circiter .cccc, partim pedites, partim milites, habens Christianos. Eo fretus
numéro, colliculum urbi vicinum muro et turribus munire cœpit, quem etiam
Montem Peregrinumb, urbana quadam comitate, quod commune erat, sibi minime
usurpans, nuncupavit. Illic residens, urbem proximam crebris assultibus infesta-
h bat ; nec minus urbani novum illud municipium pœne diruebant. Perquam ra-
rissimus fulgebatdies qui sequestram planitiem utroque, sive alterutro sanguine
1 Om. sœpias sœpituqae b. c.
" Cf. Kamel Altavarykh, Hist. or. 1. 1, p. ai i. — b Cf. Willelm. Tyr. 1. Xt c. xxvn, p.
89.
Digitized by
Google
3,.
708 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
conspersam non videret : adeo multitudinis opes alios , alios paucitas inops ad a
bellum stimulabat : quoniam ubi rarus est bellator, ipsa sua raritas animos ac-
cendit; ubi multus, dispendia cruoris facile tolerantur, fitque voluptati horror
bellicus. Sic recalcitrando castrum et civitas, diininutio popelli sui Raimundum
terret; eadem ipsum transfretare atque a Grœco imperatore auxilium implorare
compellit. Fert secum apocriphâm illam cuspidem , cujus supra mentio facta , inven- b
torero suum per flammas temporales ad aeternas transmisit : hanc, inquàm, se-
cum asportat Alexio munus a. Remuneratur et ipse summopere : gratus quidem
quod sua, longe autem gratior quod seipsum obtulerit. Eundo namque Hierusalem
invitât us nescivit supplicare,*redux supplicat : inde, quanto ante fuerat surdior ro-
gatus, tanto post fit «exauditior rogans. Cumulât gratia concors odium, Antiochia c
tam huic, quam illi inimica. Remittitur ergo cum magnis, ut dixi, muneribus
ad expugnandum hostem amborum Marchisidam. Délibérant in terra homines :
judicat qui sedet super Cherubïmb in cœlo Deus. Mittis, Alexi, Tancredo gazas,
dum Raimijndi birerpes, donis tuié refertae, pœne suinmerguntur : quae, felicibus
tamen auspiciis , multa infelicitatis loca praeterlapsae , in hostilém fiscum , ad portum d
Tharso proximum, deferuntur; Nothis agitate furentibus,inimicorum manus ne-
queunt declinare. Volante autem ad aures principis fama, prœcipitur comitem
Graecasque opes Antiochiam duci : eum ad servandum ; eas, ad spargendum c. Nec
tamen diu tenetur : quicquid jubetur, abjurât et jurât. Sicque adjurato claustra
panduntur; alioquin, vita comité, servando claudenda. Volvuntur cetera fortunée e
rfutu, fit modo quispiam de paupere dives, item pauper de divite.
CAPITULUM CXLVI.
Laodicia anno et semis expugnata capitur.
At Tancredus semper in eodem agone permanet; quod semel cœpit nunquam
deserit : Laodiciam obsidet, nec nisi capta m dimissurus. Jam tamen annuae ac
pœne semis morarum tedere cœperat, quum Deus artem qua posset capi civitas
inspiravit. Assueverant clausi insidiari clausoribus, et dum in meridie foris dor- f
miretur, aliquando cum impetu deintus erumpebant, ut non sine caede et ra-
pina somni rumperentur. Clamore facto, exciti Franci armabantur; Laodicenses
intérim, reperacta, illaesi redibant; ita semel, secundo, tertio quoque exercitum
fallentes, ipsos se fallendi viam ostenderunt : quoniam ubi saepius nec dissimiliter
idem iteratur, Tancredus, ut arte artem deludat, insidiis insidias rependit Prœ- g
cipit tentorium construi, cujus capacitati par nullum ante visum fuerat nec au-
ditum : quaeritur quoque pinus altissima, tanto oneri columna sustinendo. Dixit,
et facta sunt. Figitur arbor; sinus spatiosiper gyrum explicantur; funes, laquei te-
las et coronant et tendunt. Putant, qui vident, superbe actum : uti soient ob fastum
sublimare palatia in urbibus urbani. At Tancredus in ortu luciferi militiam vocat, h
et eam sub umbraculo stipat equis insidentes : ubi opus fuerit, nihil cunctaturos,
quibus nec calcar deerat ad bellandum. Sole autem orto, partem non modicam
* Cf. Matth. Edessen. Hist.Armen. t. T, p. 80, et supra, b Psalm. xcvni, 1.
p. 345, annotation, b. * Cf. Matth. Edessen. Hist. Armen. 1. 1, p. 57.
Digitized by
/
ÀUCTOKE RÀÛULFO CADOMENSI. 709
a exercitus in oculis hoslium frumentatum mittit; reliqui, sumpto cibo, sopori
vacare simulantes, spem rapinaî atque opportunitatem spectatoribus promittunt.
Videntes oppidani altum omnia tenere silentium, sperant9 quomodo consuerant,
turbare exercitum, celerique reditu improvisae tarditatem evadere ultionis. Egre-
diuntur ergo certatim currentes ad spolia, alii aliis praecursum invidentes. Paucis
b manentibus, fere exeunt omnes, adeo incautos fallebat opportunitas simulata :
currunt ad praedam et indulgetur ; oneratis, jamque ad portas regredientibus, in-
tercurritur. Nam qui obumbrati et parati exspectabant, confestim, via patefacta,
accélérant; portis oppositi, reditum excludunt. Tancredus super exclusos irruit :
sine cunctatione aut capiuntur, aut necantur. Perterriti itaque reliqui custodes
o et paucissimi facti, neque mûris, neque sibi confidunt : petunt uitro pacem, re-
seranda offerunt claustra, ad ingressum invitant, tuti commercio egressus. Placet
principi, sicque post labores diutinos, quietis domum Antiochiam revisit\
À. nos.
CAPITULUM CXLVII.
Archiepiscopus Mediolanensis cum comité Pictavensi contra Danisman superatur. Redimitur
Boamundus.
Tune temporis Anselmusb, Mediolanensis archiepiscopus, Willelmusque cornes
Pictavensis, contra Danisman in Romania praeliatic : archiepiscopus interimitur;
d cornes vero vix Turcorum manus evasit, fuga lapsus; tandem vero pauper, inops,
nudus, ad Ciliciam confugiens, ubi ad Tancredum pervenit, Tancredum invenit.
Omnium enim bonorum opulentia cumulatur susceptus, qui omnium suscipitur
egenus : exin confortatus , ad Montem Peregrinum transit ; illic qui Jérusalem
eant, a comité accipit comitatum. Ea tempestate, Boamundi redemptiod sollicitât
e populum, praecipue Balduinum comitem, qui Tancredi praecipuus erat inimicus.
Is monendo, spondendo, increpando, Antiochenos puisât, ut carcerem Boa-
mundo aperiant. Bernardus e quoque patriarcha recens summopere nititur, quasi
retribuens quod eum de ipso carcere sublimaverit Boamundus : nec Tancredus
tamen huic studio obviât, Hcet Boamundi reditio prosperitati ejus obviatura
p videatur. Partim his, partim illis aspirantibus, Boamundus revertitur, decem
miriadibus Michelatorumf vix redemptus. Reddit ei Tancredus quod acceperat, et
quod non acceperat : alterura quidem libens, atque alterum coactus. Laodiciam,
Mamistam, Adanam, Tharsum, proprio sudore partas, reddere cogitur, alioquin
catenis et ferro mancipandus. Sic bonis omnibus, socia etiam militia nudato,
g vix tandem oppidula duo supplici supplentur.
* Laodicea a Tancredo, Tzintziluca, imperatoris duce, e Cf. Fuicherium Carnotensem v 1. II, c. vn9 p. 398,
Grecisque se dedentibus, capta eal. (Cf. Ann. Conroen. 3gg, qui ad annum noa, hos adversos Cbrislknorura
1. XI, p. 33o.) casus refert.
b Anselmus de Buis, IV Mediolanensis archiepisco- a Cf. Fulcher. Carnot. 1. II, c. xxm,p. 407.
pas, À. D. 1 100 Hierasalem proticiscitur; sed a Turcis 9 Cf. Or. Christ t. III, p: 1 153, 1 155.
fugatus, mortem obiit Constanlinopoli, À. D. 1101» f Genus aureonim tune in publicu coromerciis cele-
acerbissimo suorum luctu. (Cf. Landulphi Junioris Hist. bre a quodam imperatore Constantinopolitano Michaele
Mediolan. c. 11, ap. Muraloh t. V, p. ^74; Ugelli, Ital. nomine. (m.) (Cf. Cangium Ghssar. inf. latinitat. v* Afi-
sacr. t. IV, p. 118.) chaeliite )
Digitized by
Google
710 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYM1TANA,
CAPITULUM CXLVIII.
Bellum movent Assyrii, Edessam circumdant. Praelium committitur.
a. no3, Interea bellura movent Assyrii, vicinamque infinita multitudine Edessam cir- a
cumdant*. Volât Antiochiam rumor : Boamundus opem ferre oratus non differt ;
transit Euphraten patriarcha cum eo, et Tancredus, Goscelinus quoque, qui tune
temporis urbem regebat Maresium, et ipse transit, secum ducens quicquid virium
habet. Turci, adventu Boamundi audito, Edessam dimittunt, abscedunt paululum,
Martis avidi, sed dissimulantes. Ea quippe astutia fugam simulant, ut fallant ad- b
venas inconsulte secuturos : ut hi per nota ad tuta deveniant, illi ad periculum
per ignota; ut hi ad panem, illi ad famem; ut hi ad armorum supplementa, illi
ad detrimenta. Sic paulatim triduo ultra Carrasb urbem eliciendo, alii fallunt,
atque alii falluntur ; donec ad flumen Chobar venitur et transitur. Illi urbi belli
dilatio Turcis jam suflicit; fugae obmissa simulatione, bellum cient, bellum voce, c
bellum manu exercent; consummatum esse de nostris putant, quasi transgressis
fluvium erepta sit fugae libertas, fatigatis ex itinere vires. Nec longe a vero puta-
tum est : sic est actum. Christiani ternis agminibus incedebant, Boamundus dex-
tra, sinistra et parte et sorte cornes Balduinus : ambo inermes, indeparati, impro-
vidi; Tancredus in medio paratus, providus, armatus. Turci antecedebant non d
longe quasi praevii, prope habentes excubias, quae statum omnem Francorum
nuntiarent. Lucis quadrans supererat, transierat dodrans, quum Franci castrame-
tari incipiunt in ordine praescripto. Ergo ubi quis para tus, quis non, ab explora-
toribus Turci agnoscunt, repente conversi, armatum Tancredum déclinantes,
hinc Boamundi, inde Balduini exercitum perturbant : neutri tegmina induere e
licet, nudo capite pugnant et pectore. Àntiocheni resistere nituntur ; nudi ne-
queunt, castris excedere coguntur. Illic, hostibus circa sarcinas ambitiosamque
suppellectilem occupatis, nostri respirant, sero, qua licet, bello se aptantes.
Rerum dam no salvant corpora : eas amittere lucrifacere vocant.
CAPITULUM CXLIX.
Captivus ducitur Balduinus , et Benedictus archiepiscopus , qui a Tancredo liberatur.
At Edessani subito pereunt; nec sua, nec se tueri licet : capitur Balduinus, f
vinctusque abducitur; Benedictus quoque infelix archiepiscopus captus traheba-
tur, imposita huraeris geminorum sarcina clavengorum. Is quum ante aciem Tan-
credi duceretur : « Tancrede, Tancrede, fer opem, exclamât, moveat te miseri pœna
«Benedicti. » Audi tus est clamor, atque ubi, cujus esset, Marchisides agnovit,
ilico incurrit, libérât ac reducit; liberatum mulo restituit, propter se dicit g
assistere, trementem solatur, praesente se docet nihil esse timendum. Dehinc
ardenti hostes aggredi vesper obstat militiaeque dehortatio, noctis viciniam
a Cf. Fulcher. 1. II, c. xxvn, p. 4o8, 409. — b Hodie Khar'an. (Cf. p. 409, annot. a,)
Digitized by
Google
ADCTORE RADULFO CADOMENSL 711
a adesse objicicns : eadem objectio 1 Boamundum tenet ; placet in crastinum bellum
differre. Interea noctis caligo orbem involvit; dispositis excubiis, principes corpora
dant sopori : at vulgus, et quos non alebat curia, fugae a invigilant, visam sortem
visuros se die crastini formidantes.
io3.
CAPITULUM CL.
Christiani fugam capiunt.
Obstabat fluvius reditui, unum dumtaxat habens vadum, reliqui cursus ripas
b prominentia sua impervias : illam quasi portam unicam vigiles observabant, ne
per eam genti exterritae refugium pateret. Igitur tentatores fugae, dum pauci
sunt, vado arcentur : ubi multi, nequeunt arceri. Contemnitur edictum prin-
cipis, ubi populum conturbat formido mortis, rumpunturque claustra pro-
hibita, quum multiplicatur exundans turba. Sed et alii aliorsum a ripa ad
c ripam ligna trajecerant, quibus pro ponte utebantur : custodes itaque cedunt
coacti, Boamundum excitant, custodiae vim illatam queruntur, fugam pfo-
dunt. Tancredum quoque jam excierat rumor : parant reditum ambo, derelictos
se a populo conspicantes. Aliis festinare libet ac praecurrere, Tancredo sub-
sequi ac morari ; ipse pro muro secuturis hostium telis opponitur, alii fugam
D maturant; ipse fraenis, alii calcaribus utuntur. Misertus est tamen plebi suae
Deus. Turcis fugitur ignaris : illos habebat sopor altus, dum fuga vigil calles
suppellectile ornât pretiosa : abjiciunt vestes, papiliones, vasa argentea aureaque,
et quicquid grave est fugamque moratur, ipsa etiam, vitae praesidium, arma.
Imber maie fecerat vias, pulverem in lutum converterat; equi et pedi lubrico et
e caudae sarcina tardabantur. Aderat Bernardus patriarcha : et ipse cum fugienti-
bus fugiebat, et mula ejus lutosa cum tardis tardabatur. Nemo ei instabat;
instantes tamen strictis ensibus arcubusque intentis infinitos videre videbatur.
Quam turbatus erat a timoré oculus ejus, non minus interiore exterior! Igitur
consortes fugae rogans, rogat : « Audite, filii, audite patrem; abscidite hoc quod a
f «puppi pendet remigium, non modo cursum non moderans, verum etiam tenens:
« abscidite, inquam : non erubesco in tempestate bac jumenti tergum premere de-
« curtati, dum modo levati; abscidite: sic peccata vestra Deus abscidat; egoautem
« abscissoris omnia absolvo. » Multi obseratis auribus transeunt, timor caecus aures
obserabat : neminis alium miserebat, adeo sua singuli affligebantur miseria. Jam
g rausierat2 clamando, quum a milite confuga tandem remedium accipit, remissio-
nis tamen praescriptae commercio. Absolvuntur scilicet duo in facto uno : miles a
noxa, jumentum a cauda. Miles, dum caudam metit, in benedictionibus seminat;
metit quoque de benedictionibus b, dum ei patriarcha ore et corde et dextra benedi-
cit. Messor itaque, quum simul et caudam et benedictionem messuisset, ad usque
h Edessam exinde sociat; cum eo currit, cui facultatem currendi reddiderat ereptam.
1 Abjectio. a. — 2 Rauscerat. b. Raucescerat c.
" Hanc Christianorum militum fugam refert etiam quoque Fulcheriom Carnotensem, lib. II, cap. xxvn,
Wiflelmus Tyrius, lib. X, cap. xxx (pag. 4A5f 446), pag. 4o8, 409.)
sed his omnibus circumstantiis destitulam. (m.) (Conf. k Cf. 3. Cor. ix, 6.
Digitized by
Google
712 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA,
CAPITULUM CLI.
Servanda datur Edessa Tancredo. Hostes, captis vicinis oppidis, Arthasium ingrediuntur.
»»°'». Populus quoque reliquus illuc conveniunt; et qui primatum obtinebant, a
postremi. lllic etiam conférant quem Balduino debeant creare successorem % qui
suae tante molis pondéra valeat sustinere. Tancredus eligitur dignus, ipse manet
et régit : Boamundus vero Antiochiain remeat. Igitur divulgato per urbes finiti-
mas Francoruin damno, Cylices, Syri, Phœnicesque exsultant, subacti pariter
atque subigendi. Hi metum de corde excutiunt, ilH de vertice jugum. Tharsum, b
Adana, Mamista in jus suum rcvertuntur, Graecos suscipiunt, nostrates extrudunt.
Turci ingrediuntur Arthasium , totam f usque pontem Farfar, viciniam populantur.
Postremo naves Graecae quammaxima multitudo Laodiciae portum replent; et
ipsae armis plenae, non minus fabrilibus atque bellicis, bellum simul gerentes et
fabricam. Caemento caementariisque advectis, fabricare incipiunt : saxa poscenti- c
bus parietinae abundant; munitur portus, surgit fabrica. Vix Boamundus rumo-
rem acceperat, quum imperfecti operis spe impulsus, adventans omnia invenit
perfecta. Stabat supra portus portam antiqua turris, de nomine sancti Heliae cogno-
minata, solius interstitio portus a novo opère abjuncta. Hanc quoque muniunt
Graeci, et castro suo continuant, fabricato arcu super portum, usus gratia inter d
se ab hac pervii ad illud, et muniminis firmi ad remigium hostile arcendum.
CAPITULUM CLII.
Boamundus revocat Tancredum.
Videns Boamundus b omnia adversari, Antiochiam revertitur, moxque de statu
principatus sui in commune tractare disponit. Tancredum revocat, quicum par-
tiatur curas apprime necessarium; vocatus ille nil pigritans adest, qui nihil
unquam pigritando fecit. Habita itaque intra beati Pétri basilicam concione, Boa- e
mundus sic orditur : « Magna opus est, o proceres, hac in tempestate providentia :
• quam si negligimus, perimus. Invaluit contra nos gentilitas, vias nobis circum-
« circa obstruxerunt Graeci et Turci : geminas totius orbis opulentissimas exaspe-
i ravimus potestates, Constantinopolim et Persida. Oriens nos per terram territat;
«Occidens vero et terra et mari. Nam, ut alia omittam, Arthasium hactenus f
« Antiochiae clypeus fuit : modo afcus intendit, modo in nos acuit sagittas. Nos
« pauci sumus, et semper tamen de paucis fimus pauciores : valde imminutus est
« numerus noster, ubi unus amissus est cornes Edessanus. Proinde vigilate, consi-
« derate attenti quid in tanto rerum cardine sit agendum : ego quod sentio bre-
« viter exponam. Exspectandae sunt nobis vires transmarinaec; Galliarum populi g
* Cf. Willelm. Tyr. 1. X, c. xxx, p. M7. c Al. transalpins, (m.) Adjectivum atpinœ legitur in-
h Cf. Fulcher. Carnot. 1. Il , c. xxix, p. 4io; Willelm. ter lineas super vocem marinœ.
Tyr.l. XI,c.î, p. 45o.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 713
■ concitandi : audacia illa aut nos liberabit, aut nulla. Utimini me, me, inquam, a. no4.
« hoc in negotio ministro : ego pro salute vestra non recuso laborem; gratissimus
« est mihi meus ille labor, per quem vobis paretur quies. •
In his desinit et sedet; surgit Tancredus, et ab his incepit :
« Prudenter atque manifeste expositum , o proceres, audistis tam robur hostium ,
quam infirmitatem nostram, originem quoque ac finem, causas et remedium.
Pulchre, bene, recte* super his disseruit dominus, princeps noster Boamundus;
nec dedignatus est morbo medicinam quaerere, se offerre ministrum. Verum, o
proceres, quorsumnam istud? An in nobis non est qui mitti possit, nisi is elon-
getur, qui potius, longe positus, fuerit acclamandus? Circumdante caulas lupo-
rum agmine, praesentia pastoris opus est, non absentia : ille praesens periculo se
opponit, canes incitât, pnedones arcet, gregem libérât; idem, si absit, cessât
latratus, crudescit rapina : ipse quiescit, grex dissipa tur. Valde et merito socor-
diam meam increpabit auditor, ubi sonuerit Boamundum abisse, mansisse domi
Tancredum. At fortasse in verbo illo tentatus sum, ut quid animi habeam,
audito eo, manifestem. Palam est voluntas mea, non reprimo aestuantem. Hoc
pro salute communi periculum mihi expostulo, tutus aggredior, pro munere
amplector : utque petitio assensum impetret, coram Deo polliceor sedulitatem
in obsequio, celeritatem in reditu; ac ne qua forte ingcnium meum crapula
turbet, latice contentus, vinum nesciam, donec reducem me Antiochia excipiat.
Subinde etiam fas mihi esto sub iisdem tegulis biduanam agere quietem; ante
vero nefas. Haec meis, si jusseritis, onera libens humeris imponam : gravioribus
ultro onerandus, si graviora imposueritis. » Objicit Boamundus : « Magna est res de
qua agitur, magno volumine tractanda, severae vix cuiquam personae impetrabilis.
Propositi est nostri graves excire potestates : hoc non cuivis hominum contingit;
non potest gravia movere nisi gravis; magno opus est flatu, ut possit quercus
alta radicitus evelH. Non audient Tancredum : vix, ah! vix, utinam Boamundum
audiant, qui, ad exsilii laborem vocandi, nunc placida composti pace principan-
tur! Quapropter de cetera, jam ne cujuspiam temeritas dispositioni meae occur-
rat : ire proposui : non est mutabile, stat fixum, solvendum est votum, quod mea
fecit ferro compedita devotio. Absolverunt me beati Leonardi suffragia : ego votum
« visitandi eum, aut praemoriar, aut absolvam. »
CAPITULUM CLIII.
Boamundus, relicta Tancredo Antiochia, omnibus destituta, transfretat.
Conticitum est de cetero, neque ultra a quoquam voluntati principis obviatum,
quoniam quidem notum est in poputis proverbium:
Lex sequitur regem, quo vult rex ducere legem.
h Paratur ergo navigium : habent rémiges paratos denae biremes, quibus trinae sim-
plicis remigii sociantur, quas vulgo sandalias b vocant. Hoc Boamundus conten-
tus numéro, in conspectu classis Pelasgae transfretat, relicta Marchisidae Antio-
" Cf. Horat. De art. poet. 4a8. — b Cf. Cangium, Gloss. Lat. y* Sandalia, 2; Jal, Glossaire nautique.
m. 90
Digitized by
Google
714 GESTA TANCRED1 IN EXPEDITIONE HIEROSOLYM1TANA,
a. 110A. chia. Asportatur aurum, argentum, gemmae, pallia; urbs absque tutela, absque a
stipendiis, absque stipendiariis Tancredo relinquitur. Habuisse me veredicos me-
mini relatores, qui in ea penuria illum vini abstinuisse prœdicarent, aquae simpli-
cis haustu contentum. Dumque vel modico uti Lyaeo propter stomacbum blande
moneretur : «Sinite me, aiebat, cum abstinentibus abstinere: fixum fixi de geni-
«minevitisa nolle accipere, donec omnibus sufTiciam dare; ahait egocrapula dis- b
a tendar, commilitones mei inedia marcescant. »
A. no5.
CAPITULUM CLIV.
De eodem.
Jamque soles fere. xl. inopia pertingebat, quum pleno cornu copia adest; auruni-
que non modicum cœli pluunt. Quidam de civibus, penuria curiaB audita, miseri-
cordia motus Tancredum adit, postulansque mercedem, statim impetrat ut
penuriam levet, opem ferat. «Habet, inquit, urbs ista centenos cives, singulis c
« quorum marsupiis facile est aureos effundere millenos. Rogati non tenebunt :
«tu, domine, roga; ego nomina patefaciam quae roges. » Obtemperatur consilîo,
nominantur scribendi, scribuntur vocandi, vocantur rogandi, rogantur intus
missi. Incusatur urgens nécessitas, in quo petitio praesens excusatur, fulcit excu-
sa ta m retributio promissa, ut non tam sub nomine doni quam mutui peti videa- d
tur : nec reticetur vicina hostilitas, non repellenda nisi armati occurrerint, nec
occursuri nisi auro intercedente provocati. Tôt confluentibus in unum causis,
demum efficitur ut praescriptus aureorum numerus impetretur: quibus receptis
Marchisides confortatus militiam confortât, jacentem suscitât, inermem armât,
supplet numerum qui exciderat ; neque donec deficiat aureus, cessât augere mili- e
tarem. Exinde prostrata resurgere cœpit Antiocbia, et de territa fore terribilis.
Arthasium statim aggrediturb; quae cum aliis matrem infestabat, omnium tam
acerbissima quam proxima Syrorum. Hanc igitur primam Tancredus circumdat,
ad cujus ictus vix stant turres silicibus concussae : quod audiens Raduanusc,
Kalepti rex, cum. xxx. millibus accurrit adversus paucitatem in multîtudine con- f
fidens : Arthasienses quoque illi se jungunt, omnes adversus Antiochiam.
CAPITULUM CLV.
Arthasio Raduanum expeliit.
Erat média inter eos planities scopulosa, per quam utcumque caballis ire, cur-
rere vero omnino non licebat : vel si quando ad cursum quispiam cogeretur, nec
a Cf. Màtth. xxvi, 29; Marc, xiv, a5. c WilheJmo Tyrensi dicitur Roduanus (m.). (Cf. su-
fc Cf. Fulcher. Carnot. 1. Il, c. xxx, p. 4i 1 ; Reinaud, pra, p. a46, annoU b.)
Extr. des hislor. arabes, p. 21 ; Wilken. op. cit. p. 4o.
Digitized by
Google
AUCTORE RADULFO CADOMENSI. 715
a pedem ungula, nec ungulam ferrum tueri poterat, quin cautes aspera calcem per-
moleret equinam, equus atque eques ruèrent prostrati. Tancredus, ea re cognita,
paululum secedit; illac hostibus permittit accedere, qua loci difficultas fu-
gam remoretur : quod Raduanus aut negligens, aut ignorans, bac militiam im-
petit Christianam. Illa tanquam torpida ïoco manet; sustinet donec làncea suum
b habeat tempus. Jamque praetergressis loca aspera Turcis , Tancredus , quasi a
somno excitatus, in mediis fulminât : illi facile terga vertunt, sperantes, ut est
moris, fugiendo gyrare, gyrando sagittare. Delusae sunt autem eorum spes et
artes, deluserunt eas lancea et via : altéra urgens, altéra cursus impatiens; haec
tergum fodit, illa gradum sistit. Inutiles igitur equi: pharetrae et arcus abjiciun-
c tur, confiditur pedibuspropriis; ubi diffiditur alienis, suis quantum licet utuntur:
humani sunt, mallent1 esse cervinos. Ne tamen nihil egerit Raduanus, paucos
Christiani nominis sagittavit, reliquam operam dédit fugœ; sagittarii ejus, pars
evadit saucia, nonnulli cœsi prosternuntur.
A. uo5.
CAPITULUM CLVl.
Antiochiam Tancredus victor revertitur. Apamiam circumclat.
Victor itaque Tancredus Arthasium recipit : ea muni ta, Antiochiam revertitur.
d Confortata spoliis infidelium fides, immo quasi a mortuis resurgens expergiscitur;
renovato principe gaudet fortunam renovari. Ipse etiam accipitri conformandus,
cui, negata diu volandi licentia, longus carcer animos tabefecit : ea demum red-
dila, si missi ad rapinam primos impetus fortuna juverit, in desiderio sunt se-
cundi; visaque gruum caterva, tenentem vexât, opportune, importune supervo-
e litans. Ardore pari Tancredus inflammatur, ubi nactus victoriam, Calepti spoliis
ditescit. Jamque Laodiciam novam aggressurus, monetur veterem multiplicatis
bellatoribus fulcire : ipse Apamiam a reliquo exercitu circumsepiat; factumque
est ita. Rependit Tancredus Graecis vicem, qui castrum castro opposuerant; nunc
contra ipse castrensibus castrenses obfirmat : Apamiam vero non plurimo, sed
f strenuo milite circumdat, quasi inorti addicto, et ipse addictus. Prope Sysara,
prope Haman, prope Raphania, prope alia complura tam oppida quam urbes,
omnia minis plena et hoste fremiscunt. Obsident ergo Christiani urbem unam,
Christianos vero urbes multae : annonam quaerere, qui egent, nequeunt, nisi, bi-
pertito exercitu, pars altéra maneat, altéra exeat; sic divisi periculum déclinant,
g quod vix sufliciant congregati. Deo sunt haec ascribenda , non viribus humanis :
palam pro Christianis Christus dimicat.
1 Malent a.
• De Apameœ obsession e cf. Willem. Tyr. l.X, c. xxm, ken. p. 4o, Ui ; Kemâl-Eddin ap Defréniery, Mémoires
p. 435; Reinand, Extr. des kistor. arab. p. ai, a a ; Wil- d'Hist. Orient, p. 53; Journal Asiat. 1 854, juin, p. 383.
90.
Digitized by
Google
716 GESTA TANCREDI IN EXPEDITIONE HIEROSOLYMITANA, ETC.
CAPITULUM CLVII.
Summa Laodicensium nécessitas.
a. nos. Nuntiatum est ei de Laodicensium suorum penuria, quod data pascendis ipsis A
alimenta defectum minarentur : in proximo aut ingressuram fore cererem, aut
egressuram manum bellatricem. Ingressum autem probibebat magnus bostium
nuinerus, qui per compita insomnes excubabant. Turbatus nuntio princeps,
noverat enim quia sola famés urbes asserit,
Nescit plèbes jejuna timere', B
in partes varias animum fundit, anne habendum postponat habite , an habitum
habendo. Durum est multo labore partam Laodiciam abdicere; grave Appa-
miam ex facili parandam dimittere : nam quasi impossibile constat esse ut et
hoc faciat, et illud non omittat. At virtus, quae sola res impossibiles ad possibili-
tatem redigit, virum confortât : monet petentibus opem cursiin succurrere, man- c
suros ad castrorum regimen milites sic bortari ; «Eia! Christi martyres! parate
«fundi atque fundere pro eo sanguisb; constantes estote : bene cœpistis, bene
« consummate : non vos terreat paucitas vestra, non est victoria in numéro, sed in
« Dei virtutec ! »
' Lucan. III, 58. Carnotensis, lib. II, Hist. Iherosolym. ad annum mgv.
Sanguinem. (m.) Tancredus aatem, ait, non in multa gento, sed in Domino
Ita desinit Historia Radulfi; quis autem fuerit lanli spei suœ fiejens anchoram, etc. (m.) (Cf. supra Fulch. Car-
discriminis evenlus, paucis his vcrbis refcrt Fulcherius not. 1. II, c. xxx, p. 4i i.)
Digitized by
Google
IX.
ROBERTI MONACHI
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
INDEX
CODICUM MANUSCRJPTORUM ET LIBRORUM TYPIS MÀNDÀTORUM
QUIBUS USI SUNT EDITORES.
A. Codex ms. Parisiensis, Regius n° 5 129 (olim Tellier), xn* sœculi.
B. Cod. ms. Parisiensis, Ecclesiœ B. Mariœ. (vulg. N. D.) n° 102, xn* sœculi.
C. Cod. ms. Parisiensis, Regius n° 55o7, ol. Lanceloti, xv* sœculi.
D. Cod. ms. Parisiensis, olim abbatiœ S. Victor. n° 909, xiV sœculi.
E. Cod. ms. Parisiensis, olim Compendiens. monast. n° &i, xiii1 sœculi.
F. Cod. ms. Parisiensis, Regius n° 55o8, olim Colbert. 3837, XIV* s®011^-
G. Cod. ms. Parisiensis, Regius n° 5509, olim Colbert. 38y3, xv* sœculi.
FI. Cod. ms. Parisiensis, olim abbatiae S. Germ. a Pratis, n° i4i8, xv* sœculi.
I. Cod. ms. Parisiensis, Regius n° 5i3o, olim Delamarr. xvi* sœculi.
K. Cod. ms. Hafniensis, n° 2 159, xiii* sœculi.
L. Cod. ms. Vatican. n° 1795, xn* sœculi.
M. Cod. ms. Vatican. n° 2000, xii* sœculi.
N. Cod. ms. Vatican. n° 2001, xii* sœculi.
O. Cod. ms. Vatican. n° 20o5, xn* sœculi.
P. Cod. ms. Vatican. n° 3901, xvi1 sœculi.
Q. Cod. ms. Reginœ n° 658, xri çœculi.
R. Cod* ms. Ottobon. n° 8, xm* sœculi.
S. Cod. ms. Palatin. n° 96a, xv* sœculi.
T. Cod. ms. Turonensis, xn* sœculi.
U. Cod. ms. Montepessulanus , n° ii6, xn* sœculi.
V. Cod. ms. Montepessulanus, n° a 35, xni* sœculi.
X. Cod. ms. Londinensis Bibl. Reg. n° 43 4o, xm* sœculi.
Y. Editio princeps, quœ, inter libros rariores et sepositos, in Bibliotheca Cœsarea Parisiensi
asservatur, his notis distincta : J. 2 85. A".
Z. Bongarsiana editio.
' Vid. p. 719, annot./
Digitized by
VIRI CL. D. BONGARSII
AD
ROBERTI MONACHI HISTORIAM
PRJ1FATIO.
Robertus Monachus hanc, quam Hierosolimiianam historiam inscripsit, composuissc testatur ipse,
prœfatione apologetica, in claustro cujusdam cellse Sancti Remigii, constituée in episcopatu Remensi,
jussu abbatis cujusdam, nomine Bernardus: ita enim plene in veteri manuscripto nuperrime legi-
mus, cui hujus argumenti ab alio nescio quo conscripta narratio dispiicebat, quod erat et acephala,
et stylo negligentiore composita. Ipse concilio Claromontis interfuit a quo hiô Occidentis in Orien-
tem motus cœpit.
Eum Blondus* citât non semel, sed ut expeditionis comitem : « Delectavit nos, inquit (II Decad.
«lib. IV), Robertum vidisse monaehum eas describere machinas in hune modum, etc.» Et paulo
post : « Robertus monachus, qui tune Hierosolimis erat,» et : «Fatetur ingénue Robertus mona-
« chus , a quo scriptore haec certiora sumuntur. »
De eodem Trithemiusb : «Rupertus, monachus cœnobii Sancti Remigii, in diocesi Remensi, or-
«dinis divi patris Benedicti, natione Gallicus, vir in divinis scripturis jugi studio exercitatus, et
« saecularium disciplinarum non ignarus , ingenio clarus et apertus eloquio , scripsit nonnulla in-
« genii sui opuscula, quibus nomen suum posteritati innotuit : c quibus ego tantum vidi Gestorum
« in Terra sancta per Christianos , tempore Urbani secundi , contra infidèles , historiam insignem
«(lib. X) inter omnes historiographos. De aliis nihil vidi. Glaruit sub Henrico V, anno Do-
« mini aicxx. >
Haec Trithemius, qui aut libro auctius exemplar nostris, aut unum in duos divisum habuit,
quomodo in prioribus editionibus septimus et octavus in unum coaluerunt. Defuit autem Trithe-
mio, ut apparet, praefatio apologetica quam edidit Reuberus : quœ et in nostris membranis legitur.
Auctor Ubri principales Bellorwn Domini pro tempore novœ le gis, qui est manuscriptus in biblio-
theca P. Petavii, citât Robertum abbatem Sancti Remigii.
Possevinus e confundit cum Sigeberti continuatore, Apparata, in Robertas Monachus : quem antea
distinxerat ex Arnoldo Wionea, in Robertas Anglus*.
Nos usi sumus codicibus manuscriptis : Nicolai Fabn, Laurentii Bochelli, nostris; impressis :
nostro antiquissimo et optimo, nulla nec loci, nec typographi, nec temporis notaf; alio deprava-
tissimo Basiliensi Henrici Pétri, anni 1 533 g, et Wecheliana Justi Reuberi h, emendatiore.
' Flavii Blondi Foroliviensis, Historiarum ab inclina-
tione Romani imperii ad annum ikUO décades très, BasiL
i53i, in-fol. Froben. p. 227, 228.
b Liber de scriptoribus ecclesiasticis , BasiL \à$à , in-
folio, fol. 5g v°.
e Ant. Pessevini Apparatus sacer, t. II , p. 345. Colo-
nise Agripp. 1 608. — • Robertus Sancti Remigii , in diœ-
■ cesi Rhemensi monachus congregalionis Clunincensis,
iGallus, scripsit, anno circiter 1120, historiam sacri
« belli libris decem excusis tum Basileœ, lum Franco-
«furti ad Mœnum, ann. i584. Acta item Conciliorum ,
«hb. !..
d Arnoldi Wionis Lignum vitœ, ornamenlum et decus
Ecclesiœ, 1. 1, p. 457. Venetiis, 1696, 2 vol. in-4°.
• Ant. Possevini op. cit. t. II, p. 329. «Robertus An-
t glus et monachus, sed et abbas monasterîi de Monte
t Sancti Michaelis in Anglia (si Arnold. Wion. sequa-
t mur) ad Sigeberti Cbronicon annales c. annorum
« adjecit. Quamobrem idem Amoldus : confunditur ( in-
« quit) hic Robertus Anglus ab omnibus cum subsequenli
« Roberto Rhemensi , belli sacri Hierosolymitani scrip-
« tore ; ex multis tamen diversum esse conjeclari licel :
• primo ex patria : ille enimGallus, hic vero Anglus, etc.
f Hisloria de itinere contra Tarchos, et de expucj natione
urbis Iherusalem per cruciatos. In-4*. Editio priuceps , Co-
lonise Agrippinae, anno circiter 149a* in officina Ther-
hoernensi fortasse excusa. (Vid. Brunet, Manuel du li-
braire, i863, t. IV, p. i334, i335.)
9 Bellum Christianorum principum contra Sarracenos,
ann. 1088, pro Terra Sancta gestum. Basileae, excudebat
Henricus Petrus, mense augusto, i533, in-fol.
h Veterum scriptorum qui Cœsarum et imperatorum
Digitized by Google
720
VIRI CL. D. BONGARSII PRjEFATIO.
Scias autem, lector, olim editum illum nostrum (pag. hic 80 , lin. 35") ex Fulcherio inserta
haberc plurima : nempe capita quindecim a xx ad xxxv, ita : « Pridie idibus Augusti. His peractis,
« placuit quibusdam in patriam nationis suae reverti, etc.; » quœ leguntur fine capitis xix Fulcherii,
paucissimis voculis variantibus; tandem redire ad ea quibus opus suum claudit Robertus : «Quiab
« vero hic historicus sermo, etc. » Haec eodem omnino modo habentur in manuscripto libro veteri,
qucm, hac editione absoluta, forte inter nostros latenter reperimus.
Misit et varias lectiones e suis Andréas Schottus : quarum nsus erit tertio tomo , si vitam hanc
Deus animumque servaverit.
Versus illius aevi, ut erant in manuscriptis , margini inscripsimus, ne quid non exhiberemus.
Initium scribendi facit a concilio Claromontano anno mxcv; finem, in illa de Admiraviso
Victoria.
Germanicorum res per aliquol sœcula g estas Utleris manda*
rant, tomus unus,$x bibliotheca J. Reuberi. Francofartt
ad Mœnum, apud! heredes Andréa? Wecbeli, i584, în-
fol. p. 217 (ex recognitiooe vel potius interpolatione
Joan. Pistorii). — Scriptorum veteram. . . . tomus unus, a
J. Reubero olim éditas, nane recognitus, accessionibus aac-
tus, curante G. Cb. Joannis, Francof. 1726, in-fol.
p. 3o3 (ex Bongarsiana editione, cura adjectis Caspardi
Barthii annotationibus , quas evulgavit Ludewig, t. III,
Reliquiar. manuscriplor.).
" Apud nos l. IX, c. xxiv. Capita Fulcherii Carno-
lensis, editioni principi, quam littera Y designamus,
inserta, in nostra Fucherii editione sunt cap. xxxii-
xxxvi, lib. I, et cap. i-xxxiv, Hb. II, bisque verbis de-
sinunt : ■ Verumtamen historié sériera nullatenus prop-
• ter pulchreludinem partiura pompaticam commutet,
«ne gestarum rerum veritatem mendaciter coofundat.
«Quia, etc.» (Cf. supra, p. 363-4i5.)
b Cf. infra , l. IX , c. xxv.
Digitized by
Google
ROBERTI MONACHI
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
INCIPIT APOLOGETICUS SERMO2.
Universos qui hanc historiam3 legerint, sive légère4 audierint et auditam
intellexerint, deprecor ut, quum in ea aiiquid inurbane compositum invene-
rint, concédant veniam, quia hanc5 scribere compulsus sum 6 per obedientiam;
quidam etenim7 abbas nomine Bernardus8a, litterarum scientia et morum
probitatepraeditus, ostendit mihi °unam historiam b secundum hanc materiam,
sed ei admodum displicebat, partim quia 10 initium suum, quod in Clari Mon-
tis concilio constitutum fuit, non habebat, partim quia séries tam pulchrae
materiei11 inculta jacebat, et litteralium 12 compositio13 dictionum inculta14
vaciliabat 15, Praecepit igitur mihi ut f qui Clari Montis 16 concilio 17 interfui t
acephalae 18 materiei caput praeponerem et lecturis eam 19accuratiori stilo com-
ponerem. Ego vero, quia30 notarium non habui alium*1 nisi me22, et dictavi
et scripsi. Sic quod23 continuatim paruit menti manus, et manui penna, et
pennae pagina, et fidem satis praestare potest et levitas carminis et minime
phalerata compositio dictionis24. Unde si cui25 academicis26 studiis innutrito
1 Desideratur titulus in a. b. c. h. l. m. n. o. q. s. u. v. t. Historia Hierosolimitanœ expeditionis sub
Godefriio Bullion, anthore Roberio, S. Rhemigiï abbate. b. manu aliéna. Radberti de expéditions in Terrant
Sanctam. k. manu recentiori. Robertas, abbas S. Rhemigii, in claustro cellœ S. Rhemigii hoc opus composait
de expeditione Jerosolimilana per F rancos, féliciter confecta sab Urbano II papa. r. In Christi nomine. Incipit
textus historiœ de expeditione Christianoram contra impiam gentem Tarcoram et paganorum, qaœ facta est in
diebas Heinrici quarti, régis Alemanniœ, et Philippi régis Franciœ. t. — 2 Incipit apologeticas sermo historiœ
Hierusalem. b. Epistola auctoris historiœ Hierosolimitanœ. c. Incipit prœfatio apologetica Roberti monachi in
historia (historiam. q.) Hierosolimitanoram. h. o. q. Incipit prologus sequentis operis. k. Desiderantur hoc loco
in m. verba Apologeticas sermo, quae mutila ad calcem praefationis rejiciuntur. Incipit prologus universi
operis. n. Incipit apologeticas sermo historiographi. t. Incipit sermo apologeticas. u. Incipit apologeticas sermo,
id est prologus super historiam Iherusalem. y. Incipit prœfatio apologetica Roberti monachi in historia Hieroso-
lymilana. z. — 3 Istoriam. a. hic et infra. — 4 Legi. z. — 5 Om. hanc i. v. — 6 Fui. z. — 7 Enim. o
q. r. s. z. — 8 Sic l. t. Nomine B. a. k. n. o. q. r. s. Nomine Benedicius. d. b. f. g. h. i. Nomine N. u. y. z.
— 9 Michi. a. hic et ubique. — 10 Quod. z. hic et ubique. — 11 Materiœ. z. — 12 Litterularum. u. —
13 Littera compositione. f. — 14 Incondita. r. z. — 15 Jacebat. n. — 16 Claromontis. t. — 17 Oin. concilio u.
— 18 Acceptabile. y. — 10 Et litteris eam. l. t. Om. eam n. s. — 20 Qui. u. — 21 Om. alium i. — 22 Me
ipsum. d. e. — 23 Om. quod b. c. — 24 Pennœ pagina, grave quidem est sensibus imperitis utrumquê agere et
meditari et scribere. d. e. — 25 Om. cui d. — 26 Achademicis. a. b. c. d. b. h. i. k. u. y. Academicorum. F. g. z.
• Cf. Hist. HtL de la France, t. X, p. 3a6. Bernardus b Nempe Gesta Francorum et aliorum Hierosolymita-
abbas, dictus de Sancto Venantio, tune Majus Monas norum, sive Tudebovem abbrevialum, quam historiam
tenu m Turouease (gallice Marmo&tiers -lez-Tours) rege- supra excudimus. (Cf. p. iai-i63.)
bat. (Cf. Gallia. christ, t. XIV, p. 208-212.)
m. 91
Digitized by
Google
722 APOLOGETIGUS SERMO.
displicet haec nostra editio, ob hoc1 forsitan quia pedestri sermone ince-
dentes plus justo in ea rusticaverimus, notificare ei volumus quia apud nos2
probabilius est abscondita rusticando elucidare3 quam aperta pbilosophando
obnubilare, Sermo enim semper4 exactus5 semper est ingratus, quia, quod
difficili6 intellectu percipitur, aure surdiori7 hauritur. Nos vero piebeio in-
cessu sic volumus progredi nostrum sermonem, ut quivis, quum8 audierit,
speret idema; et si forte9 idem esse tentaverit, longe10 separetur ab idem11.
Si quis affectât scire12 locum quo haec historia composita fuerit, sciât esse
claustrum cujusdam celiae Sancti Remigiib constitutae in episcopatuRemensi 13.
Si nomen auctoris exigitur qui eam composuit, Robertus1* appellatur 15.
1 Om. hoc a. b. d. e. — 2 Om. apud nos v. — 3 Declarare. d. e. — 4 Om. semper t. — 5 Exacutus. c.
Exacuatus. d. — 6 Difficile, b. g. y. Difficiliori. d. e. — 1 Difficili aure percipitur intellectu surdiori. u, —
8 Qaivis eam. l. v. t. — 0 Fortassis. z. — 10 Om. longe e. — 11 Sic omnes codices, praeter n. et u. in quo-
rum uno (n.) legitur Ab eodem, in altero (u.), Ab eodem et ab idem. — 12 Postulat scire. v. — 15 Rhe-
mensi. d. g. h. b. Post v. Remensi (Rhemensi) insérant d. e. : in qua requiescit corpus sancti Oriculi mar-
iyris. — 14 Ruodbertus. i. t. Rutbertus. s, Post v. Robertus insérant d. b. b. : quondam abbas Sancti Remigii. —
15 Vocatur. %.. n. s. Om. Prœcepit igitur mihi. . . appellatur f. — 16 Verba Explicit sermo in a. et u. tantum
leguntur. Explicit prologus b. Fortasse addendum, quod in titulo est, verbuni apologeticus. Explicit prœ-
fatio. t.
' Cf. Horat. De Arte poel. a4i . Remensi. lbi, remotus ab officio abbatis Sancti Remigii ,
b Hic agitur de Santi Oriculi prioratu Senucensi seu vitam privatam Robertus egit. (Cf. Gall. christ, t. IX,
Sinduneosi (gallice de Senuc) , qui situs erat haud procul p, a3 1 ; Joannis , prœfat. ad Robertum , p. 3o6 ; Annales
ab oppido Grandisprato ( Grandpré, Ardennes) in diœcesi Bénédictin, t. V, p. 3^7 1 38o , 4 1 6. )
EXPLICIT SERMO
16
Digitized by
INCIPIT PROLOGUS1.
Inter omnes historiographos 2 Veteris ac Novi Testamenli Moyses sanctus
obtinet principatum, quidivino spiritu prophetiae, hebraicis litteris, quarum,
Deo3 révélante4, ipse auctor exstitit, mundi descripsit exordium, et primae
aetatis ac secundae facta mirabiliora necnon5 et patriarcharum gesta nobis
adduxit in médium. Hujus exemplum imitât!6 sunt Ihesu7 Nave% Samuel et
David, quorum primus Josue librum, secundus et tertius Regum historias
conscripserunt. Ex hoc igitur 8 liquido potest colligi quia rêvera Deo fit9 accep-
table ut ad notitiam fidelium suorum litteris commendetur, quum in terra
peragit, quod praefixis temporibus fieri disposuit, aliquod opus mirabile. Sed
post creationem mundi quid mirabilius factum est praeter salutiferae crucis
roysterium, quam quod modérais temporibus actum est in hoc itinere nos-
trorum Iherosolimitanorum 10 ? Quod quanto studiosius quisque advertet11,
tanto uberius 12 intra mentis suae dilatatos recessus 13 obstupescet. Hoc enim 14
non fuit huroanum opus, sed divinum. Et ideo litterali compaginatione com-
mendari débet notitiae tam praesentium quam futurorum, ut per hoc et spes
in Deum Ghristiana magis solidetur, et laus ejus in eorum mentibus vivacior15
incitetur 16. Nam quis regum aut principum posset subigere tôt civitates et 17
castella, natura, arte18 seu humano ingenio praemunita 19, nisi Francorum
beata gens, cujus est Dominas Deus ejus, populos quem elegit in hereditatem sibiwh?
Inférât ergo nobis Dei21 sapientia quod ad laudem sui nominis proferamus. Et
sciant qui haec legerint velM audierint quia nihil frivoli, nihil*3 mendacii, nihil
nugarum, nisi quod verum est enarrabimus 24.
EXPLICIT PROLOGUS*5.
1 Incipit sermo. b. Incipit prœfatio. i. Prologas in (de. r.) hùtoria J erosolimitana. c. r. Incipit prologus
Roberti monachi in hystoria Hyerosolimitana. u. Incipit prologus sequentis operis. t. Prologus. y. — 2 Ysto-
riographos. à. — 8 Domino, g. h. i. — 4 Om. Deo révélante z. — 5 Om. necnon s. — 0 Secuti. z. — 7 Jésus.
o. q. z. — 8 Ergo. n. s. z. — 0 Sit. z. — 10 Hierosolimiiarum. q. r. z. — 11 Avertet. b. d. e. AiverteriU z.
12 Liberins. d. — 13 Sinus, o. q. z. — 14 Obstupescet. Quis enim regum sive principum, in tam brevi tem-
porum spatio, subegisset tôt castella, tôt civitates, arte seu nalura prœmunitas, nisi Francorum beata gens,
cujus est Dominus Deus ejus , populus quem elegit in hereditatem sibi. Hoc enim. d. e. — 15 Ejfica-
cior. u. — 16 Christiana major excitetur ac (et. d. ) camulelur. d. e. — 17 Aut. u. Tôt. n. — 18 Naturali arte. m.
— 19 Tôt castella, tôt civitates, arte seu natura prœmunitas. r. — 20 Nam quis regum. .... in hereditatem
sibi hic om. d. e. — 21 A Deo. m. — 22 Sive. z. — 23 Nichil. a. hic et ubique. — 24 Om totum hune pro-
logum F. — 25 Finis prologi. h. Explicit prœfatio. l. t. Om. Explicit prologus b. n. s. u. Expliciunt prologi. y.
" ECCL. XI.VI, I. b PSALM. XXXII, 12.
91
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI PRIMI".
I. De concilio Clarimontis in Àivernia.
II. De laude urbis Iherosolimitanœ.
m. De absolu tione induite a concilio.
IV. Quomodo Podiensis episcopus peregrinis fuit praelatus.
V. De Petro Heremita et duce Godefrido.
VI. De his qui primi Constantinopolim venerunt, et Brachium Sancti Georgii transierunt.
VII. De principatu Rainaldi, et de obsidione Turcorum supra Christianos.
VIII. De audacia Turcorum in nostros, et de aquae penuria ab eis il la ta.
IX. De apostasia Rainaldi principis.
X. De martyrio Christianorum.
XI. De pugna Walteri cum Turcis, et morte ipsius.
XII. De presbytero qui, dum missam cantaret, a Turcis martyrizatus est.
XIII. De secunda obsidione Turcorum supra Christianos.
* Titolos singulorum capitum libri cujusque in unum cuique libro , in lecloris commodom , prœfiximus, lamelsi
indicem, ut jam bis supra, coilegimus, et suum uni- eos non sic conjunctos prebent nobis codices.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER PRIMUS1.
CAPITULUM I.
De concilie* Clarimontis in Alvernia.
Qui legi* hœc dicta, ne ait tibi mens maie ficU,
Drbani papœ dnlcta verbû cape *.
a Anno 3 Dominicae Iocarnationis millesimo nonagesimo quinto \ magnum in- a. 1095.
tra5 fines Gailiae concilium celebratum est6, in Alvernia scilicet, in civitate quae
Clarus Mons appellatur; cui papa Urbanus secundus cum Romanis7 episcopis et
cardinalibus praefuit. Fuit autem illud concilium valde celeberrimum conventu
Gallorum ac Germanorura , tam episcoporum quam et8 principum". Ordinatis
b igitur in eo rébus ecclesiasticis, exivit domnus9 papa in quadam spatiosae latitu-
dinis platea10, quia non poterat omnes11 illos capere cujuslibet aedificii clausura.
Qui hac suadela rhetoricae 12 dulcedinis generaliter ad omnes in haec verba pro-
rupit 13, dicens b :
«Gens14 Francorum, gens transmontana, gens, sicuti15 in pluribus vestris
c • elucet operibus, a Deo electa et dilecta, tam situ terrarum quam fide catholica,
« quam honore 16 sanctae Ecclesiae, ab universis nationibus segregâta : ad vos sermo
« noster dirigitur vobisque nostra exhortatio protenditur. Scire vos vol u m us quae
« lugubris causa ad vestros fines nos adduxerit; quae nécessitas vestra 17 cuncto-
« rumque fidelium attraxerit. Ab 18 Iherosolimorum finibus et urbe Constantinopo-
d a litana relatio gravis emersit et saepissime jam ad aures nostras pervenit 19, quod
« videlicet gens regni Persarum , gens extranea 20, gens prorsus a Deo aliéna , ge-
*neratio scilicet (juœ non direxit cor suum, et non est créditas cum Deo spiritas ejuscj
«terras illorum Christianorum invaserit, ferro, rapinis21, incendio depopula-
«verit, ipsosque captivos partim in terram suam abduxerit22, partimque nece
e « miserabili prostraverit23, ecclesiasque Dei aut24 funditus everterit25 aut suorum
« ritui sacrorum mancipaverit 26. Altaria suis fœditatibus 27 inquinata subvertunt,
« Christianos cicumeidunt, cruoremque circumeisionis 28 aut super altaria fundunt
«aut in vasis baptisterii immergunt. Et quos eis placet turpi occubitu multare,
« umbilicum eis29 perforant, caput vitaliorum30 abstrahunt, ad stipitem ligant et
f «sic flagellando circumducunt31, quoadusque, extractis visceribus, solo prostrati
1 Incipit historia. Liber primas, a. Incipit historia. b. c. m. u. Historia Jerosolimitana. d. ExpecUtio Jeroso-
limitana. n. z. Om. Incipit liber primas t. — 2 Om. hos duos versus c. d. i. k. t. u. v. y. — 3 Anno igilar. z.
— 4 Nonagesimo secundo, d. e. k. l. n. s. t. y. — 5 Inter. z. — 6 Fuit d. e. m. Om. est a. — 7 Om. Romanis z.
— 8 Om. et r. z. — 9 Dominas, l. m. s. z. Donas. n. Donnas, o. r. — 10 In qaamdam spatiosam plateam. b.
In qaamdam spatiosœ laiitadinis plateam. e. k. m. n. — 11 Om. omnes z. — 12 Rethoricœ. a. — 13 Inserit d.
hoc lemma : De sermone qaem genti Francoram fecerant. — 14 O gens. k. — 15 Sicat. z. — 16 Catholica,
et honore, e. i. — 17 Nostra. l. t. — 18 A. a. b. c. — 19 Nostras asqae pervenit. d. e. — 20 Prorsas a Deo
extranea. d. Gens maledicta, extranea. z. Om. Anno Dominicœ. . . gens extranea F. — 21 Rapina. z. —
22 Abdaxerint. b. h. Addaxerit. u. — 23 Prostraverint. . . b. g. h. — 24 Om. aat L. — 25 Sabverterint. b. g. h.
— 26 Hic adjungit d. hoc lemma : De misera clade Christianoram a paganis Mata. — 27 Fœditatibas, el in ter
lineas iniqaitatibas. b. — 28 Craoremqae sangainis. e. — 29 Ejas. l. y. Om. eis d. e. r. — 30 Vitaliam. c.
Vitaliaqae. i. Om. vitalioram n. o. — 31 Om. craoremqae circamcisïonis sic flagellando circamdacant k.
Om. circameidant craoremqae. . . circamdacant n. s.
' Cf. supra Tudebovem, 1, i, p. 9, 10; Fulcherium h Cf. Fulcher. Carnot. 1. I, c. 11, p. 3aa, 323.
Carnotensem , 1. I, c. 1, p. 3a 1. c Psalm. lxxvii, 8.
Digitized by
Google
728 ROBERTI MONACHI
a. 1095. «corruunt1. Quosdam* stipiti ligatos sagittant3; quosdam extento collo et a
« nudato gladio appetunt et utrum uno ictu truncare possint pertentant. Quid
« dicam de nefanda mulierum constupratione , de qua loqui deterius est quam
«silere4? Regnum Grœcorum5 jam ab eis ita6 emutilatum est et suis usibus
« emancipatum 7 quod transmeari non potest itinere duorum mensium. Quibus
«igitur ad hoc ulciscendum 8, ad hoc eripiendum labor incumbit, nisi vobis, b
«quibus prae ceteris gentibus contulit Deus9 insigne decus armorum, magnitu-
«dinem animorum , agilitatem corporum, virtutem humiliandi verticem capilli*
« vobis resistentium ?
« Moveant10 vos et incitent animos vestros ad virilitatem gesta prœdecessorum 11
« vestrorum 12, probitas et magnitudo13 Karoli Magni14b régis, et Ludovicî 15 filii c
« ejus aliorumque regum vestrorum 16, qui régna paganorum 17 destruxerunt et
« in eis fines sanctae 18 Ecclesiae dilataverunt. Prœsertim moveat vos sanctum Do-
«mini Salvatoris nostri19 Sepulcrum, quod ab immundis gentibus possidetur, et
« loca sancta, quae nunc inhoneste tractantur et irrcverenter20 eorum immundiciis
« sordidantur. 0 fortissimi milites et invictorum propago parentum , nolite degene- d
«rari21, sed virtutis22 priorum vestrorum23 reminiscimini. Quod si vos carus li-
« berorum et parentum et conjugum detinet24 affectus, recolite quid in Evangelio
« dicat Dominus : Qui amat patrem aut matrem super me, non est me dignusc. Omnis**
«qui religuerit domum, aut patrem, aut matrem, aut uxorem, aut filios, aut agros,
« propter nomen meum, centuplum accipiet et vilam œternam possidebit*. Non26 vos pro- E
« trahat ulla possessio, nulla27 rei familiaris sollicitudo, quoniam terra haec quam
« inhabitatis, cîausura28 maris undique et jugis montium circumdata, numerositate
« vestra coangustatur 29, nec copia divitiarum exuberat et vix sola 30 alimenta suis
« cultoribus administrât. Inde est quod vos in invicem mordetis et contenditis31,
« bella movetis et plerumque mutuis vulneribus occiditis 32. Cessent igitur inter f
« vosodia33, conticescant jurgia, bella quiescant et totius controversiae dissensiones
« sopiantur 3ft. Viam sancti Sepulcri incipite, terram illam nefariae genti auferte,
« eamque vobis subjicite, terra illa filiis Israël a Deo in possessionem 35 data fuit,
«sicut Scriptura dicit36, guœ lacté et mellejluit*.
*
1 Corruant. b. — 2 Quosdam vero. f. y. — 3 Om. quosdam stipiti ligatos sagittant l. — 4 De qua melius est
silere quam aliquid dicere. c. Hic adjicit d. hoc lemma : De destructione regni Grœcorum. — 5 Francorum. b.
— 6 Om. ita m. q. z. — 7 Mancipatum. b. d. e. — 8 Om. ad hoc ulciscendum m. — 9 Dominus. z. — 10 Inserit
hic d. lemma illud : De laude Caroli regumque Francorum. — 11 Gesta priorum et prœdecessorum. r. — 12 Gesta
priorum et prœdecessorum virorum. b. c. d. e. Prœdecessorum virorum. l. Om. vestrorum q. s. z. Noslrorum. t.
— 13 Om. magnitudo d. — 14 Om. magni d. g. m. n. u. — 15 Ludoici. t. Ludewici. u. LodevicL y. — 16 Nos-
lrorum. l. — 17 Turcorum. z. — 18 Om. sanctœ c. — 19 Domini nostri Jesu Christi. d. e. r. — 20 Inreve-
renier, a. — 21 Degenerares. L. Degenerare. n. o. q. z. — 22 Virtutem. l. n. o. q. y. Virtutes. z. — 23 Pri-
morum virorum. b. d. Priorum virorum. c. Patrum. k. Priorum nostrorum. l. Majorum vestrorum. z. —
24 Ditinet. l. Trahit, n. Continet. z. — 25 Dignus, et iterum : Omnis. y. — 26 Agros, et reliqua. Non. F. k. l. s.
Aut agros. aut filios, et reliqua. Non. y. — 27 Ulla. z. — 28 Est cîausura. y. — 29 Coarctatur. k. l. n. s. Cour-
tatur. y. Coangustantur. u. — 30 Vix sua. F. — 31 Comeditis. n. s. z. — 32 Interficitis. d. e. — 33 Vos discor-
diœ. d. b.. — 34 In d. lemma adscriptum est hoc modo : De via Sancti Sepukhri. — 35 In potestatem. z. —
36 Quœ rêvera, e.
* Psalm. lxvu, aa. d Cf. Matth. xix, 39.
h Cf. Tudebov. 1, u, p. 1 1, et annotât, a. 9 Cf. Exod. 111, 8.
e Cf. Matth. x, 37.
Digitized by Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
CAPITULUM IL
De laude urbis Iherosolimitanae.
Jérusalem , gaude : tibi constat bus sine fraude
a «Iherusalem umbilicus est terraruni, terra prœ ceteris fructifera, quasi alter a. io9s.
«Paradisus deliciarum. Hanc redemptor humani generis suo illustravit adventu,
«decoravit cooversatione, sacra vit passione, morte redemit, sepultura insignivit.
«Haec igitur civitas regalis, in orbis medio posita, nunc a suis hostibus captiva
« tenetur, et ab ignorantibus Deum ritui gentium * ancillatur. Quœrit3 igitur et
b • optât liberari, et ut ei subvenialis non cessât imprecari. A vobis quidem praeci-
« pue 4 exigit subsidium 5, quoniam a Deo vobis collatum est prae cunctis natio-
«nibusf ut jam diximus, insigne decus armorum. Arripite igitur viam hanc in
« remissionem 6 peccatorum vestrorum, securi de immarcescibili gloria7a regni
« cœlorum. »
c Haec8 et id genus plurima ubi papa Urbanus urbano sermone peroravit, ita
omnium qui aderant affectus in unum conciliavit ut adclamarent9 : Deus vult!
Deus vult! Quod ut venerandus pontifex Romanus10 audivit, erectis in cœlum
luminibus, Deo gratias egit et manu silentium indicens, ait: «Fratres carissimi,
« hodie est in nobis 11 ostensum w quod Dominus dicit per Evangelium 13 : Ubi duo
d « vel très congregati fuerint in nomine meo, ibi sum in medio eorumh. Nisi14 Dominus
«Deus mentibus vestris affuisset15, una omnium vestrum vox16 non fuisset; licet
• enim vox vestra 17 numerosa prodierit, tamen origo vocis una fuit. Propterea
« dico vobis quia Deus hanc a vobis elicuit, qui vestris eam pectoribus inseruit. Sit
« ergo vobis vox ista in rébus bellicis militare signum, quia verbum hoc a Deo est
e « prolatum 18. Quum in hostem fiet bellicosi impetus congressio, erit universis haec
« ex parte Dei una vociferatio : Deus vult! Deus vult! Et19 non praecipimus aut sua*
« demus ut senes aut imbecilles et usui armorum minime idonci 30 hoc iter arri-
« piant; nec mulieres sine conjugibus suis, aut fra tribus, aut legitimis testimoniis,
«uliatenus inccdant*1. Taies enim magis sunt impedimento quam adjumento,
f «plus oneri quam utilitati. Ditiores^ inopibus subveniant, et expeditos ad bel-
« lum de suis facullatibus secum ducant. Presbyteris sive clericis cujuscumque23
« ordinis absque episcoporum suorum licentia non licet ire, quoniam inutilis fieret
«illis haec via, si irent sine illorum licentia. Quippe2* nec laicis expedit peregri-
«nari, nisi cum sui benedictione sacerdotis**. Quicumque26 ergo hujus27 sanctae
g ■ peregrinationis animum habuerit, et Deo sponsionem inde fecerit, eiquc se liba-
« turum28 hostiam vivam29, sanctam et bene placentem30c devoverit, signum Domi-
1 Om. hune versum^c. d. e. k. t. u. v. y. — 2 Ritui gentilium. f. il. l. n. s. t. y. — 3 Queritur. y. — 4 Om.
prœcipae g. h. — 5 Praesidium, h. — 6 Bemissione. a. b. ch.- — 7 Corona. F. — 8 Hic inserit c hoc lemiua :
De signatis. — 9 Ut omnes acclamarent. l. m. n. o. q. r. s. z. — 10 Om. Romanus d. f. l. n. s. t. y. —
11 Hodie in vobis est. z. — 12 Impletum. e. — 13 In Evangelio. z. — 14 Vel très et cetera. Nisi. k. y. Très
et r cliqua. Nisi. t. Nisi enim. z. — 15 In mentibus vestris fuisset. z. — 16 Vox ista. e. Nostrorum vox. l. m.
Vesirorum vox. r. Vestrum vox. n. o. q. s. z. — 17 Vox nostra. L. — 18 Probatum. b. c. — 19 Hic adjicit d
lemma illud : Qua dispositione via fuit injuncta. — 20 Minime apti vel idonei. e. — 21 Proficiscantur. z.
— 22 Divilcs. z. — 23 Cujusque. l. o. q. — 24 Quia. z. — 25 Pastoris. F. l. n. s. y. — 26 Hic addit d hoc
lemma: Quod euntes craces proponant, redeuntes]proponant (leg. postponant?). — 27 Om. hujus i. — 28 Obla-
luruni. k. n. s. Libcraturum. m. Litaturum. z. — 29 Viventem. h. — 30 Sanctam, Deo placentem. r. z.
4 Cf. I, Petr. v, 4- — h Cf. Mattii. xviii, 20. — c Cf. Rom. xii, 1.
m. 92
Digitized by
Google
730 ROBERTI MONAGHI
a. 1095. « nicae Crucis1 in fronte sua sive in pectore praeferat. Qui vero inde voti compos re- a
« gredi2 voluerit, in ter spatulas3 rétro ponat; taies quippe bifaria4 operatione com-
aplebunt illud Domîni5 praeceptum quod ipse jubet per Evangelium6 : Qui non
« bajulat crucem suam et venit post me, non est me dignus1*. »
CAPITULUM III.
De absolutione indulta a concilio8.
His ita completis 9, unus ex Romanis10 cardinalibus , nomine Gregorius, pro
omnibus terrae prostratis 11 dixit confessioncm suam 12 ; et sic omnes 13, pectora sua b
tu n dentés, impetraverunt de his quae maie commiserant absolutionem; et, facta
absolutione, benedictionem; et, benedictione consecuta *\ ad15 propria remeandi
licentiam. Et16, ut cunctis17 clarescat 18 fidelibus quod haec via a Deo, non19 ab ho-
mine20, sit constituta, sicut a multis postea comperimus, ipso die quo haec facta
et dicta sunt fama praeconans tantae constitutionis21 totum commovit orbem, ita c
ut etiam in maritimis Oceani insulis22 divulgatum esset quod Iherosolimitanum
iter in concilio sic stabilitum fuisset 23. Gloria provenit inde Ghristianis et exsui-
tatio, gentilibus*4 Persis et Arabiae cultoribus mœror et trepidatio. His additur
animi magnitudo, illis incutitur pavor25 et mentis hebitudo26 : adeo27 cœlestis
tuba percrepuit quod ubique gens omnis28 infesta Ghristiano nomini intremue- o
rit29. Elucet igitur quia30 non fuit hoc31 humanae vocis officium, sed spiritus Do-
mini qui replet orbem terrarumb.
Ad sua itaque reversus est unusquisque 32 laicorum, et33 Urbanus papa in cras-
tinum residere fecit conventum episcoporum; quibus residentibus, accepit consi-
lium quem praeposuisset34 tantae multitudini peregrinari cupientium, quia nondum e
erat inter eos aliquis nominatorum principum 35.
1 Dominicœ passionis. d. e. — 2 Ingredi. z. — 3 Scapulas. u. q. r. z. — 4 In f aria. t. — 5 Om. Domini l.
— 6 Ipse iicit in Evangelio. d. b. — 7 Bajulat crucem suam et reliqua. f. k. n. s. Bajulat crucem suam et
cetera, y. Et venit post me et cetera, l. Post me, non potes t meus esse discipulus. d. e. m. r. — 8 Sic d. —
9 Expletis. d. e. m. r. s. — 10 Om. Romanis z. — 11 Omnibus, qui terrœ erant prostrati. s. — 18 Om. suam
e. m. r. — 15 Sic universi. d. e. m. r. — 14 Benedictione facta. e. Benedictione compléta, r. Om. Consecuta y.
— 15 Post benedictionem ad. k. l. n. s. — 16 Hic ascribit d hoc lemma : Quod ubique fait cognitum quod in
concilio est constitutam. — 17 Ceteris. l. z. — 18 Claresceret. z. — 19 Hœc una via a Deo et non. y. —
20 Ab hominibus. s. k. l. n. s. — 21 Institutions, f. k. l. ji. t. y. — 22 Littoribus et insulis. e. — 23 Sit. L.
Esset. s. — 24 Gentibus. g. Gentilibus aatem. z. — 25 Timor, e. — 28 Hebetudo. r. s. z. Habitude, u. 2?6i-
tudo. y. hic et infra. — 27 Ebitudo : ad hœc. t. — 28 Om. omnis m. — 20 Intremuit. z. — 30 Quoniam. l.
Quod. o. q. r. s. z. — 31 Om. hoc z. — 32 Quisque. e. — 33 Om. et m. — 34 Prœponeret. m. n. r. s. z. —
35 Inter eos comitatorum nominatorum aliquis principum. y. Om. quia nondum nominatorum prin-
cipum K.
" Cf. Loc. xiv, 27 ; Matth. x, 38. — k Cf. Sap. i, 7.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
731
CAPITULUM IV.
Quomodo Podiensis episcopus peregrinis fuit praelatus1.
a Universi vero elegerunt Podiensem2 episcopum% asserentes eum rébus huma- a. iog5.
nis ac divinis valde esse idoneum, et utraque scientia peritissimum, suisque ac-
tionibus3 multividum. IHe itaque, licet invitus, suscepit, quasi alter Moyses4,
ducatum ac regimen dominici populi, cum benedictioue domini papœ5 ac totius
concilii. 0 quot divers» aetatis ac potentiae seu domeslicae facultatis homines in
b illo concilio cruces susceperunt6 et viam Sancti Sepulcri spoponderunt 7 ! Hinc
divulgatum est ubique terrarum illud concilium venerabile, et ad aures regum
ac principum pervenit concilii8 constitutum honorabile*. Placuit10 omnibus, et
plusquam trecenta millia mente iter eoncipiunt11, et adimplere satagunt, prout
unicuique posse contulit 12 Dominus. Jamque triviatim 13 dissultare 14 cœpit Fran-
c cigenae gentis immanitas15, et desiderio jam cum Turcis pugnabat eorum proba 16
ferocitas 17.
CAPITULUM V.
De Petro Heremita et duce Godefrido18.
Dux prior inccsnt, nec rétro postes cestit".
Erat 20 in illis diebus quidam , qui heremita exstiterat, nomine Petrus b, qui apud A. 1096.
illos qui terrena sapiunt magni21 aestimabatur, et super ipsos praesules et abbates
apice religionis efferebatur, eo quod nec pane nec carne 22 vescebatur, sed ta m en
d vino aliisque cibis omnibus fruebatur et famam abstinentiœ23 in deliciis quaerebat.
Hic24ea tempestate collegitsibi non modicam equitum peditumque multitudinem,
et iter suum 25 direxit per Hungariam. Associatur autem cuidam duci Teuthonico-
rum26, nomine Godefrido27, qui erat Eustachii Boloniensis28 comitis29 filius, sed
officio dignitatis dux erat Teuthonicusc. Hic vultu elegans30, statura procerus,
e dulcis eloquio, moribus egregius, et in tantum militibus31 lenis, ut magis in se
monachum quam militem figuraret 32. Hic tamen 33 quum hostem sentiebat adesse
1 Sic d. — 2 Aimarum Podiensem. b. — 3 Actïbus. r. Suùqae in actionibus. z. — 4 Moses. z. — 5 Bene-
dictioue illins papœ. b. — 6 Acceperant. b. — 7 Sancti Sepulchri stipulaverunt. m. — 8 Om. concilii e. —
0 Venerabile. h. — 10 Verba Placuit omnibus, etc. usque ad contulit Dominus desiderantur in b. — 11 Arri-
piunt. d. — 12 Contulerit. c. — 13 Turmatim. z. — u Exsultare. o. q. s. z. — 15 Unanimitas. z. — 16 Om,
proba d. h. — 17 Probitas. d. Feritas. f. k. l. o. t. t. — 18 Sic d. t. De Petro Heremita. a. b. c. G. h. —
19 Om. hune versum c. e. t. u. v. y. — 20 Erat autem. d. e. q. — 21 Magnus. b. i. l. n. r. s. t. Magni
meriti. b. — 22 Nec carnibus. d. e. — 23 Et summum abstinentiam. m. z. — 24 Hic enim. i. — 25 Et viam
suam. i. — 20 Theutonicorum. e. — 27 Godfrido. y. hic et infra. — 28 Bononiensis. t. — 29 Om. comitis e. —
30 Hic vultu erat elegans. k. m. n. s. t. y. Hic erat vultu elegans. l. — 31 Mitibas. b. k. l. n. o. q. s. t. y. Om.
militibus z. — 32 Militem insigniret. f. k. n. s. — 33 Aulem. d. e. Om. tamen i. u.
* Cf. Fulcherium Carnotensem, lib. I, cap. iv, p.3aâ, «quinque populos dividebatur, vel totidem provincias,
3a5. tquibus singulis vice imperatoris duces praeerant, tan-
b Cf. Tudebov. imitât, p. 169; Willelin. Tyr. 1. I, « quam administratores. • Godefridus dux erat in Lotha-
c. xix, p. 5o. ringia. (Cf. B. Struvii Corpus Historiée Germanicœ, t/I,
c «Pro statu enim illorum temporum, Germania in p. a5i et 4oi.)
92.
Digitized by
732 R0BERT1 MONACHI
«096. et imminere praelium, tune audaci mente concipiebat animum, et, quasi leo fren- a
dens, ad nullius pavebat occursum. Et quae lorica vel clypeus sustinere poterat1
impetum mucronis illius? Hic, cum fratribus suis Eustachio etBalduino et magna
manu militum peditumque, per Hungariam iter arripuit, per viam scilicet quam
Karolus Magnusa, incomparabiiîs rex Francorum, olim suo exercitui fieri usque2
Constantinopolim praecepit. b
CAPITULUM VI.
De his qui primi Constantinopolim venerunt etBrachium Sancti Georgii transierunt5.
Primusb igitur Petrus Heremita, cum suis et magna gente Alemannorum4, Con-
stantinopolim venit5,etcopiosam Longobardorum6 gentem multosque aliosex diver-
sis locorum spatiis aggregatos7 invenit. Quibus imperator licentiam introeundi civi-
tatem nunquam praebuit, quia virtutem Christianae militiae et maxime Francorum
suspectam semper habuit. Idem tamen mercatum eis habere concedebat, quod c
etiam8 in civitate erat; prohibueratque illis ne transirent illud vicini9 aequoris
spatium quod appellatur10 Sancti Georgii11 Brachium, quoadusque veniret formi-
dabilis12 exercitus Francorum. Turcorum enim numerus infinitus erat, qui ad-
ventum illorum bestiali mente sitiebat13; in quorum manibus14 si ipsi absque15
Francorum principibus devenissent16, sicut postea rei probavit eventus, omnes d
aequaliter morti subjacerent. Sed omnis congregatio hominum quae bono auctore
non gubernatur nf si ei languidum caput principatur, quotidie 18 languescit et a
salute elongatur. Proptereaet hi, quiaprudentem principem qui eorum19 domina-
retur non habebant20, reprehensibilia opéra faciebant. Ecclesias enim et urbis pa-
latia destruebant, et, quae in eis erant auferentes, plumbum quo tegebantur abstra- e
hebant et Graecis21 vendebant0. Unde imperator, Alexius nomine, vehementer
iratus fuit, et aequoreum Sancti Georgii Brachium transnavigare22 praecepit.
CAPITULUM VII.
De principatu Rainaldi et de obsidione Turcorum supra Christianos23.
Qui ultra progressi ducem sibi elegerunt et quemdam Rainaldum 24 sibi praepo-
1 Posset. l. m. o. q. z. — 2 Usqae ad. z. — 5 Sic d. — 4 Alamannorum. l. m. n. r. — 5 Vénérant t. —
6 Langobardoram. z. — 7 Aggregatis. y. — 8 Et. z. — 9 Vietnam, b. — 10 Vocatar. z. — 11 Georii. l. n.
— 12 Informidabilis. u. — 15 Sitiebant. r. z. — 14 Manas. z. — 15 Absentibas. z. — 16 Venirent. i. —
17 Non regitar. e. — 18 Capal dominatar, in deterias labitar, et quotidie. z. — 19 Eis. Y. — 20 Principem non
habebant. L. — 21 Et ipsis Grœcis. d. e. — 22 Transmigrare. l. Transvaginare. t. Transmeare. z. — 23 Sic
d. — 24 Rainoldum Alemannam. d. e. Rainaldum Alemannum. r.
■ Cf. supra, p. i if annotât, a. c Cf. Tudebov. /. c. p. i if 121, 174.
h Cf. Tudebov. 1, 11, p. io, 121, 17A.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 733
à suerunt, qui, licet principem haberent, cadem tamen rapinae1 opéra agere non a. io96.
cessabant; nam domos quas inveniebant igni comburebant et ecclesias bonis suis
et facultatibus denudabant. Sic Nicôtaediam2 usqùe venerunt, et inde Romaniae
terram intraverunt3. Tribus igitur4 diebus ambulando5 consumptis, ultra Ni-
caeam6 urbem7 perrexerunt, et quoddam castrum, cui nomen erat Exerogorgo*,
b a gente vacuum invenerunt b. In quod intrarites reppererunt magnara ubertatem
frumenti, carnis et vini omniumque bonorum quœ sunt humanae vitae sustenta-
mentura 8. Turci quippe0, metu Francorum pefterriti, longe ab illa terra secesse-
rant10, sed tamen exploratores suos dimiserant u, qui iliis adventum nostrorum et
quomodo se haberent nuntiarent. Qui, ut per internuntioscompereruntquia vene-
c rant rapere, non retinere, destruere, non possidere lâ, protinus cdhtra illoà accur-
rerunt, et castellum in quo erant obsidione circumdederunt. Erat quippe ingens
numéros illorum et copiosa multitudo. Ànte portam castelli erat puteus, et juxta,
ex altéra parte, fons vivus, juxta quem Rainaldus, princeps Christianorum,
exierat et in insidiis positus 13 eorum praestolabatur adventum.
CAPITULUM VIII.
De audacia Turcorum in nostros, et de aquœ penuria ab eis illata14.
d Turci vero nil hœsitantes irruerunt in eumt et multos qui cum eo erant occide-
runt. Alii autem in castrum fugerunt. Illi autem15 aquam omnino16 nostris17 abs-
tulerunt, et in magno cruciatu pro aquae inedia18 Christianos19 immiserunt20c.
Erat autem festivitas Sancti Michaelisd, quara venerari débet omnis anima fide-
lis21, Obsessi itaque** in tantam sitis angustiam devenerunt, quod83 venis equo-
e rum incisis boumque et asinorum aliarumque pecudum sanguinem eliciebant et
bibebant. Alii terram humectiorem 24 fodiebant, et sic ori apponebant, ardorem-
que sitis temperabant. Alii25 urinam suam in vase, aut in manibus suis minge-
bant25, et, quod dictu mirabile27 est, absorbebant. Quid plura? Nullum erat vitae
solatium, ubi28 sola mors pereuntibus29 erat subsidium.
1 Tamen reprehensibilia rapinœ. e. Rapina. y. — 2 Nichomediam. a. Nichodemiam.^. — 5 Terram inva-
serunt. b. — 4 Itaque. d. — 5 Ambulantibus. b. — 6 Nicheam. a. b. f. t. y. hic et ubique. — 7 Om. urbem e.
— 8 Sustentaculam. z. — 9 Vero. z. — 10 Recesserant. c. Hic incipit x. — 11 Suos ibi reliqueranU c. —
12 Rapere, non possidere, destruere, mon retinere. z, — 15 Et insidiis positis. z. — 14 Sic d. — 15 IUi vero. d. e.
l. u. r. — lfl Om. omnino b. c. d. e. f. g. h. r. x. — 17 Eis. z — 18 Penuria. e. r. Per aquœ inediam.
x. s. u. Per aquœ penuriam. z. — 19 Illos. s. y. — 20 Illos miserunt F. — 21 Om. quam venerari. . . anima
fidelis f. x. l. n. 3. t. x. y. — 22 Autem. m. z. — 23 Ut. c. — 24 Terram humidiorem. g. — 25 Quidam, z. —
26 Suscipiebant. c. — 27 Horribile. x. l. s. t. x. Miserabile. u. — 28 Nisi. s. z. — 29 Om. pereuntibus y.
a Zepiyop&o* ap. Ann. Comnen. AlexiadA. X,p.286, h Cf. Tudebov. I, m, p. 1 1, 132, 176; WiUdm. Tyr.
ed. Paris. Hodie Eski-kaleh, cujus vestigia rémanent I. I, c. xxm, p. 59.
propler oppidulum Bazar-keui. (Cf. quoque Tudebov. * Cf. Tudebov. /. c. p. 12.
/. c. Willeim. Tyr. 1. 1, c. xxm, p. 59 et annot. e.) d Id eat die» xxu" mensis Septembris an. D. 1096.
Digitized by
Google
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM IX.
De apostasia Rainaldi prinripis1.
Nec leviter taotus Rainaldus, apostata factus ,
Abjurando Deum, se probat esse reum'.
a. io96. Tandem princeps illorum, Rainaldus3, cum Turcis furtivum iniit fœdus, malens a
temporalem vitam retinere, quam pro Christo mortem in tali martyrio4 subire5.
Dispositis itaque agminibus6 suis, simulavit cum adversariis inire7 congressio-
nem; sed mox, ut exiit, fecit ad illos cum multis aliis8 digressîonem. Heu! heu9!
meticulosus miles, non ab Austro, sed ab Aquilone progressus, quam enerviter
et effeminate10 pro cœlesti et rege11 et regno dimicavit, qui, necdum vel levi sti- b
pula tactus, martyrium subire perhorruit, et fidei Christianae professionem, sanus,
eques et arma tus, abdicavit. Jure igitur apud Deum evanescentis gratiae12 jactu-
ram promeruit, et in sortem illius qui sedem suam elegit13 ad Aquiionem' de-
venit14. Qui vero remanserunt, nec Christianae fidei titulum mutare15 voluerunt,
mortis exterminium subierunt16. c
CAPITULUM X.
De martyrio Christianorum n.
Igitur ex tota illa multitudine occiderunt Turci quos voluerunt; et quos libuit,
uti placuit, captivaverunt. Quosdam ad signum positos sagittabant etomni18 ludi-
brio, prout eis placebat19, servos Dei contumeliabant 20, et illi maluerunt sic glo-
riose occumbere quam, negantes fidem Dei, cum eis21 infeliciter vivere. Deus
vero, ut credimus, recepit eos intra22 septa semper virentis23 Paradisi24 quoniam d
noluerunt a fide sua25 peregrinari. Jam quippe diabolica legio victrix exsultat, et
contra Petrum Heremitam, qui erat in quodam castello, nomine Civitob, dimicatc.
Erat autem illud castrum supra Nicaeam civitatem constitutum.
1 Sic d. — 2 Onu hos versus c. b. t. u. v. t. — 5 Princeps illorwn B. a. — 4 Tali periculo. d. b. r. —
5 Sastinere. d. e. — 6 Turmis et agminibus. b. — 7 Adversariis suis inire. F. — 8 Om. aliis d. e. — 9 Et
heu ! e. Hehea. u. Eheu. r. — 10 Om. et effeminate d. e. — 11 Et rege. b. c. — 12 Gloriœ. z. — 13 Delegit. b.
— 14 Miserabiliter devenit. e. — 15 Muiuare. c. l. m. s. t. y. — 16 Subigerunt. 1. Pertulerunt. n. o. q. z. —
17 Sic d. — 18 Omnium, y. — 19 Placuit. o. r. z. — 20 Contumeliaverint. r. Contameliis afficiebant. h. o. z.
21 Illis. r. — 22 Inter. g. Infra u. o. q. r. In. z. — 23 Om. semper virentis u. — 24 Septa sempiterni Para-
disi sui. z. — 25 Om. sua b. d.
a Cf. Isa. xivf 12 et 1 3. ' Cf. Tudebov. I, iv, p. i3; Willelm. Tyr. 1. I,
h Hodie Gemlik. c. xxv, p. 61.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOL1M1TANA.
CAPITULUM XI.
De pugna Waltcri cum Tureis et morte ipsius1.
Hnc mors Gualteri débet pretiosa fàteri *.
à Contra quod Turci dum cursum3 dirigèrent, obviaverant Waltero4", qui erat a. 1096.
primicerius et signifer agminis Heremite; sed miles egregius licet claruisset tôt
militiae titulis > his tamen omnino resistere non valuit, sed tamen pretîosam mor-
tem suam multo5 Turcorum sanguine commendavit. Irruit enim in illos6 velut
ursus esuriens7 inter8 animalia; et quos in occursum invenit, et9 prostravit et
b vita privavit. Similiter et qui cum eo erant armati , adhuc vivi jam 10 necem qnam
erant passuri11 fortiter vindicabant; et quandiu eis arma valuerunt , hostes de Vic-
toria nunquam tripudiaverunt ls. Sed ibi multitudo audaciam, non audacia multi-
tudinem superavit, nisi quod animositas numerositatem sexcuplo13 minoraverit1*.
Fractis tandem armis, et non animis, laudabili morte, sicut 15 in bello, sicut pro Deo,
c vitam 10 termina venant, eosque 17 in sortem cœlitum angelici spiritus transtulerunt.
Tùnc primum Turci , revolutis cadaveribus suoruni , cognovcrunt quia 18, cum
quibus pugnaverant19, Franci fuerunt.
CAPITULUM XII.
De presbytero qui, dum missam cantaret, a Turcis martyrizatus est20.
Sic et presbyteri mon hnjus débet haberi
His ita patratis, pars Turcorum cucurritM ad castra Christianorum, et ibi
unum presbyterum missam celebrantem invenerunt, quem ante altare detrunca-
d veruntb. 0 felix*3 felicis presbyteri martyrium, cui praebuit ducatum dominici cor-
poris viaticum! Similiter quotquot invenerunt, aut occiderunt, aut24 abduxerunt.
Petrus vero Heremita aberat 35 et ad 20 Constantinopolim remeaverat c.
CAPITULUM XIII.
De secunda obsidione Turcorum supra Christianos27.
In castello autem quod supra memoravimusd, cui nomen28 Civito, remanserat
1 Sic d. — 2 Om. hune versum c. e. t. u. v. y. — 3 Cursum suum. o. q. v. z. — 4 Galtero. l. Gualtero.
c. F. x. Y. Walterio. m. Galterio. n. Galdero. s. — 5 Muliorum. e. x. — 6 Eos. e. d. m. n. o. r. s. — 7 Esu-
riens et sitiens. g. o. q. — 8 In. m. n. r. s. — 9 Om. et m. n. s. z. — 10 Om. jam e. — 11 Passuri Juerant.
x. n. s. — 12 Trepidaverunt. y. — 15 Sescuplo. q. Sexuplo. u. Sextuplo. y. z. — 14 Minoravil. l. m.
n. x. MinueriU z. — 15 Sic. z. — 16 Vitam presentem. e. — 17 Et eos. l. — 18 Quod. z. Om. quia i. —
19 Pugnaverunt. z. — 20 Sic d. — 21 Om. hune versum c. e. t. u. v. y. — 22 Cucurrerunt. d. Cucur-
runt. e. — 23 Om. felix g. — 24 Aut captivos. c. d. b. — 25 Abierat. z. — 26 Om. ad o. q. z. — 27 Sic d.
— 28 Nomen erat. c.
' Galterius Sine Habere. (Cf. Tudebov. I, iv, p. i3.) e Cf. WUlelm. Tyr. 1. I, c. xxm, p. 58.
k Cf. Tudebov. le. 4 Cf. supra, c. X, p. 734 d.
Digitized by
Google
736 ROBERTI MONACHI HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
a. 1096. Christianorura 1 plurima multitude), et qui de castris sive de praelio vivi evaserant, a
rétro2 ad illud castrum3 confluxerant; quos Turci insequentes, strues lignorum,
utnostros comburerent, circuinposuerunt4. Sed qui obsessi erant, de tuitione vite
solliciti , ignem in strues miserunt\ et Dei nutu, fiante vento, plerosque de hostibus
combusserunt. Turci tandem 5 illos vi comprehenderunt, et secundum ludibrium
suum variis pœnarum generibus affectos, alios6 occiderunt, alios in captivita- b
tem vendiderunt. Qui tamen7 aliquo casu seu8 ingenio evaserunt, ad Bradiium
Sancti Georgii9 reversi sunt, et, jubente nequissimo imperatore, Constantinopo-
lim regressi sunt. Imperator quidem valde10 cum Graecis suis11 de victoria Tur-
corum exsultavit , et omnia arma nostrorum , ut eos inermes redderet 12, callide
comparavit. His ita gestis, huic narrationi terminum ponamus, et stylum rétro c
convertentes, quomodo illuc convenerit 13 nobilis 14 gens Francorum, et cum qui-
bus principibus, disseramus 15.
EXPLICIT LIBER PRIMUS16.
1 Om. Christianoram L. — 3 Om. rétro f. — 3 Castellam. d. o. q. z. — 4 Immiserant. m. z. Desiderantur
in 1. sequentia usque ad finem hujus libri, laceratae causa paginae. — 5 Autem. s. — 0 Om. alios e. —
7 Qui cam. l. — 8 Vel. e. — 9 Gregorii. l. x. Georii. n. — 10 Om. valde z. — 11 Cum gentibus suis. n.
— 12 Redderent. b. Reddant. h. — 13 Conveniret. y. — 14 Nostra. z. Nobis. g. — 15 Et cum quibas principibus
deducta supervenerit, enarrare sludeam. k. — 16 Om. Explicit liber primus b. f. i. l. s. y.
• Cf. Tudebov. I, iv, p. i3, i?2 , 175-, Willelm. Tyr. 1. 1, c. xxvi, p. 62 , 63.
Digitized by Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI SECUNDI.
I. De comité Normanno et comité Flandrensi et Hugone Magno.
II. De Podiensi episcopo et comité Sancti /Egidii.
III. De Boamundo, duce Apuliae.
IV. De Boamundo, qui crucem suscepit, suisque ut susciperent imperavit.
V. De Apuliensibus, qui certatim cruces accipiebant.
VI. De captione Hugonis Magni.
Vil. De Hugone et Godefrido.
VIII. De duce Godefrido, qui primus venit Constantinopolim.
IX. De aperta fraude imperatoris, et quot Balduinus, frater ducis, occidit homines ipsius.
X. De pace imperatoris ac ducis, et quot Francorum exercitus Constantinopolim venit.
XL Boamundus cum suis Bulgariam transiit.
XII. Quod Boamundus interminatus est suis ne aliquid violenter auferrent.
XIII. De castello Haereticorum.
XIV. De militibus imperatoris, quos Boamundus occidit.
XV. De simulatione imperatoris.
XVI. Sermo Boamundi ad Francos.
XVII. Multitudo Francorum perterruit regem Grœcorum.
XVIII. Sacramentum [quod] Franci fecerunt imperatori.
XIX. Sacramentum quod imperator Francis juravit.
XX. De urbe Gonstantinopolitana.
m. 93
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER
CÀP1TULUM 1.
De comité Normanno et comité Flandrensi et Hugone Magno*.
Agmîna 1 convemunt munetosaqae m\tt\a fiunt ,
Quorum la proceres si oonsocuuce vider»
Agmen t&m palchrum , Uudaret jure Scpalcrum
Pro quo ne propriam respuenmt ptlriamV
A Interea, dum haec aguntur5, de remotis occidentalium* partibus, a parle Aqui- k. 109e,
lonis, excitavit Dominus comités duos quibus unum nomen, unaconsanguinilas,
aequa poteslas, idem7 vigor8 et armis et animis, etiam9 gloria consulatus compa-
res10 : Nortmannus11 scilicet1* et Flandrensis13 cornes*; cum quibus Hugo Magnus\
frater Philippi, régis Francorum1*, qui ipso tempore Franciam suo1* subjugabat16
b imperio. Hic bonestate morum, et elegantia corporis, et animi virtute, regalem
de qua ortus erat commendabat 17 prosapiam ; cum quo et Stepbanus Carnotensis
cornes l8, qui a bonis initiis pravos deinceps obtinuit exitus10. 0 quam*0 innumeri*1
optimates2* et minoris famae consules cum bis sunt associati, tam ejusdem Francise
quam majoris et minoris Britanniae 23 !
CAPITULUM H.
De Podiensi episcopo et comité Sancti ^Egidii24.
c A parte australi mota sunt castra Podiensis episcopi et comitis Sancti jÈgidii *
nomine Raimundic. Vir iste quum praedives25 esset et temporalibus bonis locuple-
taretur 26, omnîa sua vendidit et viam deliberationis dominici 27 Sepulcri arripuit.
Ecce nunc praesentialiter videmus in re, quod olim promisit Dominus per os
Isaiœ28 prophète. Ait enim29 : Noli timere quia ego30 tecum sum; ab Aquilone addacam
d semen tuum, et ab Occidente congregabo te. Dicam Àquiloni : «Da; » et Austro : a Noli
prohibere: affer fdios meos de longinquo, et fdias meas ab extremis terrœd. » Nunc, ut vide*
1 Om. Incipit, etc. l. s. y. Incipit secondas, b. c. d. h. k. m. n. o. q. h. u. v. — 2 Sic n. DeHugone et exer-
citibus Francorum. m. — 3 Om. d. b. y. hos quatuor versus. — 4 z. quart uni hune versum sic exhibet : Pro
quo sic patriam respuerunt propriam. — 5 Agerentur. d. k. — 6 Orientalium. d. b. — • 7 là est d. e. i. —
6 Sic F. l. n. y. Oni. vigor a. u. o. q. r. s. u. v. z. — 9 Etiam et. d. e. j. — 10 Et pares, i. — 11 Normannus.
y. z. — 12 Nortmannus scilicet Rudbertas. k. — 13 Et Flandrensis Rudbertus. k. — 14 Om. Francorum d. e. —
15 Om. suo y. — 16 Subjugavit. b. u. v. — 17 Commendavit. r. — 18 Cornes Karnotensis. v. — 19 Exercitus. y.
— 20 Exitus. Fuerunt quinque (quoque. m. r.) isti inter prœcipuos exercitus Francorum primates nominati armis,
nobilitate, divitiis : Balduinus scilicet, cornes de Monte, et Ansellus de Ribodi Monte, adjutor prœcipuos Acqui-
cinensis [Aquisergiensis. m. R.) ecclesiœ. O quam. d. b. m. r. O quam prœlerea. q. — 21 Quam alii innumeri.
z. — 22 Obtimates. a. k. — 23 Brittanniœ. a. — 24 Sic d. — 25 Dives. k. l. u. n. r. s. t. y. — 26 Locuple-
tatus. n. o. q. s. z. — 27 Sancti. z. — 28 Esaiœ. z. — 29 Om. ait enim b. — 30 Quod ego. l. m. o. q. r. s.
a Cf. Tudeb. I, v, p. i4, ia3, 170, 175, Fulcber. c Cf. Tudeb. I, v, p. i3, i4, ia3, 176; Raimund. de
Carnot. 1. ï, c. vu, p. 329. Aguiiers, c 1, p. a35, a36.
b Cf. WiUelm. Tyr. 1. JI, c. nu, p. io6. d CC Isa. xliii, 5, 6.
93.
Digitized by
740 ROBERTI M<ONACHI
a. 1096. mus, filii Dei et filiœ, Iherosolimam tendunt ab extremis terrae; et1 Auster et a
Aquilo nutritos suos non audent prohibere. Rêvera Dominus nunc ascendit super
occasum, quoniam2 requiescit in animabus occidenlalium 3. Nunc Occidens
illustrare parât Orientem, et, novis sideribus suis excitatis, qua premebatur de-
pellere 4 caecitatem. Et quum inter tanta agmina enitesceret terribilis fulgor ar-
morum, hune tamen reverberaret, si posset intueri5, splendor animorum 6, b
Hi ad bellum unauimiter incedunt, non ut fugiant, sed ut aut moriantiy*, aut
vincant. Mori quippe7 nullum vitae credunt dispendium; vincere vero divini sub-
sidii est praeconium8. Hi ergo memorati principes, quos supra diximus, satis
contiguo tempore9de suis sedibus exierunt; sed natale solum transeuntes, diverso
tempore et itinere transalpinaverunt. ltaque per Italiam iter direxerunt, et divina c
praeeunte custodia 10, secundo appulsu Romam usque pervenerunt. Et, o gloriosa
Christi militia, quam non potuerunt continere tam spatiosae urbis intra sui inco-
latus spatia vel 11 domicilia ! et ob hoc extra urbem multi ex principibus sua
fixere12 tentoria. Ibi aliquot diebus commorantes, loca sancta peregrina consue-
tudine perambulaverunt ; et se sanctorum apostolorum aliorumque meritis ac d
precibus13 commendaverunt. Ac sic, apostolica benedictione percepta, ab urbe
discesserunt, et per Apuliam 14 suas acies direxerunt.
CAPÏTULUM III.
De Boamundo, duce Apuliae15.
Circuiens mundum rumor venit ad Boamundum :
M il i lis pondus non respuil hoc Boamundus;
Sed tali voto flammatar pectore toto
Dum vero sic 17 incederent, rumor tanti exercitus ad aures cujusdam terra)
illius principis pervenit, nomine Boamundi 18, qui tune erat in obsidione Malphi*
super littus Scaphardi19 pelagi constituti. Qui haec 20 audiens b, fecit inquiri quibu$ e
principibus tantus exercitus regebatur21, quibus armis muniebatur22, quo ordine
incederent23; utrum rapere vénérant24, aut sibi necessaria compararent. Cui ab
inquisitoribus relatum est de principibus, quia25 Hugo Magnus, Philippi régis
Francorum germanus, signifer erat et dux 26 tante militiae; Rotbertus27, cornes Nor-
mannus28, Rotbertus, cornes Flandrensis, Stephanus, cornes Carnotensis, Raimun- f
dus, cornes Sancti jEgidii, et episcopus Podiensis29, duces erant et domini. Exer-
citus autem sic dévote et seriatim procedëbat30, quia cui nocerent31 nullus erat.
1 Om. et z. — 2 Quia. v. — 3 Orientalium. e. — 4 Depellit. x. — 5 Posset videri. e. — c Armorum. d.
Animarum. r. x. l. m. n. q. s. — 7 Quidem. d. b. — 8 Om. Mort quippe nullum est prœconium f. x. l.
n. y. Om. Hi ad bellum prœconium x. — 9 Satis congruo tempore. x. l. n. o. q. z. — 19 Gratia. d.
11 Om. spatia vel d. e. — 12 Fixerunt. f. h. x. t. x. — 13 Precibus sanctorum. f. Om. ac precibus d. e.
14 Aupuliam. y. — 15 Sic a. b. c. k. t. u. x. De Boamundo Apuliensi principe, d. m. De Boamundo principe
Apuliœ. g. h. o. De Boamundo principe Apuliensi. q. De Boemundo duce Aupulie et Tancredo, dueeque God-
frido. y. — 16 Om. hos très versus c. e. t. u. v. y. — 17 Quum sic. r. Quum.vero sic. n. z. — 18 Boimundi. c.
Boemundi. x. l. n. y. — 19 Scapharii. d. e. — 20 Hoc. z. — 21 Regatur. z. Regeretur. x. n. s. — 22 Munia-
tur. z. Munirelur. n. s. Muniaretur. x. — 23 Incedant. z. — 24 Venirent. x. n. s. u. — 25 Quod. l. o. q. s. z.
— 26 Signifer et dux sit. z. — 27 Robertus. z. — 28 Normannorum. x. — 29 Om. et episcopus Podiensis l. s.
30 Incedebat. d. e. r. Procedebant. x. l. o. s. t. — 31 Nocuerit. z. NocereL q. r. u. v.
" Vide supra, p. i5, annotât, a. — h Cf. Tadebov. I, vu, p. i5, 16; Willelm. Tyr. 1. II, c. xm, p. 91.
Digitized by
HISTORIA IHEkO&OLIMITANA. 741
a Arma 1 cquitum tam idoriea erâttt, quia2 ïn tanto procinctu tnilitiae Deî fconvte- a. 1096.
niebant. Nam quis caraeus3 oculus loricarum, aut galearum, aut scutoruta, aùt4
lancearum5, sole radiante, ferre poterat6 intuitum? Pedites vero omni génère te-
lorum sic praemuniti sunt, quia7, si obviam sibi8 veniret9, omni Orienti terrorem
incuteret ,0. Et quum sic telis et armis accingantur, tamen, ut inermes 11 peregrini,
b neccssaria sibi mercantur. Quae c^uufcn aùdifcset vir circumspectus et divitiis opu-
lentissimus, talia verba protulit 12 coram 13 omnibus : a Gratias agere Deo omnes
«debemus, qui in sua potestate habet omnium corda, et quo vult inclinât eaa.
• Quis enim tôt principes tantumque populum insimul14 collcgisset, nisi ipse
« mentibus eorum praesideret ? » Quumque requireret quod signum gestarent pe-
c regrinationis, didicit quia15 atit in frontibus16, aut in spatulis17 dextri* sighum
ferebant Sancfce Crucis. Quum Vetfo per campos discurrendb bellico uitti se exer-
cèrent, et joculando18 in ittvicem19 alter in altérum hastas vibrarent, omnes una
voce clamabant, dicentes : Deus vult! Deus vult! Et hoc signum erat bellici clamotis .
ipsorum *°. Et quum htec21 itehim audiret vir prudens et mente capax, magis ac
d magié*2 in Deo exsultavit, quia omnia h&c non tantutti esàe hominum 23 intellexit.
CAPITULUM IV.
De Boamundo, qui cmcem suscepit, suisque ut susciperent impcravit24.
Qui concite25 eadem devotione succensus, duo pretiosa pallia jussit afferri, et ex
eis corrigiatim incfeis praecepit cruces fieri. Tune dixit omnibus, tam peditibus
quam militibus : « Si quis est Domini, jungatur mihi; o milites, nunc mei, estote
ttDei; et viam Sancti Sepulcri mecum incipite26; et quae mea sunt, ut vestra,
e • assumite. Nonne et nos Ffancigenae sumus ? Nonne parentes 27 nostri 28 de Francia
« venerunt, ettierram banc militaribus armis Sibi mancipaverunt? Proh dëdecus!
« Ibunt consanguinei et fratres nostri29 sine nobis ad martyrium, imo âd Paradi-
« sum ? In omnibus futuris temporibus debfet ascribi tam nobis quam liberis nostris
«rétrograda animi inopia, si30, nobis absentibus, agitur haec divina militia. » Et
f quum istis ethis similibus animosus miles finem daret, omnes clama verunt 31 qui
aderant 32, dicentes : « Nos tecum ibimus et absque retractatione viam Sancti Se-
* pulcri promittimus. » Tune vir sapiens et astutus cruces jussit afferri, quas
praeceperat fieri. Quibus allatis, dixit : « Si dictis vestris uni^e33 facta34 vultis, de
«crucibus istis quisquis35 unam accipiat; et crucis acceptiô sponsio viae fiât.»
1 Arma aûtem. d. e. — 2 Quœ. d. e. y. — 3 Carnalis. d. e. r. — 4 Sea. d. e. — 5 Om. dut galearurn...
aut lancearum l. — 0 Radiente, ferreU e. — 7 Ut e. k. — 8 Eis. e. y. — 9 Venirent. c. t. Om. sibi
venirei b. — 10 IncuterenL z. — 11 Inermes et. &. Om. inermes d. e. — 12 Protalit, dicens. d. e. — 13 Om.
coram y. — 14 In unam. z. — 15 Quod. q. r. s. z. — 16 Aut infronte. z. — 17 Aut in scapulis. s. z. —
18 Jaculando. u. — 10 Jocando invicem. z. Om. in invicem b. — 20 Illorûm. d. b. r. Eorum. k. n. s. Eorum
ipsorum. o. Clamoris ipsorum : Deus vult! Deus vult! l. t. x. — 21 Hoc. d. b. g. h. t. — 22 Om. ac magis
c. e. — 23 Hominum, sed Dei. d. e. Hominium. h. — 24 Sic d. Boamundus crucem suscepit suosque ut suscipe-
rent incitavit. m. — 25 Statim. z. — 26 Accipite. c. d. b. — 27 Fratres. d. Et parentes. I. — 28 G entes nostrœ.
l. s. — 29 Et fratres vestri. h. — 30 Inopia et enervatœ animositatis ignavia, si. d. e. — 31 Clamabant.
F. — 32 Om. qui aderant &. n. s. — 33 lnire. i. — 34 Factis. y. — 35 Quisque. m. n. q. s. Unusquisque. z.
' Cf. Prov. xxi» î.
Digitized by
742 ROBERTI MONACHI
a. 1096. Tune tôt ad accipiendum confluxerunt, quia 1 multis accipere affectantibus cru- a
ces defuerunt 2.
CAPITULUM V.
De Apuliensibus, qui certatim cruces accipiebant3.
Hoic Calabrae gentet lOcUntar et Apulieoses ;
Hic fieri prœdax «prévit tamen Apuliœ dax *.
Audientes igitur5 optimates6 Apuliae, et Calabriae, et Siciliœ, quod Boamun-
dus crucem viae Sancti Sepulcri susceperat7, omnes ad eum confluunt, et tam mé-
diocres quam potentes, senes quam juvenes, servi quam domini, viam Sancti Se-
pulcri promittunt. Dux vero ipsius Apuliae8, ut haec vidit et audivit, vehementer b
indoluit, quouiam solus cum parvulis ac mulieribus in ducatu suo remanere per-
timuit0. Erat autem duxaille frater Boamundib, uterque10scilicet filii11 Roberti12
Wischardi. Dum vero Boamundus viae 13 necessaria para vit , Francigenae ad marinos
portus pervenerunt; alii scilicet ad Brundusiuin l\ alii ad Barim, alii Otrentum 15,
mare intraverunt. Hugo siquidem Magnus, et Guillelmus 16 Marchisi filius, in portu c
Barim 17 mare intraverunt 18, et Durachium usque navigaverunt c.
CAPITULUM VI.
De captione Hugonis Magni 19.
Quos ut deprehendit adesse duxd loci illius, captus iniqua cogitatione, illosc
continue* jussit apprehendi, et apprehensos Constantinopoliin transduci20. Edixe-
rat21 enim subdolus22 imperator ut omnes Iherosolimitani23 caperentur, et ad se
Constantinopolim ducerentur24. Volebat namque ut sibi omnes fidelitatem face- d
rent, ut scilicet suum esset quicquid per arma adquirerent^
25
1 Quod. u. v. et codices Romani. Ut. z. — 2 Defaerint. z. — 3 Sic d. De Apuliensibus , quipœne omnes sus-
ceperuni cruces. m. — 4 Om. hos versus c. e. u. y. — 5 Autem. d. e. — 6 Obiimates a. — 7 Acceperat. d. e. —
8 Vero Apuliœ. z. — 9 Om. Dux vero. . . pertimuit i. — 10 Utique. d. b. — 11 Utrique scilicet filii. l. m. n. q. s.
Scilicet filius. r. — 12 Roudberti. e. Rotberti. x. — 13 Vitœ suœ. d. e. — 14 Brondosum. a. Brondusiam. c. d.
Broundosium. k. Brundisium. v. Brundosum. y. — 15 Orrenium. k. Ottrentum. u. Otrenthum. v. — 16 Wil-
lelmus A. Willermus. o. Q. R. z. — 17 Barris, l. t. x. — 18 Om. Hugo siquidem mare intraverunt c.
k. n. s. — 19 Sic d. De captione Hugonis. m. — 20 Illos continuo Constantinopolim fecit transduci. l. Duci. e.
q. u. — 21 Et dixerat. l. Condixerat. u. v. — 22 Perfidus d. b. r. — 23 Quod omnes Romani, u. — 24 Trans-
ducerentur. y. — 25 Possent adquirere. b.
" Cornes Rogerius. (C£ Tudebov. I, vu, p. 16, 123, d Joannes, Isaaci Sebastocratoris filius. (Cf. supra,
176; Radulf. Cadomens. c. i, p. 6o5.) p. 176, annotât, a.)
b Cf. Radulf. Cadomens. c. 11 , p. 606. * Videlicet Hugonem Magnum , Drogonem de Nelia ,
e Cf. Tudebov. I, vi, p. i4, ia3, 176; Willelm. Willelmum Carpentarium, Clarembaldum de Vendo-
Tyr. L II, c. iv, p. 78-79. Jiolo. (Cf. Willelm. Tyr. 1. II, c. v, p. 80.)
Digitized by
Google
HiSTORIA IHEROSOLIM1TANA.
743
GAPITULUM VII.
De Hugone et Godefiîdo1.
a Sed deprehensi, quum ad urbem venerunt, magnum ibi* solatium invenerunt, a. io9r>.
quoniam cum magno exercitu ducem Godefridum reppererunt3. Flere praeft gau-
dio potuit, qui Hugonem Magnum et ducem Godefridum in5 invicem amplexari
et osculari6 conspexit. Gaudet Hugo Magnus se fuisse comprehensum, quia me-
mit adduci7 ad ducem Godefridum8. Gaudet dux9, quia amplexatur10 praecor-
b dialem amicum etcognatum suum et totius generositatis nobilem virum. Gaudet
alter in altero innovatum fœdus antiquae 11 familiaritatis , et quod in utroque
inerat insigne decus probitatis. In his duobus viris primo denudatae sunt fraudes
imperatoris, sicut subsequens pagina denudabit12.
CAPITULUM VIII.
De duce Godefrido, qui primus venit Constantiuopolim ,3.
Dux quoque regalem primas pervenit ad urbem1*.
Dux Godefridus, prior omnium Francorum principum 15, Gonstantinopolim ve-
c nita, quiaper Hungariam 16 recto gressu 17 itineravit 18. Venit itaque duobus diebus
an te Natale Dorainib, et bospitari voluit extra urbem; sed subdolus imperator
intra 19 suburbana eum recepit. Speravit20 iterum21 dux ibi securus remanere22,
quoadusque23 convenirent 24 agmina gentis Francigenae. Et quum per aliquot dies
mittere cœpit clientes suos25 ad necessaria comparanda, dolosus imperator prse-
d cepit Turcopolis suis et Pincenatibus26 ut in insidiis positi eos invaderent et occi-
derent.
CAPITULUM IX.
De aperta fraude imperatoris, et quot Baiduinus, frater ducis, occidit homines ipsius27.
Sed Balduinus28, frater ducis, cognita eorum nequitia, occultavit se, et eorum
1 Sic d. — 2 Sibi. z. — 3 Om. reppererunt g. — 4 Flere ibi prm. d. e. — 5 Om. in z. — 6 Om. et oscu-
lari x. — 7 Duci. k. n. Meruit hac occasione adduci. z. — 8 Om. in invicem amplexari. . . . ad ducem Gode-
fridum g. — 9 Dux ipse. c. — 10 Osculatur. b. — 11 Fœdus amicitiœ et antiquœ. z. — 12 Demonstrabit. g.
Declarabit k. n. t. Sicut mox sequentia declarabant. z. — 13 Sic d. — 14 Om. hune versum c. b* t. u. v. t. —
J5 Om. Francorum principum b. — 16 Dngariam. z. — 17 Cursu. b. — 18 Profectus est. z. — 19 Inter* m. o. z.
— 20 Sperabai. c. — 21 Itaque. x. t. — 22 Securus manere. c. d. i. g. h. n. Permanere. v. — 23 Securum
rémunère se posse, donec. u. z. — 24 Conveniret. t. Venirent. z. — 25 Dies mitteret clientes suos. k. l. n. s. t.
Dies mitteret clientes et armigeros suos. m. Cœpit clientes et armigeros suos mittere. n. Mitteret clientes, x. y. —
20 Pincenatis. y. — 27 Sic d. — 28 Baldwinus. k. n. y. Baldevinus. m.
" Cf. Tudeb. I, v, p. i/i, ia3, 176. • — h îd est die xxni° mensis Decembris A. D. 1096. (Cf. supra Tudeb. /. c.)
Digitized by
Google
744 ROBERTI MONACHI
a. 1096. praevenit insidias, quia, dum suos sequerentur 1 ut occiderent, forti animo et virili a
irapetu illos invasit2; et sic, Deo juvante, illos superavit3 pluresque ex eis occidit,
et captos h fratri suo duci praesentavit*. Quod quum audisset imperator, iratus est,
quia sensit5 denudatas esse Francis suas dolositates6. Dux, ut cognovit7 erga se
suosque impcratorem iratum esse, de suburbanis illius exivit, et extra urbem sua
tentoria fixit. Sole igitur occidente, quum nox superficiem terrae cooperuisset , b
satellites imperatoris prœsumpserunt ducem invadere; sed divina adminiculante
gratia8, cum magno sui detrimento, vix manus illius potuerunt evadere. Alter in
alterum irruit9, sed alter altero praestantior fuit. Dux cum suis, ut leo frendens10,
illos cito dispersit, et septem 11 occidit, ceteros insecutus usque ad portam civi-
tatis 12. Dux 13 inde 14 ad tenloria sua rediit, et quietus deinceps mansit 15. c
CAPITULUM X.
De pace imperatoris ac ducis, et quot Francorura exercitus Constantinopolim venit16.
Francigenœ gentes , urbi simul advenientes ,
Terrorem mortis prétendant compatriotis
Imperator autem pacem ab eo per multos18 internuntios quaesivit, et tandem
impetravit, et mercatum ei et suae genti, sicut in civitate erat, habere permisit 19.
Interea gens Gallicana cœpit adpropinquare regiœ civitati : Podiensis20 episcopus
et cornes Sancti ^Egidii, comités quoque Normannus et21 Flandrensis et Stepha-
nus Carnotensis 22. D
CAPITULUM XL
Boamundus cum suis Bulgariam transiit23.
Dum hœc itaque24 aguntur, ut diximus, prospero successu25, Boamundus Apu-
liensis26, paratis suis 27 stipendiistanto itineri congruentibus, mare intravit, et28 in
Bulgaria29 regione30 transnavigavit31; cum quo32 erant33 nobilissimi principes : Tan-
credus34 videlicet, nepos suus35 etMarchisi filius, Richardus princeps, etomnes
terrae illius optimates, qui tantam in Bulgaria35 copiam reppererunt, quod a j meta e
1 Insequerentur. d. e. m. — 2 Invadit. B. — 3 Dispersit. b. — 4 Captos quosdam. c. — 5 Cognovit. u. z.
— 6 Dolositates suas et insidias. z. — 7 Agnovit. d. b. — 8 Misericordia. b. — 9 In alterum mit. k. —
10 Frendens ut leo. z. — 11 Septem ex eis. c. x. — 12 Civitatis; ipsis et imperatori eorum multum horroris intuUt
et anxietatis. k. — 13 Om. Dux t. — 14 Vero. b. m. r. — 15 Deinde permansii. r. — 10 Sic d. De pace im-
peratoris ac ducis. m. — 17 Om. hos duos versus c. b. t. u. v. y. — 18 Om. multos z. - — 10 Habere con-
cessit. g. h. — 20 Podiensis scilicet. e. m. o. — 21 Et cornes, v. Om. et z. — 22 Cartonensis. l. o. Carnotensis,
et nobiles viri Balduinus Montensis et Ansellus Ribodi Montensis. m. Carnotensis et nobilissimi principes Bal-
duinus Montensis et Ansellus Ribodiensis. b. b. - — 23 Sic d. — 24 Ita. c. e. — 25 lncessu. c. Dum hœc ita, ut
diximus, prospero successu contigerant (contingerent. r.) m. r. Aguntur ita, ut diximus, prospero successu.
d. b. — 26 Aupuliensis. y. — - 27 Suis omnibus, e. — 28 Inserit hic v : De Burgaria. — 20 Ubgaria. a. Um-
garia. i. Burcharica. m. Bulgarica. r. Hulgaria. y. — 30 Bulgariam regionem. z. — 31 Transmigravit. F. —
32 Cum eo. b. m. r. — 33 Om. erant y. — 34 Tanchredus. a. Thancredus. k. x. Tankradus. u. Thancradus. T.
hic et ubique. — 35 Nepos ipsius. c. Nepos ejus. e. — 36 Hulgaria. A. y. Burcharia. m.
•Cf.Tudeb. /. c.
Digitized by
HIST0R1A 1HEROSOLIM1TANA. 745
a frumenti, vini et olei sui omnes1 multiplicati sunt*. Deinde descendentes in vallem a. io97.
Andronopolim2, ibi tandiu quietaverunt, quousque omnes transfretaverunt b.
CAPITULUM XII.
Quod Boamundus interminatus est suis ne aliquid violenter auferrent3.
IHic Boamundus, vir prudens\ comminatus est suo exercitui5 ne aliquis ali-
quid alicui6 violenter auferret, sed unusquisque quod sibi competebat7 compa-
raret. Tandem, transfretatis omnibus, in quamdam regionem intraverunt8, bonis
b omnibus uberrimam, de9 villa10 in vîllam, de castello in castcllum, de civitate
in civitatem progredientes, Castoriamc pervenerunt11, et ibi solemnitatem Domi-
niez Nativitatis celebraverunt 12 d, et per dies plurimos quietaverunt13. Quumque
forum rerum venalium ab indigenis quœrerent, impetrare nequiverunt, quoniam
omnes a facie eorum confugiebant , œstimantes nostros advenisse causa prae-
c dandi u,et omnem 15 terram depopulandi. Ideo nostri compulsi sunt ciborum ino-
pia rapere, pradari oves, boves16, arietes, porcos17, et quae usui ciborum 18 erant
utilia19.
CAPITULUM XIII.
De castello Haereticorum50.
Egressi de Castoria venerunt ad Palagoniam21, in qua erat quoddam castrum
Haereticorum % quod undique 22 aggrcssi sunt ; et crepantibus23 buccinis, et telis ac
d sagittis2* volantibus25 ilico26 comprehenderunt27, et spoliatum omnibus bonis suis,
cum ipsis28 babitatoribus, igni combusserunt. Nec id eis29 injuria30 contigit, quia
illorum detestabilis sermo, ut cancer, serpebat, jamque circumjacentes regiones
suo pravo dogmate fœdaverat, sicut et ipsos a recta fide sua fœda intentio ab-
duxerat31.
1 Olei omnes. d. m. o. q. r. s. z. e. f. x. Om. omnes c. — 2 Andrinopolim. l. r. Andrinopolis. m. Andrano-
polim. u. v. Andronopolis. x. — 3 Sic d. — 4 Vir providas et prudens. d. b. r. Vir prudens et providas, m. —
5 Exercitui, dicens. d. r. — 6 Om. alicui c. d. — 7 Quod sibi necessarium erat. d. b. — 8 lntroierunt. d. e. —
9 Et de. m. o. q. s. z. — 10 Uberrimam. Qui de villa, d. e. r. Uberrimam. Quum de villa, n. o. — 11 Castoriam
vénérant, b. Uberrimam, et progredientes Castoriam pervenerunt. x. — 12 Uberrimam, et progredientes Casto-
riam pervenerunt, et ibi Nativitatem Domini celebraverunt. l. — 13 Dietaverunt. y. z. — 14 Causa prœliandi.
c. — 15 Om. Omnem x. — 16 Oves et boves. r. Om. oves, boves m. — 17 Arietes, hircos, porcos. z. - — 18 Om.
ciborum s. — 19 Erant necessaria. d. b. f. i. m. t. y. Sunt necessaria. x. s. Rapere, preedari qaœ usui erant ne-
cessaria. l. Prœdari quœcumque usui sunt necessaria. n. — 30 Sic d. m. — 21 Palagoram. i. In Palagoniam. z.
— 22 Utique. x. t. — 23 Concrepantibus. F. — 24 Sagittis undique. d. e. — 25 Pervolantïbus. m. r. — 26 Om.
ilico k. n. r. s. — 27 Ceperunt. z. — 28 Cum suis. l. n. o. q. z. — 29 Hœc ideo eis. x. Hœc eis. x. — 30 Injuste.
c. Nec immerito eis hœc injuria, d. b. — 31 Abstulerat. z.
■ Psalm. iv, 8. c Cf. Tudeb. I, u, p. 16. ia3, 176.
b Cf. Tudeb. I.vm, p. 16; Willelm. Tyr. 1. II, c. xhi, 4 Cf. Tudeb. I, ix, p. 16.
p. 91. • Cf. Tudeb. /. c.
m. 8 q4
Digitize'd by
Google
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM XIV.
De militibus imperatoris quos Boamundus occidit1.
Invadit nostros exercitus imperatoris ;
Utque Boamundus nostris est associatus ,
Rex font insanus Constan tinopolitanus
Denique3 ad flumen Bardarum *a venientes, plures ipso die transierunt; alîi vero , a
qui, sole stante, transire nequiverunt5, remanserunt. In crastinum, summo dilu-
culo, aurora jam lucescente, venit exercitus imperatoris super illos qui remanse»
rant , et omnes occidere aut vioculatos captivare parabant6; quibils dum nostri for-
titer résistèrent, rumor pervenit ad aures Boamundi et Tancredi. Tancredus vero
non diu ferens suos ita injuriari 7, equo volitans, ad flumen rediit, et se cum equo et b
armis in illud injecit, eumque duo millia equitum sunt insecuti8. Qui protinus
advenientes invenerunt Turcopolas et Pincenates9 cum eis dimicantes; in quos
subito10 ut effrenati irruentes, multos neci dederunt11, et 12 plures captos vincula-
verunt13, et loris irretitos ad Boamundum adduxerunt u. Quos ut vidit, Deo gra-
tias egit, et hilari vultu subridens, eis per interpretem dixit : «Gens maie sana, c
« quare quaeritis occidere15 gentem Dei et nostram 16 ? Nos sumus Christian» fidei con-
« sortes et domestici et peregrini milites Sancti Scpulcri. Nos neminem vestrum
« quaerimus laedere , nec imperatori vestro molimur aliquid auferre. » Ad haec illi res-
pondentes, dixerunt17 : « Domine, conductitli milites imperatoris sumus, et dona-
«tiva nostra promereri ab eo desideramus: quo ei libet vadimus, quod praecipit d
«facimus, et magis illi quam Deo obedimus. Nos tamen bene recognoscimus
« quia 18 magis oportet obedire Deo quant hominibus b. Imperator noster magis perhor-
« rescit 19 agmina vestra quam cœli fulmina , quia plus intelligit vos velle eum
«regno suo privare quam velle peregrinari; et ideo non cessât malum erga vos
« machinari. Sed pro Deo 20, cujus peregrini et milites estis, dignemini nostri mise- e
« reri. » Ad haec21 verba vir egregius, commotus spiritu misericordiae, condonavit
eis vitam, et illaesos abire permisit0. Et dum sic laeto successu procederet, Franco-
rum exercitus Constantinopolim convenerat22 et ejus praestolabatur adventum,
quem audierat illic23 in proximo adfuturum24. Imperator autem quum vidisset cas-
tra Dei undique sic affluere et exercitum suum, quem miserat contra Boamun- f
dum, sic dissipa tum esse, exaestuans animo cœpit admodum anxiari, et fraudu-
lente25 cogitationes in corde silo26 versari.
1 Sic d. — 2 Om. hos versas c. b. t. u. v. y. — 3 Denique in crastinum. z. — 4 Barbarum. h. Badarum. u.
— 5 Nequiverant. z. — 6 In crastinum, illos qui remanserunt invadit exercitus imperatoris, summo diluculo,
aurora jam lucescente, et omnes occidere, aut captos vinclosque abducere, in animo habebant. t. — 1 Suos ita
injuriis affici. z. — 8 Secuti. d. b. f. i. — 0 Pincennates. l. n. u. v. Picenates. m. Pincenatos. y. — 10 Om.
subito m. — 11 Om. multos neci dederunt h. — 12 Om. et y. — 13 Captos in vincula conjecerunt. z. — 14 Con~
dnxerunt m. r. — 15 Subvertere. b. — 16 Gentem nostram et Dei. z. — 17 Illi responderant, dicentes. D. è.
— 18 Quod. z. — 19 HorresciU k. — 20 Pro Domino, x. Propter Deum. z. — 21 Nostri dignemini, digne-
mini. Ad hœc. jl. — 22 Pervenerat. b. r. Venerat. m. Procederet cum suis Boimundus, Constantinopolim jam
convenerat Francorum exercitus. c. — 23 Illuc. e. f. — 24 In proximo venturum. e. — 25 Sic omnes codices
et z. — 26 Ejus. z. Addit inler lineas A. : vel ejus.
• Cf. supra, p. 33o, annotât, g, — b Cf. Act. v/29. — • Cf. Tudeb. /. c.
Digitized by
mSTORIA IHEROSOLIMITANA.
CAPITULUM XV.
De simulationc imperatoris1.
a Tandem simulavit animum*, et quasi de ejus adventu gratulabundus esset, a. io97.
misit obviam Boamundo, qui eum per civitates et castella sua gratanter excipe-
rent3, et ad se cum honorificentia conducerent4. Compertum vero nostri habe-
bant quia5 non agebat0 hoc ex7 aliquo famulatu8 amicitiae, sed sécréta cordis
simulatione. Indigenae autem terrae illius, accepto imperatoris imperio9, caterva-
b tim victui necessaria conferebant, et pretio satis competenti vendebant. Sicque ve-
nientes ad civitatem quae Susa 10a memoratur u, Boamundus ibi suum dimisit exer-
citum, et Constantinopolim cum paucis perrexit ad imperatoris colloquiumb.
Tancredus vero12 remansit dux et custos exercitusc; et noluit ibi diutius rema-
nere13, quia extranei erant14 cibi quos sibi oportebat emere, et eduxit eos seor-
c sum 15 in vallem satis omnibus bonis16 uberrimam, et corporalibus incrementis
satis optimam ,7.
Intérim 18 Boamundus dum adventaret civitati , Francorum exercitus pars
maxima venit ei obviam, et unanimitcr receperunt eum, sicut mater unicum
fîlium.
CAPITULUM XVI.
Sermo Boamundi ad Francos19.
Vcrba Boamundi non laudant prospéra mundi ;
Miiitiamque paru m non laudant Christicolarum ,0.
d Boamundus autem, ut conspicatus est tôt consules, tôt duces, tôt optimates
obviam sibi occurrere21, in cœlum manus erigens, obortis prae gaudio lacrymis,
flevit uberrimc; et osculatis pluribus, vix tandem repressis singultibus ut loqui
potuit, sufiusus ora 22 fletibus, in haec verba exorsus est fari. • 0 bellatores Dei23 et
« indeficientes peregrini Sancti Sepulcri, quis ad haec peregrina loca vos adduxit,
e « nisi ille qui filios Israël ex yEgypto per mare Rubrum sicco vestigio transduxit24?
«Quis alius inseruit vobis animum25 ut relinqueretis possessiones vestras, et na-
ît taie solum? Cognatos et affines, conjuges26 et liberos abdicastis, immo et omni
« corporeae voluptati renuntiastis. Nunc iterum secundo regenerati estis, per confes-
1 Sic a. c. d. g. H. i. x. t. u. v. y. x. — 2 Simulavit amicum. g. Om. animum ch. — 3 Acciperent. f. —
4 Perducerent. d. b. Adducerent. t. x. — 5 Qaod. l. m. n. o. r. z. — 0 Non facereU m. o. — 7 De. z. Om. ex
s. — 8 Familiata. s. — 0 Mandato. e. m. r. — 10 Civitatem qaœ Susam. k. Civitatem Susam. t. — 11 Nomi-
natur. g. h. i. — 12 Autem. z. — 13 Manere. m. z. — 14 Extranei ibi eranU z. — 15 Emere; eduxit autem exer-
citum seorsum. t. x. — 16 Cibis. h. — 17 Oblimam. a. Opimam. z. Hic inserit d hoc lemma : Francorum
proceres in eam gradiuntar orantes. — i8 Interèa. z. — 19 Sic d. — 20 Om. hos versus c. e. y. — 21 Ve-
nire. m. — 22 Suffusis ora. a. c. d. b. f. i. x. t. u. x. — 23 Bellatores altissimi Dei. d. b. — 24 Traduxit. c.
— 25 Vobis hune animum. r. — 26 Uxores. x. x.
' Urbs illa a Tudeb. (II, i, p. 18, ia5, 178) Rusa, u Cf. Tudeb. II, i, p. 18, ia5, 178.
a Hadulfo autem (c. x, p. 612 c.) Chympsala vocatur. c Cf. Tudeb. imitât, p. 178; Radulf. Caâom. c. x, xi,
Hodie Ruskujan. p. 6 1 a , 6 1 3.
9/i.
Digitized by
Google
748 ROBERTI MONACHI
• 1097. « sionem scilicet et1 pœnitentiam , quam quotidie duris laboribus exhibetis. 0 feli- *
«ces qui in tali opère déficient; qui ante visuri sunt Paradisum quam patriam
«suam! 0 ordo militum, nunc terque quaterque beatus! Qui hue usque fuisti 2
«homicidii sanguine deturpatus, nunc sanctorum sudoribus compar martyrum3
« cœlesti es diademate laureatus. Hue4 usque exstitisti incitamentum irae Dei; nunc
«vero reconciliatio gratiae ipsius, et propugnaculum fidei suae5. Quapropter, in- n
. «victi milites, quia nunc primum incepimus6 Deo militare, non gloriemur in
« armis sive in viribus nostris 7, sed in Deo potentiore 8 omnium , quoniam ipsius
« est bellum nostrum, et ipse dominabitur9 (jentium 10 a. »
Boamundus, quum hœc et plura 11 id genus praetenderet, conciliavit in se animos
audientium, et magnam invenit gratiam in conspectu 12 omnium. Tune on) nés c
cum eo ad civitatem venerunt, et ad hospitium suum13, quod ei imperator prae-
parari jusserat extra urbem, deduxerunt.
■ U I J 1
CAPITULUM XVII.
Multitude) Francorum pertciTuit regem Graecoruni u.
Subdolus itaque imperator videns castra Dei crescere, et de die in diem
augmentari, inops animi, expers sensus, pauper consilii, ira vehementi cœpit
inflaramari. Nesciebat enim15 quid ageret, quo se verteret; quorsum, si eum ur- d
geret nécessitas, fugeret. Timebat namque16 ne tantus et17 tantorum exercitus in
se insurgeret 18. Mens enim 19 fraude plena semper anxiatur et est sollicita; et
quod machinatur alteri, pertimescit semper sibi20 machinari. Sed nostri pror-
sus hoc21 non quaerebant, quia contra Christianos praeliari nolebant. Tandem
jussit ad se convocari22 Boamundum23, et cum illo et cum24 Graecis suis hujusce- e
modi habuit25 consiliumb. Requisivit a nostris ut sibi principes exercitus face-
rent hominium26; et ipse conduceret eis per désertas regiones, quas ingressuri
erant, forum omnium rerum venalium, et in omnibus bellicis negotiis sui prae-
sentiam et suae gentis auxilium ; juraret etiam generaliter omnibus quod omnia
quibus indigebant in armis et vestimentis, ipse suppleret, nec amplius27 ulli F
peregrino Sancti Sepulcri noceret, aut noceri28 consentiret29. Hoc consilium quum
detectum fuisset30, placuit fere in cordibus omnium 31, quoniam plerosque angebat
nécessitas rerum temporalium32.
1 Et per. y. — 2 Usque fait, d. b. — 3 Marlyrium. a. — 4 Nunc. f. i. t. y. x. — 5 Illius. c. — 6 Ce-
pimus. m. — 7 In viribus sive in armis nostris. z. — 8 Potentissimo. z. — 9 Dominator. y. — 10 Gentibus. z.
— 11 Plnrima. y. — 12 In oculis. c. — 13 Om. suum c. r. t. — 14 Sic d. — 15 Om. enim z. — 10 Enim. l.
n. s. z. — 17 Ac. y. — 18 ConsurgereL n. o. q. z. Surgeret. s. Om. Nesciebat, etc. usque ad in se insurgeret
i. u. v. — 10 Etenim. c. Om. Mens enim u. v. — 20 IbL y. — 21 Hœc. y. — 22 Vocari. z. — 23 Ad se Boa-
mundum corrogari. u. — 24 Om. cum d. n. r. — 25 Taie habuit. d. b. — 26 Homagium. l. Ominium. k. m.
n. o. q. s. Hominum. y. hic et infra. Hominium, id est securitatem pacis. z. — 27 Ulterius. e. — 28 Quod om-
nibus quibus nocere. v. — 29 Permitteret. u. — 30 Esset. d. e. — 31 Cordibus fere omnibus, b. — 32 Temporalium
et inopia victus. b. Om. rerum temporalium l. t.
" I Rbg. xvii, k"l et Psalm. xxi, 29. ic-lm. Tyr. 1. II, c. xv, p. 93, el I. III, c. xu, p. 127 el
b Cf. Tudeb. II, 11, p. 18, ia5, 178; Wil- seq.
Digitized by
HISTORfA IHEROSOLIMITANA.
749
CAPITULUM XVIII.
Sacramentum [quod] Franci fecerunt imperatori1.
Hoc quod rex jurai noo longo tcmpore durât :
Jurtt et abjurât qui de se non bene curât*.
a Fecerunt igitur ei cum sacramento hoc hominium tali conditione, ut tandiu a. io97.
duraret, quandiu ipse perseveraret3 et4 in sacramento suo et promissions Cornes
vero Sancti iEgidii, quum requisitus fuisset5 de hominio, id nullatenus facere
voluit; sed, si ei crederetur, tota civitas cum suis habitatoribus et ipso imperatore
destruereturV Sed non erat ratio quod6 tam regia civitas, tantaequeDeo sacratae
b ecclesiae everterentur7, et tôt sanctorum corpora aut igne cremarentur, aut suis
sedibus viduarentur 8. Tandem cornes Sancti iEgidii 9, aliorum suasionibus evic-
tus 10, assensum praebuitbf et in haec verba ei fidelitatem promisit, dicens : « Alexio
« imperatori juro quia11 nunquam per me aut per meos vitam aut honorem amit-
«tet, aut quicquid hodie juste aut injuste possidet. » Hanc illi fiduciam juravit,
c; et imperator adquievit.
CAPITULUM XIX.
Sacramentum quod imperator Francis juravit12.
Juravit deinceps13 idem14 imperator, dicens : • Ego Alexius imperator juro Hu-
« goni Magno et Godefrido duci, ceterisque qui 15 hic as tant Francorum principi-
« bus, quod nunquam in vita mea injuriabor ullum 16 peregrinum Sancti Sepulcri,
« aut permittam injuriari ; et quod cum illis pergam 17 in bellicis negotiis 18, et
D«pro posse meo mercatum sufficiens19 cum20 illis conduci faciam. » Nemo21
miretur quia22 tôt et tam nobiles Franci quasi coacti hominium fecerint23, quo-
niam si res ex ratione pensetur24, quia vere coacti fuerint invenietur. Intraturi
enim25 erant terram desertam et inviam, terram prorsus omnibus bonis25 alienam;
et sciebant quia diurnum laborem ferre non sufficit cui27 victus quotidianus dé-
fi ficit28. Pro hujusmodi angaria29, facta fuit haec hominii pactio30; sed in mente
imperatoris mansit semper fraudulenta factio31. Et bene competeret hominii rata
1 Sic d. — 2 Om. hos versus c. b. y. — 3 Perseverasset. z. — 4 Om. et y. — 5 Esset. y. — 8 Quia. g.
Quare. l. Vt. z. — 7 Subverterentar. c. Contererentur. d. b. r. Destrnerentar ecclesiœ. z. — 8 Privarentur. c.
— 9 Cornes Raimundus. c. — 10 Victas. k. Om, evictas b. — 11 Quod. z. — 12 Sic d. — 13 Deinde. z. —
14 Et ipse. c. Et idem. d. y. et Romani. — 15 Ceteris qui. h. q. z. — 16 IUum. y. — 17 Illis prmsentialiter
pergam. d. b. — 18 Pergam bellicis negotiis. n. o. Et quod cum illis in bellicis negotiis presentialiter pergam.
n. — 10 Mercatas sufficiens. b. u. v. Mercatum safficientem. z. — 20 Om. cum r. z. — 21 Nemo aatem.
e. Nemo itaque. t. — 22 Quod. q. s. y. z. — 23 Fecerunt z. — 24 Pensatar. m. r. — 25 Etenim. d. b. h.
— 26 Ab omnibus bonis prorsus. z. — 27 Ferre non possent quibus. b. — 28 Deficeret. b. — 29 Causa, d.
b. — 30 Hominii et sacramentorum pactio. d. b. m. b. — 31 Fictio. f. m. Pactio. l. ». o. s. t. x. Om. Sed
in mente factio y.
' Cf. Tudeb. II, vi, p. ao, ia5, 17g; Raimund. de b Cf. Tudeb. II, Vf, p. ai, aa, ia5, 179; Raimand.
Àguilers.c. 11, p. a38; WiHelm. Tyr. 1. II, c. xix,p. 100. de Aguilers, L c.
Digitizecl by
Google
750 ROBERTI MONACHI
a. 1097. conciliatio, si apud imperatorem foret integrae fidei assertio. Sed quicquid stipu- a
lavit\ totum cum verbo exinanivit; maluitque perjurii noxam incurrere, quam
gentem Francorum a finibus suis non elongare. Sed ne omnino videamur ut
elingues praeterisse* urbem regiam, loquamur aliquid de ea, quoniam dissonura
non videtur3 ab fiistoria*.
CAPITULDM XX.
De Gonstantinopolitana urbe5.
Visio perplana fuit hvc ConsUntiniana*.
Legimus in quadam historia* quia7 Constantinus, imperator Rom anus, quum b
quadam^nocte, in civitatc quae Bizantium8 raemorabatur9, obdormisset, visionem
vidit, quae in hune modum ei apparuit. Anus quaedam, veste dissuta10 et quasi
semicinctiis11 circumsepta, veniebat ad eum et suae opis flagitabat subsidium :
vestem exigebat qua indueretur, cooperturam qua tegeretur, alimoniam qua pas-
ceretur, promisitque ei rex continuo se subventurum, et indubitanter postulata 12 c
collaturum. Et sic visio disparuit. Tune vir potentissimus, somno excitus13,
quum in corde suo quaenam esset haec visio versaretur *\ divino nutu intellexit
civitatem ipsam in qua erat auxilium quaerere, et se in melius restitui peroptare15.
Sicque16 Conslantinus a fundamentis illam 17 erexit18, et de suo nomine Constan-
tinopolim appellavit, quam Romae mœnibus altis aedificiorumque 19 structura d
nobili20 coaequavit, et pari gloria et honore terreno sublimem reddidit21 : quae
sicut Roma est caput Occidentis, ita et illa civitas débet esse Orientis. Est autem
si ta inter Adriaticum mare, et illud quod nunc vocant 22 Brachium Sancti Georgii,
supra quod mœnia civitatis locata sunt. Haec prae cunctis aliis urbibus23 fecunda
est pingui terri torio 24 et omni marin a ru ni divitiarum mercimonio. Hanc itaque e
absque 25 divino nutu conditam nemo dubitet : quoniam praevidit Deus quod erat
venturum26, quod nos modo videmus impletum. Nisi enim talis condita fuisset,
orientalis27 Christianitas28 ubi diffugium habuisset? Ibi nunc habent recepta-
culum sacratissimae29 reliquiae sanctorum prophetarum, apostolorum et innume-
rabilium martyrum sanctorum, quae ibi30 translatas sunt a facie paganorum. Asia f
et Africa31 fuerunt olim Christianorum , quae nunc subjiciuntur ritibus immundis
gentilium. Ideo igitur32 talis effecta est urbs regia Constantinopolis, ut sanctarum,
quas supra diximus, reliquiarum foret tutissima regia. Et ideo bene débet33 Romae
1 Promisit. d. b. Juravit. u. — 2 Prœtercurrisse. d. Prœtergessisse. b. — 3 Videbitur. d. — 4 Ouï. quo-
niam ab historia h. — 5 Sic a. d. De ConstantinopolL g. h. k. De civitate Constantinopoli. v.
— 6 Om. hune versum c. b. c. y. — 7 Quod. q. s. y. z. — 8 Bihantiam. k. — 9 Vocabatur. d. e. Mémo-
ralur. y. z. — 10 Dissipata veste, u. Dissupaia veste, z. — 11 Semicinciïs. u. Q. r. Semicinctis. z. —
15 Indubitanter per osculata. y. — 15 Excitatus. i. k. u. v. — 14 Versaret. d. g. h. y. — 15 Perorare. m. —
16 Sic ergo. y. — 17 Om. illam y. — 18 ConstruxiL d. b. — 19 Mdificiorum quam. u. Om. que z. —
20 Om. nobili c. h. — 21 Condidit. d. b. — 22 Vocatur. l. m. n. o. s. z. — 25 Civitatibus. c. d. — 24 Agro.
z. — 25 Om. absque z. — 26 Futurum. z. — 27 Faisset civitas orientalis. u. v. z. Fuisset orientalis civitas.
m. n. o. Q. r. s. — 28 Ecclesia. b. — 29 Sanctissimœ. z. — 30 IUac. z. — 31 Affrica. a. y. — 32 Om. igitur z.
— 33 Ideo decet. f.
' De hoc somnio vide Sozomeni Historiam ecclesiasticam , 1. II, c. m, ed. H. Vaiesio, Paris. 1686, in-fol.
p. 362-365.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 751
a coœquari dignitate sanctuarii et excellentia regiae dignitatis, qisi quod Roma est a. 1097.
papali apice sublimata, et caput et summa totius Christianitatis. De his igitur1
loqui suiïiciat, et secundus liber finem hic recipiat2.
EXPLICIT LIBER SECUNDUS5.
1 Ergo. z. Om. igitar k. n. s. — * Hic finem [finem hic. k.) accipiat. b. c. e. g. h. k. n. o. q. s. x. Et hic
secundus liber finem recipiat. z. — 3 Om. Explkit liber secundus k. f. k. l. b. s.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI TERTII.
I. Cruce signati usque Nicomediam et deinde Nicaeam pergunt.
II. De obsidione Nicœae urbis.
III. Civitas oppugnatur et machinas constituuntur.
IV. De occisione Turcorum civitatem intrare cupientium.
V. De navibus noclu missis in lacum.
VI. Quot hebdomadibus duravit obsidio.
VII. De divisione exercitus.
VIII. Quomodo una pars invenit tria millia Turcorum subita occursione.
IX. De mirabili pugna quae facta fuit contra .ccc. millia.
X. De lassitudine nostrorum et defectione.
XI. De subito adventu Hugonis et Godefridi ducis.
XII. De adventu Podiensis episcopi et comilis Raimundi.
XIII. De nostrorum resumpta audacia, et quanta fuerit strages Turcorum.
XIV. De pugna et Victoria et Christian orum laude et laetitia.
XV. De sepultura mortuorum, et de spoliatione Turcorum.
XVI. Die tertia fugientes sunt persequitati , et ad Solimannum Arabes veniunt in auxilium.
XVII. Verba Solimanni.
XVIII. De fuga Arabum.
XIX. De Iconio.
XX. De Balduino et Tancredo, qui divisi ab aliis Tarsum ceperunt.
XXI. De contentione Balduini atque Tancredi.
XXII. De Athena et Mamistra.
XXIII. De quodam milite qui Armeniam a principibus in dominium accepit.
XXIV. De Caesarea Cappadocise.
XXV. De Petro de Alpibus.
XXVI. De Coxor.
XXVII. De castello Publicanorum violenter superato.
XXVIII. De difficultate viœ.
XXIX. De situ et nobilitate Antiochirc.
m. 95
Digitized by
Google
Digitized by
Google
ÏNCIPIT' LIBER3 TERTIUS3.
CAPITULUM I.
Cruce signati usque Nicomediam et deinde Nicaeam pergunt4.
Jam mare traniitnr; sed ad inria jamque vcnitur*.
a Confœderatis igitur cum imperatore Gallorum6 principibus, jussit imperator a. io97.
naves ad portum adduci, ut omnis exercitus sine magna dilatione posset trans-
fretari7. Primi itaque transierunt8 dux Godefridus et Tancredus, et usque
Nicomediam perrexerunt *, et per très dies ibi feriati sunt. Videns ergo9 dux
quod nulla pateret via transituris, per quam tantum exercitum posset condu-
b cere, praemisit10 quatuor millia hominum cum securibus ac vomeribus aliisque
ferramentis aptandae viae convcnientibus. Erat autem 11 terra illa invia, per juga
montium, per concava vallium, per defossa terrarum undique praepedita. Con-
straverunt itaque viam plurimo sudore usque12 Nicaeam 13 civitatem, peditibus,
equis omnique transeunti satis idoneam ; posueruntque cruces ligneasb per
c reflexus viarum, in tcstimonium, ut cunctis notum fieret quod via illa erat14
peregrinantium. Sicque suo tractu perlransiit omnis multitudo !\ exceplo quod
Boamundus remansit cum imperatore, dispositurus 16 cum eo de mercati 17 pro-
missionec. Sed ultra modum protelari debuit18 illa promissio, quia, antequam
perveniret, apud illos qui erant paupcriores versabatur inaxima famis cru-
d ciatio.
Ad 10 Nicaeam urbem convenit20 robur exercitus pridie21 nonas Maii d; et, ante-
quam mercatum adduceretur, vendebatur .xx. aut .xxx. denariis unus panis.
Postquam vero Boamundus22 cum mercato23 venit, penuria omnino*4 evanuit,
et ubertas omnium bonorum affuit25c.
1 Om. Incipit t. — 2 Om. liber b. c. d. i. m. n. q. d. — 3 Incipit III. o. v. Om. Incipit liber tertius b. f.
k. l. r. s. — 4 Hoc ipsi lemma, Roberti verbis usi, addidimus. — 5 Om. hune versum c. b. y. —
6 Francorum. o. q. z. — 7 TransJ retare, a. c. d. e. i. q. r. Transire. l. — 8 Transfretaverunt. z. — 9 Vero.
d. e. m. r. Igitur. k. h. — 10 Condacere possent, prœmisit. b. — 11 Enim. r. — 12 Usque ad. d. e. r. x. —
13 Nicheam. i.. t. — ,4 Esset. d. b. m. r. — 15 Omnis illa multitudo. d. e. r. — 16 Ordinaturus. b. —
17 Mercatus. m. n. Commeatus. z. — 18 Protelari non debuit. s. Protelari videbatur. z. — 19 Hic insérant
d et m hoc lemma : Quanta circa Nicœam nostris (positis. m.) Juerit inopia panis. — 20 Pervenii. b. f. —
21 ji* die. g. h. — 22 Princeps Boamundus. d. b. — 23 Mercatu. b. c. d. e. f. g. h. i. n. x. Commeatu. z.
— 24 Om. omnino l. n. s. y. z. — 25 Fuit. g. h.
* Cf. Tudeb. II, ix, p. 22, 126, 180; Willelm. Tyr.
1. II, c. xii, p. 80; c. xv, p. gâ.
b Cf. Tudeb. abbreviat. p. 1 26 ; imitât p. 1 80 ; cf. quo-
que Cangium, Glossar. mediœ et infimœ Latinitatis, v°
Cruces erectœ; D. Brial, Mémoires de l'Institut, classe
d'histoire et de littérature ancienne, t. III, p. 71-76.
' Cf. Tudeb. /. c.
d Id eat die vi* mensis Maii. — Cf. Tudeb. II, ix,
p. 22 , 1 26 , 1 80 ; Raimund. de Aguilers , c. m , p. 23g ;
Fulcher. Carnot. I. I, c. x, p. 332; Willelm. Tyr. L II,
c. xxi, p. io5.
• Cf. Tudeb. abbreviat. p. 126.
()5.
Digitized by
Google
756 ROBERTI MONACHI
CAPITULUM II.
De obsidionc Nicaeae urbis1.
Tu quoque, Nicœa, dabis istis arupla troplia a ,
Quam te vastabunt , cl vastalam superabimt *.
a. 1097. Die siquidem Ascensionis Dominia Nicaeam urbem obsidione vallaverunt, a
et balistas et3 arietes et cetera id genus instrumenta, quibus inhabitantes expu-
gnari quirent\ apposuerunt. A parte orientis, quia inexpugnabilior et magis
munita civitas esse 5 videbatur, applicuerunt sui robur exercitus principes isti :
Podiensis episcopus, cornes Raimundus6, Hugo Magnus, cornes Norman nus,
cornes Flandrensis, cornes Stephanus Carnotensis7; a septentrione 8, dux Gode- b
fridus; ab occasu solisb, Boamundus; ab austro vero pars nulla fuit, quia lacus
immensus 9 ibi praesidio affuit 10 : in illum cives cum navibus suis 11 introibant 12,
et ligna et herbam 13 aliaque necessaria afferebant. Quod ut principes agnovc-
runt14, eorum 15 legatio ad imperatorem cucurrit, ut naves conduci faceret usque
Civito, ubi portus est, et boves cum eis qui eas usque ad lacum adtraherent l6. c
Qui ilico dictis paruit, et juxta principum velle factum fuit0. Quid plura? Dispo-
sais circa urbem agminibus, Christicolae viriliter insistunt; et Turci, quia de eorum
vita 17 agitur, fortiter resistunt. Turci 18 toxicatas mittebant19 sagittas, ut quos vel
levi jactu20 sauciarent, gravi morte périmèrent.
CAPITULUM IIL
Civitas oppugnatur et machina? circa constituuntur21.
Pro turba turbœ fragor est permotus in urbe n.
Nostri vero pro vita mori minime23 formidantes, altas circa muros machinas d
erigunt, quibus infra se illos qui erant in mûris despiciunt2\ Ligneae turres la-
pideis turribus opponuntur 25 ; et jam comminus hostis lanceis et ensibus im-
pugnatur;
Jamque sudesque /faces , lapides jaculantur in urbem :
Hostis terretur, quia jam de morte timetur ; E
Unde fragor turbœ cJamorque sonabat in urbe.
Passim fugiebant matres cum filiis et filiabus suis, solutis crinibus, latebras-
1 Sic a. b. c. k. n. o. Q. t. x. y. Quo ordine obsediunt eam. d. De obsidione Nicœœ civitatis. i. De obsidione
Nicœœ. m. — 2 Oui. hos versus c. b. x. t. u. y. y. — 3 Om. et z. — 4 Qaeant. b. — 5 Om. esse b. g. —
6 Cornes Sancti /Egidii. d. — 7 Et Flandrensis et Stephanus Carnotensis. u. — 8 Carnotensis et cornes Bal-
duinus de Monte et Ansellus (Anselmus. r.) de Bibodi Monte; a septentrione. d. b. r. x. — 9 Magnas, u. z.
— 10 Fuit. l. n. o. s. z. — 11 Om. suis o. q. z. — 12 Intrabant. d. — 13 Herbus, z. — 14 Cognoverunt. d. b.
h. r. — 15 Tum. z. — 16 Detraherent. d. r. Pertraherent. n. Attraherent. o. Q. y. Traherent. z. — 17 De
sanguine et vita eorum. B. — 18 Turci vero. d. b. — 19 Mittunt. d. b. r. — 20 Levis jactus c. t. Ictu. g. h. k. h.
o. q. Tactu. z. — 21 Sic d. — 22 Om. hune versum c. e. k. u. t. y. — 23 Mori non. z. — 24 Despiciebant. b.
— 25 Apponuntur. y.
1 Id est die xiv° mensîs Mali. (Cf. Wiilerai. Tyr. /. c.) obsedit a septentrione. • (Tudeb. Jib. II, cap. x, pag. 12.)
h «Juxta quos venit vir sapiens Boamundus, ea raque c Cf. Tudeb. abbreviat. p. 127.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITÀNA. 757
a que quaerebant, quia spem fugae1 nusquam* habebant. Jamque ut se victum a. io97.
redderet3 parabat hostis, quum * .lx.5 Turcorum millia eminus advenire6 con-
spexit. Ipsi enim de civitatc praemiserant ad illos, dicentes7, ut per Meridianam
portam 8 venirent ad ipsos et adjuvarent eos. Nostri vero intérim obsederant illam
portam magno comitatu , quia 9 custodiebant eam Podiensis episcopus et cornes
b Sancti iEgidii 10. Turci11 vero de montanis descendentes, ut eminus nostrorum
agmina conspexerunt, timoré percussi 12 sunt; et nisi in sua multitudinc confiè-
rent13, fugae praesidium, frenis retroflexis, arriperent14; feceruntque très turmas,
ut una supradictam irrumperet15 portam, et duae confligendo, si necesse eis
incumberet, liberius subsequerentur 16 tertiam. Sic Turci disposuerunt; sed Dei
c consilio, nostri eruditiores hanc diffinitionem 17 aliter mutuaverunt l8. Nam Po-
diensis episcopus19 et Raimundi comitis50 exercitus, utprius21 illos visu attige-
runt, urbe relicta, celerrimo cursu irruunt in illos, non plus eorum 22 formidantes
raultitudinem, quam canes fugientem23 leporem. 0 quot millia electorum roili-
tum illos sunt insecuti, paratiores de Turcorum corporibus extrahere animas,
d quam quilibet24 famelicus eundi ad nuptias!
CAPITULUM IV.
De occisione Turcorum, civitatem intrare cupientium25.
Jam Turci fugiunt , j>avidique per omnia fiunl **.
Turci vero, ut viderunt tôt armorum praenimium splendorem (suggerebat
etenim27 flammantibus radiis sol fulgorem), tôt veloces equorum occursus28 fre-
mentium29, tôt hastas contra se vibrantes, terga verterunt, et nimis pigri et inertes
ad montana redire voluerunt30; sed quicumque inde descenderant, rursus ascen-
e dere non potuerunt;
Et maie multati nece dira sunt cruciati.
Auxiliante Deo, sic agmina nostra trophaeo
Tali lietantur, et ad urbem regrediuntur.
Qui iterum machinas ascendentes, ut majorem metum hostibus incuterent31, ba-
f listis et fundis occisorum capita Turcorum intus projiciebant.
Nec tardante mora, sunt illa32 temporis hora
Naves allatœ Constantinopolitanœ;
sed illa die in lacum non immiserunt, sed nocte, plenas Turcopolis, gente
scilicet imperatoris, bene docta et assueta33 amnis3*.
1 Vitœ. n. o. Q. z. — 2 Non. k. n. s. Nullam. d. r. — 3 Reddere. z. — 4 Om. quum z. — 5 Quadra-
ginta. c. F. u. — 0 Venire. y. — 7 Om. dicentes e. — 8 Portatom. y. — 9 El. z. — 10 Cornes Rai-
mundus. c. — 11 Hic inserit m. hoc lemma : De occisione Turcorum qui civitati vénérant in auxilium. —
12 Perculsi. z. — 15 Confidissent. z. — 14 Arripuissent. z. — 15 Irrumperent. k. t. — 16 Sequerentur. d. b. r.
Insequerentur. i. — 17 Definilionem. z. — 18 Mutaverunt. n. o. q. z. — 19 Episcopi. b. — 20 Cornes Rai-
mundi. v. — 21 Primum. z. — 22 Illorum. d. g. h. — 25 Fugantes. b. r. Fugientes. d. k. n. u. — 24 Quis-
quam. z. — 25 Sic d. — 26 Om. hune versum c. b. k. t. u. v. y. — 27 Enim. z. — 28 Cursus. F. — 29 Tôt
veloces occursus fremeniium equorum. m. q. r. — 50 Cupiebant. c. — 31 Machinas descendentes , ut majorem
metum hostes incurrerent v. v. — 32 Ipsa. z. — 33 Om. et assueta y. — 34 Armis. d. e. r. Amnibus. u.
Navibus. z.
Digitized by
Google
758 ROBERTI MONACHI
CAPITULUM V.
De navibus noctu missis in lacum1.
Hostes inclnsi , magna fonnidine fusi ,
Qno se converti valeant non sunt bene certi.
Hostis captivas, condonata necc, vivus
Redditur a Francis Constantinopolitanis \
a. »o97. In crastinum, surgente aurora, ut viderunt naves hi qui erant in civitate, prse a
nimio timoré3 exterriti sunt4, et ultra non habentes spiritum5, quasi jam mor-
tui in terram corruerunt. Ululabant omnes6: filiae cum matribus, juvenes cum
virginibus, senes cum junioribus. Undique luctus, undique miseria, quia eva-
dendi spes non erat ulla : intus erat mœror et mentis hebitudo7; foris8 gaudium
et exsultatio. Tandem evadendi invenerunt9 consiliuni , quia per Turcopolas impe- b
ratori mandaverunt 10, ei se civitatem reddere, si illaesos et incolumes cum suis
rébus eos permitteret abire. Quod ubi imperatori nuntiatur, admodum inde11 gra-
tulatur; sed et inde mente concipit fraudem, ut deinceps parturiat iniquitatem :
jubet ut suis civitas reddatur, Turcis intégra fiducia12 tribuatur, et ad se Con-
stantinopolim conducantur 13\ Quod ideo fecit (ut14 res ipsa deinceps innotuit) c
ut, quum tempus accederet, ad detrimentum Francorum paratiorcs inveniret.
Itaque civitas redditur b, et Turci Constantinopolim deducuntur. Nec immemor
tamen fuit imperator tanti beneficii, quia pauperibus qui erant in exercilu
largas eleemosynas pnecepit erogare ,5.
CAPITULUM VI.
Quot hebdomadibus duravit obsidio lc\
Septem itaque hebdomadibus et tribus diebus Nicaeœ civitatis protensa est ex- d
pugnatio; nec ulla vi humana superata fuisset, nisi Dei adjutorio. Estenim mûris
densissimis et altis17 turribus praemunita, ut caput et nulli compar in tota Ro-
iiiania. In hacolim, tempore Constantini imperatoris, .ccc.xviii.18 episcopi aggre-
gati19 fuerunt; et de fide nostra, propter haereticorum versutiam qui tune tem-
poris erant, tractaverunt; et itaomnia, sicuttenet nuncEcclesia catholica, omnes20 e
unanimiter sanxerunt. Et ob hoc dignum erat ut inimicis sanctae fidei auferretur,
et Deo reconciliaretur et sanctae matri nostrae Ecclesiae, ut membrum suum,
1 Sic d. De navibus in mare missis. m. — 2 Om. hos quatuor versus c. b. k. t. 0. v. y. — 3 Prœ nimio
terrore et timoré, v. — 4 Prœ nimio terrore contremuerunt. e. — 5 Ultra habentes minime spiritum. u. —
0 Om. omnes c. k. t. — 7 Ebitudo. y. Hebetudo. z. — 8 Foris vero. d. b. — 9 Reppererant. d. b. — 10 Signi-
ficamnl. z. — 11 Om. inde g. h. o. q. — 12 Fides. k. Fuducia. 0. — 13 Perducantar. e. — 14 Sicat. k.
— 15 Erogari. z. — 16 Sic d. — 17 Altissimis. f. — 18 Trecenti decem et octo. c. d. i. v. cccti x et vin. u. Trecenti
et octodecim. z. — 19 Congregati. b. k. t. — 20 Sicut nunc tenemas omnes. d. Sicut omnes. F.
* Cf. Tudeb. IIt xiv, p. 127, 180; Raimund. de b Diexx° menais Junii. (Cf. supra, p. a4, annotât, a;
Âguilers, c. m, p. a4o; Fulcher. Carnot. 1. I, c. x, p. 18a, annotât, b; p. 334, annotât, b; WiUelni. Tyr.
p. 333» 334- 1. NI, c. xii, p. 127.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 759
a redintegraretur. Et provisa1 et2 disposita fuit a Deo haec nova redintegratio 3, a. ,o97.
quoniam plurimorum, qui ibi occisi sunt, consecrata est raartyrio. Taliter ut
diximus, libéra ta est Nicœa civitas et expulsa est ab illa* omnis diabolica capti-
vitas*
His ita patratis, sua raox tentoria nostri
B Defigunt*- et abire parant, sic urbe relicta,
Missis legatis Constantinopolitanis.
CAPITULUM VII.
De divisione exercitus5.
Postquam vero a6 civitate recesserunt% duobus diebus conjuncta in unum
agmina processerunt et ad unum pontem perveneruntb, juxta quem duobus die-
bus0 quietantes7 feriati sunt8, et de virenti gramine equos et bestias suas refo-
c cillaverunt9. Quia vero ingressuri10 erant terram desertam et inaquosam, con-
silium inierunt inter se u, ut dividerentur et in duo agmina partirentur. Non
enim una terra, una regio sufficiebat tôt hominibus, tôt equis, tôt animalibus.
Una igitur et major acies Hugoni Magno committitur; altéra vero Boamundo con-
jungitur12. In prima acie fuerunt13 cum Hugone Magno 14 Podiensis episcopus,
d cornes Raimundus, dux Godefridus, et Flandrensis cornes Robertus l5. In secunda
autem, cum Boamundo, Tancredus, Robertus cornes Normannus, et multi alii
principes, quorum nomina ignoramus.
CAPITULUM VIII.
Quomodo una pars invenit tria millia Turcorum subita occursione
Itaque17 prospero successu per Romaniam jam quasi securi equitabant. Sed evo-
luto trium dierum curriculo, quarto18 jam died, hora tertia, hi qui erant cum
E Boamundo viderunt .cccta. 19 Turcorum millia sibi occurrere, et clamosis vo-
cibus nescio quid barbarum perstridere *°. Pro quorum immensa21 multitudine
quidam ex nostris hsesitare cœperunt, utrum résistèrent, aut22 fugœ divortia
1 Provisa fuit. z. — 2 Atque. d. b. r. — 3 Reintegratio. i. — 4 Ea. z. — 5 Sic a. b. c. g. h. m. n. o. x.
De digressione a civitate et divisione exercitus. d. De magno bello contra Solimannum. i. De exercitus divi-
sione. q. — 6 De. q. z. — 7 Quiescenles. z. — 8 Quem duobus feriantes quietaverunt. e. — 9 Refocillali
sunt. b. — 10 Intraturi. d. — 11 Om. inter se z. — 12 Injungitur. c. Hic desunt non pauca in b. — 13 Om.
fuerunt y. — 14 In prima acie cum Hugone Magno erant. k. — 15 Et Robertus. c. Et Radbertus. k. Cornes
Robertus, et Balduinus cornes Montensis, et Ansellus Ribodiensis. d. b. — 16 Sic d. De subita occursione xcc.
millium Turcorum. m. — 17 Ideo. t. — 18 Quarta. z. — 19 Trescenta. m. Trecentorum. l. q. z. Tricentorum.
t. — 20 Perstrepere. b. — 21 Universa. y. — 22 An. b. k. o. q. r.
• Die xxix° menais Junii. (Cf. supra, p. a4, annot. b; c « Per très die». » (Tudeb. III, i, p. a4.) «Per duos
Willelm. Tyr. I. III, c. xm, p. 139.) dies. » (Tudeb. abbreviat. p. 128, et imitât, p. 189.)
b Cf. Tudeb. III, 1, p. ai, 128, 182. d «Tertia autem die. » (Tudeb. III, 1, p. a5.)
Digitized by
Google
760 ROBERT1 MONAGHI
a. io97. quaererent. Tune Boamundus, ut vir multividus1, et Normannus cornes, ut miles a
animosus, ut viderunt quorumdani animos titubare, praecipiunt omnes milites
descendere et sudes tentoriorum infigere. Erat autem ibi quidam rivus currentis2
aquae praeterfluens,
Juxta quem in longum sua tune9 tentoria ponunt4.
Concito providus Boamundus celerem dirigit 5 nuntium , b
Qui céleri volilarel equo, nostrosque6 vocaret,
Quatinus ad bellum properarent jamque 7 paratum.
CAPITULUM IX.
De mirabili pugna quse facta fuit contra .ccc. millia 8.
Eoce fit hic pugna , quae non fuit omnibus una *.
Antequam vero tentoria tensa fuissent, .cl.10 Turci, equis velocioribus ad-
vecti ll, nostros 12 adpropiaverunt13, et tensis arcubus suas 14 sagittas toxicatas in
eos15 immiserunt16\ Nostri17 vero, equis admissis18, illos receperunt19, et com- c
prehensos occiderunt. Turcorum quippe consuetudo est ut, tractis sagittis, rétro
confugiant, et, dum fugiunt, adversum vulnus se insequentibus infligant20. Sed
fugae nullus locus erat, quia densitas hostium occupaverat21 ipsa cacumina22
montium. Propterea nostri dextra laevaque eos instanter trucidabant, sed23 arcus
et sagittae inutilem ibi locum habebant. Tandem, confractis lanceis Francorum in d
corporibus impiorum, res agitur gladiis. 0 quot24 ibi corpora corruerunt, trun-
cata25 capitibus, aut mutila ta 26 membris aliquibus illic videres, quia27 posterior
pars hostium impellebat priorem in gladios trucidantium !
Dum38 sic pugnatur, dum sic pars prima necatur,
Pars ea Turcorum quae rivum transiit, illa20 E
Protinus invasit tentoria Christianorum.
Diruunt illa; trucidant matres cum pueris30, et quos imparatos bello repperiunt31
et sine armis. Clamor morientium Boamundi pervenit ad aures, et protinus quid
esset intellexit. Bellum comiti Normanno commisit32, et ad tentoria cum paucis
céleri cursu repedavit. f
Quos ut viderunt Turci, mox terga dederunt.
Boamundus autem, conspicatus ibi jacere multos exanimes, cœpit lamenta ri; et
Dominum, ut vivis ac mortuis esset refugium33, deprecari34. Ad bellum festinus
remeavit, sed tamen pro vallo et munimine in tentoriis milites dereliquit
35
1 Impavidus. b. — 2 Om. currentis d. f. h. — 3 Om. tune n. r. s. z. — 4 Figunt. g. h. o. Q. Posuerunt.
l. t. Nostri ponant, m. — 5 Misit. d. — 6 Sociosque. c. — 7 Bellum properent jamjamque. c. — 8 Sic
d. De primo belli conjlictu. m. — 9 Om. hune versum c. b. t. y. — 10 Centum quadraginta. c. i. — 11 Ad-
jecti. c. Evecti. x. — 12 Nostris. b. x. u. v. x. Nostrosque. y. — 15 Appropinquaverunt. b. — 14 Om.
suas c. — 15 Om. in eos c. — 16 Miserunt d. b. f. i. — 17 Nostris. b. u. — 18 Ascensis. d. b. r. Adscensis. m.
Amissis. o. q. — 19 Exceperunt. s. z. — 20 Injligunt. t. — 21 Densitas hostium tanta erat ut occuparet. b. —
^Acumina. k. — 23 Et. z. — 24 O tôt a. c. d. b. g. h. m. o. q. r. s. — 25 Truncatis. r. s. u, v. z. — 26 Mutilatis. z.
— 27 Quod. z. — 28 Hic inserunt d. et m. hoc lemma : De occisione quœ facta fait in tentoriis. — 29 Ipsa. d. b.
— 30 Filiis. g. h. o. Q. — 81 Reppererunt. t. Inveniunt. v. — 82 Committit. z. — 55 Misereretur. g. h. Q. et
inter lineas : esset refugium. — 54 Om. exanimes. . . deprecari b. — 85 Om. sed tamen. . . dereliquit y.
" Die i* menais Julii. ( De hac pugna cf. Tudeb. III , i , Fulcber. Carnot. 1. 1 , c. xi , p. 334 , 335 ; Willelm. Tyr.
p. a4, 127, 181; Raimund. de Aguilers, c. iv, p. a4o; 1. III, c. xm-xv, p. 129 et seq.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIM1TANA.
761
CAPITULUM X.
De lassitudine nostrorum et defectione1.
Hinc Ubor atque calor, situ, improbtu h os lis et arma
Nostrot iavadunt , et ob hoc jam terga parafant
a Ànlequam vero ad bellum rediret3, fuerant4 jam nostri adeo fatigati siti, a. 1097.
labore et calore aestus, quia nisi mulieres potum de rivo praeterfluenti attulissent,
muîti ipso die belio5 succubuissent. Jam vero nostri Turcis irruentibus semel
terga dederant0, et nisi cito cornes Normannus, aureum vexillum in dextera7 vi-
brans, equum convertisset et geminatis vocibus militare signum , Deus vult! Deus
b vult! exclamasset,
Nostris illa dies nimis exitiabilis esset.
Sed, postquam viderunt reverti Boamundum et comitem Normannum, spiritum
audacise resumpserunt, et magis mori quam ulterius fugere8 elegerunt. Tanta
quippe erat Turcorum instantia, et unus ita impellebat alium, quia9 nusquam
c erat alicui 10pro ullo commodo11 difFugium. Nostros ita vallaverant 12, quia 13 locum
vacuum, nisi circa tentoria, non inveniebant Multi de nostris tune mortui sunt,
qui14 Turcorum sagittis perierunt. Nullus15 nostrorum vacabat ab officio, nullus
erat absque ministerio. Milites et ad bellum expediti 16 pugnabant; sacerdotes et
clerici plorabant et orabant17; mulieres lamentantes mortuorum corpora in ten-
d toria trahebant.
CAPITULUM XL
De subito adventu Hugonis et Godefridi ducis l$.
Assunt prœsidio dux Godefridus et Hugo N.
Et dum sic nostri coartantur, dum nube volantium sagittarum obumbrantur,
Advolat interea dux Godefridus et Hugo20".
Qui, quum ad montana pervenerunt cum .xl. millibus electorum militum,
aspiciunt tentoria suorum undique circumsepta agminibus Turcorum , sociosque
e suos utcumque pugnantes, mulieres in tentoriis magno ululatu vociférantes; ar-
descunt animo, et sicut aquila fertur in praedam,
Quam vox pullorum stimulât jejuna suorum,
Sic, ira accensa21, penetrarunt agmina densa.
0 quantus ibi fragor armorum, quantus strepitus confringentium lancearum,
1 Sic d. De defectione nostrorum et lassitudine. m. — * Om. hos duos versus c. b. t. u. v. y. — 3 Oni.
Antequam. . . rediret y. — 4 Fuerunt. y. — 5 Multi illo die bello. g. h. i. n. o. q. Illo bello. n. — 6 Dede-
runt. z. — 7 Dextra. z. — 8 Quam ulterius Jugèrent, a. l. m. q. r. s. t. y. — 9 Quod. z. — 10 Cuiquam. v. z.
— 11 Incommoda, d. — 12 VallaverunL r. — 15 Quod. z. — 14 Quia. b. — 15 Om. Nullus nostrorum, etc.
usque ad qui se melius scire arbitrabaniur (cap. xm, p. 763) i. x. — 10 Parati. c. — 17 Psallebant. d. —
18 Sic d. — 10 Om. hune versum c. e. t. u. v. y. — 20 Hugo Magnas, c. d. f. k. t. x. y. — 21 Ira
accensi. d. Ita accensœ. u.
• Cf.Tudeb. III, m, p. 26 , 128, 182.
m. 96
Digitized by
Google
762 ROBERTI MONAGHI
a. 1097. quantus clamor morientium , et 1 quam hilaris vox pugDantium Francorum , mili- a
tare signum suum altis vocibus conclamantium ! Congeminantur illae voces, dum
eas recipiunt et recipiendo emittunt concava vallium , cacumina montium , scis-
surae rupium. Miseri quos primum inveniunt, quia nunc homines, nunc sola cada-
vera fiunt2, quos non tegit3 lorica vel clypeus* et quos non adjuvat sagitta vel
sinuatus arcus. Ululant, geniunt, terram morientes calcibus terunt, aut procum- b
bentes herbam mordicus5 scindunt. Hos repentinos sonitus dum longe positi6
percipiunt, alii gratulantur, alii7 mœsti8 fiunt. Franci intelligunt militare signum
suorum pugnantium; Turci vero lamentabiles gemitus suorum morientium.
Torpescit stupefacta manus iniquorum; convalescit jam fatigata manus Christia-
norum. c
CAPITULUM XII.
De adventu Podiensis episcopi et comitis Raimundi9.
MiHtûe tan tas beUtun ntmqoam lait ante :
Hue timor incemt, quo trans abinde reœwtt 1#.
Interea dum Turci, qui nostros impugnabant 1 \ ad montana respiciunt, conspi-
ciunt12PodiensemepiscopumetcomitemRaimunduma cum reliquo exercitu mili-
tum et peditum de montibus 13 deseendere, suosque invadere : obriguerunt 14 timoré
magno prae multitudine bellatorum, putantes quod aut supernis de sedibus bel-
latores comprissent, aut de ipsis montibus emersissent. Iterum 15 praelia inno- d
vantur, recenterque plurima Turcorum millia prosternuntur.
Quid faceret Turcus populusque per omnia spurcus ,
Ni sua terga daret, quo16 venerat et17 remearet?
Sed qui cauda prius fuerat caput incipit esse ;
Sicque caput caudam sequitur, fugiens fugientes. E
CAPITULUM XIII.
De nostrorum resumpta audacia, et quanta fuerit strages Turcorum18.
Jam Sarraceni fagtnnt, Arabes, Agareni ,
Cum Publicanii, Médît, Pénis, Angolanii 19 .
Nostri quoque, qui jam prope in suis erant inclusi tentoriis, iterum resumpto
spiritu animantur, et sua vulnera gravesque injurias de hostibus ulciscuntur.
Qui prius instabant, fugiunt per dévia quaeque :
Nec curant quorsum, vel in antea sive retrorsum ;
Sed miles Christi prosternit eos nece tristi : F
1 Om. et y. — 2 Sunt. z. — 3 Tetigit. F. u. Régit t. Contegii. z. — 4 Loricalis cfypeus. g. h. — 5 Herbam
morsibns. d. — 6 Om. positi d. — 7 Et alii. d. — 8 Aliis molesti. c. — 9 Sic d. — 10 Om. hos duos versus
c. e. t. u. v. t. Om. Hinc timor, etc. a. — 11 Pagnabant. y. — 12 Et conspicantur. d. Om. conspiciant g. —
13 Monte, g. h. — 14 Irrigueront. F. Obriguerantque. y. — 15 Intérim, c. d. — 16 Daret et quo. c. d. f. g. h.
— 17 Om. et z. — 18 Sic d. — 19 Om. bos duos versus c. b. t. u. v. y.
" Cf.Tudeb. 1TI, l c.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 763
A Sanguine terra madet, montis rubet undique clivus, A. 1097.
Compieturque simul fluitanti sanguine rivua.
Corpora caesorum tôt erant prostrata per agrum,
Quod nisi vix ullus 1 currere quibat equus.
Àb hora igitur diei tertia usque* noctis crepusculum conflictus ille continuus
b fuit; et mirum esse poterat unde taota gens aggregata5 fuerat4. Sed, ut assere-
bant qui se melius scire arbitrabantur 5, Persœ, Pubiicani, Medi, Syri, Candei6,
Sarraceni, Agulani, Arabes et Turci ibi convenerant, et superficiem terrae coope-
ruerant, sicut locusta7 et bruccus8, quorum 9 non est10 numerusV
CAPITULUM XIV.
De pugnse Victoria, et Christianorum iaude et laetitia 11 .
Nox quippe12 litem diremit magnoque fuit illis 13 prœsidio;quoniam1(l, nisitene-
c brae eos occuluissent, pauci ex tan ta multitudine superfuissent.
Gloria magna Deo, tali tan toque trophœo 15,
Qui perimit nocuos, glorificatque suos!
Nostri itaque, compellentibus tenebris, ad sua tentoria reversisunt, sacerdotibus
et clericis hymuum Deo dicentibus in hune modum : Gloriosus es, Domine, in
d sanctis tuis, mirabilis in majestate1* tua; terribilis atque laudabilis, etfaciens mirabiliah.
Dextera tua, Domine, percussit inimicumc, et in multitudine gloriœ tuœ deposuisli adver-
sarios nostrosxld. Dixerat inimicus : *Persequar et compreliendam illos, dividam spolia,
« implebitur anima mea, evaginabo gladium meum, interficiet eos manus meae. » Sed tu,
Domine, nobiscum fuisti, tanquam bellator fortis, et dux et protector fuisti in miseri-
£ cordia 18 populo tuo quem redemis ti. Nunc, Domine, cognoscimus quia portas nos in for-
titudine tua, ad habitaculum sanctum tuum{, ad sanctum scilicet Sepulcrum tuum. His
dictis, voces suppresserunt et securi jam ab hostibus nocte illa quieverunt*.
CAPITULUM XV.
De sepultura mortuorum et de spoiiatione Turcorum 19.
Corpora Turcorum per campum dispolianlur :
Corpora noslroram cum Iaude Dei tumulantur ,0.
In crastinum21 ubi sol flammanti lumine mundum venustavit, omnes ad
1 Nullus. a. c. k. t. — 2 Dsque ad. z. — 3 Congregaia. h. — 4 Erat. c. d. Faerit. z. — 5 Scribere arbi-
trabantur. v. Arbitrantur. z. — 6 ChaldœL y. x. — 7 Locustes* z. — 8 Bruchus. a. t. Brucus, y. — 9 Cajus.
c. u. v. — 10 Erat. c. f. u. v. — 11 Sic d. — 12 Quippe superveniens. y. — 13 EU. f. k. t. u. v. y. —
14 Qaia. u. v. z. — 15 Triumpho. x. — 16 Sanctitate. u. z. — 17 Tuos. z. — 18 Misericordia tua. z. — 19 Sic d.
— 20 Om. hos duos versus c. b. t. u. v, y. — 21 Crastinum vero z.
* PftALM. CIV, 34. * ExOD. XV, 9.
k Exod. xv, 1 1. f Cf. Exod. xv, i3.
• Cf. Exod. xv, 6. g De hac Victoria prope Dorylaeum, cf. supra, p. 28,
d Cf. Exod. xv, 7. annotai, a; p. a4o, annotât, d.
96.
Digitized by
Google
764 ROBERTI MONACHI
K- »o97- campum belli cucurrerunt, et de suis pluriniQs peremptos invenerunt*; et nisi a
cruces fuissent, segregari ab illis vix potuissent. Illi1 quibus erat sanior intellec-
tus, ut Christi martyres venerabantur, et digniori honore quo poterant tumula-
bant. Et sacerdoteset clerici sepulturae débites effundebant canlus2. Matres pro
fiiiis, amici pro amicis, lugubres emittebant planctus3- His ita completis, ad (jada-
vera hostium* spolianda festinaverunt5. Et quis referre potest quantam ibi abuu- b
dantiam vestiumf quantam auri argentique copiam reppererunt 6 ? 0 quantam
multitudinem equorum, mulorum, mularum, camelorum et asinorum7nostri tune
habuerunt8! Qui prius erant pauperes, Deo opitulante, divites effecti9 sunt; qui
prius seminudi, sericis indumentis 10 vestiti sunt11. Leguntur tela et sagittœ, et va-
cuatae implentur pharetne. Cura vulneratis impenditur, et curae medicorum com- c
mittuntur;
Sicque die tota, non est gens nostra remota.
Huic facto egregiae laudis, si quis mentis oculum velit apponerc, Deum mirabilem
in suis operibus poterit advertere. Esurientes etenim suos replevil bonis, divites vero
non suos dimisit inanes; déposait potentes, eln exaltavit Aiimi7esb,potentes abjectes, hu- n
miles reddens gloriosos. Hoc est quod per Esaiam 13 prophetam spopondit suœ di-
lectae Iherusalem : Ponam te in superbiam sœcalorum, gaudium in generationemlk et ge-
nerationem; et suges lac gentium, et mamilla regum lactaberis, et scies quia ego Dominas
salvans te, et redemptor taasfortis Jacob c. Superbia saeculorum , nobilitas est virorum
illustrium; mamilla regum, divitiœ thesauros suos in terram fodientium. Qua? e
nobilitas mamilla regum pascitur, quum ei mundana potestas subjicitur. Et inde
habet gaudium et hetitiam non tantum in hac generatione praesenti, sed et in fu-
tura saeculorum generatione15.
CAPITULUM XVI.
Die tertia fugientes sunt persequitati, et ad Solimannum Arabes veniunt in auxilium10.
Terror erat magnui quo territas est Soiimannus
Altéra autem die, quae erat tertia mensis Julii, tentoria summo mane defixerunt,
et vestigia Turcorum fugientium sequi festinaverunt. Sed illi, sicut trepidae co- f
Jumbae a facie accipitris, ita an te facicm eorum fugiebant18.
Igitur per quatuor dies bue illucque sic 1Ç fugientes, contigit 20 ut Solimannusd,
dux illorum, inveniret .xem. millia Àrabum venientia sibi in auxilium21. Erat
autem Soiimannus filius Solimanni Veteris6, qui totam Romaniam abstulit impe-
1 Illis. r. Illi vero. z. — 2 Canins vel hymnos. g. Effundebant hymnos. h. — s Cantus. r. — 4 Tarcorum. d.
— 5 Convertuntur. d. — 6 Repererint. z. — 7 Camelorum, asinarum. y. — 8 Abegerunt. jl. — 9 Facti. y. —
10 Vestïbus. d. — 11 Om. Qui prius seminudi, etc vestiti sunt F. — 12 Om. et c. h. — 13 Ysaiam. a.
Isaiam. c. g. i. — 14 Generatione. a. v. — 15 In futures generationes. d. Om. Hoc est quod smculorum
generatione F. *. y. Om. velit apponere. . . . sœculum generatione t. — 16 Sic d. — 17 Om. hune versum
c. e. t. y. — 18 Insérant hic a. c. g. h. hoc lemma : De Solimanno; i. De fuga Solimanni; k. De Solimanno
duce; et t. De fuga Solimanni junioris. — ly Om. sic k. z. — 10 Contingit z. — 21 In adjutorium. i.
* Cf. Tudeb. III, iv, p. 27, 129, i83; Raimuncl. de d Kilidj Arslan, Solimani filius, Iconii dominus. (Cf.
Aguilers, c. iv, p. aAo; Fulcber. Caroot. 1. I, c. xn, supra, p. aAo, annotât, b.)
p.335,336; Radulf.Cadomens.c.xxn-xxxii, p. 621-629. * Sotimanus Ibn-Cotulmisch, cui Malek Schah om-
b Luc. 1 , 5a, 53. nem fere Asiam minorera donaverat. Occisua est Soli-
c Isa. lx, i5. raanus A. D. io84- (Cf. Wilken, op. laud. p. 19 et 235.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 765
a ratori. Hic quippe, postquam de Nicaea 1 fugerat, gentem hanc in unum congre- a. io97
gaverat, et, quasi pro ulciscenda sua injuria, super Christianos adduxerat. Hic
quum eos vidisset et Arabes ilium, prae nimio dolore equo lapsus in terram, cœpit
magnis vocibus ejulare, seque miserum et infelicem proclamare. Cui Arabes, infor-
tunii sui2 casum ignorantes, aiunt3 : « O cunctorum hominum impudentior, quid
b « ita fugis? Multum* dégénéras, quia iiunquam pater tuus de praelio fugit. Résume
«animi constantiam, et revertere ad praelium, quoniam nos5 venimus tibi in
« auxilium. » Quibus ille, suspiriis vocem interrumpentibus, ait6 :
CAPITULUM XVH.
Verba Solimanni7.
«Magna vos vexât insania : nondum8 cognovistis virtutem Francorum, nec
«experti estis animositates 9 eorum. Virtus eorum non est humana, sed cœlestis,
c « aut diabolica. Nec ipsi tantum 10 in suo confidunt auxilio, sed divino11. Nonne in
« tantum deviceramus eos, quia12 jam parabamus iliceos funes et cannabinos, ut
« eorum collo imniitterçmus? quum13 subito gens innumera, quae mortem non ve-
« retur nec timet bostem 14, erupit de montibus et indubitanter inseruit se nostris
■ agminibus. Quorum oculi ferre poterant eorum terribilium armorum splendo-
d «rem? Lanceae illorum 15 micabant ut coruscantia sidera16; galeae et loric», ut
« vernantis aurorae lumina vibrantia 17 ; fragor armorum terribilior erat sonitu
« tonitruorum. Quum se bello praeparant, erectis in cœlum lanceis, seriatim ince-
«dunt, et ac si sine verbo18 essent19, conticescunt. Quum vero suis adproximant
« adversariis, tune, laxatis loris, tanto impetu irruunt, ac si leones quos stimulât
e « jejuna famés, et sanguinem animaiium sitiunt. Tune vociférant et strident denti-
« bus et aerem20 clamoribus implent, et peregrini a misericordia neminem capiunt,
« sed omnes necant. Et quid dicerem21 de tam crudeli gente22? Nulla gens est quae
«huic valeat resistere, quae fugiendi locum possit invenire; quia aut divino aut
a diabolico fulciuntur auxilio. Omnes aliae gentes nostros arcus expavescunt, et tela
f «timent23; isti vero, postquam loricati sunt, tantum timent sagittam, quantum
«et24 stipulam; sic formidant telum, sicut et fustem ligneum. Heu! heu! .cccl\
«et25 .lx11.2* millia fuimus, et omnes vel occisi sumus27 ab istis, vel dispersi
« fugimus. Nunc quarta dies28 est ex quo a facie eorum fugere cœpimus, et adhuc
a non minori timoré quam et primo die trépida mus. Qua de causa 29, si sano vultis
g «parère consilio, quam citius30 valetis a tota Romania abscedite; et ne illorum
« oculus vos consideret 31 summa cautela providete. »
1 Nichea. t. Nicma urbe. z. — 2 Ejus. c. — 5 Dicunt. z. — 4 Nunqaam dégénéras, i. — 5 Om. nos z. — 4 Hac
respondens, ait d. — 7 Sic d. — 8 Nondum vos. z. — 9 Animositatem. t. Animos. z. — 10 Tamen. k. t. —
11 Sed in divino. y. — 12 Quam. t. Quod. z. — 13 Tant. z. — 14 Et kostem non timet. z. — 15 Eorum. z.
— 16 Coruscabant ut micantia sydera. d. — 17 Micantia. d. — 18 Verba verbo. r. Voce. o. v. z. —
10 Sint. k. — 20 Aera. z. — 21 Dicam. k. — 22 Dicere de tam crudeli gente valeo. z. — 23 Metuunt c. —
24 Om. et d. — 25 Om. et z. — 20 Quadraginta. p. — 27 Om. sumus k. t. t. — 28 Quartus dies. z. — 29 Qua
de re. z. — 30 Quam primum. z. — 31 Videat. z.
• Cf. Tudebov. IV, i, p. 28, i3o% i83.
Digitized by
Goog
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM XVIII.
De fuga Arabum1.
Frauda fingebant Arabes, dam ne fagiebant
Invenere famem nottri pott fertflitafcem*.
a. 1097. Haec Arabes utaudierunt, cum ipso Solimanno fugam concito arripuerunt*. a
Christiani autem majori solertia fugientium sequebantur vestigia; sed illi nun-
quam in eodem statu morabantur. Ad quascumque Christianorum 5 urbes vel
castella fugiendo4 veniebant, hilarem vultum, quasi potiti Victoria, prœferebant,
dicentes : « Gaudentes et cum laetitia 5 aperite nobis januas vestras, quoniam occi-
« dimus vobis omnes Francigenas, qui vos depraedari vénérant et terras vestras: ne b
« unus6 quidem superest de illis quin7 aut mortuus sit, aut teneatur in vinculis nos-
« tris. Solimannus etenim dux noster alia viaprocedit, et captivos secum deducit8. »
Qui9 verbis eorum creduli erant, aperiebant, seductique graves pœnas luebant.
Nam depraedantes eorum possessiones, domos incendebant ipsosque aut trucida-
bant, aut loris astrictos secum ducebant. Nolebant quippe ut Franci qui eos in- c
sequebantur quid10 invenirent, ut vel sic inopia constricti11 persequi désistèrent.
Qui in hoc prudenti usi sunt consilio, quia illis valde profuit nocuitque omni 12
exercitui nostro. Nostri enim invenerunt terram illam desertam, inaquosam 13,
omnibus bonis peregrinam 14. Vellebant spicas segetum, jam15 ad maturitatem
proximantium, et in ter manus confricando expilabant, talique cibo16 famem d
utcumque mitigabant. Ibi mortua fuit major pars17 equorum, et multi qui prius
équités18 exstiterant pedites effecti sunt. Equitabant vaccas et boves, et magnae for-
titudinis et altitudinis terra illius arietes et canes b. Transierunt itaque solum illud
quam citius valuerunt19, et intraverunt Lycaoniam20, provinciam omnibus bonis
uberrimam c, et venerunt Iconium *l d. e
CAPITULUM XIX.
De Iconio M.
Hbc art» smoepit natta*, peoitntqae refreit M.
Est autem Iconium civitas opulentissima temporalibus bonis, de qua meminit
Paulus apostoluse in suis epistoiis. Qui vero erraverant24 in solitudine, in ina-
1 Sic Dé — 2 Om. hos duos versus c. b. k. t. y. — 3 Morabantur; et quantumvis eorum animi confisifue-
rint, ad quascumque tamen Christianorum. z. — 4 Om. fugiendo d. — 5 Lœtitia magna, d. — 6 Nec ullus. d. —
7 Quoniam. y. — 8 Deduxit. z. — 9 Qui vero. z. — »- 10 Aliquid. z. — 11 Coacti. z. — 12 Om. Omni c. F.
— 15 Et inaquosam. z. — 14 Peregenam. *. Alienam. t. Vacuam. z. — 15 Om. jam z. — 16 Ingenio. i. —
17 Multitude, u. — 18 Qui milites. F. k. t. — 19 Potuerunt k. Quam cito potuerunt. z. — 50 Lichaomiam. y.
— 21 Ichonium. a. Ychonium. y. — 52 Sic c. d. g. h. k. v. y. De Ychonio. à. t. De Ychonio urbe. i. — 23 Om.
hune versum c. t. u. v. y. — 24 Erraverunt. z.
• Cf. Tudeb. IV, i, p. 29, i3o, i83. ft Cf. Tudeb. IV, u, p. 29, 3o, i3o, i84; Willdm.
k Cf. Tudeb. IV, 1, p. 29, i3o, i84ï Fulcher. Car- Tyr. 1. ffl, c. xvm, p. i38.
not. 1. I, c. xiii, p. 336 ; Willelm. Tyr. I. III, c. xvi, * Konieh. (Cf. p. 336, annotât, d.)
p. i34, i35. • IITim. m, 11.
Digitized by
Google
HISTORIÀ IHEROSOLIMITANA. 767
a quoso, viam civitatis habttaculi invenerunt1, et, Domino suggérante, bonis2 a. 1097.
terrenis replcti sunt. Quumque digredi a civitate plaçait, suadentibus incolis,
aquam in vasis et utribus secum tulerunt3, quia aqûam in crastinum nusquam 4
reppererunt. Die vero secunda5, in vesperam, ad quoddam flumen pervenerunt,
ibique duobus diebus hospitati sunt. Altéra autem die, cursores qui prœibant
b agmina primo venerunt ad civitatem quae Heraclea'6 meraoratur, in qua Turco-
rum maxima multitudo aggregabatur. Qui, ut a longe deprehenderunt vexilla Fran-
corum volitantia, protinus confugerunt7, ut damulus ereptus de laqueo, aut cerva
sagittata. Nostri vero laudantes Dominum, sine obstaculo civitatem8 intraverunt,
et per dies .1111*. ibi diuturnaverunt*.
CAPITULUM XX.
De Balduino et Tancredo qui, divisi ab aliis, Tharsum ceperunt10.
Hic agmen sparrom petit orbem nomine Thtnom
c Die vero quinta, de civitate omnesexierunt, et1* tune Balduinus cornes, frater
Godefridi ducis, et Tancredus, ab aliis se cum suis militibus diviserunt, et ad
urbem Tharsum13 diverteruntb. Erant autem multi Turci in ea, qui contra eos
exierunt ad bellum 14 ; sed diu obstare 15 non potuerunt. Quum enim veloces im-
petus nostrorum et sinuatos 16 incursus et diros ictus ferre non potuerunt17, plu-
d ribus suorum prostratis, in munitionem urbis se receperunt; et nostri castra sua
ante18 locaverunt et excubitores posuerunt. Illi vero qui erant in urbe1* Cbris-
tiani nocte média ad castra veniunt, cum magno gaudio clamantes atque di-
centes : «Surgite, invicti milites Francorum, quoniam Turci omnes de civitate
« fugiunt, et ulterius vobiscum decertare non praesumunt. » Nostri tamen eos per-
e sequi noluerunt, quia nox erat, tempus scilicet ad fugandum 90 minime idoneum.
Die igitur*1 lucescente22, nostri23 civitatem introierunt, et cives ipsos24 libentissime
receperunt.
CAPITULUM XXI.
De contentione Balduini atque Tancredi25.
Facta est autem contentio0 inter comitem Balduinum26 et Tancredum, quis
1 Civitatem hospitio commodam invenerunt. z. Non invenerunt. t. — * Bonis omnibus terrenis. d. — 3 Detule-
runt. y. — 4 Crastinum nunquam. d. g. h. — 5 Die vero altéra, b. — 8 Eraclea a. b, c. y. Heradea. y. — 7 Effu-
gérant z. Aufugerunt i. — 8 Om. civitatem Y. — 9 Dietaverunt. z. — 10 Sic d. De Tharso. a. b. c. h. k. y.
De arbe Tharsium. i. De Tharso civitate. T. — 11 Om. hune versum c. b. x. t. y. — 12 Om. et t. —
18 Urbem quœ Tharsum vocalur. d. Tarsum. z. — 14 Ad prœlium. z. — 15 Diu store, f. k. t. y. — 18 Spi-
natos. y. — 17 Possent t. — 18 Ante urbem. z. — 19 Civitate. z. — 20 Ad persequendum. z. — 21 Die vero. z.
— 22 Illacescente. v. — 23 Nostri in. *. z. — 24 Eos. z. — 25 Sic d. — 38 Boemundum. y.
• Heraclea , olira Cybislra , hodie Eregli. * De hac dissensione inler Tancredum Balduinumque
b Cf. Tud. il, IV, p. 3o, i3i, i84; Fulch. Carn. 1. 1, cf. supra Radulf. Cadomens. c. xxxvm, p. 633 et an-
c. xiv, p. 337î Will. Tyr. L III, c. xxiii, p. 139 et seq. not. a.
Digitized by
Google
768 ROBERTI MONACHI
a. 1097. eorum civitati principaretur1, an utrorum2 dominio subderetur. Tancredus reni- a
tebatur, quoniam per3 se eain volebat habere : sed tandem cessit Balduino, quia
major erat illi exercitus fortitudo.
■ a 1 g 1 ■ 1 1 ii
CAPITULUM XXII.
De Athena et Manustra4.
Gens fera Francorum terra m subit Armeniorum *.
Fuerunt autem illis6, in brevi temporis intervallo, traditae duae civitates: una
quae vocabatur7 Athena8 a, alia quae Manustra 9 b, et plurima 10 castella0. Jam vero
ibant secundis successibus, quoniam Turci jam11 non equitabant, sed abditi erant b
in munitissimis munitionibus. Major autem pars Francorum ingressa est terram
Armeniorum, quia inhian ter affectabant inebriare terram sanguine Turcorum.
Terra autem omnis silebat in conspectu ipsorumd, eisque Armenii obviam laeti12
veniebant, et in suis civitatibus et castellis13 recipiebant. Ad quoddam vero cas-
trum pervenerunt, quod ita naturali positione munitum erat, quia14 nulla c
arma15, nulla machinamenta bellica metuebat. Sed tamen noluerunt ibi diu
demorari, quum scilicet tota alia terra eis esset subdita, et ex affectu volebat in-
clinari.
CAPITULUM XXIII.
De quodam milite qui Armeniam a principibus in dominium accepit16.
Quod petit asseqoitur miles, patriaque potitar n.
Erat autem in exercitu miles quidam e fortis et strenuus, ab 18 illa regione
oriundus, qui terram illam postulavit a cunctis. principibus, ut eam in fidelitate d
Deiet Sancti Sepulcri et eorum custodiret 19, ut vitam et honorem suum protegeret.
Cui principes unanimiter assensum prebuerunt90, quia sciebant eum esse virum
fidelem et rébus bellicis fortem et idoneum.
1 Dominaretar. z. — 2 Utrorumque. y. z. — 3 Renitebatur et per. t. Quia pro. z. — 4 Sic A. b. c. 0. h.
k.t. EtManustria. 1. Manstrua. u. De Athena et Manustra civitatibus. t. — 5 Qm. hune versum c. k. t. u. v. y.
— 6 Eis. z. — 7 Vocatar. y. z. — 8 Athema. 1. — 9 Manustria. 1. — 10 Multa. z. — 11 Om. jam f. —
12 Om. Imti z. — 19 In suas civitates et castella. z. — 14 Quod. c. 1. Ut. z. — 15 Arma prorsus. v. z. —
16 Sic d. — 17 Om. hune versum c. k. t. u. y. y. — 18 Et ab. z. — 19 Custodiret et ab inimicis. d. — 20 Tri-
buerunt. z.
* Athena, et olim el nunc Adana. (Cf. p. 634, an-
not a.)
h Manustra, antea Mopsuestia, posterius Mansista,
hodie Mitsis. (Cf. p. 634, annot./)
e Cf.Tudeb. IV, m, p. 3i, i3i, i85; Fulcher.Car-
not. /. c. Radulf. Cadomens. c xlii, p. 637; Willelm.
Tyr. 1. III, c. xx, p. i4i et seq.
* Cf. IMaccab. I, 3.
* Nomme Simeon. (Cf. Tudeb. IV, iv, p. 3a, i3i,
iÔ5.)
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
CAPITULUM XXIV.
De Caesarea Cappadocia?1.
a Dehinc prospero successu venerunt ad Caesarea m Cappadociae2. Cappadocia a io97.
autem regio est in capite Syriae sita, ad septentrionalem plagam porrecta3, cujus
incolae civitatis ultro se tradiderunt eosque bénigne receperunt4. Egressique
prospère de Cappadocia, venerunt ad5 quamdam urbem pulcherrimam et satis
uberrimam6*, quam Turci non multo ante7 obsederant, et per très hebdomadas
b impugnaverant, sed expugnare nequiverant. Ad quam accedentes, mox cum
summa laetitia cives obviam venerunt, et benivole8 receperunt0.
CAPITULUM XXV.
De Petro de Alpibus l0.
Haie cnm Cesarca tradilnr et patria".
Hanc iterum petiit alter miles, nomine Petrus de12 Alpibus b, et impetravit eam
celerrime ab universis principibus. Ipsa nocte quidam delator nugarum venit ad
Boamundum dixitque ei usque ad viginti millia Turcorum in proximo adesse,
c qui nondum sciebant13 Francos14 illic 15 advenisse. Ille, credulus verbis menda-
cibus, elegit milites electos, quos secum duxit, et loca in quibus latere debebant 16
peragravit. Sed sicut delator inanis fuit, sic et inquisitionis effectus exina-
nivit17.
CAPITULUM XXVI.
20 c
De Coxor18.
Hic, famé deleta, sacceuit copia \*la19.
Dehinc consurgentes venerunt ad quamdam urbem quae vocatur Coxor
d quae plena erat omnibus bonis quae utilia sunt corporibus humanis. Ad quam
accedentes, ab bis qui erant in ea Christianis officiosissime suscepti sunt; et ibi
per très dies feriati 12 sunt. Illic unusquisque suae consuluit indigentiae : lassi in-
1 Sic a. b. c. g. H. y. De Cœsarea. *. u. v. — 2 Capadociœ. a. b. y. Capadotiœ. t, — 3 Porrectam. y. — »
4 Susceperunt. d. r. k. t. — 5 Venerunt et ad. y. — 6 Om. et satis uberrimam F. — 7 Ante tempore. y. —
8 Bénévole, z. — 0 Recipiunt. t. Susceperunt. z. — 10 Sic d. — 11 Om. hune versum e. k. t. u. v. y. —
12 Ab. z. — 13 Scirent. z. — 14 Francos (Franchorum t. y.) exercitum. u. v. z. — 15 Illuc. v. z. — 16 Pote-
rant. t. Latilare dicebantur. z. — 17 Frustratus. z. — 18 Sic a. De Chozor. b. c. g. h. De urbe Choxor. 1.
De urbe Choxox. k. De Chosor civitate. t. De urbe Chosor. v. v. y. — 19 Om. hune versum c. k. t. u. y. y.
— 20 Chozor. d. Chosor. b. c. y. Cosor. z. — 21 Hospitati. d.
' Hanc urbem Ordericus Vilalis Plaslenciam vocal. b ■ Petrus de Aliphi. »(Tudeb.IV, iv.p. 3a. Cf. p. i3i ,
(Cf. supra p. 3a, annotât, b, itemque Tudeb. IV, iv, i85.)
p. 3a, i3i, i85.) c Cf. Tudebov. IV, v, p. 33, i3i, i85.
m. 97
Digitized by
Google
770 ROBERTI MONACHI
a. io97. vonerunt requiem, esurienles refcctionem, silientes potum, nudi operimentum. a
Praevidit1 itaque eis Deus taie habitaculum, quo facilius pati valerent validum
superventurae famis cruciatum.
Interea nuntiatum est comiti Raimundo quod Turci, metu territi,de Antio-
cbia fugerant2, civitatemquc minime praemunitam reliquerant3. Qui inde ac-
cepit consilium, quod illuc* quingentos5 milites dirigeret, qui arcem civitatis b
occuparent, antequam aliis cognitum esset. Et ut venerunt in vallem Antiochia?
vicinam, tune primum audierunt verum non esse quod Turci discessissent a civi-
tate, sed omni6 nisu quo poterant moliebanlur defendere.
CAPITULUM XXVII.
De eastello Publicanorum violenter superato7.
Hic fit nostrorum castcUum Publicanorum V
Perrexerunt igitur usque ad castrum9 Publicanorum, eoque sibi 10 subjugato,
alias11 secundo itinerc diverterunt, et in vallem de Rugia pervenerunt, multosque c
ibi Turcos et Sarraccnos invenerunt, quos in ore gladiia superatos praelio12 occi-
derunt. Quod videntes Armenii, terrae illius habitalores, gavisi sunt, quia videlicet
a Christianis tam viriliter Turci et pagani superati sunt et occisi 13; continuoque
cum terra sua reddiderunt se illis. Et Rusam civitatem obtinuerunt, et plurima
castella suo dominio mancipaverunt. d
CAPITULUM XXVIII.
De difïicultate viœ14.
Mundi forluna mutabilis est quasi luua :
Si bona praecedit, sequitur mala, prospéra cedit:
' Quod liquet in rébus multis ut in his aciebus lK
Universus vero exercitus qui rcmanserat iter arripuit, miseroque quidem 16 in-
fortunii successu per quaedam montana b, quae nulli erant nisi feris aut reptilibus
pervia, ubi semita erat quae non amplius quam spatio pedis unius dilatabatur,
sic17 hinc et inde rupibus et densis spinarum seu veprium frutectis coartabatur 18 ;
ima vailium in abyssum videbantur immergi19, cacumina montium ad sideratolli: e
hac inaequali semita milites et armigeri collo suo arma dependentia gestabant ,
omnes aequaliter pedites, quia nulli eorum equitabant; plerique20 libentissime
loricas, galeas, clypeosque suos vendidissent, si emptorem21 invenissent; multi
1 Providit. v. z. — tJ Fugissent. c. — 3 BeliquissenL c. — 4 Illic. 1. k. u. v. — 5 Viginti. v. — 0 Om-
nium, t. — 7 Sic d. De eastello Publicanorum. a. b. c. g. h. y. De castro Publicanorum (Puplianorum. k.).
1. k. t. u. v. — 8 Sic. a. b. — 9 Castra, k. Castellum. u. v. z. — 10 Om. sibi z. — 11 Alio. z. — 12 Bello.
f. k. — 13 Et Turci et Publicani sunt occisi. z. — 14 Sic d. — 15 Om. hos très versus c. t. u. v. y. —
18 Om. quidem z. — 17 Sed. z. — 18 Frutectis artabatur. z. — 19 Numerari. t. — 20 Plurimi. d. — 21 Emp-
tores. c. f.
• Cf. Judith, xv, 6. — b • In iliabolicam monlaneam. » (Xuileb. IV, vi, n. 33, i3a, i85.)
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 771
a quidem , plurima 1 lassiludine déficientes, ea projiciebant, ut saltem sic expediti ire a. io97.
valerent. Jumenta cum oneribas ire nequaquam2 poterant, sed plerisque in locis
oncra jumentorum bomines ferebant. Stare loco aut sedere nemo poterat, quia
alter alterum impellebat Nemojuvare poterat suum comitein3, nisi ultimus prœ-
cedentem, quoniam qui praibat4 vix converti valebat5 ad subséquente m 6. Tan-
b dem finita tam infelici via et invia, venerunt ad civitatem quae Marasim7 me-
moratur \ et ab incolis illis cum honore et gaudiorecipiuntur8. Illic abundantiam
rerum temporalium inveniunt; ibi suae miseriae et defectus consolationem reci-
piunt. Ibi prior praestolatur ultimum9; sed ante pertransiit intégra dies, quam10
cauda capili cohaereret 11 .
CAPITULUM XXIX.
De situ et nobilitate Antiochiœ l2.
QtuJU erat plene Utu islius Antiochen* ,
Nemo potest fa ri, vel cui poterat aociari.
Tombai et maris est urbibus altior altis ll.
c Congregati vero et die una quietantes l\ secunda die venerunt in vallem b in
qua est Antiochia sita, regia videlicet civitas ab Antiocho rege constituta, et ab
ipso15 nuncupata. Haec metropolis et16 caput totius regionis Syriae, olim insignila
per beatum Petrum, apostolorum principem, cultu fidei catholicœ; in ea episco-
palem cathedram posuit17, et apostolos Barnabam etPaulum ordinavit0. Nunc vero
d ut Dominus ostenderet oculis mortalium quia 18 non est virtus nec ulla potestas
nisi ab ipsod, prius hanc adquirere voluit in humilitate sermonis ore praedican-
tium, modo eam recuperare voluit in sublimitate potentiae armis debellantium.
Sic nostri in virtute Dei ad civitatem properantes ad pontem Farreum19 pervene-
runt*°e, inveneruntque ibi numerositatem21 Turcorum pontem transire cupien-
e tium, ut his qui erant in urbe praestarent auxilium. Sed non est32 bominum
dirigere gressus suosf, sed ejus est cujus universa subjecta sunt imperio. Nostri
protinus irruerunt unani miter in eos, nullique pepercerunt, sed in ore gladii
magnam exeis multitudinem peremerunt; alii mente consternati fugerunt, et sic
vitae praesenti suae consuluerunt. Sic Christiani potiti Victoria, multa inibi rece-
f perunt23 spolia : jumenta, asinos, camelos, oneratos vino, frumento et oleo, et
rébus aliis quae obsessis sunt pernecessaria24. Tune castra m etati sunt super ripam
fluminis, quod non longe distat a mœnibus civitatis. In die crastina onusti bonis
1 Quidem, prœ nimia. d. — 2 NallaUnaz. z. — 3 Consortem. d. — 4 Qaia qui prœibant. f. h. k. t. — 5 Con-
verti poteral. d. o. Valebant. f. h. k. t. — 6 Subséquentes, k. y, — 7 Morasim. h. Marasin. ?. — 8 Excipiuntur. z.
Suscipiuntur. k. — 9 Om. Ibi suœ. . . ultimum t. — 10 Antequam. z. — 11 Adhœreret. t. — 12 Sic d. De
urbe Antiochiœ. c. De Antiochia. b. k. t. u. v. — 13 Om. hos très versas omnes codices, exceptis a. b. k.
— 14 Quiescentes. z. Equitantes. *. — 15 Ipso ita. d. — 16 Metropolis est et z. — 17 Cathedram ipse primas
apostolorum posait y. — 18 Quod. z. — 19 Ad pontem Ferreum. y. z. hic et infra. — 20 Venerunt z. —
21 Innumerositatem. v. — 22 Om. est y. — 23 Repererunt z. — 24 Necessaria. d. i. f. Pernecessariœ z.
■ Cf. Tudeb.IV. ri, p. 34, i3a, i85; Willelm. Tyr. d Cf. Rom. xiii, i.
!. IV, c. vu, p. 161. • Cf. Tudeb. V, i, p. 34. i3a, i85; Raimund. de
b In mense Octobri. (Cf .Fulcher. Carnot. 1.1,0. xv, Aguilers, c. v, p. a4i ; Fulcher. Carnot. I. I, c. xv,
p. 339; Willdm. Tyr. I. IV, c. xn, p. 17a ) p. 339; Willelm. Tyr. i. IV. c. vm, p. i63, 164.
• Act xi et xiii. ' Cf. PsALif. xxxvi, a3; Jbrrm. x, a3.
97-
Digitized by
Google
772 ROBERTI MONACHI HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
a. 1097. omiiibus ire ad civitatem disponunt : ad quam Deo ductore1 pervenientes, in a
tribus partibus castra circumponunt. Ex una enim parte montana prohibent ac-
cessum, et omne bellandi procul arcent ingenium. Quarta feria, .xii. kal. No-
vembris*, obsidio circa Antiochiam posita fuit, ad laudem et futuram gloriam2
Domini nostri Jesu Christi, qui semper est mirabilis in operibus bonis3.
EXPLICIT LIBER TERTIDS*.
1 Deo aactore. g. — 2 Om. et fàtaram gloriam d. — 3 Operibus suis. z. — 4 Om. Explicit liber tertius f.
• Id est die Mercurii et xxi* menais Octobris (cf. Tudeb. V, 1, p. 35, 1 3a, 186); die vero xvin\ si credas
WHlelm. Tyr. 1. IV, c. nu, p. 174.
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM LIBRÏ QUARTI.
I. De obsessione Antiochia».
II. De castello Areth et occisione nostrorum.
III. De pugna Christianorum et Turcorum.
IV. De die Nativitatis Domini.
V. De inclementia hiemis, et anxietate castrensium.
VI. De Boamundo et comité Flandrensium , qui victum quaerere disposuerunt.
VII. De Victoria Christianorum et fuga Turcorum.
VIII. De abundantia boni quœ fuit ibi inventa, et quœ in castris fuit lœtitia.
IX. De his qui in civitate erant, qui nostros invaserunt et occiderunt.
X. Exhorta tio Boamundi ad eos qui fugere moliebantur.
XI. De horrore hiemis, et raritate ciborum in castris.
XII. De fuga Pétri Heremitœ et Guillelmi Garpentarii.
XIII. De perfidia cujusdam militis, nomine Tetigi.
XIV. Nuntius in castris Turcos prope dixit adesse.
XV. De conflictu cum eis inito, et adepta Victoria.
XVI. De castello Areth violenter capto.
XVII. De castello super pontem constituto.
XVIII. De magno prœlio quod commissum est ante Antiochiam.
XIX. De hujus conflictu pugna?, et nostrorum Victoria.
XX. Laus ducis Godefridi.
XXI. Quot millia Turcorum super pontem prostrati fuerunt.
XXII. De sepultura Turcorum a Gliristianis turpiter destructa.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INC1PIT LIBER' QUARTUS2.
CAPITULUM I.
De obsessione Antiochiar \
\ Quia vero urbs Antiochena\ non solum naturali situ, verum etiam mœnibus a. 1097.
excelsis turribusque in altum porrectis, densissimisque in cacuminibus murorum
propugnaculis praemunita erat, consilium inierunt principes quod contra eam
pugnarent non virtute, sed ingenio; artc, non Marte5; machinamento, non con-
Oictu bellico. Prius igitur6 pontem supra flumen statuerunt, ut expeditius flumen
b transirent, quotiens transeundi necesse haberent 7. Tune quippe in confinio urbis
magnam bonorum 8 fructuum ubertatem inveniebant, copiosas vindemias, foveas
frumento et hordeo aliisque cibariis plenas arboresque multi generis pomis suis9
refertas. Hoc quoque insinuabant eis Armenii qui in civitate eranta, quique in
die10, consentientibus Turcis, ad eos veniebant; sed eorum uxores et filii in urbe
c remanebant. Et hoc totum11, licet Christiani essent, callide tamen faciebant,
quoniam dicta nostrorum sive facta Turcis intus renuntiabant. Construuntur a
Cliristicolis 12 bellica machinamenta ad oppugnandum 13 congrua, turres ligne»,
balistae, falces, arietes, sues14, talpae, tela, sudes, et fundae, et si qua alia potue-
runt ulla excogitari mente 15. Sed quid valuerunt adversum urbem inexpugnabi-
D lem ? Praesertim quum tôt in ca essent defensores qui etiam cum nostris campestri
pnelio pugnare potuissent, si Christiani nominis inimici non fuissent 16 :
Phosphorus17 aurone rutilos pnecesserat ortus,
Ipsaque rorifluo quum jam candore18 vibraret,
Solque venustaret flammanti lumine mundum,
E Exsurgunt propere proceres, procerumque catervse,
Armaque corripiunt, et ad urbis mœnia currunt.
Pugna quidem deitra forti fit et19 intus et extra :
Hli defendunt, dum20 nostri spicula fundunt,
Telaque cum baculis , neenon lapidesque sudesque.
F Fit labor immanis, sed profectus fit21 inanis;
Sicque recesserunt, quia sternere non potuerunt
Turres et muros, vi nulla comiituros;
Qumque vident 22 nostri quia nil sibi proficit, illam25
Diraittunt pugnam; retinent tamen obsidionem.
G Turci quippe in sua confidentes munitissima24 civitate, nocte januis apertis
exibant, et in castra sagittas trahebant25. Gontigit autem quod ita26 sagittando
1 Om. liber a. b. c. d. g. h. k. t. u. v. y. — 2 Om. Incipit liber quartus f. — 3 Ipsi coofecimus hoc lemma.
De Antiochia civitate. t. — 4 Anthiochia. t. — 5 Non fortitudine. x. — 6 Ergo. i. D. v. — 7 Necesse habuis-
sent. F. x. — 8 Bonarum. z. — 9 Om. suis z. — 10 Inde. z. — 11 Et hoc tantum. b. — 12 Christianis. d. —
15 Opponendum. b. — 14 Om. sues z. — 15 Addit a. inler lineas : vel arte. — 16 Om. si Christiani nominis
inimici non fuissent u, v. z. — 17 Postquam vero Phosporus. z. Posphorus. u. Bosphoras. d. f. v. Hosphoras. I.
Codex a. hoc scholion in margine hic habet : Phos grcece, latine lux; phorus ferens, id est Stella quœ
Lucifer. — 18 Splendore. d. — 19 Om. et x. t. — 20 Cum. y. — 21 Sed sit profectus. h. — 22 Vidèrent, z. —
23 Quod nil proficere possent illam. z. — 24 Invictissima. z. — 25 Jaciebant. x. Mittebant. z. — 26 [7f ita. x. z.
' Cf. Tudeb. V, u, p. 35, i33, 186.
Digitized by Google
776 ROBERTI MONACHI
a. io97. unam mulierem ante tentoria Boamundi principis occiderunt1; et ideo vigilan- a
tiores excubias per castra posuerunt, qui etiam portam per quam exire solebant
custodierunt2. Placuit itaque principibus militiae et optimatibus ut castellum
sibi constituèrent, quo securiores essent, si inimici Dei ullo modo praevalerent,
qui undiquc, sicut apes ad alvearia, confluebant. Quod et3 factum est. Interea
quum* rarescere cœpit quotidiani victus expensa5, consilium inierunt ut cibos b
quaererent, et, ad quaerendum, armigeros et plerosque milites ob custodiam trans-
mitterent. Sed qui praedari voluerunt,
Partim praedati, partimque ftiere necati.
CAPITULUM II.
De castello Areth et occisione nostrorum6.
Arcth castellum parât cxittabile bel lu m 7.
Nam castellum quoddam eratin montanis non longe a castris8, nomine Areth 9\
quod erat plénum rebellantibus Turcis, qui10nostris insidias praetenderunt, et11 c
multos vulneraverunt et plures occiderunt, et plerosque captivos detinuerunl l2,
ceterosque turpiter injuriatos ad castra redire compulerunt. Quod miseri casus
infortunium ut13 militia Dei cognovit, admodum indoluit; sed sibi deinceps salu-
bre consilium invenit. Mille armigeros, ut14 antea15, praemittunt, quos Boamundus
et Flandrensis cornes cum electis militibus subsequuntur, praenominata valle, in d
qua ad ipsos confugerent, si Turci eos insequerentur. Quod ita absque dilatione
contigit, quoniam Turci, postquam illos eminus agnoverunt,laxatis loris, etequos
calcaribus urgentes, insecuti sunt, eosque in fugam verterunt. Nostri vero ad suos,
sicut ad tutissimum asylum 16, confugerunt, et praesidium divini subsidii invene-
runt. Turci quidem l7, quum nimis de proximo nostros milites paratos esse depre- e
henderunt, primo siquidem18 haesitantes, loco libentissime cessissent, si cedere
valuissent.
CAPITULUM III.
De pugna Christianomm et Turcorum I9.
Ut tamen cognoverunt quia pauciores Ghristiani erant 20 quam ipsi, bellum
inierunt; tamen cum tremore, in sua confidentes numerosa multitudine. Sedquid
valet praelium contra quod divinum militât auxilium? Deus enim fortis et potens f
1 Occiderent. d. Occiderint. z. — 2 Castodirent. k. — 3 Ut y. — 4 Dam. y. z. — 5 Impensa, z. — 6 Sic d.
De castello Areth. a. b. k. t. u. v. De pugna ante castrant Arech. i. De Aleth. g. h. — 7 Sic a. b, — 8 A civi-
tate. z. — 9 ArehL b. c. Arech. z. — 10 Qao vel qui. a. — 11 Om. et z. — 12 Plerosque captivaverunt. i.
u. v. Caplos abduxerunt z. — 13 Ubi. z. — 14 Om. ut z. — 15 Ante. u. v. z. — 16 Auxilium. c. i. u. v. y.
— 17 Turci vero. z. — 18 Quidem. z. — 19 Sic d. — 20 Essent Christiani. t. Christiani essent. z.
• De oppugnatione hujus oppidi cf. Tudeb. V, m, p. 36, i33, 187.
Digitized by
HIST0R1A IHEROSOLIMITANA. 777
a est : Dominas potens in prœlio*. Duo enim1 ex2 nostris ibi tantum perempti sunt : a. io97.
sed de Turcis 3, quorum non est numerus, qui et de manu Dei repulsi sunt, absque
numéro occisi sunt. Multos * ex eis captos5 ad castra conduxerunt6, et coram illis
qui supra mœnia inclytœ urbis7 erant, decollaverunt. Et, ut majorera illis dolo-
rem incuterent et terrorem, balistis incisa capita in civitate8 projecerunt. Dehinc
n expeditius ire potuerunt nostri ad villas et vicos Armeniorum, victum quaeren-
tes, et ipsi Armenii et compatriote 9 terrae illius ad nostros mercatum afférentes.
CAPITULUM IV.
De die Nativitatis Domini l0.
Advenit intcrea sacratissima dies Dominiez Nativitatis b, quara Deus cunctis
fidelibus suis celebcrrimani in hoc11 contulit; quia qui creaturis omnibus12 nasci
tribuit, pro solis hominibus nasci disposuit. Festivam igitur Christiani illam
c fecerunt, sicut qui in tentoriis erant festivius13 agere potuerunt. Majus quippe
gaudium erat in castris quain intra mœnia inclytae urbis : inclytam dico, non
propter fœdam gentilium 14 habitationem 15, sed propter humanae conditionis posi-
tionem, etpraesertim beati Pétri, apostolorum principis, apud Deum reconcilia-
tionem.
CAPITULUM V.
De inclemenlia hiemis et anxietate castrensium ,c.
Sic et (empestas premit hos , et panis egestas n.
d Qua cclebratione peracta, consilium acceperunt18 quid agerent, quoniam in
castris victus deficiebat, et glacialis hiems 19 mercatum afférentes ad ipsos venire
non sinebat. Illi namque qui erant in urbe*°, quanto magis sciebant nostros esu-
rire, tanto magis incipiebant in illos desœvire. Hinc aeris inclementia, hinc misera
egestatis inopia, hinc opprimebat adversariorum angustia21. Et sicut solet contin-
e gère in multitudine congregatorum, vox non deficiebat murmurantium ; nec
mirum erat si humana fragilitas sub tôt tormentis pressa murmurabat 22. Grando,
nix, glacies, spiritus procellaram% illos violentius23 opprimebat24 quos nulla tec-
tura25 cooperiebat; quippe non mirum si se26 maie dementabant qui extra ten-
toria erant, quum ipsa tentoria innatabant27.
1 Autem. y. — 2 De. t. — 3 De Turcis autem. t, — 4 Multosque. c. f. Et Multos, k. t. u. v. t. — 5 Om.
captos y. — 0 Deduxerunt. y. — 7 Civitatis. v. z. — 8 Civitatem. z. — 9 Indigènes, z. — 10 De die quinla
Nativitatis Domini. d. — 11 Hoc mando. v. — 12 Om. Omnibus r. k. t. — 15 Tentoriis erant festivis. B. d. f.
Erant festivam. i. Om. festivius z. — 14 Gentilitatis. z. — 15 Cohabitationem. d. — 16 Sic d. — 17 Sic a. b.
— 18 Inierunt. v. — 19 Hiemps. a. — 20 Namque degentes in urbe. d. — 21 Violentia. z. — 22 Deficiebat. z. —
23 Violentissime. k. z. — 24 Comprimebat. d. Opprimebant. u. z. — 25 Tecta ira. d, Tecta intra ira. y. —
26 Sic u. Quid mirum si se. y. z. Quippe si se. a. b. c. d. f. g. k. t. v. — 27 Mutabant. u. Nutabant. v.
• Cf. Psalm. xxiii, 8. — b Dies xxv" mcnsis Decembris A. D. 1097. — c Psalm. gxlviii, 8.
m. 98
Digitized by
Google
778
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM VI.
De Boamundo et comité Flandrensium , qui victum quaerere disposuerunt1.
Medns, Arabf , Persœ disponunt agmina pcr se
Cum Stmcenis, Agnlanis aut Agarcnis*.
Propterea, ut supra diximus, consilium inicrunt, quid agerent et taie in- a
vicem acceperunt'. Boamundus et cornes Flandrensis ad hoc3 subveniendum se
ipsos obtulerunt, et omnibus placuit, et Hbentissime concesseruntb. Hi itaque
.xxxu. millia equitum peditumque elegerunt, et in terram Sarracenorum intra-
verunt. 0 rerum omnium moderator4 Deus, quam citius5 subvenis in periculîs
et necessitate laborantibus, ut illud impleretur quod Salomon scripsit6 in b
Proverbîis : Conservatur justo substantia peccatoriscl Ab Iherusalem 7 et Damasco et
Aleph ceterisque regionibus congregati erant et Persœ et Arabes8 et Medi,
gens videlicet9 multa nimis, quae ad Antiochiam disposuerat venire eamque a
Christianis defendcre. Scd aliter in cœlo fuit dispositum; quae dispositio illorum
ordinationem 10 inclinavit deorsum. Quum enim audissent quia pars Christianorum c
intraverant11 in terram suam, vehementer gavisi sunt12, quoniam in vinculis jam
quasi irretitos arbitrati sunt. Tune diviserunt se in duas acies, ut sic vallati ab
eis nostri fugae subsidium 13 nusquam invenirent. Quae divisio stulta luit, quo-
niam14 stultitia in cordibus incredulorum semper requiescitd. Nam utraeque acies,
ut sese invicem prospexerunt ,5I incunctanter 16 altéra in alteram irruit; quia illa d
in sua multitudine, ista in omnipotentia 17 Dei confidit, et ideo eventus belli dis-
similis fuit.
CAPITULUM VII.
De Victoria Christianorum et fuga Turcorum 18.
Milites armati19 quotquot in occursum suum20 obviaverunt*1, ut falcator mes-
sem, prostraverunt", Sed quum, Iaxis22 in gyrum frenis, reverti 23 voluerunt, quos
iterum percutèrent nisi fugientes non invenerunt. Qui vero in manibus nostrorum e
peditum devenerunt, in immane prœcipitium corruerunt- Sciunt enim quibus bella
nota sunt quia graviori attritione pedites quam équités interficiunt. Altéra vero
acies, quae se ab illa24 separaverat ut nostros circumveniret, ut audivit voces de-
bellantium25sonitumque26confringentium armorum, laxatis kabenisf accurrebat27
* Sic d. — 2 Sic a. b. — 3 Ad his. z. — 4 Medialor. z. — 5 Tempestive. z. — 6 Dixit. F, k. t. — 7 A
Iherusalem. z. — 8 Eranl Persœ, Arabes, z. — 9 Scilicet. F. k. t. y. — 10 Ordinationem et dispositionem. d.
Dispositionem. h. — 11 Intraverat. c k. t. Intravit. d. — 12 Gavisi sunt valde. z. — 13 Prœsidiam. z. —
14 Quia. z. — 15 Perspexerunt. b. Aspexerunt. z. — 16 Inconstantes t. — 17 Omnipotentiam. jl. — 18 Sic d. —
19 Loricati. d. — 20 Occursum sui. k. z. Caria suo. d. — 21 Venerunt. z. — 22 Flexis. d. e. k. t. y. Om. Iaxis
z. — 23 Sed quum in girum reverti refrenatis frenis. v. — 24 Ab altéra, z. — 25 Bellantium. z. — 2'*' Bellico-
sumque sonitum. d. — 27 Occurrebant. d.
* Vide Tadeb. V, m, p. 87, 38, 1 33, 1 34, 187; * Cf. Prov. xiii, 22.
Raimund. de Aguilers, c. v, p. 224. d Cf. Prov. xiv, 33.
b Cf. Willclm. Tyr. !. IV, c. xvm, p. 18a. * Die xxi'mensis Dccembris. (Cf. p. 188.)
Digitized by
HIST0R1A IHEROSOLIMITANA. 779
a suis in auxilium. Sed, ut mîseros illorum casus agnovit, fugientesque circumspexit, a. io97.
timor in illos vehementissimus irruit, fugiendique societatem contulit. Sed quid
aliud nostri facerent, nisi ut persequerentur? Nam, sicut in vulgari proverbio di-
citur : Si est qui fugiat, non deerit qui persequatur; jam omnes nostri eos perseque-
bantur, quoniam qui pcdites vénérant, ascensores equorum efficiebantur. Quid
b plura? qui evadere potuit, laetus et hilaris fuit, qui vero interceptas1, miserrima
necc occubuit.
CAPITULUM VIII.
De abundantia boni quae fuit ibi inventa, et quae in castris fuit laetitia 2.
Hic sunt ditati feme pra nimia cruciati '.
Quot asini et cameli, quotque jumenta, frumento, vino ceterisque4 cibariis
on us ta, ibi capta sunt, quae esurienti exercitui Dei grata fuerunt5! Quantum
gaudium et tripudii exsultatio fuit in illa die in castris, quum talia dona viderunt
c summi procuratoris! Mirandum et gaudendum erat, quod Dominus de mercibus
inimicorum suorum, de longinquo adductis, fidèles suos reficiebat. Esurientes bo-
nis implebat*, quibus adversarios suos spoliabat. Sic quoque fiiiis Israël olim
faciebat, quum per terram gentilium regum transire cupiebant, et illi publicum
viae regiae incessum eis denegabant. Omnes pari modo qui contra illos accipiebant
d gladium, gladio0 peribant7b; et eorum terra et facultates dabantur eis in posses-
sionem. Nunc vero idem Dominus eamdem recompensationem8 confert9 suorum
adversariis, ut isti credant veraciter actum fuisse quod scriptum est de illis. Per
omnia sit Deus, qui benedicendus est10, benedictus, quia 11 sine ipso nihil12 pos-
sumus0.
CAPITULUM IX.
De his qui in civitate erant, qui nostros invaserunt et occiderunt15.
e Intérim dum isti gloriosi principes abfuerunt, qui in civitate erant repente de a. io98.
ea exierunt, nostrosque intra 14 castra 15 d invaserunt; et plurimos ex eis occiderunt.
Ipso die Podiensis episcopus perdidit dapiferum c suum , qui suae aciei déferre so-
lebat vexillum. Et nisi flumen inter castra 16 et urbem fuisset17, majoribus injuriis
et frequentioribus lacessissent.
1 Interemptus. F. h. — 2 Sic d. — 3 Sic a. b. — * Jamenta vino et oleo, frumento ceterisque. y. —
5 Erant. z. — 6 Illos armabantur; sed qui gladio s sumebant gladiis. c. — 7 Terrœ F. k. Terras, t. — 8 Recom-
pensatione. a. Eadem recompensatione. y. z. — 9 Offert, h. Aufert. z. — 10 Om. qui benedicendus est i. t.
u. v. x. — 11 Om. quia z. — 12 Nihil facere. k. — 15 Sic d. — 14 Inter. z. — 15 In castris. r. k. —
16 Castrum. z. — 17 Fluxisset. i.
■ Luc. i, 53. d Cf. Tudeb. VI, i, p. 38, 3g, i34, 188.
b Matth. xxvi, 5a. * « Heraclium vicecomilem. • (Cf. Raimund.de Agui-
e Cf. Joan. xv, 5. Iers,c. xii, p. 261 et annotât. «.)
{,8.
Digitized by
Google
780
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM X.
Exhortatio Boamundi ad eos qui fugere moliebantur1.
Hic nos Ira génies cœpcrunt perdere mente* ,
Quos vir fàcundus consolatur Boamundas *.
ioy8. Quibus bellorum eventibus, et maxime famis inopia, plerique nostrorum afflicti, a
abire moliebantur; quia nimis grave erat învitis ferre jejunium, et ideo machina-
bantur ab obsidione diflugium. Quos Boamundus, vir facundus et gratuseloquio,
ita affatus est, dicens* : « 0 viri, qui hue usque exstitistis3 bellatores egregii, quos
« Deus per multa jam bellorum pericula victores reddidit, quosque virtus expe-
« rientiae ut illustres decusavit4, ut quid contra Deum5 murmuratis, quia premit b
«vos angustia6 paupertatis? Quum vobis porrigit manum , tune exsultatis; quum
« relaxât, tune desperatis. In hoc videmini non diligere donantem, sed dona; non
« largitorem , sed largientis oblationem. Quum largitur, Dominus est et amicus7;
«quum cessât, indignans8 vobis videtur esse et extraneus. Cui unquam9 genti
«praestitit Deus in tam brevi tempore tôt bella committere, tôt acerrimos hostes c
«superare, tôt spoliis gentium ditari, lot triumphantium palmis insigniri? Ecce
«nunc innumerabiles hostes subegimus; ecce nunc eorum spolia ad vos attuli-
«mus10. Quid est hoc11 quod sic diiïiditis12, quum sic quolidie vincitis13? Non
«longe est a vobis, qui sic pugnat pro vobis; saepe quidem fidèles suos tentât, ut
« eisdem 14 utrum diligant ipsum innolescat. Nunc tentât vos per inopiae molestias, d
« et per assiduas inimicantium vobis15 pressuras. Quod si tantas intulissent16 nobis
«injurias, quantas et nos eis irrogavimus; si tôt de nobis occidissent, quot de
« illis et 17 nos 18 prostravimus : si aiiquis de nobis superesset, jure ille conqueri
«potuisset; sed pro certo qui conquereretur 19 nullus esset, quoniam nemo su-
«perstes remansisset20. Propterea nolile diffidere, sed estote viri cordati; quoniam e
« si in ipso vivitis, aut pro ipso morimini21, eslis beati22. » His et talibus dictis ani-
mos eorum enervatos robustos reddidit, et in effeminalas mentes23 virilitatem
induxit.
CAPITULUM XI.
De horrore hiemis, et raritate ciborum in caslris24.
Nux erat in pretio, qnom nummo veaditnr «no;
Fit nimis estque novum quod bis sex venditnr ovum
Paucis denique diebus evolutis, hiemis asperitas26 inhorruit, et in castris cibo-
rum abundantia evanuit. Illi qui cibos vendere solebant, nivibus et glacie prohi- f
1 Sic d. — 2 Sic A. b. — 3 Fuistis. z. — 4 Decoravit z. Declaravit. c. — 5 Dominum. z. — 6 Inopia et
angustia. c. — 7 Arnicas est z. — 8 Inimicus. z. — 9 Nunqaam. y. — 10 Detalimus. f. — 11 Om. hoc z. —
15 Diffidimns. u. v. z. — 13 Vincatis. c. Vincimas. u. v. x. Vincamns. z. — 14 Om. eisdem z. — 15 Om. vobis
h. i. — 16 IntuUsset. a. f. — 17 Om. et z. — 18 Om. nos t. — 19 Conqueretur. a. z. — 20 Om. sed pro
certo superstes remansisset d. k. u. — 21 Moriemini. k. u. v. — 22 Eritis semper beati. d. — 23 In effe-
minatis mentibas. d. — 24 Sic d. — 25 Om. hos duos versus c. t. u. v. y. — 26 Hyems aspera. z.
' Cf. Tiuleb. VI, u, p. 3g.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 781
a bente, nullatenus venire valebant. Cursores exercitus, qui usque in terram1 Sar- a. 1098.
racenorum transcurrebant, nihil prorsus inveniebant; quia omnes de toto terrae
illius confinio, aut longe fugerant, aut in speluncis, aut petrarum ca vernis 2
delituerant. Quuraque Armenii et Surani3 vidissent nostros' in tanto famis dis-
crimine esse positos, per loca sibi nota4 gradiebantur, sollicite inquirentes si
b quid invenirent quod ad nostros afferre valerent. Sed apud tantos rarum5
erat, nec tantae multitudini suppetebat6, et ideo vendebatur asinarium7 onus
frumenti .vi.8 librarum pretio; ovum .xii. denariis9, et una nux uno. Ut quid
universa percurrerem 10, quum car a m nimis vendebatur quicquid vilius habeba-
tur? propter quod multi ibi famé perierunt, qui unde aliquid emerent non ha-
c buerunt11. Cœpit itaque oriri in ter eos magna animorum inconstantia , mentis
defectus, et totius bonae spei diffidcntia. Et quid mirum si pauperum, sive12 imbe-
cillium animi nutabant13, quum illi qui quasi columnae esse videbantur omnino
deficiebant 14 ?
CAPITULUM XII.
De fuga Potri Heremita? et Guillelmi Carpentarii lb.
Non bene de vila fidit fugiens Heremita ;
Multos ittorum ïtnit fuga dominorum
Petrus enim Heremita et Guillelmus17 Carpentarius nocturno elapsu in fuga m
d versi suntb9 et a sacra fidelium Dei societate disjuncti sunt. De Guillelmo vero
qui18 fuerit dicamus, quoniam de Petro superius mentionem fecimus0. Guillel-
mus de regali prosapia ortus fuitd, et vicecomes cujusdam regii castelli, quod Mi-
lidunum 106 dicitur, olim exstitit, qui ideo Carpentarius cœpit cognominari quia in
bello nullus volebat ei occursari. Nulla enim lorica erat, galea vel clypeus, qui
e duros lanceœ illius sive mucronis sustineret20 ictus. Unde mirandum , et cum ad-
miratione dolendum, quomodo21 in talem ac tantum virum tanta mentis hebitudo
incesserit, quod tam turpiter a castris virorum illustrium recesserit2*. Sed hoc non
metu preliorum , ut speramus, feccrat23; sed tan tam famis injuriam24 pati nunquam
didicerat. Quod fugœ discidium ut Tancredus, miles fortis et integer animo, cogno-
f vit, vebementer condolens, insecutus est illos*5 et comprehendit; et cum26 dede-
core reverti coegit, et ad domum27 Boamundi adduxit. Non dicendum28 si passus
est verecundiam, qui, nullo fugante, inierat fugam. Dolebant plurimi qui cura
1 Ad terram. z. — 2 Aut in cavernis petrarum. z. — 5 Syri. x. Surrani. u. — * Per nota loca. z. — 5 Valde
rarum. d. Parant, z — 6 Subplebat. u. Supplebat. v. — 7 Asinarum. a. b. d. i. Asinœ. c. Asini. t. k. t. d.
v. y. — 8 Septem. z. — 9 Nummis. t. — 10 Percurram. z. — 11 Habebant. t. Baberent. y. — 12 Aut. F. Si. z.
— 13 Mutabant. y. — u Vacillabani. d. — 15 Sic d. — 16 Sic a. b. — 17 Guilelmus. a. Willelmus. z. hic
et infra. Guilhelmus. b. c. f. y. Guillermus. d. g. i. — 18 Qui*, b. d. f. t. y. — 19 Milidimum. y. — 20 Susti-
nere poterat. x. — 21 Quia. t. Quod. z. — 22 Om. quod tam turpiter recesserii y. — 23 Sed hoc prœliorum
immanilas, ut speramus, nonfeceraU x. — 24 Inopiam. T. — 25 Eum. y. — 26 Est eos et comprekensos cum. t.
— 27 Ad tentoHa. d. — 28 Dicendum est. z.
' Cf. Tudeb VI, m, p. 3q , 4o, i35 , i38 ; Raimund. 0 Cf. supra, 1. 1, c. vi, p. 73a; x, p. 734.
de Aguilers, c. vi, p. il\b \ Fulcher. Carnot. I, c. xv, * Guillelmus cognoraine Carpentarius , filius Ursionis
p. 34o. erat. (Cf. P. Anselme, Histoire généalogique de la Maison
b De fuga militum illorum cf. Tudeb. VI, iv, p. 4o, de France, t. V, p. 221, qui noslrinn Roberlum laudat.)
&i, i35, 188; Willelro. Tyr. 1. VI, c. v, p. 2*2. " Gallice Melun.
Digitized by
Google
782 ROBERTI MONAGHI
a 1098. agnoverant 1 ; conviciabantur omnes qui qualis exstiterit2 ignorabant Tandem mul- a
tis lacessitus injuriis, pro reverentia Hugonis Magni, cujus consanguineus erat%
et quia jam cum ipsis in retroactis certaminibus honeste3 pugnaverat, paceni
obtinuit; sed nunquam seamplius ita discessurum coram omnibus juravit. Sed4
tamen diu sacramentum non custodivit, quia, quantocius potuit, clam disces-
sit. Hanc itaque famis acerbitatem 5, ut suos probaret, evenirc permisit Deus6, b
ut et terror su us 7 fieret in universîs nationibus. Nam et suos premebat jejunio, et
vicinas nationes corum disterminabat8 gladio. Cadebant mille a latere unius, et
decem millia a dextris alteriusb. Et ideo nunquam est a tali Domino desperan-
dum; quia9 quœcumque agit, diligenlibus se cooperantur in bonumc. Ne illi insoles-
cerent tôt victoriis beHorum, opprimebat eos gravi inedia jejuniorum ,0. In toto11 c
namque exercitu1* mille equi inveniri non poterant13 ad pugnandum idonei, ut
per hoc innotesceret quod 14 in fortitudine equi non haberent fiduciamd; sed in
se, per quem, et quomodo volebat et quando volebat15, superabant.
CAPÏTULUM XIII.
De perfidia cujusdam miiitis, nomine Tetigi lf'.
Erat quidam miles in eodem exercitu nomine Tetigus17% dives apud suos
et nominatissimus, in Romaniae partibus bene notus, palliato18 nugacitatis teg- d
mine velatus. Hic venit ad principes, et ait illis : «Ut quid hic ita torpescimus?
« Quare quae nobis profutura sunt 19 non quaerimus? Si bonum vobis videtur, ego
« in regionem Romaniae pergam, et inde vobis20 in fidelitate imperatoriscopiosum
«mercatum adducam; naves onustas omni mercimonio21, frumento, vino, oleo,
« hordeo, carne, farina, caseis22, per mare adduci faciam, et equos, mulos, mulas- e
« que per terram. Et ne ullam de me spem diffidentiae habeatis, papiliones meos
« et omnia bona mea derelinquam, hoc solum excepto quodmecum feram. Et, si
« adhuc mihi decreditis23, juraboquia24 ci tins 25 ad vos redibo. » Principes menda-
cibus verbis illius crediderunt, sed26 sacramentum receperunt; ipse autem nec
sacramentum tenuit, nec verborum sponsionem implevit. Haec27 ideo de his duo- f
bus militibus diximus28, ut quisquis29 percipiat quanta egestas in castris erat30,
quae etiam fugere divites et perjurare compellebat. Quumque jam sic artarentur,
et omnis humana spes omnino deficeret, plurima pars universi31 exercitus rétro
1 Cognoverant. r. k. y. Noverant. t. — 2 Exstilerat. z. — 5 Acriter. k. — 4 Qui. t. — 5 Asperitatem. z. —
— 6 Dominas, d. — 7 Ejas. z. — 8 Exterminabat. c. — 9 Quia omnia. d. f. — 10 Inopia ciborum. d. —
11 In tanto. d. In eorum. v. k. t. — 12 In exercitu namque. y. — 13 Vix mille equi poterant aliquando inveniri.
t. — 14 Quoniam. z. — 15 Om. volebat et quando volebat b. — 16 Sic d. — 17 Tengus. u. — 18 Palliatus.
t. Om. palliato c. k. — 19 Sunt necessaria. f. Necessaria sunt. k. t. y. — 20 Om. vobis z. — 21 Omnibus rébus.
z. Om. omni mercimonio. t. — 22 Oleo et ordeo, carne, farina et caseis. y. — 23 Non creditis. c. Discreditis. t.
— 24 Quod. v. z. — 25 Citius quam potero. d. — 26 Et. k. Sed et. y. z. — 27 Hoc. z. — 28 Refero. z. —
2'J Quisque. z. — 30 Castris juerit. z. — 51 Om. universi z.
' Cf. Order. Vital. 1. IX , t. III, p. 48 1 , annotai. 4. * Tilidus quidam nobilis ac dives miles de exercitu
* Cf. Psalm. xc, 7. « imperatoris. » (Cf. Tudeb. VI, v, p. Ai ; Tetigus, apud
• Cf. Rom. viii, a8. Abbreviat. p. i35; Tatic, apud Raimund.c. vif p. a46;
4 Cf. Psalm. cxlvi, 10. Talinus, apud Willelm. Tyr. I. IV, c. xxi, p. 186.)
Digitized by
Google
HIST0R1A IHEROSOLIMITANA. 783
a eundi liccntiam a principibus pctierunt'; et ipsi unanimiler flentes cis concesse- a. io98.
runt. Ut quid enim retinerent quos consolari non poterant?
CAPITULUM XIV.
Nuntius in enstris Turcos prope dixit adesse2.
Hk desperttis ' sobvenit font pieUtû \
Et5 <lum° sic invalide desolatio pullularet in castris, et nullus ullum7 haberet
consilium8, miscratio divina solitum praestitit eis auxilium9. Affuit nuntius qui
innumera Turcorum 10 millia prope adesse retulit, et in Castro eis proximo, no-
b mine Areth11, quod supra nominavimus l2\ illa nocte aggregari asseruitb. Qui ideo
latenter et in inagno siientio veniebant, ut imparatos in castris invenirent I3. Hoc
dictum cunctis innotuit, et quos somno14 pigritiae torpentes invenit, excitâtes reddi-
dit 15. Salit 16 et tripudiat qui nunc 17 ambulare nequibat. Revixit spiritus illorum
quos sopierat indigentia ciborum. Erectis in cœlum manibus, Deura laudant, et
c quasi jam vicerint bellum 18 manibus applaudunt. Malebant enim in bello bo-
neste mori quam escarum inopia cruciari. Tune proceres exercitus acceperunt
consilium, quod 10 pars una omnium in castris remaneret ad custodiendum; pars
altéra obviam venientibus iret ad pnelium. Qui de castris nocte egredientes, in
insidiis positi sunt, praecedentium 20 praestolantes occursum, jacueruntquc inter
d flumen et lacum. Summo itaque diluculo, aurora lumen terris referente21, mise-
runt explora tores, qui illorum agmina vidèrent, et esse eorum sibi22 renuntiarent.
Exploratoires renuntiant tôt illorum millia insimul se nunquam vidisse, et ex
parte fiuminis duas acies separatas a multitudinc equis velocioribus accurrere.
Tune nostri in quodam clivo positi, Grucis signo cum armis se praemuniunt, et
e manus in cœlo23 protendunt2\ Deoquc se25 committunt, ejusque flagitant auxi-
lium.
CAPITULUM XV.
De conflictu cum eis inito, et adepta Victoria26.
Bclli oonflictns : fugit hottis ni undique viclus ;
Hic geni absque Deo non est perfuncta trophœo".
Mox nostri iilos supervenientes28 excipiunt, et ictu pungentes29, quotquot ob-
1 Qaœsierunt. i. — 2 Sic d. — 3 Desolatis. k. — 4 Sic A. b. k. — 5 Om. et u. z. — 0 Quam. u. — 7 Ullus
nullum. y. — 8 Auxilium. r. — 9 Solatiam. d. — 10 Turcorum agminum. z. — 11 Areht. b. c. f. h. Arech. z.
— 15 Memoravimus. y. z. — 13 Castris Christianos (eos. Y.) invertirent c. y. — 14 Quos de sompno. y. —
15 Excitatos et vigiles reddidit. d. — l6'Psallit. i. — 17 Antea. z. Prias, c. Nuper. d. Nimis. f. i. — 18 Om.
bellum z. — 19 Ut. z. — 20 Prœtereuntiam. z. — 21 Déférente, z. Différente, u. — 22 Vidèrent agmina et sibi.
t. u. Om. sibi z. — 23 Cœlum. z. — 24 Om. et manus in cœlo protendunt. d. — 25 Manibusqae in cœlum
protensis Deo se. c. — 26 Sic d. — 27 Sic a. b. — 28 Venientes. u. — 29 Sic z. Pungentis. a. c. d. b. d.
Pungentis lanceœ. f. k. t. y.
" Cf. supra, I. IV , c. n. p. 776. c.vu, p. a46, 247; Willdm. Tyr. I. V, c. i-iii, p. 194
b Cf. Tudeb. VI, vi, p. 4a; Raimund. de Aguilers, et sqq.
Digitized by
784 ROBERTI MONACHI
a. io98. viant1, solo prosternunt. Àlii per campum dispersi circumvolanl, imbresquc ve- a
nenatarum emittunt sagittarum. Strident dentibus et more canum latrant, quia
sic terrere suos adversarios putant. Sed haec nostri irridebant; et protecti clypeis,
loricis et2 galeis, eorum im miss aras vilipendebant. Sedquum innumerabilis illo-
rum multitudo appropiavit, cum tanto impetu nostros invaserunt, quod modice
in fugam versi sunt. Quod ut vidit Boamundus, qui postremo observabat custo- n
diam, cum sua acie prorupit in médium, sociosque recolligens, inimicos con-
duxit3 ad interitum. Illi namque ut viderunt nostrorum vexilla super vertices
suos4 dependentia, nostrosque, more leonum rugientium, in medios hostes cir-
cumferri, omnesque circa se laniari, pavent et conturbantur, versisque rétro ha-
bénis equorum, ad pontem Farreum5, quam celerius6possunt7, repedantur8. Sed c
quid modo Franci facerent nisi cominus ense ferirent ? Sternitur via corporibus
morientium; impletur aer vocibus ejulantium. Tellus9, madefacta cruore morien-
tium, perfora tur pedibus conculcantium equorum. Ut venitur ad pontem, via
artatur, et non omnes pons recepit; quia 10 quam plures in flumen praecipitantur,
et quos unda tenebat, céleri rotatu involutos absorbebat. Et cur per singula mo- d
rarer11? Major pars periit quam evaserit; plures occisi sunt quam vivi reinan-
serunt 12. Qui evaserunt, ad castrum suum 13, quod superius nominavimus J\ confu-
gerunt; sed in eo non diu remanscrunt15; praedatum8 enim, vacuum dimiserunt,
et fugientes abierunt b.
CAPITULUM XVI.
De castello Areth violenter capto 10.
Nostri vero illud acceperunt17, et custodes, qui illud custodirent et pontem, e
posuerunt. Armenii quoque et Surani fugientes 18 insecuti sunt, et arta loca anti-
cipando multos occiderunt, pluresque captivos detinuerunt. Sicque filii Diaboli,
secundum suum meritum, de ruina in ruinam19 receperunt20 interitum. Nostri
vero cum ingenti gaudio ad castra remearunt21, adducentes secum equos et mulos
et mulas22, et spolia plurima; et multa alia quae indigentibus sociis valde erant f
necessaria. Multorum etiam capita mortuorum 23 simul attulerunt, quae ante portam
civitatis posuerunt, ubi legati24 admiraldi Babyloniae habebant hospitiumc. Rece-
perunt illos cum summa laetitia socii qui in castris erant, quique tota die cum
civibus quiegressi sunt de urbe pugnaverantpalmamque victoriae25 reportarant26,
1 Obviant, y. — 2 Om. et z. — 3 DuxiU F. Periuxit. z. — 4 Cervices suas, b, Verticem suam. u. — 5 Fer-
ream. y. z. — 6 Celerrime. z. — 7 Om. possunt z. — 8 Repedant. d. i. k. t. u. v. y. — 9 Terra. F. k. t. —
10 Hinc. z. — 11 Morer. c. d. k. — 12 Remanserint. u. v. z. — 13 Castrum Areth. c. Castrum suum Areth. t.
— 14 Supra memoravimus. f. k. v. Om. quod superius nominavimus c. t. — 15 PermanserunU z. — 10 Sic d.
— 17 Cèperunt. c. AccipiunU z. — 18 Fugientes Turcos. c. — 19 Om. in ruinam t. — 20 Recipiunt. d. Acce-
perunt. g. h. — 21 Meaverunt. d. f. — 22 Equos, mulos, mulas. y. Om. et mulas c. — 23 Turcorum. t. —
24 Om. legati u. z. — 25 Triumphi. d. — 20 Reportabant. k. t. y.
* De eodem Castro incenso cf. Raimund. de Aguilers , 0 Cf. de legatis illis Tudeb. VI , xi » p. 45; Raimund. de
c vu, p. 2^7 D; Order. Vital. 1. IX, t. III, p. 5a8. Aguilers, c. vu, p. 2^7, f; Willelm. Tyr. 1. IV, c. xxiv,
b Hoc pnelium die ix° menais Februarii A. D. 1098 p. 191.
commissum est. (Cf. supra, p. 45, annotât, a.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 785
a Tune geminata laetitia duplicis victoriœ1 festivum tempus effecit, et eos qui eges- a. !o98.
tatis mœrore paene consumpti erant, refecit. Jam vero Armenii et Surani2
victus3 ad castra ferebant, et de felici nostrorum eventu congaudebant. Sed4 illi
de civitate egrediebantur, et inter5 saxa montium latitabant; insidiabanturque illis
qui victus afferebant, et quotquot appréhendera6 poterant occidebant. Quod valde
b mœstificavit proceres; et super hoc consilium inierunt, remedipmque huic cala-
mitati reppererunt.
CAPITULUM XVII.
De castro super pontem constituto7.
Castrum 8 constituerunt9 ante portam civitatis, super pontem juxta Machu-
maria m 10, quod illos valde perdomuit, quoniam deinceps nullus eorum exire per
pontem ausus fuit*. Et quia 11 castrenses12 ad hoc opus peragendum non sufficie-
c bant, Boamundus et cornes Sancti jEgidii 13 ad portum Sancti Symeonis perrexe-
runt, et inde operarios pretio conductos u adducere studuerunt.
CAPITULUM XVIII.
De magno praelio quod commissum est ante Antiochiam 15.
Quoê prostraverunt de nottris mille fucrunt ■•.
Quos quuin adducerent, Turcos qui nocte illa de civitate exierunt17, in insidiis
posilos invenerunt, qui subitaneo cursu 18 tam fortiter nostros invaserunt, quoad-
usque illos qui équités erant absque ulla certaminis reverberatione in montana
d fugaverunt 19 ; pedites, qui fugere non potuerunt20, diram necem perpessi suntb.
Sed quanto fuit acrior, tanto et gloriosior21. Et qui ibi mortui sunt, fere mille fue-
runt. Sed occidentes diu inde22 gavisi nonsunt. Relatioenim hujus occisionisad
castra pervenit, cunctosque23 principes proceresque commovit. Qui24 equis pro-
silientes, ad ulciscendam mortem 35 suorum ordinatis agminibus pervolant, inve-
e niuntque eos adhuc in cainpo, occisorum capita detruncantes. Illi vero, nequa-
quam perterriti, in sua confidentes multitudine, ad pugnam congrediuntur, sed
nostristoto corde, tota virtute26 confidentibus, postquam pedites nostri equitibus
consociati27 sunt, in brevi superantur.
1 Lœtitia de daplici Victoria. F. — 2 Syri. k. — 3 Victos. t. Victam. z. hic et infra. — 4 Sic. z. — 5 Egre-
dientes, inter. t. — 6 Comprehendere. z. — 7 Sic d. De magno prmlio. a. — 8 Castrum igitur. d. — 9 Cbn-
struxerunt. z. — 10 Machinariam. c. — 11 Et tanc. u. v. z. — 12 Operarii. d. — 13 Boamandas dax et cornes
Raimundus. c. — 14 Om. conductos z. — 15 Sic a. y. De magno bello Antiocheœ. i. De magno bello ante Antio-
chiam. k. u. v. — 16 Sic a. b. — 17 Exierant. z. — 18 Incursu. z. — 19 Fugarent. d. Fugerunt. g. Nostros
invaserunt, ut, peditibus qui fugere non poterant peremptis, équités quoque absque ulla certaminis reverberatione
in montana fugarent. c. — 20 Poterant. y. — 21 Tanto gloriosior erat. y. Om. Sed quanto. . . gloriosior c. —
22 Om. inde z. — 23 Tantosque. z. — 24 Qui statim. c. — 25 Necem. c. — 26 Nosiris in Dei virtute. c. Virtute
in Deum. d. f. k. t. v. y. — 27 Sociati. c. h. t. Consonati. k.
• Cf. Tudeb. VII, i, p. 45. 46; WiHelm. Tyr. I. V, b Cf. Tudeb. VII, n, p. 46; Willclm. Tyr. 1. V,c. v,
c. îv, p. 198. p. 202.
i". 99
Digitized by
Google
786
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM XIX.
De hujus1 conflictu pugnae et nostrorum Victoria2.
Unus de nos tris hic per te mille fugavit ;
Hac doo oonjuncti millia ferme decem *.
1098. Nam ut viderunt illos quos ad montana fugere compulerant accurrere, nostro- a
rumque agmina fortiter crescere et crescendo fortius insistere, terga vertunt\ et
versus pontem fugae viam arripiunt. Sed valde impedivit difficultas itineris an-
gusti, quia nec fugere usquam poterant, nec converti. Retroverti5 fas non
erat, quia hostis6 urgebat; dextra laevaque diverti, impossibilitas angusti iti-
neris; praeire vetabat7 densa multiludo fugientis8. Sicque eis divino nutu con- b
tigerat, quia 9 nec fugere, nec pugnare licebat I0. Ibi Turco nec toxicata sagitta
proficiebat, nec cqui velocitas subveniebat. Ibi majorem stragem pedites ege-
runt11, quam qui equis praesidebant12, quoniam seriatim, ut falcator prata vel
messem, detruncabant. lllic satiari possent13 enses et tela aliarum gentium Tur-
corum sanguine; sed quia Francigenarum erant, nec obtundi poterant, nec re- c
pleri cruore. Nostri tantum pugnabant, illi patiebantur; nostri percutiebant, illi
moriebantur. Nec tantum infatigata manus dilaniare poterat, quantum quod dila-
niaret14 repperiebat. Inter vivos mortui stabant, quia, suffulti densitate vivorum,
cadere non poterant; et tanta calamitas eos oppresserat, quia15 altèr alterum
ad16 mortem opprimebat. Tantus illos timor invaserat, quia subsequens praecc- n
dentem, ut fugere posset, proslernebat n.
CAPITULUM XX.
Laus ducis Godefridi 18.
Dux Godcfrtdos giadiusque sans beoc fidus ,
Ira, locus, gladias et fortia brachia peignant.
Hic quoque dux mira super hune accenditur ira :
Dox ferit, ille périt ac médius crepuit.
Virtus Francorum fuit hic exerta virorum1*.
Dux itaque Godefridus, milîtiae decus egregiùm, ut vidit quia illos nemo
ferire poterat50, nisi post dorsum, equo céleri volitans, anticipa vit pontis introi-
tum. Et quae lingua valet explicare quantas strages dux solus illic dederit super
corporibus gentis iniquae? Illi fugere cœperant, armaque sua in terra21 projece- e
rant; gladium ducis ut mortem expavescebant, et tainen vitare non poterant. Ille
exertis brachiis, ensc nudato, eorum cervices amputabat; illi, minime renitentes,
nuda corpora inviti ofFerebant. Ibi locus, ira23, gladius, validaque manus pugna-
bat; et hoc totum in membris miserorum redundabat. Quumque unus ex eis auda-
cior ceteris, et mole corporis praestantior, et viribus, ut alter Golias, robustior, f
1 Cujas. d. — 2 Sic d. — 3 Sic a. b. — 4 Verterunt. d. v. — 5 Reverti rétro, z. — 6 Hostis insequens. c.
— 7 Itineris; prohibebat prœire. z. — 8 Fagientiam. z. — 9 Ut. z. — 10 Licuerit. z. — 11 Agebant. t. —
u Insidebant. z. — 13 Poterant. v. PotuissenL z. — 14 Laniaret. d. f. k. t. y. — 15 Quoi. z. hic et iofra.
— 16 In. z. — 17 Prœcedentem , ne fugeret, prosternebat. d. Impellebat. z. — 18 Sic d. — 19 Sic A. b.
— 20 Potuit. t;. v. z. Om. 911/a illos nemo ferire poterat 1. — 21 Terram. y. z. — 22 Ibi ira, ibi locus, f. Ibi
locus, ibi ira k. t. y.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 787
a vidcrct duccm sic supra suos immisericorditer 1 saevientem, sanguineis calcaribus a. 1098.
urget cquum adversus illum, ctmucronc in altum sublato, totum super vcrticem
ducis transverbcrat scutum; et nisi dux. ictui umbonem expandisset, et se in
parle m altéra m inclinasse^ mortis debitum persolvisset ; sed Deus militem suum
custodivit9 eumque scuto suîc defensionis munivit. Dux2, ira3 vebementi suc-
b census, parât rependere vicem, ejusque tali modo appétit4 cervicem. Ensem
élevât, eumque a sinistra parte scapularum tanta virtute intorsit, quod pectus
médium disjunxit, spinam et vitalia interrupit, et sic lubricus ensis super crus5
dextrum integer exivit; sicque caput integrum cum dextra parte corporis immersit
gurgiti, partemque qu» equo pnesidcbat remisit civitati8. Ad quod horrendum
c spectaculum omnes qui étant in civitate confluunt , et videntes sic admirati
sunt, conturbati sunt, commoti sunt; tremor apprehendit eos : ibi dolores ut par-
tu rien lis, ibi voces ejulantium, quia ille unus fuerat6 ex admiraldis eorum. Tune
evaginaverunt gladios suos, intenderunt arcus suos, paraverunt sagiltas suas in
pharctris7, ut sagittarent duccm, cupientes, si cis permissum esset8, tantam mi-
d litiae Christian^ exstinguere lucem 9. Scd Deus eorum pravœ voluntati non con-
sensit, quiadux retrocessit; sustinere enim tclorum et10 sagittarum grandinem diu
non potuit. 0 prœdicabilis dextera ducis invicli n, et animosi pectoris roburexcel-
lens ■*! Laudandus et ensis, qui13 in sua inlegritate xk perseverans, vibranti dexterae
sui famulatus prœstitit 15 obsequium ,5. Et cujus cor eructuarc l7, cujus lingua enar-
e rare, cujus manus scribere, quœ pagina valet suscipere alioruni facta principum,
qui illi compares fuerunt in omnibus victoriis praeliorum? Victoria ducis prae
ceteris enituit, quoniam pars dimidiati corporis quœremansit, testimonium laudis
fuit18. Fluctus vero qui occisorum corpora absorbuit, aliorum mirabiies actus 19
occuluit. Sed sicut ventus turbinis annosae arboris confringit20 brachia, sic incisa
f cadebant morientium membra. In hoc praelio*1 persecutus est unus mille, et duo
fugaverunl decem millia 22 b. Qui in (lumen rapido cursu se immergebant23, émer-
gentes pontis Hgneas24 columnas amplexabantur; sed nostri desuper illos lanceis
perforabant et perimebant.
CAPITULUM XXI.
Quot millia Turcorum super pontem prostrati fuerunt25.
Jam Tard flebant, jam flexis vultibus ibant*.
Cruor effusus sanguineum flumini dabat colorem, cunctisque cernentibus mag-
g num incutiebat horrorem, Quippe densitas corporum fluminis impediebat cur-
sum, et retrogrado incessu ire cogebat retrorsum. Et quid mirum? Super pontem
1 Sic immisericorditer in suos. z. — 2 Hic a. inserit hoc lemiua : lnauditum factum ducis; et y : Notam
inauditum factum ducis Godefridi. — 9 Dux ergo ira. y. — 4 Amputât, z. In margine exhibet t hoc lemiua :
Dux gigantem per médium secat. — 5 Crux. t. v. — 6 Erat. t. Fuit. o. y. — 7 Pharetra. z. — 8 Eis per-
misisset Dominus. d. Oni. si eis permissum esset t. — 9 Oui. cupientes exstinguere lucem F. — 10 Ac. z.
— 11 Prœdicabilis, invicta ducis dextra. z. — 12 Eximium. z. — 13 Quod. z. — 14 Soliditate. d. — 15 Impendit, z.
— 16 Auxilium. b. — 17 Eructare. z. — 18 Quam remansit, prœ ceteris eum admirabilem reddidit. c. — 19 Ictus
mirabiies. z. — 20 Constrinxit. u. constringit. z. — 21 Prœlio,juxta quod scriptum est. c. — 22 Om. In hoc prœ-
lio . . . decem millia y. — 23 Cursu immergebantur. z. — 24 Ferrei. c. lignei. F. — 25 Sic d. — 26 Sic a. b.
• Cf. Tudeb. p. 47; Raimund. de Aguilers, c. vm , 249; Willelm. Tyr. I. V, c. vu» p. ao4. — b Cf. I Rbg. xviii,
7, et xxi, 11.
99-
Digitized by
Google
788 ROBERTI MONACHI HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
a. 1098. etenim quinque millia prostrata fuerunt, quae omnia intus praecipitata 1 sunl. Et a
quis numerare potuit quot2 mucro desaeviens praecipiti saltu in flumen3 raergi
compulit? In illo conflictu occisus est Cassiani Magni* régis* filîus, et duodecim
admiraldi5b régis Babyloniœ, quos cum suis exercitibus miserat ad ferenda suf-
fragia6 régi Antiocbiae. Et quos admiraldos vocant, reges sunt, qui provinciis
regionum7 praesunt. Provincia quidem est, quae unum habet metropolitanum, b
.xii. consules et8 unum regem. Ex tôt itaque provinciis convenerunt, quot ibi
admiraldi mortui sunt9; et qui ibi capti sunt, in10 .vu. millibus computati
sunt. Vestium, armorum, ceterique cultus gloriam 11 nemo retinere potuit12 pcr
ullam memoriam. Sic itaque superati sunt Turci magnanimiter a Francis,
siluitque deinceps garrula vox eorum, stridor 13 dentium14, et quotidianorum cla- c
mositas conviciorum. Jam vero demissis vultibus ibant, et plerique omnino dif-
fidentes, furtim de civitate exeuntes15, fugiebant. Nox superveniens litem diremit,
et nostri victores ad castra redierunt: illi vero, obseratis januis, intra urbem se
receperunt.
CAPITULUM XXII.
De sepultura Turcorum a Christianis turpiter deslructa16.
In crastinum, ut primum lux matutina processit, Turci c de civitate exiernnt, d
et collegerunt corpora mortuorum, quot 17 invenire potuerunt, et sépulture 18 tra-
diderunt. Quod Christiani exercitus juvenes utaudierunt, multi19 in unum conglo-
bati ad cimiterium20 cucurrerunt; et quae illi cum magno honore tumulaverant21,
cum22 magno dedecore foras extraxerunt 23. Subterraverant quippe illa ultra pon-
tem ad Machumariam 24 quae erat ante portam civitatisd, et plurima25 palliis invol- E
verant, et bizanceos aureos, arma26, arcus et sagittas, et alia multa cum eis repo-
suerant : sicut 27 enim est eorum consuetudo sepelire ; nostrorum vero est ea
lîbcntissime tollere. Abstractis28 itaque corporibus universis, capita ceciderunt29,
scire cupientes numerum illorum qui ad ripam fluminis necati sunt; truncata
siquidem capita ad castra attulerunt, et cadavera feris et volucribus inhumata rcli- F
querunt. Quod ab altis mœnibus et turribus excelsis prospicientes 30, vehementer
indoluerunt,et gênas scindentescrinesque 31 vellentes, Mathomum32,praeceptorem
suum, in auxilium sui cœperunt invocare33; sed Mathomus non potuit restaurare
quos 34 Christus per suos milites voluit exterminare.
EXPLICIT LIBER QUARTUS35. G
1 Omnia deorsum (intus. k.) in aquam prœcipitata. k. z. — 2 Quos. c. Quod. u. v. — 3 Amnem. z. —
4 Régis Antiochiœ. z. — 5 Ammiraldi. c. hic et infra. — 6 Auxilia. z. — 7 Regionis. F. k. t. x. y. — 8 Métro-
politanum, undecim seu duodecim episcopos et d. — 9 Occisi sunt. c. Fuerunt mortui. z. — 10 Pro. z. —
11 Adparatum. z. — 12 PotesU k. — 13 Atque stridor. z. — 14 Eorum stridentium. y. — 15 Exibant et. d. —
16 Sic d. — 17 Quos. b. Quod. k. u. Quœ. y. — 18 Exierunt, et cadavera suorum colligentes, quœ reperiri po-
tuerunt, sepulturœ. c. — 19 Multi eorum. c. — 20 Cœmiterium. z. — 21 Humaverant. d. Sepelierant. z. —
22 Isti cum. F. k. t. y. — 23 Projecerunt. z. — 24 Mathomariam. y. — 25 Plurima (plarimos. c.) eorum. c. t.
— 26 Om. arma z. — 27 Sic. z. — 28 Extractis. z — 29 Ciciderunt. b. d. f. g. h. i. t. u. v. Absciderunt. z.
— 30 Turci prospicientes. k. v. — 31 Et crines. z. — 32 Machomum. z. — 33 Sui invocabant. t. — 34 Quod.
B. c. — 35 Om. Explicit liber quartus b. c. d. h. i.
' BagiSeian sive Bagui Sian , Antiochiae princeps. (Cf. e Cf. Tudeb. VII, iv, p. 49» i3g, 193.
supra p. aA8t annotât, c.) * Cf. Tudeb. I. c. Raimuwl. de Aguilers, c. vin,
k Cf. Tudeh. VII , m, p. 48, 1 38, i93. p. g.
Digitized by
INDEX CAPITULORUM LIBRI QMNTI.
I. De legatis liabylonia
II. Responsio principum.
III. De castello super montent ronstituto.
IV. De alio castello ultra flumen reslituto.
V. De induciis pro spe consequendrc pacis concessis.
VI. De morte Gualonis.
VII. De miserabili dolore conjugis suac.
VIII. De Boamundo et Pyrro qui Antiorhiam tradidit.
IX. Solutio capellani super quaostionem Pyrri.
X. Quo consilio Antiochia capta fuit.
XI. De consilio principum, et cui concessa, et quando fuit Antiochia tradita.
XII. De Fulcherio, qui primus scalam ascendit.
XIII. De fratribus Pyrri quos Fulcherius occidit.
XIV. De Pyrro qui portas civitatis aperuit.
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER1 QUINTUS8.
CAPITULUM I.
De legatis Babyloniae \
Misit legatos prince p« Babylonicus ittos,
Qui sic veneront et talia verba tulerunt *.
a Dumquc5 haec crebro vicissitudinum actitarentur impulsu, praeambulus qui-
dam advenit, qui nuntios* principis Babyloniaeb in crastinum prœconabatur6 ad-
venire, et a principibus castrorum fiduciam7 quaerit veniendi secure : qui libenter
annuunt, seseque8 eorum susceptioni solemniter praemuniunt. Tentoria variis
ornamentorum generibus venustantur; terrae infixis sudibus scuta apponuntur,
b quibus in crastinum Quintanae0 ludus, scilicet equestris, exerceretur9. Aleœ,
scaci 10, vcloces cursus equorum flexis in gyrum frenis non defuerunt, et militares
impetus; hastarumquc vibrationcs in alterutrum ibi celebratae sunt. In quibus acti-
bus11 monstrabatur 12 quia 13 nullo pavore trepidabant 1(1 qui talia operabantur.
Talia quippe juventus excolebat ; sed œtate sensuque seniores in unum consede-
c rant, causasque consilii et prudentiae conferebant. Intérim Babylonienses nuntii
quum adproximarent, tantosque 15 tanto gaudio tripudiantes conspicarentur,
mirati sunt, quoniam relatio usque Babyloniam cucurrerat quia et 16 famé crucia-
bantur 17f et pavore concutiebantur18. Adducti igitur ante principes sunt, et in haec
verba retulerunt quae eis commissa 19 sunt. «Dominus noster, admiravissus20 Ba-
d «byloniœ, mandat vobis Francorum principibus salutem et amicitiam, si ejus21
• voluntati vultis22 obedire. In aula régis Persarumd dominique nostri , magnus pro
«vobis23 congregatus est conventus24; septemque diebus protelatum est consi-
«lium2\ quid26 eis super hoc esset27 agendum. Mirantur enim 28 ut quid sic
« armati quœritis Domini vestri Sepulcrum, gentem suam a finibus diu possessis
E «exterminantes, immo, quod nefarium est peregrinis, in ore gladii trucidantes.
« Quod si de cetero29 in pera et baculo vultis ire, cum honore maximo rerumque
«opulentia vos illuc facient30 pertransire 31 : de peditibus équités facient; qui
« pauperes sunt, in toto 32 itinere nec in reditu amplius esurient. Et si per men-
• sem 33 ad Sepulcrum vobis diurnare placuerit, bonorum copia non34 deerit : fa-
f • cultas eundi per universam Iherusaiem vobis deliberabitur35, ut quo honore
«placuerit et Templum et Sepulcrum veneretur36. Quod si haec vobis indulta
« contemnitis, et in animorum magnitudine vestrorum confiditis et armis, apud
1 Om. liber a. k. u. v. y. — 2 Om. Incipit liber quintus b. c. d. h. i. — 3 Sic i. — 4 Sic a. b. — 5 Dam.
ch. — 6 Prœconatar. d. — 7 A Francorum principibus fiduciam. c. — 8 Seque. z. — 9 Efficeretur. k. —
10 Scarci. t. — 11 In quibus omnibus, c. — 12 Monstrabant. i. — 13 Quod. z. — 14 Tenebantur. c. —
15 lllosque. T. — 16 Om. et b. — 17 Cruciarentar. c. — 18 Concuterentur. c. — 19 Concessa. k. — 20 Ad-
miravisus. b. Ammiraldus. c. F. Admiraldus. k. t. u. v. y. — 21 Ejus sanœ. d. — 22 Vélitis. y. — 23 Magnus
vestri causa, z. — 24 Exercitus. i. — 25 Om. consilium h. — 20 Quidnam. z. — 27 Sit. z. — 28 Etenim. d. —
29 De certo. b. Qaod siposthac. z. — 30 Faciunt. k. v. — 31 Transire. d. k. t. Pervenire. v. — 32 In tanto. b.
— 33 Et per mensem intrgrum si. c. — 34 Copia vobis non. z. — 35 Concedetur. z. — 36 Quilibet veneretur. z.
" Vide supra, 1. IV. c. xvi, p. 784 el annot. r. d Borkiaruc Seldschukida , sollanus Bagdadensis (cf.
b Afdhal. (Cf. supra, p.i 1 1, annot d.) supra, p. 34o, annolat. c), quem hic a Mostaali-Beamr-
c Decursio equestris ludicra. (Cf. Cangii Glossar. illah Abu' 1 kasem , chalifa Fathemida , noslcr Robertus
mediœ et infimœ latinitalis, v° Quintana, 3, 4.) non discernit.
A. 100
Digitized by
Google
792 ROBERTI MONACHI
a. 1098. « nos1 ducimus esse temerarium , quod2 quaelibet humana 3 poteslas congrasse- a
«tur* conlra Babylonios regemque Persarum. Jam vero quae vobis applaudunt
« super his, nobis 5 aperite; quae vero displicent, in commune6 edicite. »
CAPITULUM IL
Responsio principum7.
Francoru m verba splcndent ratione soperba
Ad haec communis sententia principum respondit, dicens : « Nulli sapienti mi-
* randum est si ad Domini nostri Sepulcrum cum armis venimus, gentemque
« vestram ab istis9 finibus eliminamus; quoniam quicumque de nostris hue usque b
< in baculo et pera 10 venire soliti erant turpi ludibrio injuriabantur n, et ignomi-
«niam contumeliarum tolérantes, ad extremum12 perimebantur. Terra autem 13
«gentis1* illorum non est, licet15 diu posséderait16, quia nostrorum a priscis
« temporibus fuit, eisque propler17 malitiam 18 suam vestra gens adversa abstulit,
« quae tamen ideo vestra non débet esse quia diu eam 19 tenuistis; cœlesti etenim 20 c
« censura nunc est decretum ut misericorditer reddatur filiis quod injuste pa tribus
«est ablatum. Nec21 glorietur gens vestra, quia superaverit efieminatam gentem
« Graecorum , quoniam, divina suffragante potentia, in cervicibus vestris meritum22
« recompensabitur gladio Francorum. Et notum esse poterit bis qui ignorant,
« quia23 non est hominum evertere régna, sed ejus24 per quèm reges régnant*. Ipsi d
« dicunt se velle nobis indulgere, si in pera et baculo amodo 25 volumus26 transire :
«in seipsam reddatur 27 eorum misericordia , quoniam, velint nolint, thesauris
« eorum28 nostra ditabitur seu evacuabitur29 inopia. Iherusalem quum nobis a Deo
«concessa sit, quis praevalet auferre30? Nulla virtus est humana quae nobis om-
« nino31 terrorem incutiat : quia 32 quum morimur nascimur, quum vitam33 amit- e
< timus temporalem, recuperamus sempiternam. Idcirco renuntiate his qui
«miserunt vos, quia34 arma quae in palria nostra sumpsimus, etiam quum capta
«erit35 Iherusalem, non dimittemus36. Confidimus enim in eo qui docet manus
« nostras ad prœlium, et brachia nostra ponit ntarcum œreumh; quoniam et via nos-
« tris37 gladiis aperietur, et omnia scandala eradicabuntur, et Iherusalem capietur. f
«Tune nostra erit, non per hominis38 indulgentiam, sed per cœlestis censurae
«aequitatem. De vultu enim Domini39 hoc judicium prodiitc, quia40 Iherusalem
« nostra erit. »
1 Et armis, videndum vobis est etiam atque etiam quanto pericalo vos exponatis; apud nos cette, z. — 2 Ut. c.
— 3 Qaod alla, qaantamvis magna, humana. z — 4 Congregetur. y. — 5 Om. nobis f. — 6 In communi. z. —
7 Sic d. — 8 Sic a. b. Hic versus in z. sic logitur : Francorum verba résonant pietate soperba. — 9 Gentem-
que islam a sais. c. — 10 Om. et pera k. — 11 Affecti sunt. z. — 12 Ad ultimum. f. v. — 13 Vero. t. —
14 Terra autem hœc gentis. y. Om. gentis 1. — *15 Licet injuste, c. — 16 Possederint eam. t. — 17 Fuit,
nobisque eam per. c. — 18 Malitiam injustitiamque. z. — 19 Nec tamen ideo vestra erit quod diu eam. c. —
20 Enim. z. — 21 Ne. m, u. v. z. — 22 Om. meritum h. — 23 Quoniam. f. Qaod. z. — 24 EL a. b. f. g. —
25 Solummodo. c. — 26 Velimus. z. — 27 Redeatur. b. Redeat. z. — 28 De bonis eorum. c. — 29 Devacuabi-
tur. b. d. Vacuabilur. z. — 30 Auferre eam. z. — 31 Nobis ullo modo. z. — 32 Quoniam. n. — 33 Quum pro
Christo vitam. c. — 34 Qaod. z. — 35 Fuerit. c. f. t. — 36 Dimittimus. d. Deponemus. i. — 37 Nostra. d. k.
— 38 Hominum. c. — 39 Dei. c. — 40 Qaod. h.
' Cf. Prov. vin, i5. — b Cf. Psalm. xvn, 35. — c Cf. Psai.m. xvi, a.
Digitized by
HJSTORIA IHEROSOLIM1TANA. 793 •
a Legati vero quid ultra praetenderent non invenerunt, sed audito hoc verbo a. 1098.
scandalizati sunt, Antiochiamque, nostris consentientibus1, introierunt 5.
CAPITULUM III.
De castello super montem constituto3.
Hioc duo castra breri tub tempore constitueront :
Scemate compact»4 mot fabricata duo*.
His ita transactis, tertia die post transaction6 praelium, castellum cœperunt aedi-
ficare, de quo superius mentionem fecimus% €t7 constructum est8 in introitu pon-
tis, ad Machumariam9 scilicet, in ioco cimiteriib ante januam 10 civitatis. Destruxe-
Brunt11 omnes tumulos lapideos mortuorum, et ex illis12 castrum munierunt.
Quod quum peractum fuit, commendatum est Raimundo, egregio comiti Sancti
jEgidiic. Hoc factum valde constrinxit illos13 qui erant in civitate, quoniam ul-
terius14 ab illa parte non praevaluerunt15 exire. Nostri vero jam secure ibant
quocumque ire disponebant. Tune proceres elegerunt viros optimos equosque
c velociores; et non longe ab urbe transierunt fluvium, et praedam maximam in-
venerunt, equos et equas, mulos et mulas, asinos et camelos, et animalium
quinque millia10. Omnia haec egregia cohors adduxit ad castra, et celebrata
est apud Christicolas laetitia magna. Quod infortunium cives vehementer attrivit,
quoniam abundantia rerum, quae nostros roboravit, perdita illos debilitavit.
CAPITULUM IV.
De alio castello ultra (lumen restituto
d Illic vero ubi praeda capta fuit18, erat19 antiquum castrum, sed incuria et vêtus-
tate dirutum, et adhuc vigebat ibi quoddam monasteriumd. Quod, ut magis suos
constringerent inimicos, proceribus placuit20 reaedificare et forti munitione cir-
cumvenire21. Quod quum in brevi paratum22 fuit23, inquisitio facta est, quis illud
1 Nostris permittentïbus. c. — 2 Introierant. Qaod, ut magis suos constringerent inimicos, proceribus placuit
remdificare et forti munitione circumvenire. b. — 9 Sic d. De constructione castri ad Machumariam. i. De
legatis. u. v. — 4 Prœcipuo. b. — 5 Sic a. b. k. — 6 Transitam. k. Actum. u. Peractum. z. — 7 Om. et z.
— 8 His ita peractis, tertia post hujus prœlii consummationem die, cœperunt œdificare castellum, cujus superius
facta est mentio, quod construxerant c. Om. est z. — 9 Mathomariam. y. — 10 Portam. c. Januas. f. k. y. —
11 Destruxerantque. c. Desiruxerunt enim. t. Destruxerunt autem. z. — 12 Ex lapidibus. g. — 13 Eos. v. v. z.
— 14 Om. ulterius y. — 15 Nemo prœvaluit. c. Non potuerunL v. Non valuerant z. — 16 Transmeantes flu-
vium, prœdam maximam equorum et mulorum, asinorum et camelorum, ceterorumque animalium ad quinque
millia invenerunt. c. — 17 Sic d. — 18 Prœda hœc capta est. c. Om. fuit. k. — 19 Fuerat. n. — 20 Antiquum
erat castrum, incaria vetustate nimia dirutum, sed quoddam illic vigebat adhuc monasterium. Qaod, ut magis
suos constringerent adversarios, placuit proceribus. c. Placuit illud. v. — 21 Circumdare. z. Om. Quod, ut
magis. . . Circumvenire b. — 22 Factum. d. Peractum. z. — 23 Fuisset. c.
" Cf. supra, lib. IV, cap. xvn, p. 785. * Scilicet Sancti Georgii. (Cf. Tudeb. IX, 1, p. 53,
h Cf. Tudeb. VII, iv, p. 49, 139, 193. i3gf 19^; Raimund. de Aguilers, c. vin, p. a5o; cf.
* Cf. Tudeb. VIII , 1, p. 5o, 193, et Willelm. Tyr. /. c. quoque supra, p. 53, annot. a; p. 194, annot. c.)
m. lOO
Digitized by
Google
794 ROBERTI MONACHI
a. 109S. custodiret; et dum de custodia1 tractaretur, et plurima in ventum procédèrent a
verba, Tancredus, illustris princeps et egregius juvenis, sicut erat acer2 in sermo-
nibus et factis, in médium 3 prosiluit, dicens : « Ego custodiam castellum, si4 dig-
«num custodiae meae recompensabitur meritum'. » Pretium ergo omnes in com-
mune taxaverunt; et quadringentas5 argenti marcas ei contulerunt. Tancredus6
castellum intravit, eumque7 peditum turmis fortique milite plusquam aliam b
munitionem 8 firmavit Quod féliciter, Deo opitulante9, suscepit : quoniam ipsa die
magnus Armeniorum populus, et Suranorum10, ad civitatem veniebat, et urbanis
opima 11 victualia afferebat. Quos omnes in insidiis positus Tancredus J2 apprehen-
dit; nec tamen eos, quia Christiani erant, occidere voluit, sed cum ipsis sarcinis
ad castrum suum coûduxit 13. Quos tandem tali conditione illaesos abire permisit : c
quia promiserunt ei14, in fide Cbristiana, quod sibi afferrent15 pro competenti
pretio16 necessaria, quoadusque caperetur Antiochia : quod illi strenue impleve-
runt, sicut et spoponderunt 17 b.
CAPITULUM V.
De induciis pro spe consequendae pacis concessis ls.
Tancredus vero 19 vias ac semitas obstruxerat bis qui erant in civitate, quod
nullus20 audebat exire. Propterea pacis inducias quaesierunt, dicentes quod illo21 d
temporis intervallo apud se tractarent, qua lege, qua conditione, se et civitatem
Christianis deliberarent. Crediderunt principes, et dispositis pactionibus, et tem-
pore constituto, tenendae pacis sacramenta dederunt et acceperunt. Portae civitatis
aperiuntur, et eundi invicem alteri ad alterum facultas conceditur. Tune22 libère
Franci per circuitum jnurorum ibant et ad propugnacula cum ipsis civibus sta- e
bant, et cives cum gaudio ad castra veniebant.
CAPITULUM VI.
De morte Gualonis23.
Gualo trancatur, nece cujus pax violatur M.
Processu denique temporis, quum jam suprema dies induciarum adveniret25,
1 Et quum sœpe de custodia. c. Dam custodia. y. — 2 Alacer. y. z. — 3 Juvenis, alacriter in médium, c. —
4 Sed. d. — 5 Quadraginia. b. d. v. Qui quadringentas. k. x. — 6 Tanchredus itaque. t. — 7 Idque. z. —
8 Contulerunt; statimque castellum ingressus, militum peditumque turmis fortique munitione. c. Alia muni-
tione. d. — 9 Adjuvante, i. — 10 Syrorum. k. Surraniorum. u. — 11 Optima. c. y. — 12 Om. Tancredus y.
— 13 Cum suis sarcinis eos ad castrum suum deduxit. c. — 14 Permisit, ut ei promitterent. c. — 15 In fide
ChrisUana, se allataros Christianis. z. — 16 In fide Chrisliana, se allaturos pro pretio competenti vit*, c.
— 17 SpoponderanU 1. — 18 Sic d. — 19 Om. vero h. — 20 Quod nec aliquis eorum. c. — 21 Quod
in illo. h. — 22 Aperiuntar, et egrediendi seu ingrediendi licentia tribuiiur. Tune. c. Om. tune e. — 23 Sic A.
De morte Walonis. b. c. i. k. t. u. y. y. De morte Guallonis. d. — 24 Om. hune versum c. y. — 25 Ad-
venisset. z.
" Cf. Tudeb. IX, 1, p. 53, 139, Willelm. Tyr. b Cf. Tudeb. IX, n, p. 54, 19/i, 195.
1. V, c. vin, p. 307.
Digitized by
Google
HISTORIA 1HEROSOLIMITANA. 795
a Gualo1* quidam, Christianus miles, et in armis egregius2, et inter praecipuos a. 1098.
nominatissimus : hic infidœ3 genti4 nimium credulus, quadam die per virgulta
eorum spatiabatur, et locorum tempe5 oculis pascebatur6. Hune, ut inermem
virum, armati7 canes aggressi8 sunt, et membratim divisum miserabili cruciatu
discerpserunt. Heheu9! morte Gualonis pax infringitur, data fidei sacramenta
n violantur, portae urbis iterum obstruuntur; et perfidi Gentiles intra mœnium
turriumque suarum cavernas recluduntur. Luctus in castris permaximus habe-
tur, quoniam ab omnibus vins ac mulieribus mors Gualonis crebris singultibus
lamentatur ,0.
CAPITULUM VII.
De miserabili doiore conjugis suœ11.
Conjunx vero illius universos12 ad lacrymas concitabat ,3f quae se ultra morem
c aliarum miserabiliter 14 laniabat; et quae alios ad luctum commovebat, propter sin-
gultus crebraque suspiria15, nec loqui nec clamare poterat16. Erat autem illa 17 alto
procerum sanguine procréa ta, et, secundum carnis hujus infirmitatem , forma prae
ceteris egregia. Erat autem plerumque immobilis velut columna 18 marmorea, ita
ut saepius mortua esse 19 putaretur, nisi vitalis calor palpitans in supremo pec-
d tore sentiretur; sed et adhuc pulsitabat vena latens sub cute minime pilosa pu-
bem quae ciliorum discriminât20. Quum vero respirabat, oblita feminei pudoris
sein terram volutabat, et gênas unguibus secans, aureos crines disrumpebat. Oc-
currunt alise matronae, quae de se21 illi facere talia prohibent et pia custodia
observant22. Quae quum loqui potuit, in haec verba prorupit dicens23 :
E « Rex in personis trinus, miserere Gualonis ;
« Et vitie munus sibi confer, ut es Deus unus.
uQuid meruit Gualo, quod mortuus est sine bello24?
« Virgine matre satus, Gualonis terge reatus,
« Quem de bellorum tôt casibus eripuisti ,
V « Et permisisti nunc tandem martyrizari.
• Heu! quantum desiderabat tuum25 videre Sepulcrum, pro quo contempsit
« omnia quae20 habuit, et seipsum! Quo infelici infortunio fuit elongatus ab eo27
«ensis suus, qui sic conveniebat lateri28 ejus? 0 me saltem felicem, si licuisset
« mihi in supremo spiritu29 oculos claudere, vulnera 30 Jacrymis abluere, et mani-
1 Walo. b. k. t. u. v. z. hic et infra. — 2 Maximus. o. — 3 Perjidœ. z. — 4 Hic adversariorum fidei. c. Hic
fidei gentili. d. — 5 Temperie. b. c. d. f. g. h. i. y. Tempore. k. t .u. v. — 6 Locorum amœnitate oculos pasce-
bat. z. — 7 Hune inermem armati. c. — 8 Ingressi. t. — 9 Heu. i. k. u. v. Heuheu. y. z. — 10 Habetur, quia
tanti viri mortem universi fere lamentabantur. c. — 11 Sic d. Hic z addit huoe versum : De nece Walonis
dolor ingens cœpit haberi. — 12 Conjunx quippe ejus omnes. c. — 13 Excitabat. k. — 14 Aliarum mulie-
rum miserabiliter. f. k. t. y. Aliarum miserabiliter feminarum. u. v. — 15 Crebra suspiria singultusque. z. —
16 Om. et qum alios . . . clamare poterat t. — 17 Illa juvenis. d. lpsa. t. Om. illa c. — 18 Colunna. A. — 19 Om.
esse z. — 20 Discriminabat. z. Om. Sed et adhuc. . . discriminât c. k. t. x. — 21 Quœ hmc. i. — 22 Obser-
vent, a. Prohibentes, pia custodia observabant. c. — 23 Om. dicens c. t. — 24 Hune versum non hic, sed
in fine, post verba dantem quœ martyrizari , exhibet c. — 25 Om. tuum y. — 26 Omnia sua quœ. z. —
27 Om. ab eo z. — 28 Lateri et manibus. d. — 29 In sompnio spiritu ejus. y. — 30 Vulnera ejus. y.
' Gtialo eral cornes stabuli régis Francorum. (Cf. Guibert. Novig. I. VII, c. xxx, p. 553, ed. Bongars.)
ÎOO.
Digitized by
Google
796 ROBERTI MONACHI
a. 1098. « bas vesteque detergere, et dulcia membra sepulcro committere! » His questibus a
Ewrardus1, frater suus, intervenit, etf in quantum admisit, vim doloris2 compes-
cuit. lllud sane prafetereundum non est* quod ante mortem viri hujus3 contigit,
dtim tempus induciarum iûtegrum et fidèle mansit k.
CAPITULUM VIII.
De Boamundo et Pirro, qui ei Antiocbiam tradidit5.
Hic Sarracenua princeps erat Antiocheuns ;
Urbem facando gratis dédit hic Boamundo
Nomina Sanctornm de cealo ligniferoram 7.
Erat quidam 8 admiraldus de génère Turcorum in illa civitate regia, cum quo
Boamundus plurima et privata tempore pacis habuit colloquia\ Hic9 inter b
cetera quodam10 die requisivit ab eo ubi11 castra posuerat12 ille candidatonim
exercitus innumerabilis quorum in omnibus bellis fulciebantur auxilio13. Dicebat
enim quia nunquam adventum iliorum poterant14 sustinere; sed statim ut vide*
bant illos* incipiebant pavere : illi ipsos, ut ventus turbinis, opprimebant 15, et
iflti 16 vulnerabânt} illi obruebant, et isti occidebant. Cui Boamundus ait : « Pu- c
« tasne alium exercitum esse quam hune quem vides nostrum?* Cui ille 17 : • Per
« Mathomum 18, praeceptorem meum l9, juro, quoniam si hic adessent, tota haec pla-
• nities illos non caperet. Omnes habent equos albos, miras céleri tatis20, et vesti-
« menta, et s eu ta, et vexilla ejusdem coloris21. Sed forsitan ideo absconduntur, ne
« virtus vestra nobis manifestetur22. Sed, per fidem quam habes in Jesum, ubi23 d
« castra corum locata sunl? » Boamundus itaque, spiritu Dei illustra tus, ilico sensit
visionem hanc quam viderat Dei esse; nec quod quaerebat ex tentatione, sed
ex bona voluntate procedere; et respondens inquit : tLicet sis extraneus a lege
« nostra, quia video te bona erga nos voluntate bonoque spiritu animatum, ape-
uriam tibi aliquod24 nostrœ fidei sacramentum. Si tantum profundi intellectus e
«haberes, gratias Creatori25 omnium reférre deberes, qui tibi ostendit exercitum
« candidatorum2*; et scias quia in terra non conversantur, sed in supernis man-
« sionibus27 regni cœlorum. Hi sunt qui pro fide Christi martyrium sustinuerunt,
«et in omnem terram28 contra incredulos dimicaverunt. Horum praecipui sunt
« signiferi Georgius, Demetrius, Mauricius29, qui in hac temporali vita et30 mili- f
« taria arma gestaverunt, et pro Christiana fide capite plexi sunt. Hi , quotiens nobis
« expedit, jubente Domino31 Jesu Christo, nobis suffragantur, et per hos inimici
1 Evrardas. d. Ewardas. t. y. — 2 Commiltere! Quumque his et hujusmodi se lamentis affligent nullumque
doloribus finem imponeret, frater ejas Ebrardus sapervenit et, in quantum valuit, vim doloris. c. Jus doloris.
h. t. Vis doloris. z. — 3 Isiius. z. — 4 Permansit. F. k. t. y. — 5 Sic d. De Pirro. a. k. De Pyrro. u. De
Pyrro Admiraldo. b. h. i. De Pyrro Ammiraldo. c. De Pyrro Turco. t. De Admiraldo qui civitatem reddidit. v.
Ûe Pirro. Vir probe hanc urbem nostris dédit Antiochiam. y. — 8 Sic a. b. k. — 7 Sic A. b. — 8 Quidem. z.
— 9 Hic autem. f. — 10 Quodam. c. f. t. — 11 Vbinam. z. — 12 Posuerit. k. z. — 13 Aaxiliis. c. —
14 PoteraL y. — 15 Opprimèrent, z. — 16 Et sic eos Christiani. c. — 17 Nostrum ? Pirrus respondit. y. —
18 Machomum. z. — 19 Prœceptorem nostrum. t. — 20 Claritatis. y. — 21 Ejusdem sunt coloris, c. — 22 Om.
Sed forsitan ideo nobis manifestetur k. — 23 Die mihi ubi. d. — 24 Aliquid. g. h. *. — 25 Gratias Deo,
Creatori. b. — *6 Candidatum. z. — 27 Begionibus. F. — 28 Omni terra, z. — 29 Mercurius. d. — 30 Om. et z.
— 31 Domino nostro. f. k. t.
' Cf. Tudeb.IX, ni, p. 54, 55, i4o, 19$, 196; Rai- 1. 1, c. vin, p. 34 a, 343; el Willelra. Tyr. 1. V, c. xvm,
mundum de Aguilert, c. vin, p. q5i; Fulcher, Carnot. xix, p. 223-334.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 797
a « nostri precipitantur. Et ut me verum cognoscas profiter! , inquire hodie et a. 1098.
«cras1, et in die altéra, si2 in tota hac regione ejus3 castra poterunt inveniri.
«Quod si inveniuntur, redarguti a mendacio, in tuo conspectu erubescemus; et
« quum in tota regione nequiveris illos invenire, si nobis necesse erit, in crasti-
«num videbis* adesse. Unde igitur tam cito5 venient6, nisi a supernis sedibus
n «in quibus morantur?» Cui respondit Pirrus (sic enim erat nomen ejus7) : «Et
« si de cœlo veniunt, ubi tôt albos equos, tôt scuta, tôt vexilla inveniunt8?» Cui
Boamundus : « Tu magna, et super sensum meum requiris. Propterea si vis, acce-
«dat capellanus meus, qui tibi super bis respondebit9. »
CAPITULUM IX.
Solutio capellani super quaestionem Pirri10.
QcuBttio non nota maltomxa corde remota
Ad baec capellanus : « Quum omnipotens Creator angelos12 suos, sive justorum
c «spiritus, mittere disponit in terrain, tune assumunt sibi aeria corpora, ut per
«ea nobis innotescant, qui videri non possunt in spirituali13 essentia sua. Ideo
« armati nunc 14 apparent 15, ut quia 16 in bello laborantibus 17 auxiliaturi 18 veniunt
« indicent. Si enim ut peregrini vel ut sacerdotes stolis dealbati apparerent, non
« bel lu m 10, sed pacem nuntiarent Expleto siquidem negotio pro quo veniunt, ad
d «cœlestia remeant, unde venerunt; et corpora, quœ, ut visibiles apparerent20,
« acceperunt, in eamdem reponunt materiam quam sumpserunt. Nec21 mireris si
« omnipotens factor omnium transmutât materiam a se factam in quamlibet spe-
«ciem, qui universa de niliilo adduxit in essentia m. » Et Pirrus ad haec22 : Per
«ipsum quem asseris Creatorem, mira dicis, et rationabilia, nobisque liactenus
e « inaudita. » His Boamundus adjecit et ait : • 0 Pirre, nonne tibi magnum vide-
« tur23 esse miraculum, quod per nos operatur Dominus24 Jésus Christus, in quem
« credimus? quia quanto nos sumus pauciores, tanto et fortiores; vos vero quanto
• numerosiores, tanto et25 imbeciiliores. Cui banc virtutem attribuis, humanitati
«an divinitati? Homo non est a se ipso, sed a creatore suo : a quo babet esse,
f « babet26 et posse. Ex boc igitur conjicere potes quia, licet unus creator creaverit
«nos et vos, uberiorem tamen suae virtutis praestat abundantiam nobis quam
« vobis. Certi quippe in illius virtute sumus27 quia non solum Antiochiam, verum-
1 El hodie et cras. v. z. — 2 An. z. — 3 Eorum. l. n. y. z. — 4 Cognoscas projiteri expérimenta, quod
dicimus poterit prqfari. In onxni regione hac eorum castra reqairantur, qam si per triduum reperiri poterunt,
redarguti a mendacio, in tuo conspectu erubescemus; et quum in terra non possit eos aliquis invenire, si nobis
necesse fuerit, in crastinum eos videbis. c. — 5 Celeriter. c. — 6 Veniunt l. m. n. q. z. ConveniunL o. —
7 Illius. d. m. Om. sic enim erat nomen ejus f. k. l. h. t. t. — 8 Ubi equos cum armis inveniunt ? c. Inve-
niuntur. z. — 9 Om. qui tibi respondebit c. u. v. — 10 Sic d. — 11 Sic a. b. — 12 Capellanus inquit:
• Quum Deus omnipotens angelos. » y. — 13 Spiritali. z. — 14 Om. nunc y. — 15 Ut per ea visibiles appa-
reanU c. — 16 Quod. l. o. z. Qui. n. — 17 Laboraturis. z. — 18 Auxïlio. z. Auxïliari. m. — 10 Sua essentia.
Idcirco nunc apparent armati, ut demonstrentur venire in bello laborantibus auxiliaturi. Quod si in habitu
peregrinorum velvestibus sacerdotum, stolis ornati, apparerent, non utique bellum. c. — 20 Om. non bellum...
ut visibiles apparerent y. — 21 Ne. z. — 22 A d hœc ait. z. — 23 Desunt in t. quae sequuntur usque ad haec
verba (cap. xn) : Qui in proximo. (Vide infra, p. 8oo.) — 24 Dominus nnsler. y. — 25 Om. et z. — 26 Ab
eodem habet. c. — 27 Certi quippe ex ejus virtute scimus. c.
Digitized by
Google
798 ROBERTI MONACHI
a. 1098. «etiam Romaniam totam1 et Syriam, ipsam etiam2 Iherusaiem obtinebimus, à
«quoniam3 hoc nobis4 promisit Dei filius omnipotens Jésus5.» Pirrus quippe0
haec et consimilia dicta7 Boamundi prudenter intellexit, ipsumque8 Boamundus
yehementer suo amoreg illexit10.
CAPITULUM X.
Quo consilio Antiochia capta fuit11.
Quumque contigissct, inimico humani generis suadente, quod superius dictum
est de Gualone12*, Pirrus cum suo Boamundo loqui amplius non valuit, sed tamen b
occulte per internuntium haec sibi mandavit13 : «Novi te esse14 nobilem virum,
«fidelemque Christianum 15 ; commendo me tuae fidei et meam domum; faciam
« tibi quae me facere 10 hortatus es : très turres quas in Antiochia custodio tibi tra-
« dam, et unam de portis tibi tuaeque genti aperiam; et n, ne frivolum istud18 esse
m credas, et ne de mea fide diflidas, mitto19 filium meum tibi, quem unice unicum c
« diligo, eumque, sicut et me ipsum, tuae fidei committo20. » Quibus visis et21 au-
ditis, Boamundus magno succensus est gaudio, magnaque in eo apud Deum
excrevit22 devotio; lacrymas23 ab oculis uberes erupit24; et Deo gratias agens,
manus in cœlum tetendit. Nec mora, principes in unum convocavit, eisque talia
intulit25, dicens: «Egregii principes et viri bellatores, compertum vobis est26 d
« quantum injuriarum passi sumus in hac obsidione, quantaque27 patimur, et,
aquandiu voluerit Deus, patiemur. Si Deus alicui hanc civitatem per aliquod
«ingenium dare vellet, dicite si28 vestra autoritas ei eam concederet. • Ad haec
multi exclamaverunt in unum, dicentes : a Nos simul eam habebimus, qui29
«simul30 angustias necessitatum toleravimus. » Tune Boamundus, modicum e
«subridens, ait : Vae civitati quae tôt dominis subjecta erit! Nolite, fratres, ita 31 *
«dicere; sed ejus imperio subjiciatur qui eam poterit adquirere. • Qui, ut vidit
quia nil proficiebat 32, ad castra sua rediit, et tamen nuntios Pirri, qui ad se
vénérant, detinuit.
1 Om. totam F. k. y. — 2 Sed et c. Ipsam et. z. — 3 Quia. z. — 4 Om. nobis z. — 5 Promisit Dominas
Jésus Christus, Omnipotentis patris filius. c. Filius Jésus, y. — 6 Quoque. c. Quidem. z. Om. quippe y. —
7 Verba. y. — 8 Eumque. z. — 9 Amori. k. m. n. 0. 0. z. — 10 Attraxit. z. Hœc et consimilia Boimundi
dicta Pyrrus prudenter intellexit, ipseque Boimundus vehementer eum suo amori illexit. c. — 11 Sic d. —
12 De'Walone. l. n. o. y. z. De Galone. m. — 13 Hac ei significavit. z. Sed tamen per internuntios hœc sibi
occulte mandavit c. — 14 Om. esse z. — 15 Atque fidelem Christianum. z. Te esse fidelem Christianum nobilem-
que virum. m. — 16 Efficere. n. Quœ hortatus es facere. l. Om. facere o. z. — 17 Genti Christianœ; et. z. —
18 Illud. z. — 19 Trado. d. — 20 Commendo. d. f. k. y. — 21 Om. visis et c. d. — 22 Crevit F. k. —
23 Lacrymœ. z. — 24 Effudit c. Erumpunt. z. — 25 Retulit. z. — 26 Om. est F. — 27 Quantas cotidie. c.
Qaantumque. f. — 28 An. z. — 29 Qaoniam. z. — 30 Insimul. m. — 31 Ea. z. — 32 Proficiebant l. Pro-
ficeret m.
* Cf. supra, c. vi, p. 794, 7J)5.
Digitized by
I
HISTORIA IHEROSOLIM1TANA.
CAPITULUM XI.
Dr consilio principum, et cui concessa et quando fuit Antiochia tradita1.
Hic proceres turbtt Irtcttnt cojo» ait ab urbe ;
Tandem , Raimundo notante , datur Boftmnndo
a Principes vero, amoto3 Boamundo, consiiium inierunt, dicentes : « Nos bonum a. 1098.
«consilium non habemus, qui verbis Boamundi, viri sapientissimi, contrai m us.
« Si a primo die quo hue convenimus4, hoc fieri potuisset, magnum nobis pro-
«ficuum5 inde proyenisset6. Nullus nostrum7 pro ambitione* urbis Antiochiae
« de terra sua exivit : eam habeat cui Deus dare voluerit; nostra omnium una sit
b «intentio, sancti scilicet Sepulcri0 deliberatio*. » Placuit omnibus. Boamundus
vocatur10, eique Antiochia, si earn adquirere potest11, benivole ab omnibus con-
ceditur. Boamundus itaque haud segnis virossibi fidèles, noctis crepusculo, re-
mittit ad amicum, ut ei renuntiet et modum et terminum. Pirrus remandat ut in
crastinum commoveatur exercitus Francorum, quasi ire debeat12 ad praedandum
c in terram Sarracenorum; et quum nox obscurare cœperit, revertantur ad castra ex
parte13 civitatis, « in qua ipse erectis, inquit u, excubabo auribus in turribus meis.
« Prope murum parati veniant, et nihil unquam 15 timeant. » Credidit hoc consi-
lium Boamundus quibusdam suis familiaribus, Hugoni Magno, et duci Godefrido,
Podiensi episcopo, et comiti Raimundo. Dixit itaque16 eis : «Nocte ventura,
d « divina opitulante gratia, tradetur nobis Antiochia ; » exposuitque eis nuntium17.
Qui, auditis omnibus, gratulati sunt, et benedixerunt Dominum. In crastinum con-
gregaverunt duces bellatorum 18 ingentes militum cuneos, peditumque quam-
plures turmas; et egressi 19 montana transierunt, quasi in terram Sarracenorum
praedaturi. Nocte adveniente, cum summo siientio redierunt, seque bonae spei
e praeparaverunt. Boamundus vero ad locum sibi ab amico destinatum perrexit,
cum suis tantum militibus, et cum paucis longe remansit a mœnibus, ceteros-
que cum una scala direxit ipsa ad mœnia, quae erecta pertingere potuit ad pro-
pugnacula 20 b.
CAPITULUM XII.
r
De Fulcherio qui primus scalam ascendit 21 .
Vir Carnotentis Fulcberius, indytua ensis,
Primas ascendit, manque cacmnioa scandit M.
Quae quum erecta fuit23, ex24 tanta multitudine nullus prior ascendere prae-
f sumpsit; quumque omnes sic haesitarent, tune unus miles, nomine Fulcherius 25 c,
1 Sic d. — 2 Sic a. b. — 3 Admoto. l. m. — 4 Venimus. l. n. z. — 5 Commodum. z. — 6 Perveniiset. z.
— 7 Vestrum. m. Nostrorum. z. — 8 Propter ambitionem. z. — 9 Sancti Sepulcri viœ. m. — 10 Revocatar.
f. k. y. — 11 Posset. d. Possit. k. Potuerit. h. — 12 Velit. z. — 13 Revertantur a dextra parte, m. — 14 Sic
l. z. Om. inquit a. b. p. g. h. k. m. n. o. y. — 15 Prorsus. z. — 16 Dixitque. m. n. — 17 Om. exposuitque eis
nuntium c. — 18 Bellorum. z. — 19 Egressi de castris. c. — 20 Usque ad propugnacula. d. m. Ad ipsa mœnia,
quœ erecta fuit k. n. — 21 Sic d. — 22 Sic a. b. — 23 Ofli. Quœ quum erecta fuit k. n. — 24 Et ex. k. n.
— 25 Fulgerius. f. i. k. u/y.
** Cf. Tudeb. IX, m, iv, p. 55, i4o, 19G. p. 196.) «Primus quidam Francus, nomine Fulgerius,
h Cf. Tudeb. IX, v, p. 56, 57, 196. • frater scilicet Budelli Carnotensis. » ( Raimund. de Agui-
' «Ascendit primus Paganus. » (Tudeb. imitât, lxiii, 1ers, c. ix, p. a5i.)
Digitized by
Google
c
800 ROBERTI MONACHI
a. 1098. Carnotensis natione, ceteris audacior1, ait : «Ego in nomine Jesu Christi primus a
« ascendam ad quodcumque me Deus vocaverit suscipiendum, sive ad martyrium,
«seu ad obtinendura victoriae bravium. » Quo ascendente, ceteri subsequuntur, et
in brevi ad ipsa murorum fastigia pervenitur. Pirrus autem stabat illic, praestolans
eorum praesentiam 2, et œgre ferens nimiam tarditatem. Qui, quum Boamunduni
minime videret, inquisivit ubi esset. Qui in proximo3 adesse dicitur; sed Pirrus b
de absentia4 vehementer contristatus est5, dicensa :
«Quid facit iile piger? quid tardât, quidve moratur?
« Mittite qui dicat quod citius veniat.
« Mittite qui dicat quia lux hodierna propinquat,
«Et creber6 cantus7 praesignat 8 adesse serenum 9. » c
Nuntius eligitur qui nuntiet haec Boamundo.
Quod ut audivit, festinus accucurrit 10 ; sed quum ad scalam pervenit, fractam
invenit.
CAPITULUM XIII.
De fra tribus Pirri quos Fulcherius occidit11.
Interea Fulcherius, qui cum lx1*12 juvenibus armatis ascenderat, exceptis tur-
ribus Pirri, très 13 alias bellica virtute occupaverat, et in eis duo fratres Pirri d
occiderat 14 b.
CAPITULUM XIV.
De Pirro qui portas civitatis aperuit 15.
Tune ûteie leU radiabat tteila cometa '•.
Quod licet Pirrus non ignoraret, a17 promisso fidei pacto non18 retardavit;
sed, ut audivit quia scala confracta erat19, venienti Boamundo et oroni20 Fran-
corum multitudini portas aperuit c. Et quum graves gemitus ab imo pectore 21
traheret longaque suspiria, nulla eum tamen a promissa fide illata removit22 e
injuria. Quem Boamundus in ipso porte introitu summisso capite salutavit,
eique de collato beneficio23 gratias egit. Sed, quum causam suae lamenta tionis 24
didicisset, admodum indoluit; et de militibus suis, qui eum custodirent resque
1 Ceteris hic audacior. f. k. y. — 2 Adventam. z. — 3 Qui proxime. z. — 4 Absentia ejas. y. — 5 Inter-
rogavit ubi esset Respondetur in proximo adesse; sed Me de absentia contristabatur. c. — 6 Crebrorum. k. c. G.
Crebro. p. d. Crebri. k. y. — 7 Cantus Gallorum. a. b. d. f. g. h. i. k. t. u. v. y. — 8 Prœsignant. a. d. k. d.
— 9 Galli cantus promit adesse diem. c. — 10 Occurrit. y. Accurrit. z. — 11 Sic d. — 12 Quadraginta. c. F. 1.
— 13 Ascenderat, et prmter eas turres quas Pyrrus ultro reddiderat, très. c. — 14 Interemerat. u. v. z. — 15 Sic d.
— 16 Sic a. b. k. — 17 Tamen a. z. — 18 Pacto se non. y. — 19 Fracta erat. k. y. Fracta esset. z. —
20 Omnium, y. — 21 Pectoris. f. k. t. y. — 22 Retinuit. F. Revocavit. z. — 23 Collato sibi beneficio. c. —
24 Lamentationis ejas. z.
r
' Cf. Tudeb. IX, v, p. 57, 196. (Cf. Tudeb. IX, vi, p. b-j et annotât, p. i4i, 196;
k Si Willelmo Tyr. (I. V, c. xxi, p. 228-229) fidem Radulfum Cadomensem, c. lxvii, p. 655.)
adhibeas, Pirrus ipse fratrem suum pugione percussit. c Cf. Willelm. Tyr. 1. V, c. xxn, p. 229, 23o.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITÀNÀ. 801
a suas1 tuerentur, fidelem custodiam dereliquit2. Nec reticendum quoniam sub a. 1098.
illa nocte cometa, quae regni mutationem praesignat3, in ter alia cœli sidera
rutilabat, et suae lucis radios producebat; et inter Septentrionem et Orientem
igneus rubor in cœlo coruscabat. His evidentibus signis in cœio radiantibus, et
aurora terris lucem referente, exercitus Dei portas Antiochiae intravitf in virtute
b illius qui inférai portas œreas contrivit et vectes ferreos confregit*, cui cum Pâtre et
Spiritu Sancto subjicitur* omne regnum et imperium5, cujus potestas permanet
in sœcula sœculorumh. Amen 6 c.
EXPLICIT LIBER QUINTUS.
1 Resque ejus. z. — * De militibut suis ai custodiam soi rerumque suaram ei dereliquit c. — 3 Prœsig-
nant. t. — 4 Cornmittitar. r. — 5 Om. coi cum Pâtre et Spiritu Sancto subjicitur omne regnum et imperium z.
— 6 Om. Amen y.
* Psalm. cvi, 16. Cf. Isa. xl?, a. c. xvn, p. 343 et 35o, annot. a; cf. quoque Willelm.
fc Cf. Apoc. v, i3. Tyr. 1. V, c. xxm, p. a33.) Infra tamen (1. VI, c. n,
* Urbs capta fuit die Joria, m* menais Juoii, À. D. p. 8o5) quarto nonas, id est die n* mensis Junii, Chris-
1098. (Cf. Tudeb. IX, vu, p. 58, 1 4a » 197; Raimund. tianos in urbem introisse, minus accurate dicitur.
de Aguilers, c ix, p. a5a, b; Fulcher. Carnot 1. I,
m. 101
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI SEXTI.
I. De intégra fide gentili.
II. Quo tempore Antiochia capta fuit.
III. De morte Cassiani régis.
IV. Pugna inter Christianos et Gentiles.
V. Boamundus vulneratus est.
VI. De eo qui onustus telis, quura vivere non posset, super Turcos se injecit.
VII. De adventu Corbanam ad Antiochiam.
VIII. De Rogero qui cum tribus aliis de urbe exiit.
IX. De Sensadolo.
X. De inutili ense et lancea quœ ante Corbanam fuit aUata.
XI. Verba Corbanam.
XII. Verba matris Corbanam.
XIII. De his quœ intra urbem fiebant.
XIV. De cruciatu famis Antiochiœ.
XV. De fuga comitis Stephani.
XVI. Lamentatio Guidonis.
101 .
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER1 SEXTUS.
CAPITULUM I.
De intégra fide gentili2.
a Universi fidèles, hujus Pirri fidem attendite, et attendentes, si quid3 ex fide per a. 1098
fidem promittitis \ absque ulla contradictione perficite. Nulla hune memoria fra-
ternœ mortis, nulla vis doloris, nulla instigatio moeroris avertere potuit a pro-
misse5 fidei stabilitate, magisque valuit apud ipsum fidei pactio, quam duorum
gennanorum diri cruciatus interemptio. Et si illud antiquum problema Sansonis6
b in médium volumus adducere, huic aequipollens possumus proponere. Sanson
ait : De comedente exivit cibus, et de forii1 dulcedo*. Nunc vero de infideli processit
fides, et de extraneo familiaris et intégra dilectio. At ne fastidiosam videamur
facere digressionem , ad inceptam redeamus historiae propositionem.
CAPITULUM II.
Quo tempore Antiochia capta fuit8.
Ultio divine sic se de gente canina
Ulcisci volait , sicque sibi placuil v.
Quarto nonas junii \ Christiani in 10 urbem Antiochiae introierunt, et in ore
c gladii de suis eam invasoribus vindicaverunt. Fulcherius et sui complices, qui
cum eo murum 11 ascenderant12, turres undique invadebant, et incautos vigiles
somnoquesolutos, spiculis gladiisque confodiebant, et de summo illarum fastigio
ad terrain projiciebant l3. Qui in domibus sopiebantur, sonitu clamoris exciti L\
scire gestientes15 quid hoc esset, quum foris16 exirent, non revertebantur ; quoniam
d gladios inveniebant paratos quibus excipiebantur 11 . Qui Christiani erant Kyrrie-
leison1* et alias Deo laudes personabant ,9, ut per hoc scilicet nostris innotescerent,
quia20 non Turci sed Christiani erant21. Passim sternuntur plateae civitatis cor-
poribus morientium, quoniam tune nullus eorum resistebat, sed quaerebant
omnes latibula et fugœ praesidium. Nulli honor impenditur : pueri cum puellis,
e juvenes cum senibus, senes cum juvenibus22, matres quoque cum filiabus interfi-
ciuntur23. Qui fugere poterant per portas exibant, mortem tamen minime eva-
dentes, quia in manibus24 de castris venientium incidebant.
1 Om. liber a. b. c. d. h. i. k. l. 0. v. x. y. — 2 Sic d. De fide Pyrri. t. — 5 Attendite, et si quid. t. —
4 Attendite, cujas exemplo quicquid ex fide committitis. c. — 5 Promissa. z. — 6 Probleuma Sampsonis. y. hic
et infra. — 7 De forti egressa est z. — 8 Sic d. — 9 Sic k. b. — 10 Om. in z. — 11 Muros. z. — 12 Om. 901
cum eo murum ascenderant c. — 13 De summo turrium fastigio ad ima prœcipitabanL c. — 14 Excitati, z. —
15 Cupientes. c. — 16 Foras, z. — 17 Om. Qui in domibus quibus excipiebantur t. — 18 Kyrieleyson. y.
Kyrie eleison, z. — 10 Canebant. k. — 20 Quod. z. — 21 Essent. z. — 22 Om. senes cum juvenibus z. —
25 Interficiebantur. f. x. — 24 Manus. k. z.
" Judic. xiv, îtf. annot. c.) Quod infra confirma tu r : «In crastinum, id
L Id est die n° mensis Junii. Rectius au te m postero die «est feria sexta » (c. vi, p. 807). Sexta feria enim in
urbem captam fuisse censendum est (Cf. supra , p. 801, ivom mensis Junii diem incidit.
Digitized by
806
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM III.
De morte Gassiani régis1.
Casuanuf monter, et baltens appretiatur".
Contigit autcm ut et3 inter fugientes Cassianus, rex et dominus civitatis, vi- a
libus pannis obsitus evaderet, et in terram Tancredi fugiendo perveniret4. Sed
malo sui infortunio Armenii eum cognoverunt5, et ei ilico cervicem amputave-
runt% et caput illius ad principes attulerunt et balteum*; balteique pretium .lx.
bisanteos7 appretiaverunt. Pars magna8 fugit in castrum quod civitati imminet9 :
quod ita loci positione et natura munitum est, quia 10 nullius machinae artificium b
timet11. Illic est enim mons urbi contiguus, cujus cacumen 12 porrigitur 13 ad
sidera, quo vix attingere possunt intuentium lumina; et de ipso potest circum-
spici tota regio. In eo14 confugit numerosa multitudo Turcorum, habueruntque
illud solum receptaculum.
CAPITULUM IV.
Pugna inter Christianos et Gentiles l5.
Erat autem huic Castro una turris nimium vicina, quam Boamundus cum suis G
satellitibus jamobtinebat, illudque castrum per eam impugnare parabat. Sed illi,
resumptis viribus, turri satis eminentiores, sagittas et spicula, instar grandinis,
desuper immittunt16, sic quod17 nostris minime licebat18 contra eos pugnare, sed se
clypeis cooperire19 et armis defendere20. Locus enim artus angebat, et hostis de-
super opprimebat: quia non erat alia via decertantium, quam praestabat latitudo d
murorum. Propterea contigit quia Turci irrueutes contra turrim21, un us impellebat
alium, nec retroire erat facultas, nec in laeva vel22 in dextera ulli erat divortium.
Quotquot impetus irruentium super nostros impingebat, illi in lanceis, spiculis
et mucronibus excipiebant, et sic23 vulneratos ad terram projiciebant; et ex24 eis
illos qui turrim desubtus moliebantur effodere, prosternebant; sicque mortuus e
vivo necem inferebat, et cui in anima vita erat25, in corpore mors apparebat.
1 Sic d. — 2 Sic a. b. (Appropriatur. b.) — 3 Om. et z. — 4 Ohsitas fàgeret, et ad castrum Tancredi per-
veniret. c. — 5 Recognoverunt. t. — 6 Om. et balteam c.%. — 7 Bisanceos. z. — 8 Part autem magna, t. Pars
autem magna Turcorum. t. — 9 Appreciaverunt. Turcorum aatem pars maxima quœ evadere potuit fagit in
quoddam castrum civitati proximum. c. — 10 Dl. z. — 11 Timeat. z. — 12 Acumen. b. c. g. k. t. — 13 Por-
rigi videtur. d. — 14 Eum. z. — 15 Sic d. — 16 Immittebant. l. — 17 Sicque. v. k. Ita ut. z. — 18 Licuerit. z.
— 19 Cooperiri. a. b. F. t. u. v. Cooperiebant. c. — 20 Defendere cogebantur. z. — 21 Turrem. a. c. g. u. v.
Virtutem. b. — 22 Nec. n. Sive. d. m. — 23 Om. sic z. — 24 Et cum. z. — 25 Sic b. Deerat. a. z.
' Cf. Tudeb. IX, vu, p. 58, 197, 198; Rai- 1. I, c. xvn, p. 343; Willelm. Tyr. 1. V, c. xxm,
mund. de Aguilers, c. ix, p. a5a ; Fulcher. Carnot. p. a3a.
Digitized by
HIST0R1A IHEROSOLIMITANA.
CAPITULUM V.
Boamundus vulncratus est1.
Saacius abscc««it Boamumlas, pagnaqae ce*»it\
a In quo conflictu Boamundus graviter sagittatus est in femorc, nec jam nisi clau- a. io98.
dicans3 valebat incedere. Sanguis ubertim de yulnere cœpit stillare, et cor nobi-
lissimi principis a virtute pristina cœpit4 deficere. Qui nolens et invitus, in alia
turri5 retrocessit, bellumque dereliquit6. In ejus infirraitate alioruin virtus cor-
ruit, quoniam unusquisque miserabilem casum sui ducis admodum indoluit 7.
6 Pugnam diraittunt, Turcis8 turrimque relinquunt.
■ - Pl.
CAPITULUM VI.
De co qui onustus telis, quum vivere non posset, super Turcos se injccit '.
Hic périt , ni perett bottis et intérêt!
Unus tamen in superiori turris fastigio remansit, cujus egregia funera uni-
versus nostrorum exercitus unanimiter planxit. Ille enim, ut vidit se solum esse 11
derelictum, tamen in se aniraum gerens invictura, ut ursus inter molossos12, cœpit
se u trinque defendere; lapidesque et cœmentum de13 parietibus avellebat, et
c super illosuqui eum impugnabant 15 projiciebat. Tandem mille sagittis onustus16,
ut vidit quia 17 mortem non evaderet, mortem sibi acceleravit, quoniam cum cly-
peo et armis, ubi turbam densiorem esse conspexit, in médium prosilivit l8, suis-
que interfectoribus tormentum19 fuit. Non est lingua carnis quae ad plénum20
valeat enarrare quod91 Francorum manus ibi valuit pessumdare; et nisi castelli
d municipium tam forte fuisset, ipso die venturis calamitatibus suorum magnum
levamen Dominus praestitisset. Sed voluit Deus ut urbs Antiochena difficulter adi-
pisceretur, ut adepta carior haberetur. Citius enim adquisita vilescunt, diu desi-
derata carius amplectuntur w. Nox interveniens litem diremit, et23 diurno labori
contulit moderamen, quia pugnae ademit24 necessitatem, sed fessis dormiendi non
e tribuit facultatem. Ubi enim inter25 muros hostis adest, nulla requiescendi fa-
cultas esse potest. In crastinum, id est feria sexta% alii spoliata cadavera mor-
tuorum extra muros foris 26 trahebant, alii de turribus cum castellanis jaculis et
sagittis decertabant.
1 Sic d. — 2 Sic a. b. k. — 5 Claudicando. d. Claadas. f. — 4 Stillare, et ipse princeps nobitissimus a pro-
pria paulatim cœpit virlute. c. — 5 Aliam turrim. n. z. — 6 Dax reirocessit, bellum sociosque reliquit, ac. h. —
7 Doluit. z. — 8 Turcos. o. z. — 0 Sic d. — 10 Sic a. b. k. — 11 Om. esse c. g. h. — 12 Sic z. Molosos omnes
codices mss. — 15 A. l. — 14 Hostes. c. Ipsos. z. — 15 Om. qui eum impugnabant c. — 16 Sagittis, ut
credo, onustus. F. k. l. y. — 17 Quod. z. — 18 ProsiluiU L. u. — 19 Persecutoribus ipse tormentum. d. m. —
20 Qum salis, z. — 21 Quoi. t. m. t. Quid. z. — 22 Amplectimur. z. — 23 Oui. litem diremit, et m. — 24 Ad-
venit. y. — 25 Intra. z. — 26 Foras, d.
" Die Veneris, iv° menais Junii. (Cf. supra, p. 8oi, nnnot. c; p. 8o5, annot. b.)
Digitized by
808
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM VII.
De adventu Corbanam ad Antiochiam l.
Stantes in mûris agitati pnlveris nmbram
E minus aspicinot, qaid id esiet nec bene tciant
Horam con venta* formidat nwtra javcntas*.
a. 1098. Dumque3 sic res agitur, ecce illi qui stabant in turribus et mûris, eminus a
contemplantur immensam nubem agitati pulveris. De qua diversa sen tien tes, alii
dicebant Constantinopolitanum imperatorem esse, qui sibi veniebat in auxilium;
alii, quod verum erat, agmina Persarum4. Sed qui prirai5 veniebant, ut viderunt
urbem Antiochiœ, in unum consedere6, praestolantes7 rétro veniens robur suae
militiae. Erat autem Corbanam8*, princeps militiae régis Persarum, qui ex longo b
tempore collegerat sibi illud agmen diversarum gentium9. Erant quidem 10 ibi
Persae et Medi, Arabes et Turci, Azimitae et Sarraceni, Curti et Publicani, et
diversarum nationum alii multi. De Agulanis11 erant ibi tria mîllia, qui nulla
arma nisi solummodo enses gerebant12 : qui omnes undique ferro cooperti, nulla
arma adversantia timebant. Equi13 eorum vexilla et lanceas ferre aspernabantur, c
et in eos qui ferebant, nimia ira succendebantur. Quumque hiu in unum con-
venissent, cursores suos an te urbem direxerunt, qui nostros ad bellum provoca-
rent, et de civitate exire suaderent. Sed nostri, qui de hesterno conflictu fatigati
erant, salubrius esse judicaverunt inter mœnia remanere, quam extra bella mo-
vere. Illi vero per campos et plana currendo15, nostros ad bella ciebant15, dira- n
que con vicia eis improperabant. Lanceas et gladios in altum ejiciebant, et in
manibus recipiebant Sed17, quum neminem de nostris18 potuerunt19 extrahere,
disposuerunt ad castra remeare20.
CAPITULUM VIII.
De Rogero qui cum tribus aliis de urbe exiit21.
De ncce Rogeri dolor ingens cœpit haberi 11 .
Quos, quum reverterentur, insecutus est unus23 ex nostris Rogerus24 de Barda-
villa 25 b, cum aliis tribus armati^, sperantes quod aliquid26 posset elicere ab eis27; e
sed ipsi nolebant cum paribus certamen inire , quia jam de Francorum pneliis
1 Sic a. b. c. g. h. k. n. o. t. De adventu Corbanan (Corbaran. y.), d. u. v. t. De adventu Corbana. i. —
2 Sic a. b. — 3 Cumque. *>*. z. — 4 Parsarum. y. hic et infra. — 5 Prias, d, m. Primum. n. o. — 6 Conte-
derant. y. — 7 Consedentes, prœstolabantur. c. — 8 Corbanan. l. z. hic et infra. Curbanan. u. Corbaran. y.
hic et infra. — 9 Tempore sibi illud agmen diversarum adunavil gentium. w. — 10 Quippe. z. — 11 Angu-
lanis. c. ©. G. l. m. u. v. — 13 Ferebant. l, n. t. Nullam armorum copiam nisi solos enses gestabant. z. — 13 Et
qui. l. Equités, m. — 14 Hi omnes. z. — 15 Discurrendo. u. Currentes. u. v. z. — 16 Commovebanl. d. Voca-
banU y. — 17 Recipiebant, ludentes et luxuriantes. Sed. z. — 18 Ex nostris. g. h. o. Neminem nostrorum. u. —
19 Possent. c. d. Potuissent. k. — 20 In castris remanere. k. — 21 Sic d. — 22 Sic a. b. k. — 23 Est eos unus. y.
— 24 Rotgerius. l. Rogerius. m. n. o. — 25 Pardavilla. k. n. Barbavilla. y. — 26 Aliquos. z. — 27 Illis. z.
* Kerboga, Mauselœ princeps. (Cf. supra, p. a5a, Raimund. de Aguiler*, c. ix, p. a5a ; Willelm. Tyr.
annot. /.) I. Vf, c. nt p. 287.)
k Rogerius de Barnavilla. (Cf. Tudeb. imitât, p. 198;
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 809
a multa audierant enarrare, posueruntque insidias post se sub rupe cavata, et quos- a. 1098.
dam ex suis dimiserunt, qui eos quasi lacesserent1 in pugna2. Quumque nostri
transirent insidias3, fures de suis cavernis exierunt, eosque a tergo invaserunt.
Qui praeibant revertuntur in occursum, celeremque contra eos dirigunt cursum.
Qui quum se deprehensos 4 esse cognoscerent5, flexis in partem6 frenis, fugae
b tutelam speraverunt consequi, sed nullatenus potuit inveniri. Rogerus7 socios
praemittit ante suos vultus, et ipse, parma8 post tergum9 rejecta, creberrimos illo-
rum sustinet10 ictus. Jamque paeneevaserat, jamque saluti proxima loca tenebat,
quum equus iilius solo promit u,et cadenti inhaerens ipse cecidit, qui nullo modo
relevari 12 potuit, quoniam equi mole oppressus fuit. Heu! quantus dolor stridor-
c que13 dentium tune erat, super muros Antiochiae, quum generosa14 Francorum
pubes videret inclytum militem suum rabidos canes ita discerpere 15 ! Avertebant
oculos, nec videre poterant, quum eum membratim dilaniabant. Ad extremum
caput ejus amputaverunt; contoque infigentes, quasi triumphi vexillum, ad castra
déporta venin t. Erant autem castra illorum 16 juxta pontem Farreum 17.
CAPITULUM IX.
De Sensadolo 18.
Sensadoltu plorat , Corbanam prônas adorât ,
Postulat auxilram, spondet et obsequinm w.
d Sensadolus a autem , filius régis Antiocbiae, nuper defuncti , ierat contra20 Corba-
nam, supplexque adpedes illius21 procubuerat22,rogans 23b ut suimisereretur, et con-
tra Francosadjuvaret, qui patrem suum24 occiderant, et de inclyta urbe exhaeredi-
taverant.Nonhabebatrefugium , nisi in solo urbis oppido0, quoniam jam tota civitas
Francorum subjacebat imperio. « Pater meus 2\ dum adhuc viveret, legationém
e « tibi transmisitd ut ei subvenires, ut te aut magnis muneribus ditaret, aut Antio-
« chiam et universum regnum de te reciperet26. Idem tibi promitto, quia si potes
« recuperare Antiochiam, quod27 a te illam suscipiam, omnemque tibi fidelitatem
«faciam. Quod si non potes, fugiendum tibi est, et omnibus hominibus nostrae
«nationis28. Non enim eis sufficiet29 Romania, sive Syria, neque Chorozaïm30:
f «quoniam Iberosolimam dicunt esse suam, regnumque Damasci. » Erant autem
ibi regeseharum provinciarum , qui audiebant verbum istud31. His dictis Corba-
1 Lacessirent. a. b. c. d. f. l. m. n. o. t. u. t. — 2 Pugnam. n. z. Lacesserent ad pugnam. l. t. —
3 Insidiarum locum. z. — 4 Comprehensos. z. — 5 Cognovissent. cf. — 6 Om. îh partem z. — 7 Rogerius. z.
8 Païma. i. — 9 Ipse arma post tergum. d. u. Ipse post tergum arma. v. — 10 Sustinuit. d. t. u. v. —
11 CorruiL d. — 12 Relevare. g. Levari. z. — 13 Et stridor. c. b. k. t. — 14 Quum numerosa et generosa. y.
— 15 Canes tam atrociter occidere sicqae discerpere. z. — 16 Castra eorum sita. c. G. — 17 Ferreum. y. z.
Om. Farreum n. o. — 18 Sic d. — 19 Sic a. b. — 20 Ad. z. — 21 Ejus. i. k. m. n. o. v. — 22 CorruiL z.
Om. procubuerat. o. v. — 23 Illius procumbens, rogaverat. c. — 24 Patrem ejus. z. — 25 Meus, inquit. y. z.
— 26 SuscipereL t. z. — 27 Om. quod y. — 28 Geniis. o. z. — 29 Sufficit. n. v. — 30 Corotam. b. Corotaîm.
g. u. Corobaïm. k. Corozaïn. v. Corosaùn. y. z. — 31 Illud verbum. z.
• Chems Eddaulah. (Cf. supra, p. 297, annot. e; d Cf. ibid. p. 59, i4a, 191, 19a, 197.
p. 246, annot. a.) * Quorum alter erat Socmanus lbn-Ortok, emirus
k Cf. Tudeb. X, 1, p. 6o, lia, 197, 198. Hierosolymitanus (cf. p. 197, annot. c), alter Decaccus,
e Cf. ibid rex Damasci (cf. p. 197, annot. d).
m. 102
Digitized by
Google
810 ROBERTI MONACHI
a. 1098. nam respondit : « Si vis ut te omnimodis adjuvem, tuoque regno restituant, cas- a
«tellum quod adhuc habes redde in manu mea1, quia per illud restituetur tibi
« Antiochia. » Cui iterum Sensadolus2 : « Si praevales3 Francos eliminare ab urbe,
«mibique eorum cervices4 caesas deliberare, et5 tibi tradam castellum, et inde
«tibi faciam hominiuro. » Consensit uterque, et traditum est6 castellum; et Cor-
banam deliberavit cuidam fideli suo ad7 custodiendum. Tali autem8 conditione* b
recepitcustodiam, ut, si Francivincerentur, castodiret; si vincerent10, et ipse, sicut
et alii, relicto castro, conftigeret11. Cui ille : «Et si nos victi sumus15, de castello
«quid faceremus13? Dignum est ut victores habeant castellum, quoniam Victoria
« castello majus erit praemium. »
CAPITULUM X.
De inutili ense et lancea quae ante Gorbanam fuit allata 14.
His ita gestis, Corbanam super his conticuit, et ad alia instituenda 15 tempus c
disposuit16. Et quum sederet in solio, attulerunt ante eum Francigenam 17 ensem,
valde despicabilem et obtusum et fœda rubigine tectum. Attulerunt et lanceam
eadem deformitate consimilem, quae etiam sua abjectione ensem faciebat prae-
pollentem. Quae quum Corbanam vidisset, ait :
«Quis dicet nobis ubi sunt haec arma 18 reperta '? D
« Aut qua de causa nostro conspectui sunt praesentata ? » Cui 19 illi qui attulerant
dixerunt : « Gloriose princeps, et decus regni Persarum, haec arma cuidam Fran-
« cigenaa abstulimus20, et tibi attulimus, ut videas et agnoscas21 quibus armis illa
« pannosa gens minatur 22 nos et fines nostros depraedari , immo et oranem Asiam
• depopulari. » Tune Corbanam subridens ait : « Liquet quia satis est gens illa in- e
«sensata, et ratione parum utitur, quae talibus armis aestimat23 subjugare sibi
«regnûm Persarum. Gens quippe est praesumptuosa, et24 alterius juris nimium
% ambitiosa; gens videlicet quae in sua confidit animositate; sed per Mathomum25,
« maie intravit fines Syriœ murosque regiae civitatis Antiochiae. »
1 In manum meam. z. — 2 Sensadolus ait. t. — 5 Prœvales, inquit. c. — 4 Verticts. d. — 5 Om. et z.
— 6 Et tradidit. z. — 7 Cuidam de suis ad. c. — 8 Om, autem z. — 9 Delibe ratione. l. — 10 Si autem ipsi*
vincerent. n. — 11 Fugiens se salvareU c. Fugeret. k. Consurgeret. u. v. — 12 Victi erimus. c. Fuerimus. d. n.
— 13 Faciemus. k. l. n. t. — 14 Sic d. De ense et lancea ante eum allatis. t. — 15 Constituenda. k. l. n. y.
— 16 Ad alia disponenda tempus instituit. m. — 17 Francigenem. a. b. y. Francigenum. c. — 18 Arma hœc. z.
— 19 Quum. z. — 20 Tulimus. b. — 21 Cognoscas. k. — 22 Conetur. z. — 23 /Estimât posse. z. — 24 Et est n.
— 25 Machonium. y. Machomum. z.
* Cf. Tudeb. Xt m, p. 6i, 6a, i48, 198, 199.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
CAPITULUM XI.
Verba Gorbanam1.
Corbtnam yerba procédant mente •nperba
a Haec dixit, notariuraque suum accersiri3 praecepit4. Cui accersito inquit : a. 1098.
«Sume plures scedulas et atramentum 5, et scribe religioso papae nostro0 Cali-
«phae% regique Persarum Soldanob super omnes glorioso, majoribusque regni
t Persarum proceribus, ut longaevam obtioeant vitam, pacem continuam, salutem
« corporum diuturnam. Fortuna felix et jocunda bene nobis7 prosperatur, secun-
b «disque successibus arridet, quoniam Francorum exercitum intra muros Antio-
« chiae inclusum teneo, et castellura quod civitati praeeminet jam in manu nostra
« habeo. Unde certum vobis sit quia rumores quos de eis audieratis, non sunt
«illius generis cujus et8 audistis : quia nec lupus tan tus efficitur quantus est9
« et clambr qui eum subsequitur. Quia vero praecepistis ut omnino eos de terra
c • delerem, gladioque vitaprivarem, nolite adversum me indignari, si plerosque10
«de melioribus vinculatos11 vobis transmitto : quoniam tune erit in vestra deli-
« beratione, utrum velitis eos mon seu 15 vivere. Nobis enim conveniens esse vide-
« tur ut qui nos captivare vénérant, captivi fiant, et dura apud nos servitia exer-
« ceant 1S. Honorificum quippe erit regno Persarum, si exsulatur in eo 14 frater régis
d « Francorum. Vos autem in pace et summa tranquillitate vivite, omnique corpo-
« reae voluptati operam impendite, filiosque sine cessatione procreate , qui aliis, si
« necesse fuerit, Francis obsistant, et quum nostrae defecerint vires, tune valeant.
« Faciei vestrae praesentiam non ante videbo quoadusque 15 totam Syriam et Ro-
« maniam atque Bulgariam16 vestrae ditioni subjugabo 17. » Haec Corbanam locutus
e est 18 in superbia et19 abusione, quae sibi20 conversa21 sunt in ignominia et con-
fusione*2.
CAPITULUM XII.
Verba matris Gorbanam M.
Consilium matris fariis maie concitus a tris
Corbanam s prévit, maj orque fnror sibi crevit **.
Nemo mire tur quod mulier tic loqueretur M,
Namque librot Moysi bene noverat atque prophetas M.
Post haec mater ejus venit27 ad eum mœrens et tristis, lugubremque aflferens
1 Sic a. b. e. n. u. y. (Corbaran. n. v.). Curbanan régi Persarum mittit epistolam. d. Corbanam Utteras
mittit régi Persarum. i. Verba Corbanan ad notarium. k. Verba Corbanan nimis saperba. t. Sequuntur verba
Corboran. t. — 2 Sic a. b. h. — 3 Accessiri. d. t. Arcessiri. z. — 4 Jussit. z. — 5 Attramentum. y. Om. et
atramentum u. z. — 6 Patri nostro. F. — 7 Om. nobis n. — 8 Om. et z. — 9 Om. est z. — 10 Si quosdam. z.
— 11 Vinctos. z. — 12 Sive. z. — 13 Apud nos exerceant opéra vel servitia. n. — 14 Si in eo exsulet. z. —
15 Donec. z. — 16 Hulgariam. a. o. y. Ungariam. F. i. Ulgariam. n. — 17 Subjugavero. z. — 18 Om. est z. —
19 Et in. z. — 20 EL z. — 21 Versa, m. — 22 Ignominiam et confusionem. z. — 23 Sic a. b. g. h. k. n. o. u. v.
Mater Carbanan venit ad eum. d. De adventu matris Corbanan. i. Mira et stupenda verba matris Corbanan. t.
M ira et stipendia verbis matris Corbaran. y. — 24 Sic A, b. — 25 Nemo miretur qaia sic mulier loquitur. a.
— 26 Sic a. b. Verba suœ matris furiis maie subditas atris Tempnit Corbanan, mentemqae gerit maie sanam. z.
— 27 Post hœc venit mater, m.
* Mosthadher Billah Àbul Abbas Ahmed , chalifa Ab- b Borkiaruc Seldschukida, soltanus Persiœ. (Cf. p. 34o,
basida Bagdadensis. annotât c; p. 656, annotât, a.)
102.
Digitized by
812 ROBERTI MONACHI
vultum; et quum in secreto cubili 1 ambo convenissent, dixit mater ad filium' : a
«Fili, solatium meae senectutis, et unicum pignus totius meœ dilectionis, ad te
« festina venio, fatigatalonginquitate2itineris. Ego eram in Aleph civitate magna3,
« quum de te sermo gravis aures meas perculit, suoque impulsu maximum cordi
«meo dolorem impulit. Dictum est mihi quoniam* tua agmina disponebas, et
« contra Christianos pugnare volebas. Propterea festina veni, a temetipso scire vo- b
« lens 5 utrum se res ita habeat, an non. » Ait6 ad matrem filius : « Mater7, nihil
«unquam verius audisti. » Et mater ad filium : t Quis, inquit8, iniquus, fili, taie
«consilium9 tibi dédit? Nondum es expertus virtutem Dei 10 Christianorum, et
«praecipue gentis Francorum. Si 11 legisses scripta omnium prophetarum an-
« tiquorumque 12 sapientum , profecto non ignorares quia ipse est Omnipotens et c
• Deus Deorum omnium b. Si pugnas 13 contra 14 Christianos, pugnabis contra ipsum
« et ipsius angelos 15. Sed dcmentissum est contra Omnipotentem 10 pugnare; quo-
« niam id ipsum est se velle destruere. De ipso quidem invictissimo Deo dicit
«propheta: Ego occidam, et ego vivere faciam; percutiam, et ego sanabo11; et non
*est qui de manu mea possit eruerec. Si acuero ut fulgur gladium meum, et am- d
«puerit judicium manus mea, reddam ultionem hostibus meis, et his qui oderunt me
• retribuam*. Inebriabo sagittas meas sanguine, et gladius meus devorabit carnes 18 e.
Formidolosum est contra hune conflictum inire, qui gladium suum sic novit
«acuere, acutum inebriare, inebriato carnes macerare. Fili, Pharaonem, regem
« iEgypti, quis submersit in mari Rubro, cum omni exercitu suof ? Quis exhaere- e
« ditavit 19 Seon *, regem Amorreorum, et Og\ regem Basan, et omnia régna Cha-
ir naam, et dédit suis in haereditatem ? Ipse idem Deus ostendit quanto amore di-
«ligat populum suum, quantaque tutela circumvallet eum, quum dicit : Ecce
*ego mittam*0 angelum meum, qui prœcedat te, et custodiaV semper. Observa et audi
• vocem meam\ et inimicus ero inimicis tuis, et odientes te ajjligam\ et prœcedet te an- f
• gelus meus1. Genti21 nostrae iratus22 est Deus iile, quia nec23 audimus24 vocem
«ejus, nec facimus voluntatem 25 ; et ideirco de remotis partibus Occidentis
«excita vit in nos gentem suam, deditque ei universam terram hanc in posses-
« sionem. Non est qui eam26 possit eis27 avertere; non28 est qui eam valeat ampli us
« exterminare. » Post29 haec inquit fiiius matri suae : « Credo, mater, quia 30 aut insa- g
« nis, autfuriisinfernalibusexagitaris31. Quis tibi, inquit32, dixit33 quia34 gens ista35
1 In secretam cubiculi. n. — 8 Longitudine. f. k. l. n. t. y. — 5 Civitate mea. f. k. n. — 4 Dictum est
enim quod. z. — 5 Déciderons, dm. — 6 Ait autem. f. k. l. n. t. — 7 Ad matrem ejas : Mater, n. — 8 Inquit :
quis. z. — 9 Fili, taie consilium iniquus. z. — 10 Om. Dei z. — 11 Hic inserit d hoc lemma : Mater Curba-
nan verba prophetarum ei récitât — 12 Et antiquorum, z. — 15 Si pugnaveris. v. Si pugnabis. z. — 14 Aiver-
sus. l. m. N. o. y. z. — 19 Angelos ejus. z. — 16 Ipsum Omnipotentem. z. — 17 Et ego sanàbo, et reliqua (ce-
tera, t.). F. k. t. — 18 Sanabo, et reliqua usque ad Gladius meus devorabit carnes, y. Om. Et non est qui de
manu. . . devorabit carnes. F. k. t. — 19 Quis interfecit. c. Exhœredavit. l. m. h. o. Ejecit. z. — 20 Mitto.
k. m. n. o. — 21 Custodiat semper, et cetera. Genti. k. — 22 Inimicus. F. t. y. Iracundus. k. l. m. — 23 Non.
g. h. l. — 24 Audivimus. o. — 25 Voluntatem ejus. f. k. l. n. t. y. — 26 Om. eam n. — 27 Om. eis z. —
28 Nec. z. — 20 Adjicit d lemma illud : Responsio Curbanan matri suœ. — 30 Quod. z. — 31 Agitaris. m. —
32 Om. inquit y. z. — 33 Om. dixit b, c. i. d. v. — 34 Quod. m. z. — 35 Gens christiana ista. o.
* De hoc colloquio, cf. Tudeb. X, v, p. 63 et seq.
i43, 1 44. i45, îgg, aoo.
b Cf. Dbdter. x, 17.
c Dedter. xxxii, 39.
<Ibid.ài.
\Ibid. 4a.
f Vid. Exod. xivf a3 , 28.
f Cf. Nom. xxi, 2 1 -28; Dedt. 11 , 26 et seq. Ps. cxxxv, 1 g.
h Cf. Numer. xxi, 33; Deuter. ni, a; xxix, 7; xxxi,
4; Psalm. cxxxv, 20.
Exod. xxiii, 20.
j Cf. ibid. 21.
k Cf. HU. 22.
1 Cf. ibid. 23.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 813
a « non potest exterminari 1 ? Plures * mecum sunt optimates et admiraldi , quam sint a. 1098.
«omnes3 iosimul congregati. Die mihi mater : Hugo eorum vexiUarius, et Apu-
« liensis Boamundus, et gladiator Godefridus sunt ipsi Dii eorum? Nonne sicut et
«nos aluntur temporali cibo? Nonne eorum caro sicut et nostra potest incidi
« ferro? • Ad haec mater respondit : « Non sunt Dii quos tu nominas, sed homines,
b « et milites Dei excelsi, qui dat eis animos, exaggerat vires, et reddit 4 magnani-
«mos : sicut ipse per prophetam5 loquitur, dicens : Persequetur unus de vestris6
« mille, et duo fugabunt decem millia * : quod etiam 7 in bis expertum est qui
«nostros fiigaverunt de tota Romania. Propterea, fili, contestor te, per omnia8
« nostrorum numinum nomina, ut te avertas a facie istorum, et ne moveas9 con-
c «tra eos bellum. Stultum est enim, ut superius dixi, contra Omnipotentem sœ-
«vire, et in gentem suam debacchare. • Et respondit filius matri10: «Carissima,
« noli lacrymari, noli crebris gemitibus anxiari; quoniam nulla arte, nullo inge-
« nio potest remanere, etiam 11 si in praelio scirem me ipsum 12 interire 13. » Tune
mater, tristior effecta, iterum filio suo dixit : « Scio quia pugnabis, sed 14 modo non
d «morieris; sed antequam transeat annus, hac vita décèdes15. Modo es in omni
« regione Orientali fama laudabili praeditus, in aula régis Persarum nulli secun-
« dus : quum autem modo victus fueris, juxta quae16 nunc tibi est gloriam 17, in-
«gloriosus eris. Quanto enim quisque ceteros antecellit, tanto magis sordescit, si
« turpiter 18 ruit. Nunc vero omni flore Orientalium 19 regum ac divitum stipatus,
e «tanta20 innumerabilium satellitum caterva vallatus21, si superatus erisM, cum
«quo ulterius pari aut impari numéro23 decertabis? Tu qui olim cuva paucis
« multos solebas in fugam convertere24, nunc disces paucos25 cum multis, ut ca-
« nem lepores, prœcursare. »
Tune filius, irae impatiens , verba matris diutius ferre non potuit26, sed ea27 in-
f terrumpens, ait : « Ut quid mater aerem concitas inanibus verbis, nosquead fas-
« tidium pertrahis sermonibus imperitis ? Nulla virtus bellantium 28 valet nobis
« resistere; nec valet alter exercitus nostro praevalere. Sed die mibi 20, mater 30 mea,
« unde nosti31 quod vinci debemus32 in hac pugna? et quod rnori debeo non hic,
« sed antequam transeat annus, morte subitanea? et quod Christiana gens fines33
g « nostros sit possessura? • Cui mater ait : • A centum annis et infra inveneruntpa-
• très nostri in sacris Deorum responsis, et in sortibus et divinationibus suis34 et
« animalium extis , quod Christiana gens super nos esset ventura nosque victura.
« Concordant igitur35 super hoc aruspices36, magi, et 37 arioli38, et numinum nostro-
«rum responsa, et prophetarum dicta, in quibus dicitur : A solisortu et occasu,
h «afe Aquilone et marih, erunt termini vestri, et nullas stabit39 contra vos*. Credimus
« quia hoc totum venturum est, sed nescimus si nunc vel in 40 proximo est; sed quia 41
1 Nos (non. d. t.) poterit exterminare. d. l. t. Exierminare. t. — 2 Valeat amplias exterminare. Ad hœc
Corbaran : Plures. k. n. — 3 Omnes ChristianL z. — 4 Reddit que, z. — 5 Om. per prophetam y. — 6 Nos-
tris, l. Vobis. z. — 7 Et. k. Jam. z. — 8 Omnium, z. — 9 Non ineas. z. — 10 Ad hœc filius matri. p. l.
Ad hœc matri filius. k. n. Filius matri suœ. z. — 11 Ingenio revocabis, etiam. z. — 12 Om. ipsum l. n. t. y.
— 13 Interiturum. z. — 14 Et. y. z. — 15 Ab hac vita decesseris. d. m. De hac vita discedes. z. — 16 Quem.
n. o. — 17 Gloria, z. — 18 Turpius. z. — 19 Omnium Orientalium. n. y. — 20 Tantorum. z. — 21 Circum-
datus. z. — 22 Fueris. c. d. f. k. t. — 23 Om. pari aut impari numéro k. h. — 24 Vertere. z. — 25 Nunc disces
etiam fugere cum ingenti copiarum vi, et paucos. z. — 26 Habuit. r. PoteraU z. — 27 Eam. y. — 28 Bellorum. z.
— 29 Om. mihi z. — 30 Geniirix. d. m. — 31 Scis. z. — 32 Debeamus. m. z. — 33 Om. fines l. — 34 Om.
suis n. — 35 Ergo. g. h. o. Itaque. z. — 36 Aurupisçes. y. hic et infra. — 37 Om. et z. Om. igitur super. . .
magi et l. m. n. o. — 38 Aruspices. l. m. n. o. — 39 Stabat. y. — 40 Nescimus sive nunc aut in. d. — 41 Om.
quia z.
* Cf. Dbdter. xxxii, 3o — b Psalm. evi, 3. — e Dbutbr. xi, a4, a5; cf. Jos. i, 4, 5.
Digitized by
814
ROBERTI MONACHI
1098. « prope quibusdam nostrorum videtur, quia hoc assiduae rerum mundi ruinae a
« praesignant, et astrorum intuitus praenuntiant l. De hoc siquidem praelio quod
« commissurus es dicam tibi veritatem, et de morte tua quam inde habeo noti-
« tiam. Ex quo milites ad patrandum bellum hoc colligere cœpisti, sollicita inda-
«gatione perscrutata sum quaecumque2 mihi possunt3 ventura prœdicere4; et
«coosouaut quia5 nullus Christianos omnino poterit superare6. Cum astrologis c
• siderum cursus, .vu. scilicet7 plauetas et .xii. signa, sapienter contemplata
«sum, et quidquid physiculari8 potest cum aruspicibus, extis et armis9 pecu-
«dum10; cum sortilegis sortes temperavi; et omnia in unum concordant, genti-
« que Francorum victoriae titulos pronuntiant n, et necem tibi, sicut dixi superius,
« intentant. » Tune ille : « Mater, inquit12, cessa ab his de cetero, quia cum Fran- d
« cis pugnabo quam citius 13 potero. » Illa 14 videns quod nil 15 proficeret, non diu
morata quo16 venerat rediit, secumque reportavit quicquid spoliorum adipisci
potuit
CAPITULUM XIII.
De his quae intra urbem fiebant 18.
Continuas tnrbae pugnas operantur in nrbe19.
Jam vero de his quae intérim in urbe gesta sunt aliquid referamus. Turcis libéra
facultas erat intrandi castellum, et exeundi : nostrosque die noctuque20 jaculando e
et sagittando ad bella21 ciebant22, et quum certantium vires deficiebant , novi recen-
tesque subibant. Sicque novis jugiter supervenientibus, virtus illorum crescebat;
nostrorum vero quotidiana lassitudine deficiebat23. Nulla24enim quies erat, nec
arma deponebant; sed in procinctu militiae semper erant. Telis et sagittis plateae
civitatis impediebantur25, et tecta domorum onerabantur. Omni die26 an te cas- f
tellum fit nova congressio, multotiensque 27 fiebat nostrorum ipsorumque28 una
comraixtio29 : de nostris tamen, Deo protegente, pauci moriebantur ; de iliis 30 vero31
catervatim perimebantur 32.
CAPITULUM XIV.
De cruciatu famis Antiochiae M.
Hic intra muroe scribitor alla famés **.
Et dum sic tempus prolabitur35, famés, omni36 hoste crudelior, nostros in-
1 Prœnuntiat. h. Prœnuntiavit. z. — 2 Quacumque. d. Quicumque. z. — 3 Possent. n. — 4 Prœdicare. t. —
5 Quod. z. — 6 Superari. k. — 7 Om. scilicet n. — 8 Physicaculari. z. — 9 Et extis, armis. y. — 10 Om. et
armis pecudum l. n. — 11 Prœnuntiant. y. z. — 12 Ille malri inquit. y. — 13 Quam primum. z. — 14 Ad
ultimum illa. d. — 15 Quia nihil t. Quia nil. u. — 16 Unde. z. — 17 Poterat. k. — 18 Sic d. De famé nos-
trorum. b. De Juga quorumdam nostrorum. i. De conjlictu urbano. l. n. u. v. — 19 Sic a. b. — 20 Ac nocte. v.
Nocteque. z. — 21 Bellum. d. — 22 Sciebant. g. u. y. Exibant. t. — 23 Non deficiebat. n. Deficiebant. t. —
24 Nuïla eis. f. l. t. y. — 25 Implebantur. k. n. — 26 Om. omni die b. c. — 27 Multotiesque. z. — 28 Et
ipsorum. z. — 29 Connexio. n. Commistio. z. — 30 Quum illi. c. — 31 De nostris tamen. m. Om. vero c. n. —
32 Perimerentur. c. — 33 Sic d. — 34 Sic a. b. — 35 Labitur. n. — 36 Omnium, y.
Digitized by
HISTORIÀ IHEROSOLIMITANA. 815
a vadit\ viresque eorum de die in diem attenuavit. Vultus marcescunt, brachia défi- a. io98.
ciunt, et tremula manus vix terra vellicat1 herbas, et frondes arborum, et radiées
naporum 2 sylvestrium. Hœc omnia coquebantur 3, et pro divitiis4 sumebantur 5.
Crus asini .lx1\6 solidis7 comparabatur, et qui emebat dissipator substantiae 8 non
aestimabatur. Panis parvus adpreciabatur uno bisantio; carnes asinorum, equo-
b rum, camelorum, boum, bubalorum0, consumebantur, insuper et eorum10 coria
concoquebantur 1 1 . Matres filios suos , famé pereuntes , ad ubera suspendebant 12 ; sed
pueri in mammis13 nil prorsus14 inveniebant, et prœ inopia lactis clausis oculis
palpitabant. Quadam15 die Corbanam incitavit nostros ad praelium, scilicet ex-
tra urbem, ab iila parte in qua erat castellum; sed16 milites17 et equi, famé cru-
c ciati, diu non potuerunt suflferre Yeloces impetus illorum 18. Conglobati igitur in
unum, nostri ad civitatem regredi salubrius esse intellexerunt 19 ; sed oppressi a
Turcis, portam nimis angustam reppererunt, in tantum20 quod quidam ibi usque
ad mortem attriti sunt. Sicque fiebat pugna intus et exterius, nec dabatur ulla
quies 21 nostris famé pereuntibus. Propter baec et bis similia 22 aliqui de nostris
d militibus, immoderate perterriti, fuga in ipsa nocte lapsi23 sunt, funibusb ad pro-
pugnacula ligatis2\ quibus manus suas omnino25 decoriaverunt , et sic ad mare
pedibus tctenderuntc. Quo pervenientes dixerunt nautis ut fugerent, quoniam26
omncs Christiani aut mortui aut vinculati erant27. Illi autem dolentes in mare se
miseront, et Turcorum28 potentatui se subtraxerunt.
CAPITULUM XV.
De ftiga Stephani comtois*9.
Contai Camotij , urbt indyU amqw notis ,
Territtu aofugit , bellom •odotque rdiquit M.
e • Stepbanus31 Carnotensis cornes, qui inter alios principes videbatur magnus,
in consilio providus32, et 33 morum honestate praeclarus, antequam Àntiochia capta
fuisset34, gravi infirmitate detentus est; et ad quoddam castrum, quod suum erat35,
secessit, cui nomen Alexandreta36 fuitd. Hic ut a fugientibus audivit hanc de nos-
tris relationem, occulte37 montana urbi praemioentia ascendit, utvideret quidnam
1 Vellificabat D. — 2 Saporum. i. u. v. Vaporum. v. z. — 3 Om. verba Bœc omnia coquebantar. nostris
famé pereuntibus l. — 4 Et deliciis. F. i. — 5 Coquebantar et comedebantar. z. — 0 Asini zl. f. — 7 Solidos. b. —
8 Dissipatœ substantiœ. n. — 9 Bufalorum. d. Babalarum. y. — 10 Insuper eorum. z. — 11 Coquebantar. n.
T. u. y. y. — w Dispendebant. h. — 13 In maternis uberibus. z. — 14 Om. prorsus u. v. z. — 15 Adjungit d
lemma ejus modi : Intus et exterius nostros ad bella ciebant. — 10 Et. n. — 17 Sed équités, i. — 18 Eorum. z.
— 19 Decreverunt. x. n. — 20 In tanto. F. — 21 Requies. k. n. — 22 Et consimilia. d. — 23 Elapsi. z. —
24 Propugnacula mûri ligatis. d. — 25 Om. omnino t. — 26 Quia. k. — 27 Vincti essent. z. — 28 Turcorum. z.
— 20 Sic a. b. c. g. h. x. m. o. u. v. Stephonus cornes Hmidas fugit, nemine fugante. d. De fuga Stephani
Carnotensis. i. De fuga Stephani comiUs Carnotensis. t. y. — 30 Om. hos versus c. x. t. u. v. y. — 31 Ste-
phonus autem. n. — 32 Magnas, consilio providus. z. — 33 Om. etz. — 34 Caperetur Antiochia. z. — 35 Fuit. t.
— 36 Alexandrita. b. — 37 Om. occulte o. z.
' Cf. Tudeb. X, xii, p. 73, i48, 202, ao3; Raimund. c Cf. Tudeb. X, vin, p. 67, i46, aoot aoi; Raimund.
de Aguilers, c. xif p. 2 58; Willelm. Tyr. 1. VI, c. vu , de Aguilers, /. c.
p. 2*5, a46. d Cf. Tudeb. XI, I, p. 74, i48, 2o3; Willelm. Tyr.
b Cf. Tudeb. imitât, p. 200, 201; Raimund. de Agui- 1. VI, c. x, p. 25o; Radulfum Cadomeusem, c. lxxii,
lers, c. x, p. 253. p. 658, 659.
Digitized by
Google
816 ROBERTI MONACHI
à. 1098. esset, utrumne relatio vera fieret1- Sed2 innumerabilia 3 Turcorum tentoria* a a
longe conspexit, nostrosque inter urbem inclusos esse5 deprehendit;perterritus6
timoré7 aufugit, et ad castrum suum remeans, funditus eum 8 exspoliavit ; et sic
versus9 Constantinopolim equitare cœpit10. Illi vero qui in urbe obsidebantur,
summo desiderio ejus adventum praestolabantur, putantes quod imperatorem
secum adduceret, et cum eo rébus necessariis succurreret n. At ipse in diversum 12 b
tendens, ut ad Philomenam 15a venit, imperatorem ibi invenit, eique sécréta allo-
cutione dixitb : «Domine imperator, nostri Antiochiam rêvera obtinent; sed cas-
« tellum quod ei superest 14 adbuc Turci possident, innumera 15 Turcorum agmina
« eos de foris obsident, et qui in castello sunt intus16 oppugnant. Sed quid super
« bis restât, nisi quia aut jam 17 mortui sunt, aut in proximo omnes 18 morientur? c
«Tu autem, révérende19 imperator, si nostro credis consilio, ulterius non pro-
« gredieris, sed ad urbem tuam20 reverteris. Nihil est quod humana21 eispotestas
« ulla22 valeat 23 subvenire; sed si illuc ieris, cum tuo exercitu poteris interire2*. »
His auditis sermonibus, imperator valde tristis efficitur, et quod sibi25 dixerat
in secreto, principibus suis ac magistratibus 26 propalavit in aperto. Omnes contris- d
tantur, nostrorumque funera lacrymantur 27.
CAPITULUM XVI.
Lamentatio Guidonis 28.
• Guido nimis plortt, Dominum cum fletibas ont"
Ne sibi ditpliceat gens ma, ne percat M.
Erat31 ibi32 quidam miles, nomine Guido c, qui per militiam célèbre nomen sibi
adquisierat, multumque Boamundofamiliarisdexstiterat. Qui quum hocaudisset33,
ita indoluit 3\ quod, ac si mortuus esset, in terram35 corruit. Et quum , resumpto spi-
ritu, ab illa mentis alienatione reverteretur, flere immoderate cœpit, genasque un- e
guibus sulcando, crines 36 manibus decerpendo, omnes cogebat37ad luctum, dice-
batque : « 0 Deus omnipotens, ubi est virtus tua? Si omnipotens es, cur 38 hoc 39 fieri
« consensisti? Nonne erant bi 40 et milites41 tui et peregrini? Quis unquam 42 rex, aut
1 Fuisset. d. Esset. l. h. Belationem veram audisset. c. — 2 Sed ut. F. l. l. m. n. t. u. y. t. — 9 Zne-
narrabilia. n. — 4 Millia. l. Agmina. v. z. — 5 Eos. y. — c Et perterritus. z. — 7 Animi timoré, k. n.
Nimio timoré, v. l. t. y. — 8 Sic a. b. f. g. h. i. k. l. o. t. u. v. W. k. n. Om. eum m. z. — 9 Sic usque. g.
— 10 Cœperunt. L. n. — 11 Subveniret. k. n. Succurrerent. o. — 12 In contrarium. c. — 13 Philemonem.
b. c. h. — 14 Sapereminet. k. n. — 15 Innnmeraque. t. — 1C Intas eos. l. n. — 17 Quia jam. L. u. n. —
18 Nostri omnes. c. — 19 Reverentissime. l. n. t. — 20 Om. tuam n. — 21 Nam non potest humana. z.
— 22 Natta, g. — 23 Nihil est quod humana ei potestas possit ulla. L. Om. valeat z. — 24 Introire. a. b. g. —
25 Ei. z. — 2C Om. ac magistratibus d. — 27 Lamentantur. c. l. — 28 Sic a. t. Lamentatio Widonis. b. c.
g. h. k. u. y. Candis quippe bonis placet iste planctus Guidonis. d. De lamentatione Widonis. i. Lamentatio
Guidonis super Boemundam, sperans eum interfectum. y. — 29 Om. hune versum c. k. y. — 80 Sic a. —
31 Desideratur in l totum hoc caput. — 52 Erat autem ibi. m. — 33 Vidisset. y. — 34 Doluit. v. — 35 In
terra, m. o. z. — 36 Et crines. n. Crinesque. v. v. — 37 Commovebat. v. — 38 Om. Omnipotens es, cur F. —
39 Hœc. z. — 40 Om. hi m. z. — 41 Hi milites, n. — 42 Nunquam. g.
* Cf. supra, p. 74, annot. b.
h Cf. Willelm. Tyr. 1. VI, c. xi, p. a5i.
e Cf. Tudeb. XI, 11, 111, p. 75, 76, 1^9 1 ao3, ao4;
Willelm. Tyr. I. c.
A Si Tudebovi aliisque fidem adhibeas, Guido Boa-
roundi frater eral. Miles ille, consanguin itatem oblitus,
Boamundum prodidil in urbis Dyrrachii obsessione,
atque fraudulenter, ut dicit Ordericus Vitalis (\. XI,
t. IV, p. a4o), ad partes imperatoris conversus est. De
morte hujus Guidonis cf. supra, p. 568.
Digitized by
HISTORIÀ IHEROSOLIMITANA. 817
imperator, aut potens dominus familiam suam ita pcrmisit occidi, si unquam 1 a. 1098.
adjuvare potuit2? Quis erit ulterius3 miles tuus aut peregrinus tuus4? 0 Boa-
munde, honor aliorum divitum5, corona sapientium, gloria militum, solamen
desolatorum, robur militiae, et totius mundi6 decus insigne, ut quid tibi taie7
infortunium contigit, quod8 Turcorum ludibrio0 subjaceres? Euheu10! cur
mihi concessum est vivere post te? Quae mihi de cetero11 lux grata, quae species
amœna, quae gloria delectabilis , quae vita jocunda , te minime superstitePO Deus 12,
iromo si Deus, si 15 verum est quod iste nugacissimus et fugitivus cornes attulit,
quid amplius erit de via Sepulcri tui? Utquid14 ita occisi sont, quasi non habe-
rent dominum servi tui? 0 Boamunde, ubi est illa fides15 quam semper ha-
buisti in Salvatore tuo Domino16 nostro Jesu Christo? 0 Imperator et egregii
milites, qui mecum tanta tantorumque funera lugetis, quis perfecte credere po-
test quod tanta militia sic perierit? Pro certo, si in medio campo ab omni Orien~
tali populo fuissent circumsepti, non ante omnes occiderentur quam ulcisce-
rentur. Nunc vero 17 et civitatem habebant, in qua se defendere poterant, et ita
interempti sunt? 0 Imperator, certissime scias quia, si Turci nostros occiderunt,
pauci de ipsis remanserunt. Propterea ne paveas illuc ire, quia18 Antiochiam
poteris rebabere19. » Imperator quidem 30 consilio illius noluit assensum praebere,
sed 51 verbis nugacis22 comitis nimium credulus, rétro23 destinavit abire, Bulga-
riaeque loca praecepit devastare, ut, si Turci in partes illas devenirent24, nihil peni-
e tus invenirent. Cum illo 25 pariter et ipse Guido 2Ô, et illi qui cum ipso Impe-
ratore ierant reversi sunt, quia ultra ire non praesumpserunt. Sic igitur nostri
omnes bumano solatio destituti sunt; et per .xxv. 27 dies, cum bostibus et famé,
et28 gladio et penuria indesinenter decertaverunt.
EXPLICIT LIBER SEXTDS.
1 Ullo modo. z. — 2 Si unquam potait auxiliari. c. d. r. o. — 9 Unquam. z. — 4 Om. Quis erit... pere-
grinus tous F. k. n. t. y. Om. tuus z. — 5 Ducum. z. — 6 Totius hujus mundi. y. — 7 Cui tibi taie. z. —
8 Ut. z. — 9 Delubrio. g. h. i. y. — 10 Heu! d. r. g. Heu heu! y. z. — 11 Mihi post hœc. z. — 12 O Deus
omnipotens. t. — 13 O Deus, si. z. — 14 Qua causa, y. z. — 15 Illa fides tua. z. — 16 Om. tuo Domino t.
— 17 Autem. z. — 18 Quoniam. m. — 19 Recipere poteris. z. — 30 Om. quidem z. — 21 Om. sed z. — 22 Nu-
gacis fugitivique. z. — 23 Sed rétro, z. — 24 Pervenirent. z. — 25 Ipso. z. Om. illo c. — 28 Et ipse Wido
pariter. n. — • 27 Et per .xi*, h. Per vigintifere. z. — 28 Cum. u. z.
m. io3
Digitized by
Digitized by
Google
INDEX CÀPITULORUM LIBRI SEPTIMI.
I. Quomodo Deus apparuit cuidam sacerdoti.
II. De visione sancti Andréa*,
m. Lancea Domini invenitur.
IV. Ignis de cœlo nostrorum terrait hostes.
V. Nuntii ad Gorbanam mittuntur, Petrus Heremita et Herluinus.
VI. Verba Gorbanam.
VII. Verba Herluini.
VIII. Quo ordine processerunt ad prelium.
IX. Quomodo Gorbanam Aquitanicum apostatam occidit.
X. Sermo Podiensis episcopi.
XI. Initium belli.
'XII. De morte Odonis.
XIII. Cœlestis exercitus subsidium.
XIV. De igne sparso super gramen.
XV. De morte Geraldi.
XVI. De Podiensi episcopo et preda capta in praelio.
XVII. De prseda et castelli redditione.
XVIII. De custode castelli qui voluit cbristianizari, et visione sanctorum quam vidit.
XIX. De tempore belli Antiocheni, quando peractum fuit.
XX. Mors Hugonis Magni.
XXI. Quomodo divisi sunt principes calendas Novembris exspectantes.
XXII. De Raimundo Pileto nobili milite.
XXIII. De morte Podiensis episcopi.
XXIV. De Albaria funditus eversa.
io3.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER 1 SEPTTMUS
CAPITULUM I.
Quomodo Deus apparuit cuidam sacerdoti 3.
Coi Deus apparct, quia sic sine crimine paret ,
• Nec labe magnomm maie sordescit vîiioram.
Dukia verba Dei, magna» solatia spei \
a Superna pietas humano destituas auxilio nisi providisset 5, ex Francigenis, a. io98.
jam 6 civibus Antiochenis, nullus superesset. Sed quum jam vita diffiderent,
om niaque eis7 mortero intentarent8, placuit Dec Salvatori, régi regum, Jesu9
Christo, ut cuidam sacerdoti* suo appareretb, dum quadam nocte in ecclesia suae
c^stae10 genitricis0 dormiret. Erant autem cum eo ipsa Virgo mater11 Maria, et
b beatus Petrus apostolus*, cui pastoratum 12 ovium suarum dédit ipse Dominus0.
Cui et ait : • Agnoscis me?» Cui sacerdos : « Non. Tu quis es, Domine? » Tune in
capite Salvatoris crux cœpit apparere, Cui iterum Dominus : « Adhuc agnoscis
«me13?» Iterum sacerdos respondit: «Non aliter agnosco te, nisi quia crucem in
« tuo capite video, sicut in imaginibus quae fiunt 14 in honore Domini nostri Jesu
c «Christi Salvatoris15 videre soleo. » Et ait15 Dominus ad eum : «Ecce, ego ipse
« sum.» Sacerdos vero ut audivit quia17 Dominus est, statim prostravit18 se ad
pedes ejus, suppliciter obsecrans ut suis Christianis subveniret, famé et hostium
impressione 19 laborantibus. Cui ait : « Nonne tibi 20 videtur quod bene adjuverim
«eos hue usque, quia illis et Nicaeam tradidi*1 civitatem22, et omnia quae eis
d «supervenere bella vincere feci? In obsidione Antiochiae eorum miseriae condo*
« lui; nunc vero ad extremum, civitatis ingressum23 tribui24. Omnes tribulationes
«et impedimenta quaepassi sunt ideo evenire permisi, quoniam multa nefanda
«operati sunt cum Christianis mulieribus, et paganis, quae valde displicent in
«oculis meis.» Ad25 haec mater misericordiae, Virgo piissima, et beatus Petrus
e aposlolus26 ceciderunt ad pedes ejus, rogantes ut populi sui misereretur. Adjecit
autem beatus apostolus27 suae precationi 28, et ait : «Domine, gratias ago tibif
« quoniam ecclesiam meajn in potestate tuorum servorum dedisti, quam, propter
■ malitiam inhabitantium in ea tôt annorum curriculis29 paganorum, fœditatibus
«sordidari permisisti 30. Inde31 in cœlis laetanlur saticti angeli, et consortes mei,
f « tui apostoli 32. » Tune Dominus ait suo sacerdoti : « Vade, et 33 die populo meo ut
« revertatur ad me, et ego revertar ad eum, et infra .v. dies mittam eis sufficiens
1 Oip. liber a. b. c. d. g. h. k. m. n. o. t. u. x. — 2 Om. lncipit liber septimus f. «l. — 3 Sic d. — 4 Sic
A. b. k. z. — 5 Prœvidisset. a. y. z. — 6 Om. jam m. — 7 Oui. eis l. t. y. z. — 8 Om. omnia, . . intenta-
rent d. — 9 Om. Jesu n. — 10 Suœ sanctœ castœ. z. — 11 Virgo et mater, o. Mater et virgo. z. Om. mater v.
— 12 Primatam. n. v. — 13 Agnoscis me adhuc. o. Jamne agnoscis me. z. — 14 Sant. z. — 15 Om. Salva-
toris y. z. — 16 Om. ait y. z. — 17 Qaod. z. — 18 ProsternebaL z. — 19 Incursione. d. Oppressions, z. - —
20 flfon tibi. z. — 21 Donavi. d. — 22 Nichœam illis tradiderim civitatem. t. — 35 lntroitam. F. v. t. —
24 Prœbni. k. — 25 Hic inserit d hoc iemma : Nota sanctorum bonitatem erga homines. — 26 Om. apostolus
l. m. z. — 27 Beatus Petrus apostolus. g. n. v. — 28 Prœdicationi. d. t. DeprecationL g. o. — 29 Circuits. F.
— 30 Permiseras. v. v. Permiseris. z. — 31 Unde. z. — 32 Sancti angeli tui, et consortes mei apostoli. z. —
33 Om. et z.
* Nomine Stephano Valanti sive Valantino. (Cf. ttai- c In ecclesia beatae Marias Antiochcnae. (Cf. Tudeb. X,
mundum de Aguilers, c. xvu, p. 282; c. xviii, p. 286.) ix, p. 68, i36, 201; Raimundum de Aguilers, p. 256.}
b Cf. Tudeb. X, îx, p. 68. 70, 1^6, 201 ; Nainum- 4 Cf. Tudeb. Le.
dum, p. 25f>, a56. " Cf. Joann. xxi, 17.
Digitized by
Google
822 ROBERTI MONACHI
a. 1098. «auxilium; et1 quotidie2 cantet3 hoc responsum4 : Congregati sunt inimici nos- a
« tri et GLORiANTDR in virtute sua5, totum cum versu6\ » Hac7 ita visione8 com-
pléta, honorabilis9 presbyter somno excitus10 evigilavit11, expansisque manibus ad
Deum12, oravit, prout Spiritus sanctus dabat eloqui illib. Inde in die illa ad principes
exercitus, hora tertia mediante13, perrexit14, invenitque eos sursum an te castel-
lum praeliantes contra inimicos, et moyen tes in invicem15 bellum : quibus con- b
vocatis, laeto et hilari vultu dixit : « 0 belligera tores régis «terni, annuntio vobis
• ex parte nostri16 Salvatoris gaudium et exsultationem; suamque transmittit 17
«vobis18 benedictionem ; et si ei obedieritis, consequemini 10 et20 gratiam. » Tune
omnibus attente audientibus et undique confluentibus, omnem seriatim exposuit
visionem. Qua exposita, subjecit et ait : «Si huic decreditis21 visioni falsamque c
« eam esse22 suspicamini, quia vera est, faciam vobis quod libuerit experimentum;
«et si mendax inveniar, omni injuria afficite corpus meum23. • Tune Podiensis
episcopus jussit afferri crucem, sanctumque24 Evangelium, ut coram cunctis
juraret hoc esse verum 25 : quod ita factum est.
CAPITULUM IL
De visione sancti Andreae 20.
Allen divino nutu cuidam peregrino
Visio monstratnr, qaae Ulù «dette probe tur *7.
Et ut divina bonitas bona bonis accumularet, suosque lugubres servos magis d
magisque laetificaret, affuit ibi quidam peregrinus28, noroine Petrusc, qui et29 hanc
visionem retulit coram omnibus : « Audite, populus Domini et servi Dei excelsi,
«vocem meam, et sermonibus meis inclinate aurem vestram*. Dum in obsidione
«hujus civitatis eramus30, quadam nocte adstitit mihi in visione sanctus Andréas
« apostolus, dicens : Bone vir, audi etintellige me. Et aio31 ad eum : Tu quis es, Do- e
«mine? Et ille : Ego sum Andréas apostolus. Fili 32 , qaum urbem hanc intraveris*3,
uet eam in potestate3k habueris35, ad ecclesiam beati Pétri celeriter vade, et in
1 Auxilium, intérim, z. — 2 Et tota die. o. — 8 Cantent. y. — 4 Responsorium. z. — 5 Om. in virtute sua
d. f. — 6 Om. totum cum versu c. — 7 In virtute sua. Contere fortitudinem illorum, Domine, et disperge
ittos, quia non est alias qui pugnet pro nobis nisi tu, Deus noster. Disperge illos in virtute tua et destrue eos,
protector noster, Domine. Hac. k. Cum versu : Disperge illos. Hac. F. t. Gloriantur et cetera, totum cum
versibus : Disperge illos et cetera. Hac. y. — 8 Hac igitur visione. l. n. Hac itaque visione. o. — 9 Venera-
bilis. z. — 10 Excitatus. l. n. t. z. — 11 Surrexit. z. — 12 Om. ad Deum z. — 13 Inde eadem die, hora tertia
immediante, ad principes exercitus. z. — 14 Ad Deum precabatur ut hœc ejus promissio velociter adimpleretur.
Hora vero tertia diei sequentie mediante, perrexit ad principes exercitus. c. — 15 Moventes invicem. l. m. z.
— 18 Om. nostri g. k. — 17 Suamque et transmittit. l. Suam enim vobis per me transmittit. u. v. Suamque
quam transmittit. z. — 18 Om. vobis v. k. t. — 10 Conseqai. t. Consequimini. z. Om. vobis. . . consequemini y.
— 20 Om. et F. — 21 Non creditis. c. — 22 Om. esse z. — 28 Om. Tune omnibus attente afficite corpus
meum 1. — 24 Et sanctum. z. — 25 Quod esse verum. g. h. 1. Hoc verum esse. z. — 26 Sic d. Ubi sanctus
Andréas apparaît cuidam peregrino. t. — 27 Sic a. — 28 Accessit peregrinus quidam, c. — 29 Om. et z. —
30 Detineremur. c. Essemus. d. — ; 81 Et dixi. d. — 82 Apostolus; adjecitque : Fili. y. z. — 88 Intraveritis. y. z.
— 34 Potestate vestra. d. — 85 Habueriiis. y. z.
* Cf. Tudeb. X, îx, p. 69, i46, 201; Raimundum
de Aguilers, p. a56. Cf. quoque p. i46, annolat. a.
b Cf Act.
0 De Pelro Bartholomaeo , e Provincia Crucem secuto ,
cf. Tudeb. X, x, p. 70, 71, 1^7, 201, 202 ; Raimund. de
Aguilers, p. 253, 254; Fulcherium Carnot. 1. 1, c. xvm,
p. 344.
d Cf. PSALM. LXXVI1, 1.
Digitized by
8
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 823
a • locam 1 quem monstravero tibi inventes lanceam qua perforatum fuit 2 latus 3 5a/-
« valons nostri. Haec* tune solummodo apostolus dixit mihi. Ego vero tune non
«ausus5 fui hoc alicui indicare*, existimans me vanam visionem vidisse7. Nunc
• vero ista nocte iterum apparuit mihi, dicens : Veni, et ostendam tibi locum ubi
« lancea abscondita est, sicut promisi tibi. Festina igitar ut illam abstrahas 9 de terra,
b • quoniam portantibus eam sequetur10 Victoria11. Et ostendit mihi sanctus apostolus
• locum , quem veni te 12 et videte, et inde eam mecum extrahite13. • Quumque om-
nes ad ecciesiam beati Pétri currere vellent, adjecit14 adhuc et ait : «Mandat
• vobis sanctus Andréas 15 : Ne timeatis; sed confitemini et pœnitentiam agite a malis 16
• operibus vestris 17, quoniam infra .v. dies super inimicis vestris 18 iterum19 triumphabitis. »
c Tune omnes unanimiter glorificaverunt Deum, qui dignabatur*°consolari dolores
ipsorum. Statim vero cucurrerunt ad ecciesiam beati Pétri, cupientes locum vi-
dere51 ubi debebat** lancea inveniri23.
CAPITULUM III.
Lancea Domini invenitur24.
Foderunt autem ibi .xinim25. hommes, a mane usque ad vesperura26; sicque
eam, Domino disponente, reppererunt'; fuitque magna laetitia in omni populo,
d magnisque vocibus personabant 27 : Te Deum laudamus, et 28 Gloria in excelsis
Deo. Tune omnes insimul juraverunt quia29 nullus eorum pro ulla tribulatione
seu morte30 fugeret, nec ab incepto itinere Sancti Sepulcri discederet. Omnis
itaquë plebeia multitudo gavisa est, quum sacramentum hoc jurarent31 majores;
et alter alterum in32 virile robur suadebat33, et de divino adjutorio34, ad35 qtlod
e fiducialiter unusquisque prœstolabatur, applaudebat.
1 In loco. z. — 2 Est. z. — 3 Lato» in crace. c. — 4 Hoc. z. — * Abusus. y. — 0 Dicere. d. — 7 Vana
vidisse. k. — 8 In quo. o. — 9 Ut extrahas eam. z. — 10 Subsequetar. d. — 11 Latus Sahatoris nostri. Et his
dictis protinns recessit. Ego vero de his hactenus loqui nemini audiebam; prœsertim quum ipsius loci nuUam
haberem certitadinem, ne forte ab omnibas dicereinr vanam me vidisse visionem. Nocte vero hesterna, iterum
mihi apparuit, dicens : Surgens sequere me, et locum ubi lancea est abscondita ostendam tibi, et quœ vidisti non
timeas confiteri. Festina igitar ut illam abstrahas de terra, quoniam portantibus eam sequetur Victoria, c. —
12 Quem promiserat; venite. v. — 15 Abstrahite. t. o. — 14 Addidit. f. k. t. i. — 15 Andréas apostolus. z.
— 16 De malis. c. — 17 Om. vestris y. — 18 Super inimicos vestros. v. z. — 19 Om. iterum d. t. v. —
20 Qui dignatur. k. — 21 Locum invenire. d. — 22 Ubi erat. d. — 23 Om. inveniri d. — 24 Sic t. — 25 Qua-
tuordecim. f. — 28 Vesperam. y. z. — 27 Resultabant. d. v. — 28 Om. et z. — 29 Quod. d. Quoniam. u. Ut. z.
— 90 Propter ullam tribulationem seu mortem. z. — 81 Juraverunt. d. m. — 32 Ad. z. — 33 Hortabatur. z. —
34 Auxilio. c. F. k. t. y. — 35 Om. ad z.
1 Cf. Tudeb. XI, iv, p. 76, 77, 1^9, aoA; Rai- not. 1. I, c. xvm, p. 344, 345; Willelra. Tyr. 1. VI,
mundum de Aguilers, p. 262, a63; Fulcherium Car- c. xiv, p. 256 T 257.
A. 109
Digitized by
Google
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM IV.
Ignis de cœlo nostrorum terruit hostes1.
Ignis ab axe poli Turcorom castra turbaviL
Vir modo non prudens Boamundus concremat nrbem 9.
a. 1098. Nocte igitur insecuta, ignis de cœlo veniens* ab Occidente apparuit, et intra3 a
Turcorum exercitum corruit : quod signum corda omnium vehementer obstu-
puit\ et maxime Turcorum, intra5 quorum tentoria cecidit. Inter se enim vati-
cinare6 cœperunt quod postea contigit : quia ignis de cœlo descendens7, ira Dei
erat; quia vero ab Occidente venerat8, Francorum agmina designabat, per quos
ira su« animadversionem exercebat. Jam vero qui seniores9 erant, cœperunt b
aferocitate sua quantulumcumque mansuescere, et ab ea quam prius habuerant
animositate 10 torpescere. Sed quia stultorum infinitus erat numerusb, nostrosque 11
ad praelia12 concitabant, nec die nec nocte requiescebant, placuit senioribus13
murumc inter se et illos constituera 14, ut vel sic liceret ad modicum respirare15.
Una enim die tam acriter in nostros irruerunt16, quod17 très in una turri18 quae c
erat ante castellum incluserunt19d : ex quibus duo vulnerati de turri exire com-
pulsi sunt20, et capite plexi sunt; unuse vero21 usque22 in vesperum23 fortiter
resistens permansit, duosque ex illis24 occidit, et sic deinceps gladio vitam fini-
vit. Quibus, dum25 viverent, quum Boamundus vellet succurrere, vix aliquem
potuit extrahere, quia illos non tantum bostis urgebat, quantum valida famés d
opprimebat.
Unde iratus ignem poni praecepit26f in domibus quae erant ab illa parte27 ubi
et palatium Cassiani erat28 : ut qui exire sponte nolebant, saltem exire compeile-
rentur inviti . Tune cum igne tanta venti tempestas exorta est 29, quod tantum 30
flamma invaluit, quod usque31 ad duo millia domorum et ecclesiarum combussit32. e
Boamundus, ut33 vidit Hammam ignis ita insurgere34, pœnitentia ductus35 vehe-
menter doluit36, quoniam de ecclesia beati Pétri sancteque Dei genitricis Mariae37
multisque aliis38 pertimuit. Dùravit itaque39 incendium ab horadiei tertia usque
in nocte média40; et sic fiante vento a parte dextera, in se ipsam reversa est
flamma41. F
1 Sic d. Ignis de cœlo veniens in circuitu castra corruit t. — 2 Sic a. — 5 Inter. z. — 4 In staporem ver-
tit. d. Obstupefecit. z. — 5 Inter. k. In. y. z. — 6 Vaticinari. z. — 7 Veniens. l. — 8 Descenderat. l. —
9 Itaque qui saniores. c. — 10 Om. animositate F. l. t. — 11 Qui nostros. c. F. — 12 Ad prœliam. t. z.
— 13 Senioribus nostris. t. — 14 Construere. z. — 15 Om. Sed quia stultorum. . . ad modicum respirare h. —
18 Tam acriter nostros invaserunt. l. — 11 Ut. z. — 18 Turre. z. hic et in Ira. — 19 Incluse rint. z. — 20 Om.
sunt z. — 21 Vero ex ipsis. d. — 22 Om. usque l. t. u. y. x. — 23 Ad vesperam. n. y. z. — 24 Fortiter restitit,
duos ex illis. n. — 25 Dum adhac. c. — 28 Ignem prœcepit adhiberi. u.y. — 27 Ex illa parte, f. n. — 28 Est d.
— 29 Tempestas secuta est. n. — 30 Quod in tantum. c. Quod tanta. t. — 81 Quoad usque. a. — 82 Corn-
bureret. c. Combusserii. z. — 83 Boamundus autem, ut. t. — 34 Consurgere. n. — 35 Inductus. u. — 367nda-
luit. d. k. n. u. y. — 37 Om. Mariœ d. — 38 Et aliis multis. c. Multisque in aliis. k. n. — 39 Duravitque. z.
— 40 In noctem mediam. y. z. — 41 Om. Duravit itaque . . . flamma y.
* Cf. Tudeb. X. xh, p. 72, i48, 20a. * Noraioe Hugo lo Forsenel sive li Forcenez; diclus
h Cf. Eccl. 1, i5. alibi Insantis. (Vid. Tudeb. X.xi, p. 71, 147,148,202.)
e Cf. Tudeb. /. c. Raimund. de A gu il ers, p. 269. ' Cf. Tudeb. X, xi, p. 72, i48, 202. Contra Radulfus
d Cf. Tudeb. X, xi, p. 71, 1^7, i48, 202 ; Raimun- Cadomeusis (c. lxxvi, p. 660, 661) hoc incendium Ro-
dum , p. 258. berto Flandrensi attribuit.
Digitized by
Google
HIST0R1A 1HEROSOLIM1TANA. 825
CAPITULUM V.
Nuntii ad Corbanam mittuntur, Petrus Heremita et Herluinus1.
Francigen» gentes, natnra Marte fbreotes.
Mandant ut Parthi sint ad cer lamina parti
a Lancea, ut superius3 diximus*, Dei nutu inventa, seniores et magistratus mi- a. 1098.
litiae consilium acceperunt4 ut ad Corbanam iegationem suam mitterent, item-
que5 mandata suumque consilium per interprétera sui sermonis déferrent. Quum-
que de muitisfieret inquisitio, nec aliquis prasumeret haec ferre mandata, tandem
duo inventi sunt, Herluinus6 et Petrus Heremitab. Hi cum7 interprète iter suum
b ad Turcorum castra direxerunt8, dehinc9 ad Corbanam tentoria10 pervenerunt.
Convenerunt undique Turci, audire gestientes quid dicerent Christianorum
nuntii. Erat11 autem Corbanam13 residens in solio13, indutus regio cultu habi-
tuque pomposo 14 : ante cujus faciem 15 venientes minime se inclinaverunt, sed
erecta cervice adstiterunt. Quod quum Turci vidèrent, aegre tulerunt; et nisi nun-
c tii essent, superbae continentiae ignominiam vindicassent. Tune nuntii nil cunc-
tantes, licet omnes ira commoti16 circum fremerent, superbo principi dixerunt:
«Corbanam, Francorum proceres tibi mandant : Unde tibi contigit17 tam temu-
« lenta audacia, quod armata manu contra eos venisti, quum tu et rex tuus gens-
« que tua in eorum conspectu culpabiles estis l8, qui terras Christianorum immo-
d « derata cupiditate invasistis, eosque omnes19 injuria affectos occidistis. Infernales
«Dii tui te turpius non potuerunt dehonestare, quam quod te miseront contra
«eos30 pugnare. Si ratio juris tecum esset, et censura aequitatis nobiscum agere
«veiles, nos tecum, juris honore servato, ratiocinaremus 21 , et quia*22 Christia-
• norum esse23 débet24 incontradicibili sermone ostenderemus. Quod si apud te
e « aequi ponderis sunt jus et ratio25, ut voluptuosa voluntas, fiât in ter tuos et nos-
« tros26 determinata pugna, et victoribus, absque alio 27 sanguinis dispendio, tota
«haec concedatur28 patria29. Quod si nec ita nec sic complacet30, aut fugam pro-
« tinus inite, aut colla vestra nostrorum ensibus et laqueis31 praeparate. » His dictis,
sermonis mediator conticuit. Corbanam vero, ira magna inflammatus, vix loqui
f potuit, et tandem in haec verba prorupit, dicens32c :
1 Sic d. De inventa lancea. a. g. h. k. u. v. x. De lancea Domini. i. Ubi nuntii Christianorum loquuntur ad
Corboran. y. — 2 Hoc mandant Parthi* ut sint ad bella parati. z. Om. hos duos versus c. x. t. d. v. x. y. —
5 Lancea igitur, ut superius. c. d. Ut supra, t. u. v. z. — 4 Inierunt. c. — 5 Eique. z. — 6 Herluinus scilicet. c.
Herluinus quidam, d. Erluwinus. x. Erlavinus. n. Erlewinus. u. v. x. Helmnus. z. — 7 Corn suo. d. Hii itaque
cum. t. praecedente hoc lemmate : Legati mittuntur ad Corbanan. ' — 8 Dirigunt. u. v. — g Et. v. Dein. u. z.
— 10 Tentorium. d. — 11 Hic inserit t hoc lemma : De adventu Christianorum ad Corbanam. — 12 Corbo-
ran. n. hic et infra. — 13 Om. in solio u. v. — 14 Habita pomposo. n. — 15 Conspectum. d. v. — 16 Con-
victi. t. — 17 Accidit. d. — 18 Sitis. z. — 19 Eosque omni. n. Om. omnes c. G. — 20 Contra se. t. — 21 Ratio-
cinaremur. z. — 22 Quod. z. — 23 Esset. g. h. y. — 24 Et quia patria hmc Christianorum esse débet, d. —
25 Jus, ratio, v. v. — 26 Inter vos et nostros. n. — 27 Absque malto alio. c. d. g. h. Sine aliquo. F. Absque
aliorum. z. — 28 Credatar. y. — 29 Tota hmc concédât jura patria. v. Tota conceditur hmc patria. u. —
30 Placet. k. n. — 31 Om. et laqueis z. — 32 Om. dicens c. k. n.
" Cf. supra, c. m. p. 8a3. e Cf. Tudeb. XI, iv, p. 77, 78, i5o, ao4; Raimun-
k Cf. Tudeb. XI, iv, p. 77, i4g, ao4; Raimund. de dum, p. 269; Fulcherium I. I, c. xxi, p. 3^7; Radul-
Aguilers , p. 269 ; Fulcherium Carnot. 1. 1, c. xxi, p. 347 • ^um Cadomensem , p. 664.
Radulfum Cadomensem, c. lxxxi, p. 663, 664.
ni. io4
Digitized by
Google
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM VI.
Verba Corbanam1.
Corbanaii fatar, de nostris eoaricUtur *.
a. 1098. « Vere gens Francorum, gens superba; sed nostro gladio3 refrenabitur haec a
• superbia4. Ideo autem requirunt denominatum prœlium, et5 quibus cedet6 vic-
«toria, cedatur7 et patria8, quoniam sine alio9 sanguinis dispendioaut patria10
cyolunt ditari, aut a manibus11 nostris12 liberari. Sed tune salubre consilium
« non invenerunt, quum pro effeminata gente contra nos 13 arma sumpserunt.
«Tamen ite adhuc, iliisque renuntiate quoniam14, si volunt Deum suum abne- b
« gare suaeque Christianitati renuntiare 15, in tantam16 gratiam omnes recipiemus,
« quia17 et terram hanc eis donabimus, et multo meliorem, et de omnibus équités
«faciemus18. Quod si facere19 neglexerint 20, omnes in proximo21 morientur, aut
« vinculati in terram nostram captivabuntur. »
CAPITULUM VIL
Verba Heriuini22.
Serrai et ifte Dei oonririâtur ei **.
Post haec Herluinus, qui illorum noverat linguam, subjecit et ait24 : «0 prin- c
« ceps nuUius militiae sed totius 25 malitiae, si scires quam dementissimum est apud
* Christianos dicere : Nega Dominum 26, nunquam de tuo ore polluto egrederetur
« taie verbum27. Scimus pro certo, ipso Deo quem negare suades révélante, quia
• in proximo est nostra salus et vester interitus; nostrum gaudium, vestrum28
« detrimentùm. Quis vero vobis sero transmisit ignem, qui vos omnes29 ita 30 d
«perterruit, et de loco in quo tentoria fixeratis ita exturbavit31? Signum hoc in
«portentum veniet vobis; nobis, in salutem : quoniam ipsius Dei nostri certam
«inde habemus legationem 32. » Corbanam diu ferre non potuit33 convicia Her-
luini34, et35 praecepit a conspectu suo36 illum amoveri37. Dixeruntque ei qui illic
astabant, ut cito recederet, sin38 alias nunquam ei ulla39 legatio proficeret quin e
statim interiret. 111e cum sociis ita discessit, et ad urbem remeavit.
1 Sic a. g. h. 1. k. u. v. Responsio Corbanan. t. Curbanan loquitar de Francis multa superbe, d. Responsio
Corboran. t. — 2 Oui. hune versum c. k. t. u. v. y. — 5 Nec gladio nostro. n. — 4 Eorum superbia. z. —
5 Ut. z. — 0 Cedat. n. Cesserii. d. Cecidit. v. Cedit. v. — 7 Cedat. l. n. t. u. v. z. Cedet. y. — 8 Imperium. z.
— 9 Sine uïlorum. l. Sine aliorum. z. — 10 Patriam. n. — 11 Aut sic a manibus. n. — 12 De nostris mani-
bus. c. — 15 Om. contra nos z. — 14 Quia. v. — 15 Abrenuntiare , nostrœque legi gloriosœ se converti, d.
— 16 Om. tantam z. — 17 Om. quia z. — 18 Recipiemus, ut absque bello terram liberam eis relinquamus;
sed et aliam multo meliorem et ampliorem addemus, et omnes eos équités faciemus. c. Facimus. k. — 10 Om.
facere k. n. — 20 Contempserint. c. — 21 Om. in proximo u. v. — 22 Sic A. g. h. Verba Erlewini. k. n. Verba
Herlewini. u. v. Responsio Herluini. Nota constantiam Herluini. t. Responsio Herluini. y. — 23 Om. hune ver-
sum c. k. t. u. v. Y. — 24 Herluinus, linguœ eorum non imperitus, subjecit, dicens. c. — 25 Om. totius v. v. —
26 Christum. F. k. n. t. y. Deum iuum. d. Deum. h. Dominum tuum. v. — 27 Hoc verbum. n. — 28 Et vestrum.
y. z. — 29 Om. omnes z. — 30 Om. ita l. n. — 31 De loco castrorum ita exturbavit. c. Pertarbavit. k. z.
— 32 Responsionem. c. — 33 Non valens. f. k. n. t. Dm non valens ferre, y. — 34 Verba conviciosa Her-
luini. c. d. f. — 35 Om et y. — 36 De conspectu ejus. v. Om. suo u. — 37 Erlwinum illum prœcepit a con-
spectu suo amoveri. n. Amovere. x. — 38 Om. sin z. — 39 Sin alias nulla. c. d. f. g. i. Om. ulla z.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITÀNÀ. 827
a Nec1 praetereundum quid, istis recedentibus, Corbanam suis dkerit: « Audis- a. 1098.
« tis nunc pannosos illos2 vultuque despicabiles, et nullius personae homun-
«culos, quam3 constanter locuti sunt4; nec iram nostram5 et tela micantia6
« expaverunl7. Unum de illis est, quia desperati sunt, et mon volunt, et maluut
• mon quam captivari. Propterea8, o fortissimi milites, quum ad praelium vene-
b «rint, undique eos circumvallate, ne alicui9 sit locus divertendi, nec spatium
• diu vivendi : quoniam si eis aliquandiu licet vivere, antequam omnes interfi-
• ciantur 10, magnas strages de nostris operabuntur11. • In hocapparet quia12 Cor-
banam stultus erat, quia sic loquendo mentibus suorum terrorem incutiebat.
Nec mirandum 13 si insipiens loquitur amentiam *\ quia15 spiritus sapientiae16
c non intrat in malivolam 17 animam \
CAPITULUM VIII.
Quo ordine processerunt ad praelium 18.
Quid nottri faciant, Podiensi* episcopus illos
Instruit, et cuncti mhetituuntur ci. -
Hic digponuntur aries et tex stataunfor
Petrus20 Heremita et Herluinus ad principes exercitus21 reversi sunt; et quœ
Corbanam responderat narraverunt. Tune Podiensis episcopus, nutu22 et assensu
omnium, triduanum omnibus indixit jejunium. Unusquisque puro corde con-
fessus fuit; et qui aliquid ad edendum habuit23, non habenti distribuit. Illos24
d très dies deduxerunt cum omni humilitate et puritate cordis, ecclesias processio-
nando circueuntes 25, et Domini misericordiam implorantes26. Tertià die27 illu-
cescente, missae per ecclesias28 celebratae sunt ; omnesque sancta Dominici corpo-
ris communione communicati sunt. Communi 29 deinde consilio intra urbem .vi-
acies constituuntur30b, et quae prius, quae31 posterius irent ordinantur32. Prima
e acies fuit Hugonis Magni33, et Flandrensis comitis; secunda vero34 ducis Gode-
fridi; in tertia vero fuit Robertus35 cornes Normannus36 cum suis; quarta fuit Po-
diensis episcopi, qui secum porta vit lanceam nostri Salvatoris; et cum illo fuit
magna pars exercitus comitis37 Sancti iEgidii, qui ad38 custodiam civitatis re-
1 Addit d lemma illud : Staltas stulta refert, ut Cwrbanan modo profert. — 2 Quid pannosi illi. z. —
3 Et quam. k. Homunculi, et quam. z. — 4 Sint. z. — 5 Om. nostram c. d. f. h. — 6 Minantia. d. — 7 Expa-
verint. u. — 8 Captivari; aut si ex naturali animositate talia eorum procédant verba, prœ candis nationibus
sant superbi; et antequam superentur, acerbi nimiam invenientur. Propterea. d. — 9 Nec alicui. u. Et nec ali-
cui. v. — 10 Interficientur. t. — 11 Facient. z. — 12 Quod. z. — 13 Nec mirum. d. d. v. — 14 Dementiam. n.
— 15 Quoniam. k. — 16 Qaia sapientia. d. Spiritus sanctas sapientiœ. n. — 17 Malevolam. z. — 18 Sic A.
Quo ordine nostri [Franci. c.) processerunt ad pugnam [ad prœlium. t.). c. g. h. l. n. t. u. v. x. y. —
19 Sic a. — 20 Petrus igifur. c. d. — 21 Om. exercitus n. — 22 Dei nutu. n. — 23 Habebat. d. — 24 Puro
corde peccata sua conjitetur, bona propria jam in commune dividuntur. Illos. c. — 25 Circumvenientes. g. Cir-
cumeuntes. t. Circameundo. f. Circuientes. z. — 26 Prœstolantes. l. n. — 27 Tertia vero die jam. c. —
28 Oua. per ecclesias n. — 29 Hic inserit d hoc lemma : Ut bellum fiât, acies statauntar in urbe. — 30 Consti-
tuerunt. d. — 31 Prius, et quœ. z. — 32 Ordinatur. c. Ordinaverunt. d. — 33 Om. Magni v. — 34 Om.
vero c. — 35 Ruotbertus. k. Om. Robertus c. — 36 Cornes Rotbertus de Normannia. u. — 37 Om. comitis
k. n. t. — 38 Sancti JEgidii. Ipse etenim cornes (om. cornes t.) ad. F. k. n. t. y.
* Cf. Sap. i , 4. mundum de Aguilers, p. a5g; Fulcherium Carnot. 1. 1,
k Cf. Tudeb. XI, v, p. 79, 80, i5o, i5i, ao5; Rai- p. 348, 34<); Radulfum Cadomensem, p. 665.
io4.
Digitized by
Google
828 ROBERTI MONACHI
1098. mansit'1; quinta Tancredi fuit; et Boamundi fuit2 sexta3, cum quo expeditiores a
ad bellum pedites fuerunt, et milites4 qui equos suos, nécessita te compulsi5,
vendiderant 6. Episcopi et presbyteri, monachi et clerici7, sacris vestibus in-
duti, cum militibus extra portam civitatis8 exierunt, portantes in manibus suis
cruces, quibus populum Dei9 signabant, et magnis vocibus, ad cœlum manibus
extensis10, clamabant : c Salvumfac populum tuum, Domine, et benedic hœreditati tuœ, b
*et rege eos, et extolle illos11 nunc et in œternum1**. Esto eis13 turris fortitudinis a
•facie inimicorum suorum 14 b. » Hos et alios psalmos concinebant15, illos praecipue
qui tribulationi conveniebant. Similiter et 16 illi qui super murum 17 erant et in
turribus 18, idem faciebant et cantabant. Egressi itaque sunt milites Christi contra
satellites Antichristi, per portam quae est ante Machumariam 19 . c
CAPITULUM IX.
Quomodo Corbanam Aquitanicum apostatam occidit20.
Spnrcns et inunus moriem raffert Aquitanus".
Corbanam vero, in quodam monticulo s tans, exeuntes aspiciebat, et, dum exi-
gent, dicebat22 : «State quieti, milites mei; et omnes23 exire permittite, ut eos
t melius valeamus comprehendere 24. » Habebat autem juxta se positum Aquitani-
cum quemdamc, quem nos Provincialem dicimus25, qui fidei nostrae abrenun-
tiaverat26, et, edacitatis gula coactus, de civitate exierat, et ad27 adversariorum d
castra se contulerat 28. Hic de nostris multa nefanda dixerat, quia 29 famé mo-
riebantur30 et omnes fugae subsidia31 moliebantur32, equos suos33 comederant3*,
victus35 inopia tabescebant 3Ô, nihilque intererat37, nisi quod aut38 fugerent, aut
ditioni Corbanam se subderent30. Dumque 40 dispositae 41 acies suis ordinibus de ci-
vitate exirent, Corbanam cujus erat unaquaque42 requirebat, et Aquitanicus 43 ei e
seriatim44 referebat. Sol vero super hamatas^5 loricas et lanceas radios inferens,
ocuios 46 intuentium reverberabat, et adversariis terrorem 47 immittebat 48, ut di-
1 Civitatis cum reliqua parte remansit c. — 2 Om. fait z. — 3 Boamundi vt* Eustachii. h. — 4 Milites
sui. F. Ad bellum faerunt, et milites, k. n. t. — 5 VictL z. Cogente necessitate victi. c. — 6 Comederant. d. —
7 Episcopi, presbyteri, clerici et monachi. z. — 8 Om. civitatis c. d. — 9 Domini. v. x. n. t. t. — 10 Manibus
ûd cœlum expansis. n. — 11 Eos. z. Om. exiolle illos y. — 12 Rege, et nunc et in aternum. F. 1. k. t. Et usque
in aternum. z. — 19 Esto eis, Domine, y. z. — 14 Suorum, et mitte eis auxilium de excelso cœlorum. c. —
15 Canebant. x. n. — 16 Om. et z. — 17 Intra muros. d. — 18 Illi qui murum ascendebant et in turribus
erant. n. — 19 Machomariam. n. Mathumariam. y. — 20 Sic A. b. c. g. h. x. n. (interfecit. g. h. occident x.)
Qaa de causa Aquitanicum apostatam occident t. t. — 31 Sic a. b. Post hune versum addit b verba illa :
Hoc merito nactus, ut vilis apostata foetus. — 22 Sais dicebat. d. — 23 Et omnibus, z. — 24 Apprehendere. t.
— 25 Diximus. g. — 26 Renuntiaverat. r. — 27 In. z. Om. ad d. g. — 28 Ad hostium castra confagerat c.
— 29 Quod. z. — 30 Morerentar. c. x. n. — 31 Subsidium. x. n. u. v. Prœsidia. z. — 32 Molirentar. c. x. h.
u. v. — 33 Quod equos suos. z. — 34 Comederent. x. n. — 33 Et vicias, x. k. z. — 36 Tabescerent. x. n. —
37 Interesset x. n. Restare. z. — 38 Om. aut n. — 39 Subjacerent. 1. — 40 Dam itaque. x. *. — 41 Divisa, z.
— 42 Esset unaquaque. z. — 43 Et Aquitanius. y. Qua Aquitanicus. z. — 44 Ordine. z. — 45 Armât as. b. d.
k. h. u. v. Humatas. y. Auratas. z. — 46 Et ocuios. 1. — 47 Et adversariorum mentibus terrorem. d. —
48 Incutiebat. c. d.
" Cf. Psalm. xxvii, 9. cum quemdain, nobilem Anliochenum, Mirdalim sive
b Cf. Psalm. lx, 4. Amirdalim nomine, propter Corbanam (Kerboga) tune
* Raimundus de Aguilers ( p. 260) Fulcheriusque Car- adstitisse narrant. Unus inter Belli Sacri scriptores Rober-
notensis (1. 1, p. 348, 349), non Aquitanicum, sedTur- tus noster de hoc religionis desertore mentionem facit.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 829
a vioa testatur Scriptura : quia terribilis est 1 castroram acies ordinata \ Ut autem a. »o98.
insimul omnes conspexit*, intra semetipsum infremuit3, circumstantibus dicens 4 :
«Magna est gens illa honesteque5 armata* : non mihi videtur quod velint7
• fugere, sed instare8; quodve* velint10 obsequi, sed persequi11. » Conversus ita-
que1* ad apostatam suum, inquit15 : tFurcifer, omniumque1* scelestissime l5,
b «qu® frivola16 dixisti nobis17 super hominib us istis18, quia19 equos suos comede-
«rant20, et famé cruciabantur, fugamque machinabantur 21 ? Per Mathomum, in
«caput tuum retorquebitur istud mendacium, capitisque lues suppiicio22.
Tune accersitus gladiator tyranni paruit imperio, et evaginato gladio caput
illius praecidit; dignamque suae garrulitatis et apostasiae mortem subiit. Tune
c quippe mandavit admiraldo suo23, qui suum custodiebat 24 tbesaurura, ut, si
ignem accensum in capite sui exercitus videret, fugam protinus arriperet, et
omnia quae sua erant secum gestaret25, aliosque fugere compelleret : sciret enim
quia Francorum26 gentis erat bellum; sibi vero Victoria cesserat27 in contrarium.
Nostri vero milites, ut primum in quamdam planitiem venerunt, Podiensi28 epi-
d scopo innuente2*, steterunt, et cum summo silentio sermonem illius audierunt.
Erat autem vestitus lorica, et in dextera30 illius in altum erecta31 Salvatoris
lancea : qui os suum in haec verba aperiens, dixit32b :
CAPITULUM X.
Sermo Podiensis episcopi 33 .
Sermo fit td plebem , ne territa terreat hostem " .
c Omnes qui in Christo baptistati $umu$ c, ûlii Dei et fratres invicem 35 sumus :
« quos igitur junxit36 una spiritualis37 copula, jungat38 et dilectio una. Pugnemus
e t igitur unanimes39, ut fratres, pro animabus et corporibus40 nostris, sicut positi
« in rébus 41 extremis. Mementote quantas tribulationes 42 passi estis pro peccatis
« vestris : sicut nunc vobis43 innotescere dignatus est in visionibus suis44 Dominus
« Deus noster. Nunc vero purgati estis, Deoque per omnia réconciliât!. Et quid
« timeretis45? Nullum vobis contingere omnino46 potest infortunium 47. Qui hic
f «morietur, vivente felicior erit, quia48, pro temporali vita, gaudia adipiscetur
1 Est ut d. — 2 Aspexit. h. — 9 Intremuit b. — 4 Infremuit, et (ac. n.) circumstantibus dixit. c. k. n. —
5 Honestateque. g. — 6 Ornata. b. — 7 Nolint. k. — 8 Om. quod velint fugere, sed instare i. — 9 Qaod-
que. d. i. Quod nec. u. v. — 10 Sed magis instare; quod velint n. — 11 Prosequi. i. — 12 Versusque. c. Om.
itaque i. — 13 Ait c. Dixit f. — 14 Et omnium, n. t. — 15 Sceleratissime. b. — 10 Qui frivola. n. — 17 Om.
nobis n. — 18 His. d. — 19 Quod. u. v. z. — 20 Comedissent c. Comederint z. — 21 Machinarentar. c.
Et famé cruciati fugam pararint z. — 22 Solves supplicium. k. m. Lues suppliciant, z. — 23 Om. suo g. h. —
24 Custodiebant t. — 25 Portaret. z. — 26 Francigenœ. d. — 27 Cessent n. — 28 Podiense. z. — 29 Eis
innuente. d. Om. innuente i. — 30 In dextera manu. z. — 31 Directa. t. — 32 Aperuit, dicens. d. — 33 Sic
a. b. c. g. h. u. y. Podiensis episcopus prmdicationis intulit verbum, ut animaret ad bellum. d. Sermo Podiensis
episcopi ante bellum. i. Sermo Podiensis episcopi ad nostros. t. — 34 Sic a. b. — 35 Om. invicem v. — 36 Ergo
conjunxit. z. — 37 Spirilalis. z. — 38 Conjungat d. — 99 Unanimiter. i. — 40 Om. et corporibus i. —
41 Om. rébus g. h. k. t. t. — 42 Mementote tribulationum quas. c. — 43 Om. vobis i. — 44 Om. suis z. —
45 Timetis. k. n. — 48 Om. omnino b. d. h. — 47 Nullum vobis infortunium contingere poterit omnino. n. —
48 Morietur, vivet in mternum, quia. F. k. n. t. t.
" Cf. Cant. vi , 3 et 9. — b Hune episcopi Podiensis sermonem ceteri historici omitlunt. — e Cf. Rom. vi , 3.
Digitized by
Google
830 ROBERTI MONAGH1
a. 1098. « aeterna. Qui vero 1 remanserit superstes, super inimicorum suorum trium- a
«phabit victoria, divitiisque illorum ditabitur2, et nulla angustiabitur 3 inopia.
« Vos scitis quid perpessi estis \ et quid inpraesentiarum 5 ante vos videtis 6.
«Orientales divitias adduxit vobis7 Dominus ante8 faciem vestram, immo in
«manibus vestris. Confortamini , et estote viri robusti9*, quoniam jam mittet Do-
it minus legiones sanctorum suorum 10, qui ulciscentur vos de inimicis vestris- b
■ Hodie videbitis illos oculis vestris ; et quum venerint , de eorum terribili fra-
« gore11 ne timeatis. Non enim débet esse vobis inassueta visio illorum 12, quoniam
« vice 13 altéra venerunt vobis in auxilium. Sed humanus aspectus pavescit 14 in ad-
« ventu15 supernorum civium. Considerate 16 quomodo adversarii vestri17 extento
«collo, sicut cervi18 aut19 damulae pavescentes 20, adventum vestrum aspiciunt, c
«paratiores ad fugam quam ad praelium. Et vos bene21 nostis22 eorum pralia,
«quoniam, tracta sagitta23, plus in fuga quam in pugna confidunt24. Ile igitur
«contra eos in nomine Domini25 Jesu Christi ad bellum26; et Dominus Deus27
« noster omnipotens sit vobiscum 28. »
CAPITULUM XL
Initium belli *9.
Sermo finitur, sed et agmina constituuntar M.
Currit in auxilium Boftmuodo belliger Hugo ,
Qaem sequitar javenû Godefndas, cUrra in armis".
Quumque omnes respondissent, Amen; extensis in longum legionibus 32, prior, d
erecto vexillo, antecedit Hugo Magnus, qui jure33 vocatus est Magnus, quoniam 34
hoc privilegium 35 commendavit actu et moribus. Hune subsecuti sunt alii, sicut
sunt superius ordinati36; fuitque eorum prolixa extensio, a flumine scilicet usque
ad montana, cui spatio37 intersunt38 duo millia39. Tune40 vero Corbanam cœpit41
retroire et montanis appropinquare 42. Nostri autem 43 paulatim illum 44 inse- e
quebantur, quoniam moderato gressu omnes 45 gradiebantur. Tune Turci in duo
sunt divisi, quia pars una46 a regione47 maris processit, pars altéra major48 in
campo remansit. Putaverunt49 igitur nostros sic intra50 se includere, et a dorso
sagittare. Sed ordinata est septima acies51, quae contra partem divisam confligeret:
1 Om. vero d. — 2 Superstes, gloriosa triamphabit victoria inimicorumque divitiis ditabitur. c. — 3 Angus-
tiatur. F. Angustabitar. z. — 4 Sitis. z. — 5 In prœsenti. u. v. — 6 Videatis. z. — 7 Om. vobis d. — 8 Dominas
Deus vester ante. t. u. v. Dominus vester in. z. — 9 Cordati. z. Om. Confortamini robusti d. — 10 Om.
suorum y. — 11 Fulgore. t. — 12 Eorum. z. — 13 Jam vice. d. — 14 Pavescit semper. d. — 15 In adventum. y.
Pavescit adventum. n. — 16 Civium; rusticitas etenim carnis obstupescit a conspectu tantœ nobilitatis. Consi-
derate. d. — 17 Om. vestri n. — 18 Cervœ. y. — 19 Et. z. — 20 Paventes. n. — 21 Om. bene n. — 22 Cog-
noscitis. d. — 23 Tracta semel sagitta. c. — 24 Confidit. a. b. g. h. i. — 25 Domini nostri. y. z. — 26 Ad
bellandum. d. Om. Jesu Christi ad bellum b. c. h. — 27 Om. Deus d. i. h. — 28 Vobiscum. Amen. b. — 29 Sic i.
— 30 Om. hune versum c. k. t. u. y. y. Construuntur. a. — 31 Om. duo ultimos versus c. t. y. — 32 Agmi -
nibus. c. — 33 Recte. c. Vere. u. v. — 34 Quia. v. — 35 Privilegium nominis. d. — 30 Nominati. z. — 37 Spa~
tia. k. n. t. y. — 38 Sunt. y. k. n. t. y. — 39 Miliaria. k. n. z. — 40 Hic d adjungit lemma ejusmodi : Visio
nostrorum turbavit corda reorum; et t. Corbanan rétro it. — 41 Paulatim cœpit. d. — 42 Appropiare. d.
— 43 Vero. d. f. i. — 44 Om. illum n. n. — 45 Moderati omnes. d. — 46 Et pars quidem una. c. Quorum
pars una. k. n. — 47 Ad regionem. f. k. t. y. — 48 Pars altéra, qaœ et major erat c. Om. major f. —
49 Statuerant. z. — 50 Inter. t. z. — 51 Tune ordinata septena acies. d.
* Cf. Jos. x, a5.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 831
A ordinata est autem 1 ex militibus ducis Godefridi et Normanni comitis; cui prae- a. 1098.
fuit quidam dux, Domine Rainaldus2'. Hune contra illos 3 miserunt, et praeliati
sunt; m ul tique hinc et inde ceciderunt. Et ut aliae sex acies ad jactum sagittae ad-
propiaverunt\ Turci, vicinius ire récusantes» tensis arcubus trahunt, sed frustra,
quia ventus flans ex5 obliquo eorum jactus redegit in vanum6. Quod ut Turci
b viderunt, versis frenis rétro fugiunt; sicque7 prima acies8 quaesivit in bello bel-
lum, nec invenit : quaesivit quem percuteret, aut 9 a quo percuteretur 10, nec
repperit n. Interea 12 missus est nuntius a Boamundo Hugoni Magno, ut ei 13 fer-
ret auxiiium l\ quia nimium urgebatur oppressione15 Turcorum. Mox Hugo 16
con versus, ait suis: tO viri bellatores, nos pugna fugit17, quaeramus pugnam,
c « eamusque ad Boamundum egregium ducem : illicest pugna, quam quaeritis, illic
• instat ferreus hostis, quem desideratis. »
Tune citius dicto voiat illic18 quisque satelles;
Jungunturque simul egregii comités.
Quod ut vidit dux ducum Godefridus, quod Magnus l9, amicus suus, ita céleri
d cursu cum suis omnibus discurrebat, insecutus est 20 illum21, quoniam et ipse22
a bello vacabat. Illic quippe incumbebat robur militiae Persarum , et major forti-
tudo; et bene decebat ut23 illic concurrerent24 Godefridus et Hugo25. Erat enim
unus ab altero, quasi alter idem26, unam habentes in se amicitiam. Hugo Magnus
quum ad pugnae conflictum prior venisset 27, intuitus est unum de adversariis qui
e ceteris audacior erat,aliosquead pugnam clamando28 hortabatur29 : qui spuman-
tem equum 30 dirigit 31 contra eum, et lancea ei guttur perforavit, et sic os illius32
oppilavit. Quid miser faceret? solo statim corruit33, et diis infernalibus animam 34
commendavit.
CAPITULUM XII.
De morte Odonis35.
Post haec contigit nostris grande35 incommodum, quia Odob Belgentiacus37, qui
f vexillum ferebat, sagitta toxicata vulneratusfuit; et, dolore vulneris invalescente38,
cum vexillo terrae corruit; sed Bleniensis39 Guillelmus40, ense nudato, viam per me-
dios hostes aperuit, et signum tellure41 levavit. Quid dux ducum Godefridus,
1 Om. autem d. — 2 Rainardus. 1. — 3 Alios. b. c. — 4 Appropriaverunt k. t. n. Pervenerant z. —
5 /w# N> — « ln vacuum. t. — 7 Sicqae facium est ut. c. — 8 Acies nostroram. F. k. n. t. — 0 Om. aut k.
— 10 Repercuteretar. k. n. — 11 In bello bellum quœrerel, nec inveniret; quœrens quem percuteret, non repe-
rireU c. Quem percuteret, nec repperit t. — 12 Hic iaserit d hoc lemma : Primas in hoc bello magnus victor
fait Hugo. — 13 Ut celeriier ei. c. — 14 Ut eifieret auxilio. n. — 15 Urgebatur ab oppressione. u. v. —
16 Hugo Magnus. d. f. k. t. t. — 17 Nobis pugna fagit. m. Bellatores, etsi nos hic pugna fagiat. c. — 18 Illuc. z.
— 19 Hugo magnus. d. m. — 20 Om. est u. n. — 21 Eum. u. v. z. — 22 Om. et ipse. u. v. — 23 Quod. d. —
24 Concurreret. d. g. Convenirent. m. Occurrerent. v. v. Currerent. z. — 25 Gotfridus et Hugo Magnus concur-
rerent. k. n. — 26 Om. idem d. — 27 Perveniret. d. — 28 Vociferando. c. — 29 Exhortabatur. F. — 30 Hor-
tabatur, spumantemque (om. que u.) equum. k. m. n. y. — 31 Dirigens. c. — 32 IlUus grandia baccinantis. d.
— 33 Oppilavit. Statim miser solo corruit c. — 34 Infelicem animam. c. Suam animam. m. — 35 Sic m. n. —
36 Grave, f. m. — 37 Belgiacensis. d. Bellegentiacus. n. — 38 Ingravescente. z. — 30 Beniensis. b. c. d. k. u. v.
Boniensis. t. Bemensis. y. Blemensis. z. — 40 Bediensis Gwillehelmus. n. — 41 De terra, c.
• Rainardus sive Reinaldus , cornes Tullensis. (Cf. Tu- b Odo erat frater Radulfi , domini de Balgenciaco. ( A rt
deb. XI, vu, p. So, i5i,ao5.) de vérifierles dates, t. II , p. 8 1 a.)
Digitized by
Google
832 ROBERTI MONACHI
a. 1098. quid Boamundus, quid clara juventus ibi egerint, nec lingua dicere, nec maniis a
scribere, nec pagina valet suscipere1. Nullus nostrorum ibi iners fuit8, nullos
timidus3, quia nec locus* habebat, et hostis supereminens5 unumquemque ur-
gebat. Quanto enim raagis6 occidebantur7, tanto magis crescere videbantur. Sicut
enim putredini muscae confluere soient, sic et ipsi undique conveniebant.
CAPITULUM XIII.
Cœlestis exercitus subsidium 8.
Agmina sanctoram de ranima «ede polortxm
Nostris mittantnr et in anxflinm tribountnr •.
Dum 10 sic certatur, et tam longi certaminis prolixitas poterat taediare, nec nu- b
merus illomm11 videbatur12 decrescere, albatorum militum innumerabilis 13 exer-
citus visus est de montibus descendere, quorum signiferi et duces esse dicuntur
Georgius, Mauricius 14, Mercurius 15 et Demetrius 16 â : quod 17 ut primum vidit Po-
diensis episcopus, exclamavit voce magna dicens 18 : « 0 milites, ecce venit auxilium
t quod19 vobis proniisit Deus20. » Et certe 21 nostri valde expavissent22, nisi fuisset c
spes quam in Domino habebant23. Tune tremor maxiraus24 irruit in hostes, et,
versis vultibus, scutis25 terga cooperiunt20, et fugam, quo unicuique locus dabat,
arripiunt27.
CAPITULUM XIV.
De igne sparso super gramen28.
Pars illa quae a parte maris pugnabat, ut vidit fugam suorum, ignem sparsit
super gramen b campi, quod celeriter arsit, quia illud siccaverat ardor aestatis. d
Haec ideo fecerunt, ut hoc signo illi qui in tentoriis erant statim29 fugerent, et
secum ditiora spolia tollerent30. Illi vero quiet in montanis erant, cognito signo31,
protinus 32 fugerunt, cum omnibus spoliis quae portare valuerunt. Sed quid eis pro-
fuit, quum diu 33 eis ferre non licuit34? Armenii namque35 et Surani, ubi 36 vide-
runt quia victi erant et nostri eos37 insequebantur38, obviam illis veniebant et e
1 Capere. z. — 2 Om. fuit h. — 3 Tardas, d. — 4 Locum. z. — 5 Super e minus, b. — 6 Om. magis d. —
7 Quanto enim hostes magis occidebantur. u. — 8 Sic a. b. c. g. h. t. Ecce supernorum venit agmen candida-
torum. d. De Albatorum exercitu. i. — 9 Sic a. b. k. n. u. v. Nomina sanctorum de cœlo signiferorum. z. —
10 Igitur dum. d. Cum. k. t. — 11 Hostium. z. — 12 Videretar. d. — 13 Numeràbilis. z. — 14 Om. Mauricius d.
— 15 Om. Mercurius z. — 16 Georgius (Georius n.), Mercurius, Mauricius, Demetrius. x. n. — 17 Quos. z. —
18 Magna et dixit. c. — 19 Quid. z. — 20 Deus nobis promisii. n. — 21 Om. certe i. — 22 Expavescerent. d. —
25 Nisi quod spem suam in Domino posuerant, et de ejus auxilio certi erant. c. — 24 Magnas, t. — 25 Om.
scutis y. — 26 Cooperuerunt. c. — 27 Arripuerunt. b. c. Arripuit. u. — 28 Sic d. — 29 Om. statim d. —
50 Om. et secum. . . tollerent d. — 81 Qui et cognito [incognito, u.) signo in montanis. u. v. Vero cognito signo,
qui in montanis erant. z. — 32 Om. protinus d. — 33 Quum longius. c. — 34 Licuerit. z. Quam diu ferre non
volèrent, n. — 35 Quoque. c. d. k. n. Om. namque u. v. z. — 36 Siquidem ubi. z. — 37 Viderunt nostros vie-
tores et quod illos. c. — 38 Insequerentur. u. v. z. %
' Cf. Tudeb. XI, vin, p. 8i, i5i, ao5. — b Cf. Tudeb. I. c; Raimundum de Aguilers, p. 260.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOL1MITANA. 833
a occidebant. Hugo vero Magnus et dux Godefridus et Flandrensis cornes insimul 1
cum suis agminibus equitabant juxta aquam, ubi robustior et densior erat eorum 2
exercitus; tao loque impetu3 urgere* cœperunt, quod ad sua5 tentoria quo ten-
debant remeare6 non potuerunt7; et ut citius persequi valerent, illorum equos
qui moriebantur8 ascendebant, suosque*\ qui erant macilentiores et afflicti famé,
b frenis a capite10 detractis11, in campo relinquebant. 0 mira12 virtus Dei omnipo-
tentis13, et immensa1* potestas! Miles tuus, longo afilictus jejunio, persequitur
tumentes adipe et pinguedine, ita ut etiam nec15 ad sua bona, quae attulerant16,
auderent respicere. Spiritus tuus bonus erat in mentibus eorum, qui et vires17
suggerebat corporum, et audaciam praestabatanimorum.»Non illum retardât 18 ulla
c cupiditas spoliorum, nulia ullius rei avaritia: quoniam illius mentem magis19 ti-
tillât20 Victoria. Sicut in macello bestiarum corpora solitum est dilaniare, sic et
nostris licitum erat Turcorum21 corpora macerare22. Evolat sanguis de corpori-
bus23 vulneratorum24; evolat pulvis agitatus equorum pedibus discurrentium 25.
iEther obnubilatur, et, quasi crepusculum fieret, obtenebratur. Contigit autem
d quia26 fugientes27 in quemdam collem 28 devenerunt29, et ibi se contra nostros
recolligere speraverunt.
A. îoq
CAPITULUM XV.
De morte Gerardi 30 .
Vir sine menfura quid agat non est sibi cura :
Si modas huic easet , non tam cito morluus etset *'.
Tune Gerardus32 senex de Melione33, qui longo tempore aegrotus jacuerat34 in
obsidione, equo céleri transvectus, improvide se injecit35 in illos, eorumque ja-
culis est36 confossus, et sic digna morte peremptus37. Quod ut viderunt qui eum
e vicinius subsequebantur , Ewardus38 scilicet de Puteolo*, Paganus Belvacensis,
Drogo et Thomas, et Clarenbaldus 39, cete raque juventus 40 Hugonis Magni41, nil
haesitantes in illos irruunt*2; et quidem forte certamen*3 invenerunt44; sed tamen,
Deo ju vante45, crescente46 caterva suorum, viriliter dissipaverunt 47. Ibi multum
cruoris effusumest, multorum truncata capita, qui si48, ut cœperant, fugissent49,
f evadere potuissent. Persecuti sunt autem illos 50 usque ad pontem Farreum 51 , et ad
castellum Tancredi; et ultra non potuerunt persequi52, quia nox obscura53 finem
1 Pariter. c. Simul. z. Om. insimul y. — 2 Depressior eorum erat. u. v. — 3 Tantoque eos impetu. n. — 4 Eos
urgere. c. — 5 Ut ad sua. z. — 6 Rémunère, a. d. g. h. — 7 Polerant. y. Potuerint. z. — 8 Occidebantur. c. —
9 Suosque equos. i. u. v. — 10 Capitibus. r. — 11 Abstractis. f. n. x. y. — 12 Miranda. k. y. z. — 13 Dei excelsi.
d. — 14 Universa. A. f^h. y. — 15 Pinguedine , qui nec. F. — 16 Reliquerant. u. z. — 17 Qui eis et vires, n.
— 18 Retardabat. u. — 19 Ora. magis d. t. — 20 Sic f. k. n. t. x. Ceteri titillabat. — 21 Turcorum. z. — 22 La-
niare. u. z. — 28 Corpore. g. — 24 Mortuorum. d. — 25 ConcurrentiunL x. — 26 Ut. d. n. Quod. z. Om. quia c. f.
— 27 Fugientes Turcos. c. — 28 In quodam colle, d. — 29 Devenire. c. Devenirent. d. — 80 Sic d. — 31 Sic a. b.
— 32 Girardus. c. F. k. n. t. Geraldus. d. g. — 33 Milione. u. v. Meleone. z. — 34 Longo œgrotaverat tem-
pore. c. — 35 Se immisit. c. Se incidit. d. Se jecit. n. Incidit. z. — 36 Om. est n. — 37 Peremptus est. n. —
38 Ebrardus. c. Ev ardas, t. Ewrardus. z. — 39 Clarebaldus. c. Crarenbaldus. x. n. — 40 Ceteraque clara juven-
tus. d. — 41 Om. Magni i. — 42 IrruerunU b. c. — 43 Bellum. z. — 44 Inierunt. y. — 45 Adjuvante, n. —
46 Om. crescente d. — 47 Deceriaverunt. d. — 48 Qui utique, si. c. — 49 Fugerent. A. b. c. d. f. g. h. k. t.
Qui, sicut cœperajit f^gere. n. — 50 Eos. c. — 51 Ferreum. z. — 52 Et durare illud persequi non potuit ultra, d.
— 53 Nox superveniens. c.
• « De Puisalio» (Tudeb. abbirviat. p. et Imitât, p. 2^3).
in. io5
Digitized by
Google
834 ROBERTI MONACHI
a. 1098. rei imposuit. Mortui sunt autem 1 illo die centum millia equitum2; sed propter a
fastidium nulius numeratus est de tota multitudine peditum. Miles fatigatus,
quia longe ab urbe erat, ad tentorîa quae suorum fuerant3 inimicorum4 rediit;
multumque, quod ad edendum sibi sufficiebat5, invenit. Antequam enim6 timor
Dei7 venisset in cordibus8 illorum, in sartaginibus et cacabis et in9 lebetibus et
in 10 ollis paraverant omnes11 ad obsonium 12 : sed miseris quae 13 paraverant non b
licuit coquere nec 14 auferre 15.
CÀPITULUM XVI.
De Podiensi episcopo et praeda capta in praelio 1C.
Ibi videri potuit venerandus sacerdos17, Podiensis episcopus, lorica vestitus18
et casside, et lancea sancta 19 in manibus20, qui prae nimio gaudio rorabat21
uberrimis ora fletibus. Hic iilos hortabatur ut Deo gratias agerent22 per quem
victores exstiterant, dicebatque eis23 : « Ex quo milites esse cœperunt24, nulli vobis c
« compares fuerunt : quia nulli in tam brevi tempore tôt tantaque bella beilati 25
«sunt, quanta et vos peregistis, ex quo mare Constanlinopolitanum transiistis.
« Multum quippe est a fide Christiana extraneus26, qui videt quod vos27 hodie vi-
« distis, et in Dei dilectione28 non est continuus. » Haec et bis similia29 venerandus
pontifex dicebat, et verbis talibus populum sibi commissum instruebat, et jocos d
et risus30 eorum31 temperabat. Contemplatîo enim praesentiae et vultus illius 32
ita omnes reverberabat, quia33 nemo verba vana proferre praesumebat, eo pré-
sente 34.
CAPITULUM XVII.
De praeda et castelli redditione 55.
FetU fait plena, quando gens Anbochena,
S tans in caslello, se reddidit et sine bello **.
Peracta nocte illa, in crastinum, .xv. 37 millia camelorum sunt inventa; equos
vero, mulos et mulas, boves et asinos et38 oves et multi generis39 pecora quis dinu- e
meraret? Inventa sunt autem40 vasa41 âurea et argentea multa, nimis42 plurima43
1 Om. autem c. — 2 Militant. \. — 3 Erant. z. — 4 Qaœ reliquerant hostes. c. — 5 SuJJiceret. i. o. v.
Multumque, qaœ ad edendum sufficiebant. k. n. t. t. — 6 Antequam etenim. d. f. h. Ante enim quam. z. —
7 Domini. b. d. f. g. h. k. n. — 8 Corda, z. — 9 Om. in z. — 10 Om. in d. — 11 Carnes, y. z. — 12 Para-
verant coci carnes ad edendum. d. — 13 Quot. d. — 14 Aut. n. — 15 Tollere. z. — 16 Sic d. — 17 Om.
sacerdos g. k. n. t. x. — 18 Tectus. d. — 19 Sacra, d. — 20 In manibus ejus. n. — 21 Rigabat. d. — 22 Red-
derent. c. — 23 Illis. d. F. — 24 Cœpistis. e. — 25 Bellata. y. — 26 Alienus. u. v. z. — 27 Quœ vos. z. Om.
vos t. — 28 Delectatione. g. — 29 Et consimilia. d. — 30 Et risam. n. Risus. b. qui correxit inter lineas :
lusus. — 31 Illorum. d. — 32 Contemplatio enim vultus illius prœsentiœ. z. — 33 Quod. z. — 34 Om. Con-
templatio enim.. . prœsumebat, eo prœsente d. f. k. n. t. y.; in a. autem verba haec miniatis lit te ris in mar-
gine scripta sunt. — 35 Sic b. c. g. h. k. n. t. u. x. De magna prœda. y. — 36 Sic a. b. — 37 xn. d. —
38 Om. et Y. — 39 Equos vero et mulos et asinos, oves et boves et omnis generis. z. — ,0 Om. autem y. z. —
41 Om. vasa g. — 42 Om. nimis z. — *3 Om. plurima y.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITÀNA. 835
a pallia, et spolia 1 magni pretii diversaeque* varietatis. Cuin his3 omnibus ad civi- a. 1098.
tatem triumphantes vénérant4; et ab his qui5 remanserant et6 clericis7 et pres-
byteris et monachis, cum8 solemni processione suscepti sunt.
CAPITULUM XVIII.
De custode castelli qui voluit christianizari t et visione sanctorum quam vidit9.
Admiraldus* vero qui in castello erat, ut vidit principem suum et qui 10 cum
eo11 erant a campo 12 fuga diverti, viditque 15 innumera albatorum equitum 14 mil-
b lia, cum15 candidis vexillis per plana discurrentia, admodum expavit, unumque
ex 16 vexillis nostris 17 ob tutelam donari 18 sibi poposcit. Cornes Sancti iEgidii, qui
illicad custodiam civitatis19 remanserat, suum illi vexillum porrexit; etgratanter
accepit, acceptumque muro castelli affixit20. Sed, ut cognovit a quibusdam Lon-
gobardis21, qui astabant** ibiM, quia24 Boamundi non erat25, cui tota civitas con-
c cessa erat26, signum suum27 reddidit comiti, et signum quaesivit Boamundi; et
Boamundus2* misit ei. Quodquum reciperet, Boamundo mandavit29 ut ad se veni-
ret. Ille vicino pede legationi ambulavit30, et quid31 dicere vellet auscultavit.
Gentilis32 fidei pactum requirit, ut qui cum eo erant et discedere vellent, nullius
injuriae laesionem paterentur et usque in terram33 Sarracenorum conducerentur;
d qui vero secum Cbristianus fieri vellet, faciendi licentiam haberet34. Boamundus,
immenso gaudio35 repletus, dixit30 : « Amice, quod exposcis libenler fiet37 tibi;
« sed praestolare modicum, quia istud principibus nostris renuntiabo 3\ et celeriter
«revertar ad te. ■ Et mox fcstinanter 39 cucurrit, et, aggregatis in unum princi-
pibus, verba gentilis enarravit40. Placuit omnibus, Deo omnipotenti gratias41 agen-
£ tibus 42. Boamundus ad jam domesticum regreditur gentilem 43, et requisitaç ab eo
conventions confirmât sponsionem. Ille vero reddidit se episcopo Podiensi et
sanctaeCbristianitati, cum trecentis suis mili tibus valde speciosis et juvenibus;fuit-
que inter Chrislianos tune44 majus gaudium de eorum Christianitate 45, quam de
castelli recuperatione46. Boamundus47 castellum recepit, et illos48 qui christiani-
f zari49 noluerunt in terram Sarracenorum conduxit. Triduano peracto50 jejunio,
1 Et spolia magna, z. — 2 Et diversœ. n. — 3 Cumque his. n. — 4 Redierunt. c. Civitatem remeantes verte-
mnt t. x. — 5 Qui illic. c. — 6 Om. et z. — 7 Simul cum clericis. c. — 8 Om. corn c. — 9 Sic d. De
inventa prœda et redditione castri et trecentis juvenibus baptizatis. i. 10 Et eos qui. z. Om. qui t. — 11 Illo. z.
— 12 In campo. t. x. — 13 Videns ctiam. c. Om. vidiique y. — 14 Militum. b. i. Om. equitum d. f. — 15 Om.
cum b. — 16 De. z. — 17 Ex Christianorum vexillis. c. — 18 Dari. v. z. — 19 Ad custodiendam civitatem. d.
— 20 Afficit. g. Infixit. x. — 21 Langobardù. t. z. — 22 Aderant. d. — 23 Om. ibi i. — 24 Quod. z. — 25 Esset. z.
— 28 Concessa est. n. — 27 Omiltit jaam n. — 28 Et ille. t. — 29 Quœsivit Boamundi; cui etiam nuntium
dirigens t mandavit. c. Quod quum acciperet a Boamundo, nuntiavit. n. — 30 Et ipseprotinus legationi parait c.
— 31 Quid ille. c. — 32 Hic inserit d hoc lemma : Quo pacto volait christianizari. — 33 Terra, d. — 34 Fieri
vellent Christiani, licentiam haberent hoc ipsam faciendi. c. — **Animo. x. — 38 Ait d. — 37 Concedimus. z.
— 38 Nuntiabo. x. n. — 39 Ad te. Ille vero festinanter. d. — 40 Dixit verba gentilis. n. — 41 Gratias saper
hoc. d. — 42 Heferentibus. n. — 43 Boemundus regreditur ad domesticum gentile. n. — 44 Om. tune n. —
45 Conversione. c. Om. Christianitate h. — 46 Redditione. x. n. t. u. v. x. y. Traditione. z. — 47 Boamundus
igitur. c. — 48 Eos. c. v. z. — 49 Baptizari. c. Christiani fieri. z. — 50 Triduano igitur peracto. d.
' Cf. Tudeb. XI, ix, p. 8a, i5it i5a, ao6; Baimund. de Aguilers, p. a6i, a6a; Reinaud, Extraits des Histo*
riens Arabes, p. 8.
io5.
Digitized by
Google
836 , ROBERTI MONACHI
a. 1098. baptizati sunt gentiles cum laetitia magna; et crevit ibi1 laus Dei et gloria Chris- a
tiana. Ipsi2 referre postea soliti erant3 quia4, quum de castelli5 arce bellum
aspicerent, innumera subito candidatorum militum millia se vidisse6, quorum
intuitus ipsos vehementer terruit. Nec mirum fuit, quia 7 omne castellum
funditus intremuit8. Quumque vidèrent eos agminibus Christianorum conso-
ciari9, suosque10 in excidium11 fugamque converti12, protinus intellexerunt cœ- b
lestia numina13 esse, Deumque Christianorum superari non posse. Inde com-
puncta fuerunt corda illorum *\ seque Christianos fieri15 spoponderunt.
CAPITULUM XIX.
De tcmpore belli Antiocheni, quando peractum fuit16.
Actum est siquidem 17 hoc bellum .ivt0. kalendas Juliia, vigilia scilicet Aposto-
lorum Pétri et Pauli. Sicque, divina respiciente 18 misericordia , procella Antio-
chenae tribulationis, quae fere per .x. 19 menses intumuerat, sedata fuit20; et c
regia civitas, quae longo tractu temporum jugo diabolicae captivitatis inclinata21
fuerat, amissam pristinae libertatis gratiam recuperavit. Hostes vero22 qui eam
captiva verant23, fiunt et ipsi captivi; et in latebris sylvarum cavernisque petrarum
et fossis montium sunt dispersi. Armenii enim24 et Surani25, habita tores patriae25
illius, per dies plurimos scrutati sunt illos, et inveniebant 27 alios28 semineces, d
alios29 vulneratos, alios parte Capitis30 carentes31, alios ventri suo, ne omnino
vitalia exirent, manus suas apponentes32; et, detractis eorum spoliis, interficie-
bantb. Itaque inimici Dei33 depopulati sunt; et Christiani, servi Dei excelsi, in
gloriosa urbe cum gaudio et laetitia aggregati sunt. Quumque quadam die con-
venirent34, consiliaverunt35 ut ad Constantinopolitanum imperatorem legatos mit- e
terent, suamque civitatem ut recipere veniret36 denuntiarent 37.
1 Om. ibi n. — 2 Adjicit t lerama illud : Verba gentilium qui crediderunt. — 3 Solebant. c. — 4 Quod. z. —
5 Quia, dam castelli. t. f — 6 Vidissent. c. Prospicerent. x. — 7 Quod. 1. — 8 Nec mirum, quum ipsum in quo
erant castellum funditus intremuerit. c. — 9 Consociaios. d. — 10 Oui. suosque h. — 11 Exitium. d. —
12 Verti. z. — 13 Munimina. y. — 14 Eorum. b. k. n. Consociari et eorum adversariis adversari, protinus, etc.
Exinde compuncta sunt corda eorum. c. — 15 Om. fieri 1. — 16 Sic a. b. g. h. n. d. Quo tempore fait f actum
extremum bellum Antiochiœ. d. De tempore belli Antiocheni, quando peractum est hoc bellum. k. De Morte
Hugonis Magni, quando ad imperatorem missus est. y. — 17 Peractum est autem. c. — 18 Inspirante, d. Re-
spirante, f. — 19 Novem. g. h. — 20 Fuerat. — 21 Subjecta. z. — 22 Om. vero z. — 23 Incaptivaverant. z.
— 24 Autem. c. k. n. Qaoque. z. — 25 Siri. n. — 26 Terrœ. z. — 27 Invenerunt. i. — 28 Om. alios c. —
20 Illos. b. — 30 Corporis. G. h. — 31 Alios capitibus carentes. k. n. Om. alios parte capitis carentes t. — 32 Op-
ponentes. b. n. Imponentes. x. — 33 Dei hoc modo. c. — 34 Convenissent. c. — 35 Consiliam inierunt. i. —
36 Ut reciperet. n. — 37 Nuntiarent. y. Denuntiaverunt. z.
â Id est die xxviii* menais Junii A. D. 1098. (Cf. supra b Cf. Tudeb. XI, v, p. 82; XII, 1, p. 83, 1 5 1 , ao5,
p. 83, annot. a; Willelm. Tyr. 1. VI, c. xn, p. 273.) 206; Fulcher. Carnor. I. I, c. xvn, p. 343.
Digitized by
Google
HIST0R1A IHEROSOLIMITANA.
837.
CAPITULUM XX.
Mors Hu<;onis Magni1.
Quicquid abique boni ût nugno pott Hugoni ;
Namque quod Hugo mit, magna ruina fuit*.
a Et, proh dolor! judicaverunt omnes ut, quia régi mittebant, regalis nuntius a. 1098.
debebat ire3; et electus est Hugo Magnus*, vere regalis et génère4 et moribus.
Quem nullatenus misissent5, si non6 reversurum scissent7. Hic, quum régi lega-
tionetn suam adimplesset8, morte interceptus occubuitb; et quo regredi dispo-
suerat, ad extremum non potuit. Constantinopolitanus autem9 imperator vulpi-
b nus10 pro receptu tantae urbis non praesumpsit venire, quoniam11 recognoscebat
fidem1* et sacramenti jura et data pignora Francis se13 violasse, et nequaquam
custodisse. Sicque omnes conventiones deletae14 fuerunt quae inter eos factae
sunt.
CAPITULUM XXL
Quomodo divisi sunt principes, kalendas Novembris 15 exspectantes la.
Tractant contilium proccres sibi quid sil agendum
Interea principes18 in urbe résidentes tractare cœperunt de via Dominici 19
c Sepulcri : quid agerent, aut20 mox inciperent, aut quando tempus terminarent c.
Ad hocsiquidem'1 communis assensus adducitur, ut23 usque ad kalendas Octobris
reinceptum23 viae protelaretur24. iEstatis enim25 ardor nimius26 incanduerat; et
terra Sarracenorum , quam ingressuri eranl, inaquosa et nimis arida erat27. Prop-
terea tempus exspectaverunl, quod tune humidum fit, et quo28 tellus absconsos29
n latices erumpit. Definiendum simili modo erat, quid tantus populus intérim
ageret; et ubi, et quomodo viveret30. Accepto inde consilio, praeco quaeritur31 :
quid32 dicat, quid inde definitur33. Praeco quaesitus et inventus ascendit, et prae-
conatus est : ut qui omnino egens erat34, in urbe remaneret, illisque qui35 ditio
res erant36 conventionem faceret ac37 serviret. Principes autem divisi sunt per
e casteila sua38 et civitates.
1 Sic d. De morte Hugonis Magni, quando missus est ad imperatorem. t. x. — 2 Sic a. b. — 3 Eligi
deberet. ci. — 4 Regalis génère, n. — 5 Elegissent. z. — 8 Nisi. n. — 7 Prœscissent. d. — 8 Implesset. b.
Complesset. z. — 9 Om. autem d. — 10 Om. vàlpinus F. — 11 Quoniam tantm urbis. F. — 12 Se fidem. z. —
13 Om. se z. — 14 Delatœ. c — 15 Octobris. g. h. — 16 Sic a. g. h. t. x. Quomodo divisi sunt principes, x. n.
De via Sancli Sepulchri. i. Quomodo sunt principes oclavo kalendas exspectantes. y. — 17 Sic a. b. — 18 Om.
principes z. — 19 Sancti. d. — 20 An. z. — 21 Quippe. n. — 22 Et y. — 23 Cœptum. i. Inceptum. n. —
24 Protelatur. z. — 25 Siquidem. z. — 28 Nimis. x. z. — 27 Faerat. n. — 28 Et quod. tf. — 29 Abscon-
ditos. — 30 Veniret. c. Viverent. h. — 31 Quœritur inde. z. — 32 Qui. x. n. t. v. z. — 33 Sic x. z. Diffi-
nitur. a. n. u. v. Definiatur. c — 34 Esset. c. — 35 Cumque illis qui. z. — 38 Om. in urbe.. . ditiores erant F.
x. n. t. x. y. — 37 Om. conventionem faceret ac d. — 38 Om. sua x. n.
' Cf. Tudeb. abbreviat. p. i5a; Fulcherium Carnot. Tarsum Ciliciae obiit, A.D. î ioi.(Cf. FulcheriumCarnot.
1. 1, c. xxin, p. 35o; Willelm. Tyr. I. VII, c. i, p. 277. 1. II, c. xvi, p. 398, 399.)
b Errât Roberttis. Hugo enim Magnus, «qui post An- c Cf. Tudeb. XII, 1, p. 83, i5a, i53, ai 1; Raimun-
« tiochiam captam in Gallias repedaverat, » rediit iterum dum de Aguilers, p. 262; Willelm. Tyr. 1. VU, c. 11,
cum Stephano Blesensi Guillelmoque Pictavensi , et apud p. 379.
Digitized by
Google
838
ROBERTI MONACHI
CAPITULUM XXII.
De Raimundo Pileto, nobili milite1.
Pilo Pfletus Parthis parât undique flctus *.
a. 1098. Erat autem quidam miles de exercitu comitis Sancti iEgidii, nomine Rai- a
mundus, cognomine3 autem4 Piietus5, animo virilis et corpore spectabilis. Hic
perfecto odio Turcis inimicabatur, nec diutius tolerare potuit6 ut longo tem-
pore feriarentur. Hic plurimam alligavit sibi militum peditumque multitudi-
nem, et in terram Sarracenorum a transduxit7 eam; transiitque duarum civitatum
terminos; et8 pervenerunt9 ad quoddam castrum, quod Talamania10b vocatur11, b
cui gens Suriana principabatur. Suriani nostros illic12 receperunt, seque eorum
dominio libentissime tradiderunt. Octo ergo13 ibi diebus transactis, perrexerunt
ad aliud castrum, in quo latitabat14 multitudo magna Sarracenorum : ad quod
pervenientes, militari impetu invaserunt, et inremissa 15 manu quotidie15 pug-
nantes, vesperascente die expugnaverunt n. Quo ita capto, omnes occiderunt, c
praeter eos qui Cbristianitatem recipere voluerunt 18. Hac itaque 19 depopulatione
facta, reversi sunt ad prius20 castrum, quod Talamania21 diximus nuncupatum.
In quo duobus perendinatis 22 diebus, die tertia omnes23 exierunt, et ad urbem
quae Marra dicitur perrexerunt 24 c. Erat autem ibi aggregata non minima multitudo
Turcorum et Sarracenorum, ab Aleph aliisque civitatibus et castellis quae in d
circuitu ejus sunt, illorum praestolantes occursum. Ad quam quum adpropiare25
cœperunt, illi barbari contra eos exierunt; sed conflictum diu cum nostris tenere
noluerunt26, quia27, in fugam versi, intra urbem se receperunt. Nostri vero diu28
ibi 29 residere non potuerunt, quia aestivum cauma eos vehementer urgebat, nihil-
que inveniri poterat ad bibendum. Jamque diei inclinante umbra 30, reversi sunt e
ad castrum suum31 Talamania32. Plurimi quidem Cbristiani patriae33 illius incolae
cum nostris ierant; sed cum nostris34 redire contempserunt : quos Turci, in insi-
diis occultati35, ceperunt et occiderunt. Stultitia siquidem sua perierunt36, quia,
si cum nostris reverterentur, nemo37 tune moreretur38; sed, sicut in communi
verbo39 dicitur, nihil timet gens stolida, donec eam opprimitk0 infelix fortunakl. Rai- f
mundus vero ad illam ultra42 non rediit civitatem, quia non habebat exerci-
tum43 quo obsideret eam; sed44 in Castro suo usque ad praefinitum tempus
1 Sic a. De Raimundo, nobili milite Pileto. b. De Raimando Pileto sociisque ejus. d. De Raimundo Pileto.
g. h. 1. k. u. De Raimando Pyleto. n. t. De Raymando cognomine Pileto. y. — 2 Sic a. b. — 3 Cogno-
mento. b. — 4 Om. autem k. y. z. — 5 Phyletus. e. — 6 Poterat c. — 7 Traduxit. c. — 8 Om. et y. —
9 Pervenit. c. d. — 10 Talaima. g. Talamanna. e. n. Talaminia. c. v. — 11 Vocabatur. t. z. — 12 Om. illic z.
— 13 Igitur. c. F. g. 1. e. u. v. x. Om. ergo z. — 14 Latebat. e. n. — 15 Irremissa. c. n. — 16 Tota die. z.
Om. quotidie t. — 17 Cœperunt expugnare. g. h. — 18 Receperunt. z. — J9 Igitur. n. — 20 Pristinum. n. Om.
prias z. — 21 Talamaniam. c. Talamanna. n. — 22 Perordinaiis. y. — 23 Inde omnes. c. d. — 24 Pervene-
runt. f. — 25 Appropinquare. e. t. x. y. Adpropinquare. n. — 26 Nostris non habaerunt. c. Non tenuerunt.
t. x. — 27 Quin potius. c. — 28 Om. diu c. d. — 29 Om. ibi u. v. — 30 Om. ambra c. d. — 31 Om. ad
castrum suum F. — 32 Talamaniam. c. Talamanna. n. — 33 Partis, u. v. — 34 Cum eis. d. Cum illis. t. —
35 Positi. d. — 36 Interierunt. e. n. — 37 Nemo eorum. c. — 38 Occideretur. r. Morietur. g. — 39 Proverbio.
(L x. — 40 Opprimât, c. t. — 41 Om. Stultitia siquidem. . . fortuna u. v. — 42 Ulterius. d. g. — 43 Suffi-
cientem exercitum. c. — 44 Om. sed d.
' Cf. Tudeb. Xll, n, p. 84, i5a, ao6; Orderic. Vi- tat. p. 206). Fortasse legendum Tel-Amania, quod est
tal. 1. IX, p. 57 a, 573. casteilum non procul a monte Ainano situm.
b «Thclemanit » (Tudeb. Z. c); « Talemaniz» (Imi- * Cf. Tudeb. XII, m, p. 85, i5a, 153,207.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 839
a kalendarum Octobrium 1 remansit2, semperque terram Sarracenorum intérim3 a. 1098.
captivavit.
CAPITULUM XXIII.
De morte * Podiensis episcopi 5.
Sextu» tdest me mu, moritor praral PodienÀs •.
UH au te m qui in Antiochia remanserunt 7 cum magna tranquillitate et gaudio
fuerunt, quousque8 dominum suum° Podieosem episcopum amiserunta. Hic,
quum summa pax. esset 10 exercitui Dei, mense Julio cœpit infirmari; sed non diu
b elanguit11, quia Dominus non est passus illum 12 longa aegritudine cruciari. Ka-
lendis13 Augusti sancta ejus anima, vinculis carnis soluta, translata est in para-
disum 14 Dei, in sede gloriosa, in festivitate15 scilicet sancti Pétri quae dicitur Ad
vincalah; et, ut 16 censura divini judicii idactum esse clarescat17, in die quo principis
apostolorum vincula a Iherosolimis Romae18 sunt allata, soluta est a corporeis
c nexibus pontificis anima 19. Nec unquam 20 pro ulla tribulatione tantus fuit in illa
Dei militia mœror, tantaque trislitia, quanta et pro morte sua21. Hune omnes
jure debito lacrymabantur, quia22 consilium erat divitum23, consolator mœren-
tium, sustenta tor debilium, thésaurus indigentium, reconciliator discordantium.
Hic militibus dicere solitus erat : « Si vultis esse triumphatores et amici Dei ,
d c munditiam corporum custodite, et pauperum miseremini. Nulla enim res ita a
t morte vos liberabit2*, sicut25 eleemosyna:quia et melius protegit26 quam parma27,
• et acutior est 28 in hostem quam lancea 29. Qui non est idoneus pro se 30 orare
« det eleemosynam, et orabit prose. • Pro bis operibus et hujusmodi31 sermonibus
carus'erat Deo et omni populo0. Si quis autem 32 vellet omnium virtutum ejus cha~
e rismata33 annumerare 3\ videretur jam 35 ab historia elongare36.
1 Novembrium. d. — 2 Mansit. c. — 3 Interea. t. — 4 De obitu. t. v. — 5 Sic a. b. c. g. h. i. x. n. t.
u. x. Mors Podiensis episcopi. d. De morte admirati Podiensis episcopi. y. — 6 Sic a. b. — 7 Qui reman-
seront Antiochiœ. n. — 8 Quoadusque. c. Usque. d. — 9 Om. suum c. — 10 Erat. d. — 11 jEgrotavit. z. —
12 Elangait, quia nec passus est eum Dominas, c. — 13 Kalendas. t. t. v. x. — 14 Paradiso. d — 15 Dei, in
gloriosa festivitate. z. — 16 Om. ut t. — 17 Credatis. d. Claresceret. z. — 18 Romam. z. — 10 In die quo prin-
ceps apostolorum exutus est vinculis carceris (carnis. n.), die (om. die y.) anniversaria, solutus est pontifex
illias a vinculis corporis (a corporeis vinculis. x. n. t. y.), d. f. x. n. t. x. y. — 20 Om. unquam n. — 21 Quanta
in morte illius. z. — 22 Quia ipse. f. — 23 Divinum. u. v. — 24 Libérât, g. — 25 Sicut et d. v. — 26 Hœc
protegit. c. — 27 Quam arma. c. f. x. n. t. c. v. y. Vel arma. d. — 28 Om. est x. — 29 Plusquam sagitta. d.
— 30 Pro se ipso. c. — 31 Hujuscemodi. x. n. t. y. — 32 Om. autem c. d. — 33 Karismata. a. — 34 Annun-
ciare. d. Enumerare. z. — 35 Om. jam g. — 30 Posl elongare, manus recentior in x haeeverba addidit, in
margine inferiori : Explicit liber VIL Incipit liber VIII.
' Cf. Tudeb. XII, iv-v, p. 85, 86,87, i53, 207; Rai- b Id est die i* menais Augusti. (Cf. supra p. 86,
mundum de Aguilers, p. 26a; Fulcherium Carnot. 1. 1, annot. a. )
c. xxiii, p. 35o, 35i ; Willelm. Tyr. I. VJI, c. 1, p. 277. c Cf. R a du If. Cadomens. c. xciv, xcv, p. 673, 674.
Digitized by
Google
840 ROBERTI MONACH1 HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
CAPITULUM XXIV.
De Albaria funditus eversa1.
Inde suis apU pott est Albaria capta
Hoc itaque3 decenter, ut decebat4, in ecclesia beati Pétri tumulato, cornes a
Sancti iEgidii in terram Sarracenorum transiit, urbemque5, quam Albariam me-
morant6, adiit7\Quam undique forti milite8 circumcingens invadit, diuque mis-
silibus et sagittis cum bis qui erant in mœnibus decertavit9. Sed ut vidit ita pro-
ficere 10 parum u, erectis ad murum scalis, loricati milites ascenderunt, et in fugam
ire 12 hostes compulerunt : b
Miles ut asccndit murum , fit celsior hoste 13 ;
Hostis et ille 14 fuit vîribus inferior.
Muro descendunt super addita15 tecta domorum,
De domibus vcro saliunt per plana viarum.
Hue iilucque senes fugiunt, pueri juvenesque; C
Sed prorsus nulli profuit ulla 16 fuga.
Praecepit enim cornes ut omnes vincularentur 17, et qui in Christum salvatorem 18
credere nollent, decollarentur 19. Hlic20 visi sunt tôt21 capite plecti; totque22
pueris cum23 puellis subtracta est vita longi24 temporis. Judicium enim 25 Domini
fuit hoc, quia Christianorum fueral civitas illa, eisque simili26 mortis ludibrio d
ablata27. Nullusex tanta multitudine reservatusest28, nisi qui sponte Christo confi-
tens29 baptizatus est. Sicque mundata est civitas illa, et ad cultum nostrae fidei
revocata. Tune cornes cum suis optimatibus babuit consilium, ut in ea ordinare-
tur episcopus, cujus consilio et auxiiio civitas regeretur, et fides Jesu Christi 30 in
cordibus noviter baptizatorum solidaretur. Electus est igitur vir sapiens et perso- e
natus, litterarumque eruditione pollens et utraque scientia praeditus, et ad ordi-
nandum31 Antiocbiae32 est missusb.
EXPLICIT LIBEK SEPTIMUS33.
1 Sic a. c. k. n. u. De comité Sancti Egidii qui obsedit Albariam. d. De Albaria a Raimundo captax g. h.
De Albaria civitate. i. v. De urbe Albaria funditus eversa. t. x. De Albaria civitate a Christianis capta, y.
— 2 Sic a. b. — 3 Hoc itaque venerabili pontifice admirato. y. — 4 Om. ut decebat z. — 5 Ad urbem. i. —
6 Nominant. d. Vocant. z. — 7 Abiit. i. Invasit. x — 8 Fortiter milite, x. n. — 9 Decertabat. n. — 10 Ita se
proficere. y. z. Om. ita projicere v. — 11 Proficere non posse. c. — 12 Fugamque hostes inire. d. Om. ire n.
— 13 Hostis. n. v. Celsior illis. z. — 14 Ipse. c. — 15 Abdita. z. — 16 Illa d. x. n. — 17 Caperenlur. z. —
18 Om. Salvatorem u. v. z. — 19 Occiderentur. c. — 20 /6i. f. — 21 Plurimi. z. — 22 Plurimisque. z. —
23 Et. d. — 24 Longinqui. d. — 25 Quippe. d. — 26 Similis, g. — 27 Ablata erat. z. — 28 Reservatur. d.
Servatus est. i. n. — 29 Profiiens. G. Confidens. z. — 30 Fides Christi. n. Fides domini Christi. t. — 31 Ad
ordinationem. u. v. — 32 Antiochiam. z. — 35 Om. Eocplicit liber septimus v. i. x. n. u. v.
* Cf. Tudeb. XII, v, p. 86, 87, i53, 207; Raimun- b Nomine Petrus Narbonensis. (Cf. supra pag. 99
dum de Aguilers, p. 266, 267; Fulcherium Carnot. et annotât, b; pag. i55-et annotât, c; pag. 266 et an
1. 1, c. xxiv, p. 352. notât, b.)
Digitized by Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI OCTAVI.
I. Quod milites nostri ad Àntiochiam redierunt.
II. De discordia Boamundi et Raimundi.
III. De situ Antiochiae urbis.
IV. De Rugia et Albaria captis.
V. Boa mu n dus et plures alii secuti sunt comitem Sancti ^Egidii.
VI. De Guillelmo de Monte Pislerio et Gulferio.
VII. De captione civitatis.
VIII. De discordia Boamundi et comitis Raimundi.
IX. De comité Normanno qui, relicto Boamundo, abiit cum comité Raimundo.
X. De urbe Caphalia.
XI. De muneribus quœ reges Camelae et Tripolis nostris miserunt.
XII. De castello inexpugnabili cui nomen Arcbas.
XIH. De urbe quae'Tortosa dicitur, quae vacua invenitur.
XIV. De urbe Maraclea.
XV. Quomodo Boamundus divisus est a nostris.
XVI. Dui et cornes ad urbem Gibeilum pergunt.
XVII. De bello apud Tripolim gesto.
XVIII. Mors Anselmi de Ribodi Monte, et quorumdam virorum illustrium.
XIX. De confœderatione cum rege Tripolis, et muneribus ipsius.
XX. De Gœsarea.
XXI. De civitate Ramolae.
m.
106
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER1 oemus*.
CAPITULUM l.
Quod milites nostri ad \ntiochiam redierunt*.
Conve&umt fortes cporumque foere cohortes'.
a ^Estivum tempus, solis5 ardore represso% quum jam transiret, noxque diem a. 109s.
horarum numerositate transcenderet7, milites Christi, quaquaversum aestivave-
rant8, ad Antiochiam remearunt9, et in kalendis10 Novembris, die festo solem-
nitatis omnium Sanctorum, ibi conyenerantV Et benedicta11 gioria Régis aeterni1*,
quia tune13 numerosior fuit turba redeuntium, quam fueritu quum se ab15 in-
b vicem diviserunt; ex multis16 enim mundi partibus secuti erant muiti egregii11
milites et pedites priorum vestigia, quotidieque crescebat Cbristiana militia.
CÀPITULUM II.
De discordia Boamundi et Raimundi18.
Consul Raimundtu certant et dux Boamundn»1*.
Quumque ita in unum résidèrent, et de via Sancti Sepulcri, quo dirigèrent
iter, disponerent, Boamundus pactionem urbis requirit, quam sibi spoponderant.
Cornes Sancti iEgidii*0 dicebat id21 nonposse fieri propter sacramenta qu«w per
c Boamundum fecerant25 Constantinopolitano imperatori. Inde per dies plurimos
factus est in ecclesia sancti 24 Pétri conventusb, magnusque ** verborum ex utra-
que parte conflictus. Quumque in commuai conventu nequiret fieri ulla 26 dif-
finitio quae paci conveniret, episcopi et abbates, et sanioris sensus et consilii27
duces et comités, locum in quo est catbedra sancti Pétri28 intraverunt, et iilic
n inter29 se diviserunt, qualiter et Boa m un do servarent promissa30, et impera-
tori facta sacramenta. Quum vero a loco consilii exierunt, consilium tamen om-
nibus 31 patefacere 32 noiuerunt. Itaque domestico aflfatu revelatum est comiti
Sancti iEgidii consilium33, et ipse laudavit dîspositum : ita tamen ut Boamundus
1 Oui. liber b. c. d. g. h. y. — 2 Om. Incipit liber octavus F. i. x. n. u. v. — 5 Sic i. — * Sic a. b. x. m.
— 5 Om. solis i. — 6 Repressum. F. x. t. x. y. — 7 Transcederet. t. Om. transcenderet d. — 8 /Estimave-
rant. x. u. v. y. Hospitaverant. n. jEstivarant. z. — 9 RemeaverunU d. — 10 Kalendas. c. — 11 Benedicta
est. F. x. n. t. x. Benedicta sit y. — 12 Gloria Domini Dei nostri. c. Gloria Domini nostri, régis œierni. t. x.
— 13 Om. tune d. — 14 Fuit. n. Faerat. z. — 15 Om. ab d. — 10 Cunctis. z. — 17 Om. egregii h. — 18 Sic a.
b. g. h. x. n. t. u. v. x. De discordia inter Boamundum et Raimundum. c. De contentione Boamundi et comitis
Sancti Egidii. d. Boamundus pactionem urbis relinquiu I. Ubi Boemundus recepit a comitïbus urbem Antio-
chia, sibi concessam. y. — 19 Sic a. b. — 20 Cornes vero Raimundus. c. Cornes Sancti /Egidii Raymundus. y.
— 21 Se id. F, — 22 Sacramentum quod. u. v. — 23 Sacramenta per Boamundum facta. c. — 24 Beati. d. x.
— 25 Maximusque. c. — 26 Illa. n. — 27 Et consilii sanioris, z. — 28 Sancti Pétri apostoli. x. t. — 29 In-
tra. z. Om. inter u — 50 Promissionem. y. — 31 Quum vero a loco exierunt, consilium omnibus, n. —
32 PaUfieri. d. — 33 Consilium Raimundo revelatum est. c.
' Cf. Tudeb. XII, vi, p. 87, 1 53, 1117; Kaimundum b Cf. Tudeb. XII, ti, p. 87, 88, i53, i54, 208 ;
de Aguilers, c. ziv, p. 270, 272. Raimundum de Aguilers, c. xiv, p. 267.
106.
Digitized by
Google
844
ROBERTI MONACHI
a. 1098. perageret1 cum eis inceptum iter. Boamundus idem requisitus laudavit, et uterque a
in manibus episcoporum , fidei adstipulatione, promisit quia3 ab ipsis via Sancti
Sepulcri nunquam desereretur; neque pro dissidio ullo3 quod4 inter se habue-
rint5 ab eis6 conturbaretur7. Tune Boamundus munivit castellum8 quod su-
pereminet civitati\ et9 cornes10 palatium Cassiani et turrim quae supra portam11
urbis 12 est, a parte portus Sancti Simeonis. Quia vero nos data 13 longo narrationis b
historicae14 tractu Antiochia detinuit, nostrosque peregrinos milites per .vinto.
menses sua obsidione fatigavit, nec ulla vi humana, vel arte, vel ingenio15 supe-
rari potuit, de ejus situ vel esse16 aliquid dicamus, eisque qui eam nunquam
viderunt aliquid inde aperiamus.
CÀPITULUM III.
De situ Antiochiae urbis
17
Hic accurate tractât de oobiliUte
Urbis pnsfrUe Dominoqne réconciliât*
Urbembhanc, ut ejus historia testatur, sexaginta et19 .v. regesc constituerunt : c
qui omnes ejus principatui famulatum subjectionis debuerunt20. Circumdatur
autem21 mûris duobus. Prior fit22 ex magnis lapidibus in23 quadrum sectis, et
subtili artificio politis24; et in eo ordinatœ et distincte sunt in suis locis quadrin-
gintae turres et sexaginta25. Hic26 se intuentibus venustate suae compositionis 27
arridet; et spatiosus28 est latitudine nimis ampla. Continentur intra septa muro- n
rum .ivor. montes, magni scilicet29 et in altum eminentes. In altiori ipsorum30
castellum constructum est, quod ita naturali positione munitur, quia nec bellico-
sum timet31 impetum, nec cujuslibet machinationis ingenium. Trecentas et sexa-
ginta32 ecclesias obtinet in sui confinii territorio33, et patriarcha habet .c. et34 .l.
et35 .m68, episcopos sub principatu suo. Ab oriente .iv°r. magnis montibus prae- e
munitur. Ab Occidente vero quodam flumine irroratur36, cui37 nomen Farfar38
indicitur39. Hanc Antiochusd rex cum suis, ut supra diximus, sexaginta40 .v. re-
gibus constituit, nomenque ei41 de suo nomine indidit. Hanc itaque urbem regiam
tamque famosissimam obsederunt nostri peregrini milites per .vin. menses et
diem unum; et tribus hebdomadibus intus fuerunt inclusi a gente Parthorum : f
1 Pergeret. u. v. z. — 2 Quod. z. — 3 Neque propter dissidium ullum. z. — 4 Quo. a. b. d. — 5 Habue-
rant d. Habuerunt. n. — 6 Oni. ab eis z. — 7 Turbaretur. d. g. h. Conturbabitar. i. — 8 Castrum. k. n. —
9 Om. et y. — 10 Cornes Raimundus. c. — 11 Petram. b. c. — 12 Civiiatis. n. v. et inter lineas : vel urbis.
— 13 Om. data z. — 14 Historiée, k. t. Om. historicœ u. v. z. — 15 Om. vel ingenio c. — 16 Situ et magni-
tudine. z. Om. vel esse f. — 17 Sic a. b. g. i. t. x. y. De situ urbis Antiochenœ. c. De situ et nobilitate
Antiochiœ. d. De situ urbis Antiocenœ. k. n. De situ urbis Antiochiœ. v. v. — 18 Sic a. b. — 10 Om. et z. —
80 Exhibuerunt. i. z. Dederunt n. — 21 Om. autem i. — 22 Prior fuit. n. Prior est z. Om. fit c. — 23 Lapi-
dibus constructus est in. c. — 24 Positis. g. — 25 Et quadraginta. g. — 26 Hœc. n. — 27 Impositions, b. —
28 Spatius. i. Spaciosius. k. t. Spaciosa. n. — 29 Om. scilicet k. z. — 30 Illorum. k. n. Altiore eorum. z. Magni
scilicet, et in altiori illorum. n. — 31 Ut neque bellicosum timeat. c. — 32 Quadraginta. g. — 33 In sui confinio
territorii. n. — 34 Om. et t. — 35 Om. et c. d. — 36 Alluitur. z. — 37 Cujus. z. — 38 Pharfar. y. — 39 Dici-
tur. z. Dederunt. h. — 40 Septuaginta. a. f. k. — 41 Om. ei f. k. n. t. y.
* Cf. Tudeb. XII, vu, p. 88, 1 54, ao8. c Nomina illorum regum exhibet Tudeb. (XIII , i,
b De situ Antiochiœ, cf. Tudeb. XIII, i, p. 88-90, p. 89, 90).
i54, 186; Raimundum de Aguilers, p. a4i, a4a ; Fui- d Cf. Tudeb. XIII, p. 90, i54; Fulcherium Carnot.
cherin m Carnot. 1. I, c. xv, p. 339. 1. I, c. cxv, p. 339.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 845
a qua divino superata subsidio, postea quietaverunt 1 in ea per .ivor. 2 meoses et a. io98.
dies .vin10.
CAPITULUM IV.
De Rugia et Albaria captis3.
Consul R&imundas , nuUi*probitate secondât,
Atqae auœ tarba primi grtdinntar tb orbe;
Ad Marram tendant, Marrentet boa quoque tempnunt*.
Quibus explicitis, Raimundus, cornes Sancti iEgidii*, primus cum gente sua
de Antiochia exiit, et ad urbem quae Rugia dicitur pervenit. Alia die ad alteram
venit6 civitatem, quam nominant7 Albariam8'. Has duas civitates compendiosa9
b militia suo subjugaverat 10 imperio11, Christique mancipaverat 12 servitio. Quarta
die l3, exeunte Novembrio !\ venit ad urbem 15 quae Marra nuncupatur 16 : quam
Raimundus Piletus miles suus 17 primus 18 invaseratb, sed recessit, fortiter inde19
repulsus. Erat autem civitas illa populosa, et ab omni gente quae erat in circuitu
ejus*0 nimis constipata. Quae gens adversa, ut21 nostros eminus conspexit, quia22
c ad comparationem sui pauci esse videbantur 23, despexit2\ eisque25 extra civitatem
resistere tentavit26. Sed protinus agrioverunt 27 quia28 gens compendiosa jure
praefertur29 temulentae multitudini; et praecipue gens illa cujus spes est et fidu-
cia 30 in nomine Domini31. Nostric enim32 ut viderunt illos ad resistendum paratos,
clypeis pectoribus oppositis lancearumque mucronibus praepositis33, militari im-
d petu illos irrumpunt34; sicque per médium subeuntes disrumpunt. Ibi conf régit
Dominus potentias arcuum, scutum et gladium et bellumA : quia, postquam gladiis35
agitur pugna 30, inutilis est 37 arcus et sagitta. Qui 38 portae civitatis propinquior
fuit, beatiorem se esse39 existimavit û0; qui vero longe aberat, toto affectu41 per-
optabat, aut ut portas vicinior fieret, aut ut ad se 42 porta veniret Multum
e quippe43 illis profuit, quia prope januam civitatis44 illa congressio facta fuit 45. Ta-
men non omnes qui incolumes fuerant egressi, salutari recessu46 sunt regressi47.
Illi potissimum malos48 regressus habuerunt, quos nostri in49 primo impetu in-
1 Quieverant. z. — 2 Per octo. b. Per novem. c. Quinque. d. — 3 Sic a. b. t. u. v. x. De urbe Marra, c.
Primus ad expugnandum Sarracenos cornes Sancti Egidii exiit de Antiochia. d. De Ragia, Albaria et Marra
captis. g. h. De Albaria civitate et Rugia. i. De magna Albaria. x. n. De Rugia et Albaria civitatibus captis. y.
. — 4 Sic a. Primum et tertium versuni exhibet b; secundum autem omittit. — 5 Om. Sancti AZgidii c. —
6 Pervenit. x. n. Venit ad aliam. t. — 7 Nominavit. x. u. v. — 8 Albariam, de qua superius diximus. y. —
9 Compendiosa sua. z. — 10 Subjugarat. c. Subjugavit. i. — 11 Dominio. d. n. — 12 Mancipavit. i. Om.
imperio, Christique mancipaverat h. — 13 Quarto die. z. — 14 Novembre, z. — 15 Civitatem. I. — 16 Voca-
tur. b. — 17 Miles ejus. z. — 18 Om. primus c. — 19 Om. inde t. — 20 Om. ejus z. — 21 Cum. g. h. —
22 Eo quod. c. — 23 Viderentur. c. — 24 Om. quia ad. . . despexit F. h. x. n. t. x. y. — 25 Eos. n. Om. que
F. x. y. — 26 Conata est. z. — 27 CognoverunL n. — 28 Quod. z. — 29 Compendiosa et fortis prœfertur. z. —
30 Spes et fiducia est t. — 31 Om. et prœcipue . . . Domini. u. v. — 32 Nostri vero. h. n. — 33 Et mucro-
nibus lancearum prœpositis. n. — 34 In illos irruunt. n. In illos irrumpunU z. — 35 Gladio. n. — 30 Res gla-
diis agitur. u. Res agitur gladiis. v. — 37 Pugna, inutilis fit. x. n. — 38 Quicumque. c. — 39 Om. esse c. d. —
40 jEstimavit. n. — 41 Toto corde, n. t. x. Corde affectuque. f. x. n. y. — 42 Aut ad se. z. — 43 Multum
enim. t. — 44 Om. civitatis d. — 45 Facta est. n. — 46 Successu. d. — 47 Pro verbis Qui portée civitatis
sunt regressi, exhibent u. y. : Ilico fugam capiunt, et in civitatem quaniocius, imminuto suorum numéro, rever-
tuntur. — 48 Om. malos g. — 49 Om. in z.
* Cf. Tudeb. XIII, n, p. 90, i54, ao8; Raimundum Raimundum de Aguilers, p. a68, 269; Fiilcherîum
de Aguilers, p. a68. Carnotensem , 1. 1, c. xxiv, p. 35a ; Willelm. Tyr. 1. VII,
b Cf. supra, 1. VII, c. xxn, p. 838. c. ix, p. 289, 290.
c Cf. Tudeb. XIII, 11, p. 90, i54, 1 55 , 908, 209; d Psalm. lxxv, k
Digitized by
Google
846 ROBERTI MONACHI
io9d. venerunt. De nos tris equis1 plurimos sagittaverunt ; sed de suis2 sessoribus, ad a
terram devolutis3, multo plures reliquerunt. Ipsis4 itaque5 intra urbem reoep-
tis, nostri ad jactum sagittae unius tentoria ponun t. Excubata igitur tota nocte,
quum in crastinum diurnae luci solis jubar se immiscuit, nostri armis instructi
urbem undique vallaverunt, acerrimoque congressu invaserunt.
Tela, sudes, lapidesque volant0, ignesque facesque, B
Ex quibus ardèrent introrsus tecta domorum.
Sed obsistente7 hostium immensa multitudine, illa die nostri nihil praevalue-
runt8, sed lassi ad tentoria remearunt9.
CAPITULUM V.
Boamundus et plures alii secuti sunt comitem Sancti iflgidii 10.
Contai Rai monda» simal «diaot et Boamandns 11 .
Ipso12 die Boamundus* cum gente sua multisque aliis comitem15 secutus14, ibi15
pervenerunt 16, et castrametantes17 urbem undique vallaverunt. Quod videntes qui c
introrsus erant, nimio terrore percelluntur18,omnesque portae civitatis objectu la-
pidum ab eis obstruuntur ,9. Acceperunt igitur comités20 in invicem consilium,
quoniam ex aequo non fiebat praelium. Praecipiuntur fieri arietes, ferratae scilicet*1
trabes, quae manibus miiitum funibus appensae et tractae in murum impellerentur2*,
et siccrebris earum percussionibus mûri destruerentur. Facta est et iignea turrisb, d
lapideis turribus satis23 altior24, et machinis omnibus quae introrsus erant25 emi-
nentior. Habebat autem26 tria solaria, quae erant bene scutis et trochleis praemu-
nita27. In duobus superioribus erant28 loricati cum telis et sudibus et sagittis et
iapidibus, pilis et facibus. Subtus erant nihilominus armati qui rotas impingebant,
super quas ipsam turrim constituerant. Alii quidem factam testudinem 29 muro e
applicuerunt, etfossatum, quod erat ingens, adaequaverunt 30, ut turrim muro
possent sociare3\ et ipsius munimine protecti, ipsum32 murum valerent perforare :
quod ita factum est. Sed miseri cives econtra33 fecerunt34 quoddam instrumen-
tum 35, quo grandes lapides adversum30 turrim jaciebant, et etiam ignem Gracum,
quo eam ardèrent37, emittebant38. Sed, Dei gratia protegente, omnes39 conatus f
eorum omnesque machinationes frustra tœ 40 sunt et ad nihilum redactae. Nam
turris lignea ubi muro proxima fuit41, omnes qui in illa parte mûri erant, ut42
sub se despiciens, prostituit 43.
1 Equos. x. — 2 Sed illi de suis. n. — 3 Devolutos. c. G. h. — 4 IUis. c. — 5 Om. itaque n. — fl Tela
sudesque volant, n. — 7 Obsidente. t. — 8 Profecemnt. c. — 9 Remeaverunt. d. k. — 10 Sic d. — 11 Sic a. b.
— 12 Ipsa. z. — 13 Raimandum comitem. c. Militem. g. — 14 Secuti. d. Secutù. k. t. — 15 Illic. c. Illuc. z.
— 16 Pervertit G. — 17 Castratementes. b. c. — 18 Nimium percelluntar. k. — 19 Constrauntar. b. — 20 Prin-
cipe*, c. — 21 Om. scilicet f. k. n. t. x. — 22 Repellerentur. g. — 23 Om. satis c. — 24 Arctior. q. — 25 Qum erant
in tas. v. — 26 Quidem. k. n. — 27 Et trocleis bene prmmunita. h. — 28 Erant duo. g. — 29 Sic d. n. Testitudi-
nem. a. y. z. Tectitudinem. b. c. — 30 Adœquarunt. z. — 31 Associare. k. n. — 32 Om. ipsam u. v. — 33 Quod
contra, u. v. Contra, z. — 34 Fecerant. z. — 35 Ingenium. v. — 36 Advenus, b. Contra, k. — 37 Incende-
rent. c. Quo arderet. h. — 38 Tundebant. i. — 39 Omnis. v. z. — 40 Eorum frustatœ. F. — 41 Fuit ap-
proxima. y. — 42 Tanquam. c. — 43 Prostravit. z.
' Cf. Tudeb. XIII, n, p. 90, i54» 208 ; Raimundum b Cf. Tudeb. XIII, ni, p. 9 1 , 1 55, 208; Raimundum
de A gui lers, p. 268; Fulclierium Carnot. 1. I, c. xxiv, de Aguilers, p. 269, 270.
p. 352 ; Willelm. Tyr. I. VII , c. ix , p. 290.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
847
CAP1TULUM VI.
De Guillelmo de Monte Pislerio et Gulferio1.
Uncbque pugnatur, nec adhuc tamen exsuperatur \
a Guillelmus3 de Monte Pislerio** ipse fuit cum multis aliis 5 in superiorî sola- a. io98.
rio. Erat autem cum eo venator6 quidam7, nomine Everardus8b, qui spiritu buc-
cinandi erat praeditus. Nam sono tumultuosae vocis et adversarios exterrebat, et
suos ad bella incitabat9. Et dum Guillelmus cum suis quae circa se10 sunt dé-
vastât11 (nam missis molaribus saxis, ipsa12 domorum tecta confringebat), qui
b sub eo erant murum fodiebant; et alii 13 ad mûri propugnacula scalam erigebant,
quam erectam *\ quum nullus auderet ascensionis esse prior l5, non pertulit 16
quidam17 Gulferius 18 de Daturre19, miles c honestus, sed incunctanter ascendit
murum, pluresque viri fortes secuti sunt eum. Gentiles vero, ut viderunt eos super
murum50 ascendentes, ira vehementi commoti sunt, et undique in illos insur-
c gunt21, tantumque w eos23 jaculis et sagittis coartaverunt, quod24 quidam nostrorum
qui murum ascenderant25, seipsos ad terram26 deposuerunt, et mortem27, quam
evadere putabant, confracti28 ad terram29 invenerunt. Quod quum vidisset clara
juventus nostrorum, Gulferium sciiicet cumpaucis pugnare super pinnacula30mu-
rorum, immemor31 sui, sed memor sociorum32, confestim ascendunt, partemque
d mûri sua multitudine cooperiunt. Stabant autem juxta ligneam turrim sacerdotes
et lévite, ministri Domini, invocantes propugnatorem gentis Christianae Jesum
Christum, Filium Dei, et dicebant : Domine, miserere nostri. Esto brachium33 nos-
tram in mane, et salus nostra in tempore tribulaiionis d. Effunde™ iram tuam in génies
(juœ te non noverunt ™, et in régna guœ nomen tuum non invocaverunt*. Disperge illos in
e virtute tua, et depone eos, protector noster, Domine™1. Dum sic ageretur, quod37
alii pugnabant, alii38 plorabant39, et psallebant, muros alii sufFodiebant*0, Gul-
ferius graviori pugna desudabat : quia41 omnes*2adversarii in eum et in consortes
1 Gulpherio. v. Sic a. b. c. g. h. k. n. t. v. De mirabili conflicta intus et extra, d. De Guillelmo de Monte
Pislerio. x. De Willelmo de Monte Pillerio et Gulferio. u. De Guilhelmo et Gulferio, opertis militibus. y. —
2 Sic a. b. — 3 Willelmus. b. Guillermus. z. — 4 Vel Pessulano, inter Iineas a. De Monte Pislerio, alias Pes-
sulano. z. — 5 Ipse cum multis aliis erat. c. — 6 Om. venator h. — 7 Om. quidam x. n. — 8 Euvrardus. b.
Ebrardns. c. Ew ardus, n. t. Euuardus. z. — 0 Concitabat. x. n. Suos amplius animabat. c. — 10 Om. se x. n.
— 11 Devastabat. u. — 12 Ipse. n. — 13 Om. alii i. — 14 Qua erecta. d. g. h. i. x. n. y. — 15 Auderet
aseendere prior. z, — 16 Diutius non distulit. c. — 17 Om. quidam x. h. t. — 18 Gulpherius. v. — 19 De
Turre. x. De la Turre. z. De Turribus. y. (manu recentiori scriptum, quœ verba typis excusa ddevit). —
20 Muros. r. x. t. x. y. — 21 Insurgentes. c. Consurgunt. t. z. — 52 In tantum. c. — 23 Om. eos x. w. t. x. y.
— 24 Ut. z. — 25 Conscenderant. d. — 26 In terram. n. — 27 Dejecerint, qui mortem. z. — 28 Collisi. z. —
29 Om. ad terram g. — 30 Propugnacula. y. z. — 31 Immemores. z. — 32 Suorum. g. h. x. y. Suorum socio-
rum. n. — 33 Nostri; te enim exspectavimus. Esto brachium. v. — 34 Miserere nostri; te enim exspectavimus
(exspectamus. x.), et cetera. Effunde. r. x. n. t. u. x. y. — 35 Noverunt, et reliqua. p. x. y. Noverunt, et
cetera, n. — 36 Om. et in régna quœ noster, Domine F. x. n. t. y. — 37 Om. quod G. — 38 Alii vero. d.
— 39 Om. alii plorabant t. — 40 Custodiebant. i. Domine. Sic itaque pugnantibus aliis, aliis vero plorantibus
et psallentibus , aliis etiam murum suffodientibus. c. — 41 Quoniam. b. — 42 Om. omnes n. v.
" Cf. Tudeb. XIII, iv, p. ga, i5&. 208.
b Ebrardus Venator apad Tudeb. XIII, m, p. 91
(cf. p. i54, i55, 208).
• Cf. Tudeb. XIII, v, p. 92, 93, i55, 209 ; Raimun-
dum de Aguilers, p. 270. Miles ille vocatur a Rai-
mundo (p. a5o) etTudebove (p. 92) : « Golferius de Tur-
ribus; * in Tudeb. abbrev. (p. ibb) : «Gulferius de Da-
« turre ; » in Tudeb. imitât. : c Galferius de Lasturx •
(p. 193), et tDasturs» (p. 206).
d Isa. xxii ii, 2.
* Psalm. lxxviii , 6.
' Psalm. lviii, 12.
Digitized by
848 ROBERTI MONACHI
a. 1098. ejus\ et ipse2 cum suis contra omnes. Clypeus3 ejus erat omnium suorum* a
protectio fortis, ab5 his videlicet qui erant in muro. Mûri 6 brevis et7 arcta
latitudo socium sibi conjungi non admittebat; nec8 adversarium, nisi unum9,
venire permittebat10. Sed de Gulferio nullus hostium triuinphavit, quum tamen
ipse de compluribus 11 triumphaverit 12. Propterea nemojam illi occursare13 prae-
sumebat, quia14 infortunium quod15 aliis ense illius contigerat unusquisque sibi b
metuebat. Tela, sagittas, sudes, lapides, illi 16 jaciebant; tantumque clypeum
ejus ex his oneraverant, quia jam ab uno 17 homine levari non poterat18.
CAPITULUM VII.
De captione civitatis ,9.
Grbt expngnatur, plebs ejut tola necatur M.
Jamque fortissimus21 vir fatigatus erat; jamque sudores toto corpôre22 in ter-
ram defluebant 23 ; jamque ut ei alter succederet grandis24 nécessitas exigebat :
quum illi25 qui murum suffoderant, civitatem26 cum magno impetu intraverunt, c
detruncantes universos quos27 primitus invenerunt, Qua inopina tae rei ammira-
tione stupefacti sunt omnes qui erant super muros, et28
Concito29 vitalis calor ossa reliquit eorum,
Frigidus atque pavor possedit corda reorum30.
Quid faceret gens data neci, sensuque aliéna, quam sui31 undique hostes32 urge- d
bant et intra33 et in àiuro? Gulferius enim3\ qui paulo35 ante fatigatus defi-
ciebat36, noyas iterum37 resumpserat38 vires; et jam non clypeo protectus39 aut
galea, sed ensem rubeum tenens in dextera, fugientem celer insequitur hostem;
pluresque mortificavit formidine40 quam gladio, qui seipsos praecipitaverunt de
muro. Erat autem supra portam una turris quae praestantissima et fortior 41 ceteris e
videbatur; in ea42 mandavit Boamundus ditioribus civibus per interpretem ut fu-
gerent : quoniam ipse43 eos a morte liberaret, si se ab eo44 redimerent Quod et
illi fecerunt, seque illius fidei crediderunt*. Cessavit igitur tune illa fervens'
persecutio, quia46 ultra protendi abnuebat47 vesperi48 obtenebratio. Sabbatum1
vero49 quum esset, nec victoribus nec victis poterat esse requies. Misit cornes50 f
1 In omnes consortes ejus k. In omnes consortes ejas ierant. n. In ejus consortes erant. r. t. — 2 Ejus con-
sortes, ipse vero. c. — 3 Hic inserit t hoc lemnia : De audacia Gulferii. — * Erat omnibus suis. z. — 5 Et
ab. y. Om. ab k. z. — 6 Mûris, f. — 7 Brevis est. 1. Om. et k. — 8 Sed. b. Et. f. — 9 Om. unum k. —
10 Non permittebat. f. h. — 11 Comparibus. u. — 12 Om. 900m tamen triumphaverit h. — 13 Oceur-
rere. 1. — 14 Qui. u. v. — 15 Qui. g. — 16 Om. illi d. n. — 17 Qui jam ab uno. k. t. Quod jam ab uno. 0. v.
Vt ab uno. z. — 18 Potuerit. z. — 19 Sic a. b. k. n. t. u. v. y. De urbe capta et occisione virorum. d. De
captione Marrœ civitatis. G. h. De Gualferii factis. x. — 20 Sic a. b. — 21 Fortis. d. — 22 Toto de corpore. z.
— 23 Fhiebant. n. — 24 Succederet pugnandi grandis, d. — 25 Quum subito illi. n. — 26 Om. civitatem n.
u. v. z. — 27 Quod. f. — 28 Om. et u. v. — 29 Concito gradu. y. — 30 Eorum reorum. y. — 31 Om. sui. k. n.
— 32 Om. hostes u. v. — 33 In terra, d. n. t. x. — 34 Om. enim g. k. n. — 35 Om. paulo n. — 30 Fatigatus
erat. n. — 37 Intérim, n. u. v. z. — 38 Resumpsit. b. n. — 39 Tectus. n. — 40 Fortitudini k. Plerosque mor-
tificavit fortitudine. n. — 41 Prœstantissima, quœ et fortior. n. — 42 Eam. z. — 43 Om. ipse z. — Ab
ipso. z. — 45 Om. fervens z. — t 46 Quoniam. k. n. — 47 Ulterius protendi non sinebat. c. — 48 Vesperis. v.
k. n. t. Vespere. y. — 49 Autem. t. — 50 Misit autem Raimundus cornes, c.
" Cf. Tudeb. XIII, v, p. 93, i55, aog; Raimundum b Die» xi"' menais Deceinbris , A. D. 1098. (Cf. infra,
de Aguilers, p. 270. p. 8^9 )
,*5
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMIT ANA. 849
a circa urbe m excubitores, et intus et extra, ne ullus fugeret, et spolia urbis secum a. io9s.
auferret. In crastinum ut dies lucescere cœpit, nostri ad arma currunt, et per
vicos et1 plateas tectaque domorum, ceu leaena raptis catulis, saeviendo diseur-
runt :
Dilam'ant, traduntque neci pueros juvenesque,
B Quosque gravât longœva dies curvatve 2 senectus.
Nulli parcebant, sed plures3, ut citius finirentur, laqueis suspendebant \ Mira
res, mirumque5 spectaculum , quod tantaegentis muititudo0, et armata, sic impuno
occidebatur 7, quod nullus eorum reluctabatur 8. Quia vero unicuique9 nostro-
rum 10 erat quicquid repperiebat11, ipsa mortuorum exta eviscerabant, et bisanteos 12
c et nunimos aureos inde extrahebant l3. 0 detestanda auri cupiditas ! Omnes viae
urbis 14 rivis sanguinum inficiebantur 15, et cadaveribus decubantium 16 sterneban-
tur. Et o gens caeca, et17 omnino morti 18 destinata! Nullus ex tanta multitudinc
fait, qui nomini 19 Jesu Christi voluerit20 confiteri. Boamundus denique21 illos
quos in turris palatio jusserat w includi, ad se venire fecit 23, annosaeque aetatis mu-
d lieres, et decrepitos se nés, et invalido corpore imbecilles, praedepit interfici; pu-
bères *4 et majuscule aetatis adultos validoque corpore, virosque25 reservari20, el
ut omnes27 venderet28, conduci Antiochiam. Facta est autem maceratio29 haec
Turcorum .xn°. die Decembris30, et31 in die Dominica\ nec tota32 tamen fieri
potuit die illa. In crastinum autem quicumque33 in quibuscumque locis invenie-
e bantur, eidem plexioni 34 capitis subjiciebantur. Nullus locus erat in urbe tota
niillaque fovea quae eorum 35 cadaveribus seu cruoribus non esset inquinata.
CAPITULUM VIII.
De discordia Boamundi et comitis Raimundi
Consul Raimundus discordant et Boamundus *7.
Urbe igitur sic adquisita et a rebeliibus Turcis liberata, Boamimdus pacem
comitis requisivit38, ut sciiicet Antiochiam absolutam sibi redderet, et in pace
eam habere sibi permitteret39b. Cornes vero econtra40 dicebat id nullatenus sine
f perjurio posse fieri, propter sacramentum quod, ipso etiam mediante, factum
fuerat Constantinopolitano*1 imperatori 42. Boamundus itaque reversus est Antio-
1 Et per. F. k. T. u. y. — 2 Curvaque n. Curvatque. z. — 3 Multos, c. — 4 Laqueis se suspendebant. g. Sus-
pendant, o. v. — 5 Magnumque. d. — 0 Spectaculum seu multitude, g. — 7 Occidebantar. g. i. — 8 Relucta-
bat. k. v. — 9 Om. unicuique z. — 10 Om. Nostrorum k. n. — 11 Rapiebat. i. Quicquid quisque reperiebat. z.
— 12 Bisanceos. z. — 13 Eruebant. z. — 14 Civitatis viœ. c. — 15 Inficiebant. i. Infundebantur. k. n. —
16 Cadentium. z. — 17 Om. et d. — 18 Mori. a. b. g. h. — 19 Nomine. u. v. Nomine Domini nostri. f. i. x.
Nomini Domini. k. n. v. — 20 Voluisset. d. — 21 Boamundus vero. k. n. t. — 22 Jussit. *. n. — 23 Jussit. z. Ad
se jussit accersiri. c. — 24 Puberesque. b. g. — 25 Om. que k. n. z. — 26 Servari. n. — 27 Om. omnes g. —
28 Venderentur. k. z. — 29 Laceratio. d. — 30 Mensis decembris. c. Septembris. g. i. — 31 Om. et u. v. z. —
32 Om. tota k. n. — 33 Om. quicumque c. — 34 Plexiori capitis. g. Ibidem plexioni. c. Pœnœ. z. — 35 Quœ
de eorum. r. k. n. t. x. — 36 Sic a. b. t. x. y. De discordia principum. c. De dissensione Raimundi comitis
et Boamundi. d. De discordia Boamundi et Raimundi. g. h. u. v. De captione urbis. x. — 37 Sic a. b. —
38 Quœsivit. n. — 39 Om. et in pace eam habere sibi permitteret u. v. — 40 Contra, u. v. z. — 41 Om. Con-
stantinopolitano u. v. z. — 42 Imperatori Alexio. o. v. z.
* A. D. 1098. — b Cf. Raimundum de Aguilers, p. 270.
m. 107
Digitized by
Google
850 ROBERTI MONACHI
a. io98. cbiaii) suamque ibi2 dimisit3 societalem a. Dietavit* autem in illa civitate exer- A
citus Francorum per mensein unum et dies quatuor ; et in hac mora temporis
obiit morte pretiosa episcopus Oriensisb. Longo quidem tempore nimiumque pro-
lixo hiemaverunt ibi : quia nil 5 quod ederent, quod râpèrent6, poterat inveniri.
Sicque famis injuria compellente, contigit7, quod etiam8 dictu horribile est,
quia9 corpora gentilium in frusta scindebant, et coquebant10 et comedebantc. Hac b
igitur incommoditate permotus ll, cornes Sancti jEgidii mandavit cunctis princi-
pibus qui erant Antiochiae ut ad Rugiam 12 d civitateni convenirent, et dévia Sancti
Sepulcri ibi inter sedi sponerent. Mi13 quidem illic1* convenerunt15, sed de quo et
pro quo vénérant minime locuti sunt; sed de pace et concordia inter comitem et
Boamundum coiloquium habuerunt6. Quibus minime conciliatis, omnes principes c
Antiochiam reversi sunt, et 16 comitem et viam dimiserunt. Remanserunt autem 17
cum comité non solum sui, sed et18 multa juventus, cui inerat ardor viam per-
ficiendi. Ipse igitur plus in Domino confidens quam 19 in principibus, adMarram,
ubi eum peregrini praestolabantur, est reversus; fuitque dolor magnus in omni
exercitu Christianorum de dissensione principum. Omnes quidem noverant quia20 d
pura justitia21 cum Raimundo erat, nec ullus amor22 aut23 ambitio eum ad inde-
bitum2* declinare 25 poterat.
a. 1099. Qui tamen ut26 vidit quia27 propter eum remanebat28 via Sancti29 Sepulcri,
admodum indoluit, et discalciatis pedibus a Marra usque Capharda 30 f pervenit*.
Ibi quatuor diebus perendinatis, quum principes itertim convenirent31, et de ea- e
dem re verborum32 conflictus baberetur, dixit cornes33 Raimundus : « Viri fratres
« et domini, qui vestris omnibus et vobismetipsis34 abnegastis propter35 amorem
«Dei, ostendite mihi si36 sine perjurio possum cum Boamundo, sicut37 requirit,
« pacificari; aut, si aliter fieri non potest, si38 pro amore ejus debeo perjurari39. »
Quumque bujus sermonis judcx n ullus esse praesumeret, et omnes concordiam F
laudarent, et quomodo fieri deberet non dicerent, ab invicem discesserunt, et ad 40
Antiochiam redierunt.
1 Ad Antiochiam. d. — 2 Om. 161 t. — 3 Divisit. k. h. Dereliquit. d. — 4 Addit. t lemma ejusmodi :
Exit, ai immandas, castris Domini Boemandas. (Vide infra, p. 855, var. i4.) — 5 Nihil. z. — 6 Ederent oui
râpèrent n. Ederent vel qaod râpèrent. *. Emerent vel râpèrent u. v. — 7 Contingit g. t. — 8 Om. etiam g.
t. — 9 Qaod. z. — 10 Et coqaentes. c. Om. et coqaebant z. — 11 Commotas. g. h. n. — 1J Regiam. c. G. Ra~
gam. n. n. t. y. Ad qam Ragia dicitar. d. — 13 Et ipsi. c. — 14 Qai illic. 1. — 15 Convenerani. n. t. — 16 Sunt,
simalqae. c. — 17 Om. aatem *. n. — 18 Sed etiam. k. — 19 Igitur in Domino confidens plas qaam. k.
— 20 Qaod. z. — 21 Plara jasticiaram. t. — 22 Erat, amor vero nallas. g. — 23 Nec. f. n. y. — 24 A Dei
débita, v. y. — 25 Inclinare. d. — 26 Non. g. h. — 27 Qaod. z. — 28 Impediretar. z. — 29 Om. Sancti d. —
30 Caphardam. c. d. g. — 31 Convenissent. t. — 32 Om. verborum F. 1. — 33 Om. cornes d. — 34 Vobis
ipsis. k. Om. et vobismetipsis c. — 35 Abrenantiastis et vosmetipsos propter. c. Qai vestris omnibas abnegastis
et vobis ipsis propter. n. — 3fi An. z. — 37 Si. z. — 38 An. z. — 39 Perjurare. 0. v. Debeam perjarare. z. —
40 Om. ad k. t. z.
* Cf. Tudeb. XIII, vi, p. 94, 1 56, 209; Raimundum d Hodie Rmath. (Vide supra, p. Aa3, annot. d.)
de Aguilers, p. 271 ; Fulcherium Carnot. 1. I, c. xxiv, • De hoc colloquio cf. Tudeb. XIII, vi, p. g4, i56,
p. 35a. 289; Raimundum, p 271.
b Is est Willelmus Aurasicensis episcopus (vide su- r Cafarta apud Raina und. p. 272; nunc Ktferthabe.
pra, pag. g5, annotât, a). De morte ejus cf. Tudeb. (Vide supra, p. g5, annot. d; p. 272, annot. b; p. 469,
XIII, vi, p. 95, i55, 209; Raimundum de Aguilers, annot. c.)
p. 3oi. 9 «xm° die, intrante Januario. • (Cf. Tudeb. XIII,
• Cf. Tudeb. XIII, v, p. 94, i55, i56, 209; Rai- vu, p. 95, i56, 209, 210; Raimundum de Aguilers,
mundum, p. 271 ; Fulcherium Carnot. I. c. p. 352. p. 272.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
851
CAPITULUM IX.
De comité Normanno qui, relicto Boamundo, abiit cum comité Raimundo1.
Agmina noatroram timuit rex Cœaareoram *.
a Sed3 Noroiannus cornes cura suis omnibus remansit cum Raimundo, sciens et a. io99.
intelligens quia justitia erat cum eo\ Igitur4 hi duo comités agmina5 sua dispo-
nunt, et ad Caesareamb tendunt. Rex° enim6 Caesareae saepius mandaverat7 comiti
Marra et Caphardae8 quia9 cum eo pacem vellet habere, eique de suo gratanter
servired. Hac 10 fiducia illuc perrexerunt 11 , et prope civitatem castra posuerunt.
b Rex autem, ut vidit agmina Francorum juxta se posita, vehementer obstupuit et 12
indoluit, et ne eis13 ullum 14 mercatum prasentaretur 15 prohibuit6. In crastinum
misit comités duos de suis, qui eis16 vada fluminis insinua rent n, et ubi praedam
capere possent conducerent. Erat autem18 nomen flumiois Farfar19. Conduxe-
runtque illos in vallem satis idoneam, bonisque temporalibus20 locupletatam21.
c Huic praeerat quoddam munitissimum 22 castellum 23, sub quo invenerunt usque
ad24 quindecim25 millia animalium, in ea26 valle fertili 27 pascentium : quae omnia
nostri rapuerunt. Et quum castellum obsidere vellent, ilico castellani se reddide-
runt28; pactumque hujuscemodi29 tenendi in perpetuum fœderis cum comitibus
habuerunt : in fide sua promiserunt et super30 legem suam juraverunt quia31
d nunquam amplius nocerent Christianis peregrinantibus, eisque sicut et hominibus
suae gentis praeberent mercatum et hospitium. Manserunt autem ibi per dies
quinque. Sexto vero 32 die33, oneratis camelis et jumentis, frumento, farina, hor-
deo34 et caseis, rebusque aliis ad edendum idoneis, gaudentes exierunt, et ad
quoddam castellum Arabum pervenerunt. Dominus autem castelli sapienti con-
e silio usus35, venit obviam comiti Raimundo, et pacificatus est cum illo36f.
CAPITULUM X.
De urbe Caphalia57.
Sic noatros enses fagimit cito Caphalienses ••.
Inde venerunt ad quamdam civitatem, in quadam valle speciosa et spatiosa
1 Sic a. b. g. h. x. n. t. u. v. x. y. (Adhœsit Raimundo. x. n.) Cornes Normannus cum comité Sancti JEgidii
remansit d. — 2 Sic a. b. — 3 Sed et. y. — 4 Ideo. y. Oui. igitur d. — 5 Comités, Raimundus videlicet et
cornes Normannus, agmina. c. — 0 Autem. t. — 7 Significaverat. z. — 8 Om. comiti Marrœ et Caphardœ f.
— 9 Quoi. z. — 10 Hac etenim. i. Hac enim. u. v. — 11 Pervenerunt. b. — 12 Om. obstupuit et d. — 13 Illis.
u. v. z. — 14 Nuïlum. g. — 15 Ullus mercatus prœstaretur. n. — 16 Om. eis c. F. — 17 Ostenderenl. z. — 18 Om.
autem x. — 19 Pharphar. f. x. x. Phaphar. n. Pharfar. y. — 20 Bonisque omnibus, z. — 21 Locupletam.
b. c. f. g. h. i. x. u. v. t. y. Locupletem. z. — 22 Ibi quoddam munitissimum erat. x. n. — 23 Castrum. u. v. z.
— 24 Om. usque ad z. — 25 Viginti. x. n. z. — 26 Ipsa. c. Om. in ea z. — 27 Om. fertili c. — 28 Se cum
castello reddiderunt. F. x. n. t. u. y. — 29 Pactum hujuscemodi. x. Om. hujuscemodi v. — 30 El per. f. n.
t. y. — 31 Quod. z. — 32 Autem. c. — 33 Om. die n. — 34 Farina et oleo. z. — 35 Usus est concilio. y. —
36 Cum eo. d. g. h, — 37 Sic a. b. c. G. h. x. h. t. d. v. y. De Cephalia, quam civibus invenerunt vacuam et
pluribus bonis uberrimam. d. De Caphalia. x. — 38 Sic a. b.
• Cf. Raimundum de Aguilers, p. 273. d Cf. Tudeb. XIUt vu, p. g5, i56, aog, a 10; Rai-
b Caesarea super Orontetu , hodie Schaysar. (Cf. supra t mundum de Aguilers, p. 272.
p. 95, annot./; p. 209, annot./.) * Cf. Raimundum de Aguilers, p. 272, 273.
e Aboussaluma Marshad emirus. (Cf. p. 95, annot./; ' Cf. Tudeb. XIII, vm, p. 96, i.r)6, 210; Raimun-
p. 272, annol. c.) dura de Aguilers, p. 272.
107 .
Digitized by
Google
852 ROBERTI MONACHI
1099. constitutam, mûris et turrihus bene munitam , et omni génère fructuum abundan- a
tissime refertam, quam incolae illi1 appellant Caphaliam*. Hujus urbis habitato-
res, audito rumore Francorum perterriti, proprias sedes deseruerant, et ad aliénas
confugerant. Quippe infelicitas quae 2 contigerat Antiochiae et Marrae 3 omnes
perterruerat, et fugae domesticos effecerat. Quuinque nostri circa eam tentoria
vellent ponere\ et in gyrum obsidere, mirati sunt quia5 de tanta civitate nec6 b
aliquis obviam veniebat, nec in excelsis turribus aut mœnium propugnaculis ap-
parebat, altumque silentium intus babebatur, nec ullius vocis7 sonus audiebatur.
Tune miserunt exploratores, qui rem8 diligenter inquirerent9 et inquisitam 10 re-
nuntiarent u. Illi autem profecti 12, quum porte propius accessissent, januam qui-
dem apertam invenerunt, sed intus neminem esse viderunt. Tune scuta vultibus c
praeponentes 13, cum aliqua adhuc cunctatione portas subeunt; sed nec viros, nec
mulieres, necbestiam aliquam intus invenerunt 14. Pulchros quidem apparatusibi 15
inveniunt16 : borrea scilicet frumento plena, torcularia vino redundantia 17, arcas
plenas nucibus, caseis et farina. Tune cito18 ad comités19 redeunt, et quid20 in-
venerint21 referunt22. Non fuit opus ibi tentoria figere, quoniam Deus faciebat d
illos in labores aliorum23 sine ferro vel pugna introire. Ibi actum24 est quod
dicitur in proverbiis Salomonis25 : Conserva tur 26 justo substantia peccatorish. Ibi
invenerunt hortos plenos oleribus et fabis, aliisque ieguminibus ad27 prœcoci-
tatem maturantibus. Ibi quietaverunt tribus diebus; et custodibus deputatis qui
urbem custodirent, quaedam ardua montaua conscenderunt 28, et 29 in vallem30 e
descenderunt31. Erat32 autem33 illavallis gratuita, et omnium frugum fructuum-
que ubertate plenissima; manseruntque ibi34 per dies quindecim. Prope vallem
erat castellum35, Sarracenorum inultitudine plénum. Quod quum die quadam nos-
tri aggrederentur, Sarraceni desuper murum36 projecerunt eis multas pecudes37,
plurimaque38 animalia, putantes quia39 nostri nil aliud quaererent nisi victualia40 : F
quae nostri gratanter receperunt41, et ad tentoria conduxerunt. In die altéra colle-
gerunt papiliones et tentoria, et illic*2 castra direxerunt; sed quum illic43 perveni-
rent44, ab omni gente vacuum 45 invenerunt. Illa enim nocte omnes fugerunt46;
sed magnam47 copiam frugum et fructuum, lactis et mellis dimiserunt48. Ibi cele-
braverunt nostri Purificationem sanctae Mariae49 Dei genitricis0, glorificantes Deum g
qui tanta bona ministrabat eis 50.
1 Om. illi z. — 2 Infelicitas et infortanium quod. d. — 3 Infelicitas quippe Antiochie et Marre, t. —
4 Figere. d. — 5 Quod. z. — 6 Non. z. — 7 Voce. y. — 8 Qui tune. h. — 9 Requirerent. k. — 10 Inquisita.
u. y. — 11 Nuntiarent. m. — 12 Om. profecti n. — 13 Opponentes. g. — 14 Ibi invenerunt. n. — 15 Illic. c.
— 16 Invenerunt. b. d. i. x. — 17 Redolentia. k. n. — 18 Concito. d. — 19 Socios. c. — 20 Qaœ. 0. Quod. n. z.
— 21 Viderunt. b. Invenerunt. F. k. n. t. c. v. z. — 22 Lœti referunt. f. k. n. t. y. — 23 Illorum. z. — 24 Auc-
tum. a. — 25 Salemonis. k. — 26 Quia conservatar. c. — 27 Jam ad. v. v. z. — 28 Ascenderunt. n. Conscen-
derant. u. v. — 29 Et postea. c. — 30 Vallem densam. d. In voile, n. — 31 Descenderant. u. Om. et in vallem
descenderunt v. — 32 Adjicit d lemma illud : De valle densa et castello in ea. — 33 Erat enim. d. — 34 Om.
ibi c. — 35 Castram. o. — 36 De muro. z. — 37 Multitudinem pecudum. t. Eis multas pecunias. v. Multas
pecunias, multas pecudes. y. — 38 Pluraque. t. — 39 Quod. z. — 40 Viclum. z. Nil aliud quam victualia
quœrerent. n. — 41 Acceperunt. h. — 42 Illuc. z. — 43 llluc. z. — 44 Perûenissent. c. t. x. Pervenerunt. v. v.
z. — 45 Pervenirent, totum vacuum. f. — 46 Fugieruni. n. — 47 Omnes fugati sunt. Magnam. n. — 48 Om.
dimiserunt 1. — 49 Om. Mariœ c. — 50 Ministrabat servis suis. n.
" Cf. Tudeb. XIII, ix, p. 96, i56, aïo. 6 Die n° mensis Februarii, A. D. 1099. (Cf. Tudeb.
b Proverb. xiii, 11. XIII, x, p. 97, 1 56, 210.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIM1TANA.
853
CAPITULUM XL
De muneribus quœ reges Camelae et Tripolis nostris miserunt1.
Rcx de Camela mittit splendeotia tela a;
Tripolis érbe bona mittuntar plorima dono
a Rex' de Camela civitate misit comitibus* nuntios suos, dum ibi erant, rogans5
ea quœ pacis sunt; praemittens dona concupiscibilia 6 et equos7 et aurum. Misit
arcum8 aureum, vestes9 pretiosas, et micantia tela : quae omnia nostri recepe-
runt; sed nil certi tune illis 10 renuntiaverunt ll.
Rex12b Tripolis, eodem terrore13 permotus, misit equos decemcet mulas qua-
b tuoru, similiter rogans ea quae pacis erant16. Sed16 dona quidem17 receperunt,
illique 18 qui 19 nunquam pacem cum eo 20 haberent21, nisi Christian us efficeretur22,
remanda verunt. Cornes enim Sancti iEgidii multum desiderabat terram iliius,
quia23 optima erat; et regnum ejusf quoniam24 prae ceteris erat honorabilius25.
CAPITULUM XII.
De castello inexpugnabili cui nomen Archas26.
Archas castellum circumdedit undique hélium 17 .
Itaque quatiiordecim diebus explicitis, quinto decimo exierunt28 de optima
c valle, et abierunt ad quoddam antiquissimum29 castrum, cui Archas 30 erat vocabu-
lum 31 : quod licet32 haberet nomen castrid, tamen egregiis urbibus33 poterat aequi-
pararif et loci positione, et clausura murorum, et eminentia turrium. In hoc prop
ter fortitudinem gens magna confluxerat, quia nec arma, nec hostem, nec aliquod
ingenium metuebat34. Hoc tamen nostri, obsidione vallantes céleri, cum festi-
d natione aggressi sunt; sed35 eorum impetum castellani viriliter sustinuerunt. Sae-
pius ilios invaserunt omni 36 génère telorum et tormentorum37, et non praevalue-
runt; sed magis quam lucrarentur perdiderunt. Tune quatuordecim 38 de nostris
militibus39,otio vacare nescientes, erga*0 Tripolim perrexerunte; et sexaginta Tur-
1 Sic t. x. y. De rege Camela. b. g. h. — 2 Sic a. b. z. — 3 Sic a. b. (dona. b.) — 4 Comilibus Raimundo
et Roberto (Ruodberto. x. t. n.). f. x. n. t. x. y. — 5 Rogantes. n. t. — 6 Hic desinit codex g. — 7 Equos-
que. c. — 8 Etiam arcum. n. Et arcum. t. x. y. — 9 Vestesque. c. — 10 Nostri tune receperunt; sed nihil certi
illis. fi. — 11 Tune illi renuntiaverunt. c. h. d. Renuntiaverunt illi. v. — 12 Hic insérant b. h. hoc lemma :
De rege Tripolis. — 13 Tempore. r. i. — 14 Quinque. i. Oni. quatuor x. n. — 15 Sunt z. — 16 Et. c. —
17 Om. quidem d. — 18 Receperunt, sed ei. c. d. f. i.' — 19 Quia, y, Quod. z. — 20 lllo. y. z. — 21 Cum eis
haberet. c. — 22 Fieret. I. Chrisliani efficerentur. F. — 23 Quoniam. n. — 24 Quia. d. — 25 Nob'ilius. F. t.
u. y. Nobilius erat. x. v. — 26 Sic d, qui Archars, non autem Archas, exhibet. De castello Archas. b. De
Archas castro. h. — 27 Sic a. b. — 28 Explicitis, exierunt. u. — 29 Om. antiquissimum c. — 30 Archos. y. hic
et infra. — 31 Cui nomen erat Archas. z. — 32 Quamvis. x. n. — 33 Civitatibus. c. d. — 34 Timebat. i. —
35 Et. b. — 36 Cum omni. u. v. — 37 Et armorum. c. — 38 Tune xv. i. — 39 Om. militibus x. n. —
40 Ad. Y.
* Genah Eddaule, Emess, vulgo Camelae, princeps. c Cf. Tudeb. /. c.
(Vid. p. 97, aniiot. c; p. 275, annot. a.) De nuntiis d Cf. Tudeb. XIII, xt p. 97, 100, 157, i58, 210,
hujus reguli cf. Tudeb. XIII, x, p. 97, 157, aïo; Rai- 2i5; Raimundum de Aguilers, p. 275 et seq. Fulche-
mtindum de Aguiiers, p. 37?). rium, p. 344» 35a.
b Abu Ali lbn Ammar, Tripoleos dominus. (Vide * Cf. Tudeb. XIII , x, p. 97,98, 157, 210; Baimun-
supra, p. 97, annoL e; p. 2i4, annot. 1; p. 285, annot. dum de Aguiiers, p. 273.
b, etc.)
1099.
Digitized by
Google
854 ROBERTI MONACHI
a. 1099. cos invenerunt, qui multos captivos, et plus quam 1 mille2 quinquaginta ani- a
malia rapuerant, et an te se ducebant Quos ut nostri viderunt, licet perpauci
essent, in cœlum inanus protendentes regemque Sabaoth invocantes, militariter3
invaserunt; et, Domino exercituum* adjuvante5, superaverunt; sex6 deillis occi-
derunt, et eorum equos retinuerunt, et ovantes7 ad castra cum immensa8 praeda
remeaverunt. Ingens gaudium fuit in omni exercitu de paucorum magna vie- b
toria et multa 9 rapina.
CAPITULUM XIII.
De urbe quae Tortosa dicitur, quie vacua invenitur10.
Pauci stravemnt mnltos et diripnernnt 11 .
Quumque haec vidèrent 12 alii, exierunt plures de exercitu Raimundi, zelo probi-
tatis accensi : quibus praefuerunt Raimundus Piletus13, etRaimundus vicecomes de
Tentoria 14, et vexillis in altum protensis, equitaverunt 15 adversum 16 civitatem
quae Tortosa dicitur. Ad quam pervenientes, forti impetu aggrediuntur% sed c
die illa nihil fecerunt 17, nocteque 18 superveniente , in quodam angulo 19 secesse-
runt; feceruntque tota nocte20 immensos rogos ignium , ac si totus adesset rétro
commanens 21 exercitus Christianorum. Quibus flammarum globis gens quae erat in
civitate perterrita, existimantes quod nostri omnes adessent, omnes subito confu-
gerunt 22, civitatemque plenam bonis 23 opibus reliquerunt. Est autem civitas illa d
omni necessitate prorsus aliéna, in 24 optimo portu pelagi constituta.
In crastinum 25 quum nostri ad eam sicut ad20 expugnandum 27 venerunt28,
omnino vacuam invenerunt. Summas igitur laudes Deo referentes, eam intrave-
runt, et quandiu apud Archam 29 duravit obsidio, ibi remanserunt.
CAPITULUM XIV.
De urbe Maraclea30.
Urbs quoqne Tortosa capitur, minium pretiosa.
Urbs Eraclea non procul est ab eaw.
Est autem32 et alia civitas non longe ^b ea 33, quae dicitur Maraclea 34 b : cujus e
princeps pacem cum illis35 iniit, ipsosque et eorum vexilla introrsus 36 recepit. 0
1 Om. plus quam i. — 2 Mille et. z. Om. mille k. — 3 Viriliter. i. — 4 Om. exercituam i. d. v. — 5 Ju-
vante. y. — 6 Et sex. z. — 7 Orientes, b. Om. ovantes c. — 8 Universa. f. Om. immensa c. — 9 Magna.
n. t. v. — 10 Sic d. De Tortosa et Maraclea. h. — 11 Sic a. b. — 12 Vidissent. c. — 13 Raimundus
cognomine Piletus. y. — 14 Taarina. n. Tentoriis. y. — 15 Properaverunt. c. — 16 Adversus. z. — 17 Pro-
fecerani. c. — 18 Nocte. c. Noctaque. t. — 19 In quemdam angulam. z. — 20 Om. tota nocte k. n. — 21 Corn-
manis. d. — 22 Fagerunt. b. d. — 23 Om. bonis t. — 24 Ut in. z. — 25 In crastinum vero. *. n. — 26 Om.
sicut ad z. — 27 Expugnandam. z. — 28 Venissent. c. — 29 Archa. n. Archas. z. — 30 Sic a. De urbe Era-
clea. b. — 31 Sic A. b. — 32 Om. Est autem b. c. — 33 Distans ab ista. c. — 34 Marasclea. f. Meraclia. i.
— 35 Eis. u. v. z. — 36 Introrsum. n. In urbem. z.
" Cf. Tudeb. XIII, x, p. 98, 157, aïo, 221; Rai- b Hodie Marakia. (Vid. p. 98, annot. b; p. 373,
m un du m de Aguiiers, p. 276. annot. d.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
855
a mira Dei virtus mirandaque potentia ! Quum procul abessent principes qui vi- a. 1099.
debantur regere populum et sustentare, per pauciores et quasi 1 minores cœpit
Dominus etiam * ipsos reges3 superare, ne dicat humana praesumptio : « Nos An-
« tiochiam aiiasque urbes subegimus, nos tôt ac tanta bella devicimus : » quia pro
certo nunquam superassent \ nisi5 cum eis fuisset* per quem reges régnant*.
b Quum vero dux ducum et7 miles militum, Godefridus, audisset8 felices eventus,
insignesque trophaeos9 pugnantium, zelo victoriandi 10 animatus tune primum 11
tam ipse quam Fiandrensis cornes et Boamundus castra ab Antiochia moverunt,
et ad Liciam12 civitatem venerunt,3b.
CÀPITULUM XV.
Quomodo Boamundus divisus est a nostris14.
Ibi quippe divisit se Boamundus ab eis et ab omni exercitu Dei; habuitque a
c pâtre suo, qui Francigena fuit, optima principia; sed a matre15, quae Apuiiensis
exstitit, retinuit vestigia 16 c.
CAPITULUM XVI.
Dux et cornes ad urbem Gibelium pergunt17.
Dm Godefridus , sicut semper bene fidus,
Consul Fiandrensis, cujus non fallitur ensis,
Urbem GibtUo statuant sibi subdere bello
Tune dux et cornes 19 ad urbem quae Gibelium 20 d vocatur acies suas direxe-
runt, eamque obsidione cinxerunt6. IUa siquidem temporis21 hora venit nuntius
ad comitem Sancti iEgidii22 quia23 Turci praeparaverant 24 se ad pugnandum
d contra eum; essetque25 bellum grave26 nimis et permaximum. Protinus cornes
misit nuntium duci et Flandrensi comiti, ut celerrime ad illud praelium27 veni-
rent28, sibique auxilium ferrent. Quod ubi dux audivit, principi civitatis pacem,
<juam saepe jam 29 quaesierat, mandavit. Pace igitur facta, pactaeque promissionis
1 Om. quasi u. v. z. — 2 Om. etiam i. n. — 3 Inimicos. y. Om. reges f. x. n. t. — 4 Superarent. h. —
5 Si non. c. — 0 Fuisset ille. u. z. — 7 Om. et y. — 8 Audiret. d. — 9 Triumphos. u. v. z. Insigniaque
tropkœa. d. — 10 Victoria, u. v. z. — 11 Om. tune primum d. — 12 Ad Vnam. i. Ad Iciam. u. v. — 13 Per-
venerunt. F. h. i. k. t. x. — 14 Sic x. Ubi Boamundus divisus est a nostris. t. De divisione Boamundi ab
omni exercitu. h. Hic Boamundus a via Sancti Sepulchri apostavit. d. Miles ut immundus fugit a nostris Boa-
mundus. b. De divisione Boemundi ab exercitu Dei. y. — 15 A matre sua. d. — 16 Om. Habuitque usque ad
vestigia u. v. — 17 Sic t. — 18 Sic a. k. n. z. (Om. ultimum versum z.) — 19 Dux.autem et cornes, u. v. —
20 Gebbellum. x. — 21 Tempori. k. Om. temporis z. — 22 Comitem Raimundum. c. — 23 Quod. z. — 24 Prœ-
pararent. c. — 25 Essetque futurum. b. h. z. — 26 Grande, d. — 27 Om. prœlium v. — 28 Convenirent. d. —
29 Om. jam d.
' Cf. Proverb. vin, i5. d Hodie Djebali. (Vide pag. 99, annotât. a; pag. aai,
b De adventu principum ad urbem Liciam , seu potius annot. c.)
Laodiceam, cf. Tudeb. XIII, xi, p. 99, 167, ai 1. 0 Cf. Tudeb. XIII, xi, p. 99, 167, an; Raimundum
c Cf. Tudeb. abbreviat. p. 157; imitât, p. 211. de Aguilers, p. 377; Fulcherium Carnot. p. 35a.
Digitized by
Google
856 ROBERTI MONACHI
a. 1099. muneribus receptis, ad speratum bellum convolarunt et ad obsidionem, quae a
erat apud? supradiclum3 castrum4, convenerunt, et in5 alteram fluminis ripam
quod6 ei praeterfluit 7 castra posuerunt.
CAPITULUM XVII.
De bello apud Tripolim gesto8.
Hinc Tripolim pergunt, quam multo sanguine margant*.
Hinc qnoqne pro cœna penitratnr valus amœna 10 ;
Inveniantor ibi congrue done cibi ".
Sed quum 12 dux videret quia13 nihil proficeret, contra Tripolim direxit acies,
cunctosque paratos ibi 14 repperit hostes*. Tensis enim 15 arcubus, nostris hostes se
opposuerunt; sed nostri, projectis16 clypeis, arcum17 et sagittas velut stipulas18 b
contempserunt. Pugna itaque19 committitur, sed non aequa lance, quoniam , tractis
sagittis, illi, ut eorum consuetudo est, fugere voluerunt; sed nostri in ter ipsos et
civitatem obstaculum se20 statuerunt21. Et quid pluribus uterer22 verbis? tantum
ibi humani sanguinis fusum est, quia23 aqua rubicunda facta est quae in civitate24
fluebat, et eorum cisternas replebat. Nobiliores ipsius25 civitatis ibi mortui20 sunt; c
et qui vivi remanserunt de contaminatione cisternarum 27 multum28 ingemuerunt29.
Qua caede peracta, nostri minime contenti, quia ibi nihil lucrati erant30, nisi
tela et indumentorum spolia, in supradictam vallem Desen31 cucurrerunt; et
absque numéro oves, boves32, asinos33, diversique generis pecudes depraedati sunt;
et tria millia camelorum simul rapuerunt. Tanta bestiarum copia unde conve- d
nerat 34 nostri vehementer mirati sunt35, quia in eadem valle36 quindecim diebus
hospitati fuerunt 37.
Illi cum38 tanta39 redeunt ad castra rapina40.
Nulla41 unquam inopia fuit in obsidione il la, quia naves ad quemdam portum
veniebant, quae omnia necessaria afferebant. Dominicum Pascha celebraverunt e
ibi, quod fuit tune .ivt0. Idus Aprilisb. Duravit autem42 illud obsidere43 tribus
mensibus, una die minus.
1 Convolaverunt. c. — 2 Ad. z. — 5 Prœdictum. F. i. — 4 Dictam sapra castrum. t. — 5 Et ad. n. In
ad. y. — 6 Quœ. n. — 7 Om. quod ei prœterjluit u. v. z. — 8 Sic h. — 9 Sic a. — 10 Sic a. k. n. —
11 Sic a. — 12 Dum. t. — 13 Quod. b. g. h. x. z. — 14 Illic. c. — 15 Autem. c. — 10 Prœjectis. z. —
17 Arcus eorum. z. — 18 Stipulant, c. — 19 Igitur. x. n. t. x. y. — 20 Om. se g. z. — 21 Posuemnt. t. z.
— 22 Utar. b. g. x. d. v. z. — 23 Quod jam. k. Quod. z. — 24 In civitatem. y. z. — 25 Illius. t. u. v. y. Om.
ipsius F. — 26 Occisi. b. z. — 27 Cisternarum suarum. c. — 28 Cisternarum multarum multum. y. — 29 Indo-
luerunt. v. — 30 Lucrati sunt. v. — 31 Densam. d. Om. Desen k. n. — 32 Oves et boves. n. v. — 33 Boves
et asinos. c. — 34 Convenisset. c. Convenerit. k. n. u. v. — 35 Ammirati sunt. n. — 36 Valle jam. c. —
37 Sunt. t. — 38 Illi vero cum. k. w . t. — 39 Ipsi cum iota. c. — 40 Illic tanta rapina capta, redeunt ad castra,
v. v. — 41 Ne alla. i. — 42 Om. autem d. x. — 43 Ma obsidio. d. Illud obsidium. k. n. Ma obsessio. z.
* Cf. Tudeb. XIII, xu, p. 99, 100, 167, 1 58, ai 1 ; b Id est die x° menais Aprilis, A. D. 109g. (Cf. Tudeb.
Raimundum de Aguilers, p. 285, 286. p. 100, i58, 211; Raimundum, p. 286, et annot. b.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA
857
CAPITULUM XVIII.
Mors Anselmi de Ribodi Monte et quorumdam virormn illustrium l.
fini nostrorum linem dédit obsidioni;
: ibi <
a Fuit autem ibi mortuus Anselmus1 de Ribodi 1 monte3, vir per5 multa6 lau- a. i099.
dabilis, et in suo militari ordine praecipuus, qui, dum in mundo fuit, multa
digna relatu peregit, quibus7 illud praeferendum 8 est, quod Aquicingensis 9 cœ-
nobiib indefessus10 adjutor11 in 12 omnibus exstitit. Similiter ibi13 mortuus est
Pontius BalonensisUc, cujus tempora15 perforavit ictus lapidis tormento jaculati.
b Guillelmus10 Picardusd, et Guarinus17 de Petra Mora, primus jaculo, alter obiit
sagitta. His et pro talibus18, obsidionem illam nostri dimiserunt, quia illud inex-
pugnable castrum nullam timebat violentiam impugnantium.
CAPITULUM XIX.
De confœderatione cum rege Tripolis, et muneribus ipsius 19.
Cum Tripolis rege pax est data non sine lege.
iW via dirigitnr pro qua prius n-K
Detensis itaque21 tentoriis, ad Tripolim pèrgunt, et pacem diu a rege et civi-
bus quaesitam stabiliunte. Datis igitur invicem dextris, fidei illorum in tantum
c se proceres commendaverunt, quia22 usque ad palatium régis civitatem introie-
runt23. Rex autem, ut fîducia pacis tenendae ex sua parte24 certior crederetur, tre-
centos peregrinos ex nostris dissolvit a vinculis, et proceribus donavit25. Dédit et
quindecim millia bisanteorum 26, et quindecim equos multa honestate praeditos;
misitque omni exercitui mercatum laudabile, quod omnino privavit illos ab
d omni necessitate. Pepigit etiam et juravit illis quia27, si Iherusalem sibi possent
adquirere, et bellum quod eis Amiraldus28 Babiloniae inferre minabatur supe-
rare, Christianus efficeretur, et régis Iherusalem ditioni subjiceretur. Fuerunt a\i-
. tem apud Tripolim per dies très. Vi dentés igitur29 proceres et viri30 bellatores
quia31 jam tempus novarum frugum instabat, concordati sunt quod Iherosolimi- 1
e tanum iter ex toto32 arriperent, et, omissis omnibus, rectiorem viam tenerent.
1 Sic d. — 2 Sic A. — 3 Ansellus. d. z. — 4 De Ribaldi. k. t. De Riboldi. n. — 5 Vir nobilissimus et per. d.
— 0 Omnia. f. k. n. t. x. y. , — 7 Ex quibus. d. — 8 Prœcipuum. d. — 9 Aquicinsis. F. Aquiscingensis. y. z.
— 10 Prœcipuus. d. — 11 Defensor. i. — 12 Om. in k. n. — 13 Similiter et ibi. n. — 14 Bolonensis. t. Deinde
inseritin parenthesi z. : vel de Baladino, quod ceteri omittunt. — 15 Timpora. d. f. — 10 Willelmus. u. v.
Willermus. z. — 17 Garinus. d. I. u. Warinus. v. k. n. x. y. — 18 His vita functis. z. — 19 Sic d. De pace
cum rege Tripolim facta. h. — 20 Sic a. — 21 Igitur. z. — 22 Quod. i. k. Ut. z. — 23 lntraverunt. v. Introie-
rint. z. — 24 Rex autem , ut vidit, et ut pacis tenendœ ex sua parte, n. — 25 Trecentos Christianos, quos apud
se vinculatos habebat, a vinculis exsolvit, et proceribus reddidit. c. — 26 Bisanceorum. z. — 27 Ut. z. — 28 Am-
miraldus. n. Admiravisus. u. v. Admiraldus. z. — 29 Autem. z. — 30 Et omnes viri. c. — 31 Quod. z. —
32 Toto jam. c.
a Cf. Tudeb. XIII, xn, p. 100, 1 58, an, 2i5; c Dictus alibi « Pontius de Balan sive de Baladuno. »
Bairaunduni de Aguilers, p. 276, 277; Fulcherium (Cf. Tudeb. /. c; Baimundum de Aguilers, p. 275.)
Carnot. 1. I, c. xxv, p. 353. d Cf. Tudeb. XIII, xn, p. 99 , 1 58, 2 1 1 .
b Gallice Anchin. Hoc cœnobium Ànselmus beneficiis ' Cf. Tudeb. XIII, xn et xm, p. 100, 101, i58,
affecit. (Cf. Hist. liltér. t. VIII, p. 697. ) 211 ; Baimundum de Aguilers, p. 286, 289.
111. 108
Digitized by
Google
858 ROBERTI MONACHI
1099. Erat1 autem Maii dies quartus* quum de Tripoli exierunt, et per quaedam ardua a
montana ascendentes ad castrum cui nomen Betelon3* pervenerunt. Altéra4 die5
venerunt ad urbem quae dicitur Zebaris6b, in cujus confinio nihil aquae potuit in-
veniri qua extingueretur eorum nimia sitis. iEstus quippe erat, et equi et7 omnis
hominum8 multitudo sitiebat. In crastinum venerunt ad flumen cui nomen
Braim9c. lbiigitur10pernoctaverunt, etsitim suam deposuerunt. Nox11 subsequens b
fuit Dominicae Ascensionisd; et ipsi ascenderunt montem, in quo erat via 12 nimis
angusta, in qua putaverunt occursantes 13 invenire14; sed Deus, qui15 dux eorum
fuitsolus, et non erat cum eo16 Deus alienus*, fecit17 eos inoffensos 18 transire. Tune19
venerunt ad urbem Baruth, supra mare sitam; deinde ad aliam, quae dicitur20
Sagitta21f; post hanc22 ad aliam, quae Sur dicitur: deinde ad Acram23; de Acra24 c
ad castrum25 cui nomen Caiphas; et sic ad Caesaream.
CÀPITULUM XX.
De Caesarea86.
Urbs est Ceesarea straU seau maria f1.
Est autem Caesarea insignis civitas Palaestinae*, in qua Philippus apostolus dici-
tur domum habuisse, quae usque hodie monstratur; nec non et cubiculum filiarum
ejus, prophetantium virginum28h. Est autem in littore maris sita, olim Pyrgos29,
id est Turris Stratonis\ appellata. Sed ab Herode rege nobilius et pulchrius, con- d
tra30 vim maris utilius31 exstructa, in32 honorem Caesaris Augusti Caesarea est cogno-
rainata : cui etiam in ea templum33 albo marmore construxit, in quo34 nepos ejus
Herodes est ab angelo percussus*, Cornélius centurio35 baptizatus\ et Agabus
propheta zona Pauli 36 est ligatus1. Juxta illam nostri sua37 tentoria fixerunt; et
sanctam 38 Domini Pentecosten m celebraverunt. e
1 Erant. F. — 2 Quarta. t. z. — 3 Betolon. f. Beteleon. x. n. — 4 Hic t inscrit hoc lemma : De civitate
Zebari. — 5 Altéra vero die. y. — 6 Zaebaris. H. Zabaris. z. — 7 Et non solum equi, sed et. c. — 8 Hominis. t.
— 9 Ad flumen Braim. x. h. Barim. u. v. — 10 Om. igitur y. — 11 Nox igitur. y. — 12 Via eorum. i. —
13 Occurrentes. v. v. z. — 14 Inventuros se hostes. z. — 15 Quoniam. z. — 16 Eis. y. — 17 Sed dux eorum
Deus fecit. c. — 18 Inoffense, t. — 19 Adjiciunt t. x. ejusmodi lemma : De civitate Baruth; et deinde : De
civitaùbus Sur et Acra. — 20 Vocatar. z. — 21 Saguta. i. — 22 Hœc. z. — 23 Baruth supra mare sitam; deinde
ad Acram. x. n. — 24 Deinde ad Accaronam; de Accarona. u. — 25 Ad castellum. F. x. n. t. — 26 Sic a. n. t.
De civitate Cœsarea et urbe Ramola, in qua fuit corpus sancti Georgii martyris. d. De Ceesarea Palœstinœ.
h. t. x. De Cœsarea civitate. i. x. u. — 27 Sic a. — 28 Om. virginum z. — 20 Birgos. a. c. i. Burgos. d.
Byrgos. F. t. Pirgos. y. z. — 30 Et contra, z. — 31 Utiliusque. d. — 32 Et in. d. — 33 Cognominata est, qui
etiam templum. n. y. — 34 In qua. z. — 35 Om. centurio z. — 36 Zona parili. u. v. — 37 Om. sua n. —
38 Sanctum. y.
" Bethoron ap. Tudeb. XIII, xii , p. 101, i56, 212; * Nunc Kaisarieh (p. 354. annotât, g; p. 389, an-
nunc Batroum. notât, a). (Cf. Tudeb. XIII, xni, p. 102, i58, 212;
b Gibelonap. Tudeb. /. c; Zebaraç. abbreviat. p. i58; Raimundum de Aguilers, p. 291 ; Fulcherium Carnot.
Zebari ap. imitât, p. 212; nunc Djebail. (Vide p. 100, /. c. p. 354.)
annot. d.) h Cf. Act.xxi, 8, 9.
• Nunc Nakr- Ibrahim. (Vide p. 101, annot. c.) * Cf. Fulcherium Carnotensem, p. 354.
d Ascensio dominica anno 1099 erat ^'es J°v,s' 1 Cf. Act. xii, 19, 23.
xix'" mensis Maii. k Cf. Act. x, 1 et seq.
• Deuter. xxxu, 12. 1 Cf. Act. xxi, 8-1 1.
f Alias Sidon, nunc Suïda. (Cf. Tudeb. /. c; Fulche- " Die xxix0 mensis Maii, A. D. 1099. (Cf. supra,
rium Carnot. I. c. p. 353.) p. 102. annot. a.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
859
CAPITULUM XXI.
De civitate Ramola1.
a Deinde venerunt ad urbem Ramolam 2 *, quam Sarraceni propter metum eorum
dimiserant vacuam : juxta quam erat iilustris ecclesia sancti Georgii3b martyris,
in qua sanctissimum ejus corpus requievit\ et5 quo in loco ipse pro Christi
nomine martyrium suscepit*. In ea milites Ghristiani pro veneratione militis7
Christi episcopumc elegerunt, electum constitueront, constitutum8 decimis om-
b nium divitiarum suarum ditaverunt. Et dignum erat9 ut Georgius invictus miles,
eorum militiae signiferd, istum ab eis honorem reciperet10. Remansit itaque illic
episcopus cum suis, dives auro et argento, equis et animalibus. Et ad 11 civitatem
sanctam 12 Iherusalem direxit iter Christianus exercitus I3, in virtute nominis illius
qui in ea mortuus jacuit, et die tertia resurrexit, cui est cum Pâtre et Sancto
c Spiritu aequa potestas14 et gloria interminabilis. Amen15.
EXPLICIT LIBER OCTAVUS 16.
1 Sic t. x. — 2 Romolam. n. Ramulam. y. — 3 Georii. n. — 4 Requiescit. z. — 5 Om. et u. z. — 6 Sus-
tinuit. c. — 7 Martiris. c. — 8 Et constitutum. d. — 9 Et dignus erat. u. v. — 10 Recipere. u. v. — 11 Et sic
ad. n. — 12 Ad civitatem statim. z. — 15 Direxerunt iter suum Christianus exercitus. n. — 14 Cui est œqua
potestas cum pâtre et Sancto Spiritu. n. — 15 Om. cui est cum interminabilis. Amen d. x. — 16 Li-
ber VII. k. u. v. Explicit liber septimus. n. Om. Explicit liber octavus d.
* Hodie Ramla. (Cf. Tudeb. XIII, xm, p. 102, i58,
ai a; Haimund.de Aguilers.p. 291,292, 295; Fulcher.
Carnot. 1. 1, c. xxv, p. 354; Gesta Francorum, p. 5o8.)
1 Cf. Tudeb. /. c; Raimund. de Aguilers, p. 292;
Fulcher. Carnot. /. c; Gesta Francorum, p. 5o8, 509.
e Nomine Robertum. (Vide supra, p. 102, anno-
tât b; p. 212, annotât. 1; p. 292, annotât, b; p. 354*
annotât, k, etc.)
4 Cf. Tudeb. X, ix, p. 69; XI, vm, p. 81 ; i5i,
173, i83, 2o5; Gesta Francorum, p. 496.
108.
Digitized by
Digitized by
Google
INDEX CAPITULORUM LIBRI NONI.
L Quomodo nostri ad Iherusalem venerunt.
II. Quo ordine obsessa fuit Iherusalem.
III. Quo die primum aggressa est Iherusalem.
IV. De custodia navium quae ad portum Japhiae vénérant, et eventu belli, et morte Achardi.
V. De siti quam perpessi sunt.
VI. Quomodo expugnatur et capitur Iherusalem a nostris.
VII. De duce Godefrido et fratribus ejus, et urbe capta.
VIII. Comiti Raimundo turris David redditur.
IX. Quanta devotione ad Sepulcrum Domini pervenerunt.
X. Godefridus in regem ab omnibus eligitur.
XI. Electio patriarchae.
XII. De Neapolitanis civibus qui se régis imperio subdiderunt.
XIII. De Clémente, ammiraviso Babiloniae, qui magnum exercitum pugnaturus adversum Chris-
tianos collegit.
XIV. De Ascalonia , quia semper fuerat adversatrix Iherusalem.
XV. Christiani ierunt ad ecclesiam, ut securius irent ad pugnam.
XVI. Rex, ut ad (lumen venit, copiosae multitudinis praedam invenit.
XVII. Juxta mare sunt acies ordinate.
XVIII. Ammiravisus obstupuit, quum sibi obviam nostros venire audivit.
XIX. Bellum utrinque committitur.
XX. Qua hora Christus passus est, ammiravisus victus est.
XXI. Lamentatio ammiravisi.
XXII. De fuga nautarum.
XXIII. De standaro quod captum fuit in praelio.
XXIV. De suavi modulatione buccantium.
XXV. Qui primus Iherusalem constituit, qui médius, qui postremus.
XXVI. De antiqua ipsius nobilitate.
Digitized by
Google .
Digitized by
Google
INCIPIT LIBER1 NONUS2.
CAPITULUM I.
Quomodo nostri ad Iherusalem venerunt3.
0 booe rex Christo, quantos populos tuus iste
Fletus effucîit > quum Iherusalem prope vidit 4 ï
A 0 bone5 Jesu, ut castra tua6 viderunt bujus7 terrenae Iherusalem muros8, a. 1099.
quantos exitus aquarum oculi eorum deduxerunt a ! Et mox terrae procumbentia
sonitu oris et nutu inclinati corporis9 Sanctum Sepulcrum tuum salutaverunt;
teque10 qui 11 in eo12 jacuisti, ut sedentem in dextera Patrisb, ut venturum judi-
cem omnium, adoraverunt. Vere tune ab omnibus cor lapideum abstulisti, et cor
b carneum 13 contulisti, Spiritumque Sanctum tuum in medio eorum posuistic. Ita-
que contra inimicos tuos14 qui in ea erant, jam scilicet a15 longe positi, pugna-
bant16, quoniam ad auxilium suum ita te17 concitabant; et melius lacrymis, quam
jacula intorquendo 18, pugnabant, quoniam licet 19 ubertim in terram defluerent,
in cœlum tamen ante te propugnatorem suum conscendebant : qui surgentes ab
c oratione, ad regalem civitatem properarunt 20 ; inimicos régis aeterni intus inve-
nerunt : circa quos tali ordine castra sua posuerunt21.
CÀPITULUM IL
Quo ordine obsessa fuit Iherusalem22.
A septentrione 23 castrametati n sunt duo comités, Normannus et Flandrensis,
juxta ecclesiam Sancti Stephanid protomartyris, ubi lapidatus est a Judaeis; ab
occidente, dux25 Godefridus et Tancredus; a meridie vero26, cornes Sancti ^Egi-
d dii27, scilicet in monte Syon28, circa ecclesiam Sanctae Mariae2a% matris Domini, ubi
Dominus cœnavit cum discipulis suis*. Tentoriis igitur in circuitu Iherusalem ita
dispositis, dum30 vexatione itineris fatigati quiescerent31, et machinas ad32 expug-
nandam 33 urbem praepararent , Raimundus Piletus et Raimundus de Taurina
1 Om. liber a. b. c. i. k. t, — 2 Incipit octavus. k. v. Incipit liber octavus. n. u. Incipit VIIII.t. Om. lnci-
pit liber nonus f. p. — 3 Sic x. Quod a longe contemplati sunt sanctam Jérusalem, d. — 4 Sic a. k. n. —
5 Quam bone. d. — 6 Om. tua h. — 7 Bone Jesu, vide hujus. u — 8 Om. hujus muros d. — 9 Om. et
nutu corporis i. — 10 Et te. v. v. z. — 11 Quia. k. — 12 Illo. c. — 15 Carneum eis. c. — 14 Suos. i.
k. t. — 15 Om. a z. — 16 Pugnaverunt. f. — 17 Ita se. u. v. — 18 Torquendo. c: — 19 Quo licet. c. v. —
20 Properaverant. c. v. y. Properantes. u. — 21 In inferiore parte paginae exhibet a, litteris quidem mi-
nutes, très versus qui sequuntur : [Virginis a partu Domini qui contigit ortu, [Anno milleno de centeno
minus uno, [Iherusalem Franci copiant virtute potenti. — 22 Sic d. — 25 A septentrione igitur. d. — 24 Castra
sua metati. i. — 25 Ab occidente vero, dux. d. — 26 Om. vero d. — 27 Cornes Raimundus. c. — 28 Sion. z.
hic et infra. — 29 Beatœ Mariœ. t. Om. Mariœ y. — 50 Cum. t. — 51 Requiescerent z. — 52 Machinas suas
ad. t. — 35 Expugnandum. c.
" Cf. Psalm. CXVIII, l36.
b Cf. Matth. xxvi , 64-
0 Cf. Ezech. xi, 19, et xxxviT 26, 27.
d Cf. Tudeb. XIV, 1 , p. 10a , io5 , 1 59 ; Raimund. de
AguiJer», p. 393, 398.
a Cf. Tudeb. I c.
{ Cf. Urbis Sanctae descriptionein galiiee «criptam,
in Hist. occid. t. II, p. 490 et seq.; Fulcherium Carno-
tensem, I. I, c. xxvi, p. 355, 357; Gesta FrancorumK
p. 509, 5iq.
Digitized by
864 ROBERTI MONACHI
a. 1099. et alii quamplures de castris egressi sunt, ut finitimam regionem lustrarent, ne a
scilicet hostes1 improvisi2 superipsos3 venirent, et imparatos in venirent. In vé-
nérant itaque ducentos4 Arabes, et pugnaverunt cum eis, et superaverunt eos,
et plures occiderunt, et triginta equos inde habuerunt*.
CAPITULUM III.
Quo die primum aggressa est Iherusalem5.
Secunda igitur feria hebdomadae Junii secundae6, .ivto. scilicet7 idus8b, ag-
gressi sunt Iherusalem Christiani9, sed eo10 die non praevaluere11; nec tamen b
fuit labor inanis. Ita etenim12 antemurale prostraverunt, quia15 ad majorem
murum scalam unam erexerunt14; et, si tune scalarum copia adesset15, labor ille
primus ultimus esset 16. Nam illi qui per scalam ascenderunt cum hostibus diu 17
comminus jaculis et ensibus decertaverunt. Multi in illo conflictu de nostris mor-
tui sunt, sed multo plures ex eis 18. Hora vesperi, bello incompetens, diremit litem, c
et nox superveniens utrisque contulit quietem. Repulsio 19 siquidem ista gravem
et nimis longum laborem20 intulit nostris, quia panes inveniri21 non poterant
ad edendum per intervalla22 decem 25 dierum, quousque24 naves eorum25 onustae
ad portum26 Japhiae venerunt27c. Et nimia28 sitis pressura illos29 attrivit, quia 30
Syloe31, qui32 ad radicem montis Syon oritur, non poterat33 nisi vix34 solos ho- d
mines adaquare35; equi vero et cetera animalia ad aquandum36 ducebantur per
sex millia37, et tune38 cum magna militum custodia : unde etcaraerat aqua inter
eos, et caro veodebatur pretiod.
CAPITULUM IV.
De custodia navium quœ ad portum Japhiae vénérant, et eventu belli, et morte Achardi39.
Hic sitis atque («mes nostros pœnaliter urget
Si foret hic tardas, non sic moreretur Achardus*0.
Consilio igitur inito, elegerunt milites qui ad naves irent, easque41 ab extranea
1 Om. hostes k. — 2 Improvise, c. — 3 lllos. b. f. g. h. u. v. z. Eos. c. d. — 4 Trecentos. z. — 5 Sic d.
— 6 Hebdomadœ mensis secundœ Janiï. c. d. f. h. i. x. Hebdomadœ secundœ. z. — 7 Om. scilicet z. — 8 Idus
Junii. z. — 9 Aggressa est civitatem a Christianis. d. — 10 Eodem. z. — 11 Prœvaluerunt. z. — 12 Enim. z.
— 13 Qaod. f. i. k. Ut. z. — 14 Erexerint. z. — 15 Scalarum copiam habuissent. z. — 16 Foret, c. Fuisset. z.
— 17 Om. diu f. k. T. x. — 18 Ex illis. k. Mortui sunt; sed ex eis plures multo ceciderant. c. — 19 Repuisa, z.
— 20 Languorem. k. — 21 Invenire. z. — 22 Intervallum. k. z. — 23 xv. f. — 24 Quoadusque. d. i. — 25 Om.
eorum h. — 26 Om. ad portum i. — 27 Venerint. i. — 28 Nimia etiam. c. Tune nimiœ. d. u. v. — 29 Eos. d.
— 30 Om. quia d. — 31 Fons Syloe. f. k. t. x. — 32 Quœ. z. — 33 Non potuit. k. — 34 Oritur, poterat
pene. c. — 35 Satiare. c. — 36 Ad adaquandum. i. h. t. y. — 37 Miïliaria. k. z. — 38 Om. tune c. —
39 Sic d. — 40 Sic a. k. — 41 Easdemque. t.
' Cf. Tudeb. XIV, i, p. io3, i59. d Cf. Tudeb. XIV, ni, p. io4, i59, 220, 222 ; Rai-
b Id est die x° inensis Junii, A. D. 1099. mundum de Aguilers, p. 293 , 29^ ; Fulcherium Carno-
e Cf. Tudeb. XIV, 1, p. io3, 169, 226; Raimund. de tensem , 1. I, c. xxvn , p. 358.
Aguilers, p. 294.
Digitized by
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 865
a gente1 cuslodirent. Itaque, summo diluculo diei, egressi sunt centum milites de a. io99.
exercitu comitis Sancti iEgidii, Raimundus scilicet Piletus, qui semper fuit2
omni labori militiœ domesticus et prorsus otio peregrinus; et cum eo alter Rai-
mundus de Taurina, et Achardus3 de Monte Merulo% Guillermus* etiam Sabra-
tensis5b. Etibant, ute ad bellum parati, ad portum maris; et dum irent, triginta
b ex eis diviserunt se ab aliis7, ut semitas viarum discerent, et utrum invenirent8
hostes explorarent. Quumque paululum itineris9 processissent, septingcntos Tur-
cos et Arabes eminus conspiciunt, quos10, licet perpauci essent, incunctanter
tamen11 invadunt. Sed numerositas inimicorum tanta fuit, quia12 paucitas nostro-
rum resistere13 non potuit1*. Nostri tamen, quosin primo impetuoffenderunt, neci
c perpetuae destinaverunt. Sed quum ,5, facto illo congressu 16, regyrarc posse se 17
aestimaverunt, circumvallati multitudine18, veUe suum19 implere non potuerunt.
Tune ibi mortuus est Achardus20 0, vir bellator, fortis et egregius, et quidam ex
peditibus. Antequam vero bellum inciperet, nuntius equo céleri ad Piletum eu-
currerat, qui Arabes et Turcos nostros21 invasisse nuntiaret22. Quod ut Piletus
d audivit, absque mora23equum calcaribus urgens24, sero tamen illuc pervenit. Jam
enim Achardus mortuus erat, qui tamen antequam decederet, vitam suam multo25
sanguine26, et mortem morte27 plurimorum commutavit. Ut vero illi nostros emi-
nus prospexerunt,
Ut fugere accipitrem penna trépidante columbaBd,
e assolent,
Sic iiii fugiunt28 et nostris terga dederunt.
Nostri vero persecuti sunt illos 29, et multos occiderunt. Et unum ex eis vivum
retinuerunt, qui Turcorum dolositates30 eis referret, et quid macbinarentur mali
praenuntiaret; retinueruntque ab eis centum et très equos, quos remiserunt31 ad
f castra, et ipsi32 ad naves injuncta perficiunt mandata. Famem quippe naves cibis33
onustae exstinxerunt; sed vehementem sitim exstinguere non potuerunt.
CAPITULUM V.
De siti quam perpessi sunt54.
Tanta quippe35 sitis erat in obsidione, ut36 tellurem37 cavarent38 et glebas hu-
mectiores39 ori apponerent40, rorantiaque marmora lamberent41. Coria boum et
1 A gente extranea. c. — 2 Exstiiit. c. — 3 Archadus. u. v. hic et infra. — 4 Guillelmus. c. t. Willelmus.
u. v. — 5 Subratensis. d. x. — 0 Quasi, c. — 7 Contigit ex eis triginta ab aliorum cœta segregari. c. — 8 Veni-
rent u. v. z. — 9 Om. itineris c. — 10 Quos protinus. c. — 11 Om. tamen c. — 12 Qaod. f. Ut z. — 13 Resistere
eis. y. — 14 Potuerit. z. — 15 Om. quum c. i. — 18 Régressa. F. k. x. y. — 17 Om. se z. — 18 Vero multi-
tudine. c. — 19 Om. velle suam t. x. — 20 Hlic Achardus occubuit. c. — 21 Socios. c. — 22 Nuntiarent. z. —
23 Nuntiaret; qui absque mora. t. — 24 VrgeU z. — 25 Maltorum. F. — 26 Sanguini. a. k. t. u. y. — 27 MortL
a. k. t. y. — 28 Fagerunt. v. — 20 Eos. c. — 30 Dolos. z. — 31 Miserunt. z. — 32 Et ipsi vero per gentes. c.
— 33 Cibariis. c. — 34 Sic d. De siti nostrorum. b. — 35 Tanta enim. t. y. — 36 Quia. d. — 37 Terram. c.
— 38 CavabanU d. — 39 V ehementiores. k. Humentiores. t. x. — 40 ApponebanU d. — 41 Lambebant. d.
* Achardus de MontemerJo apud Tudebov. XIV, # Cf. Tudeb. abbreviat. p. 169.
p. io3, 1 54; Raimund. de Aguilers, p. ag5. * Ovid. Metam. V, 6o5.
b Sivede Sabra. (Cf.Tud. /. c. Raimund. p. 296 , 295.)
m. 109
Digitized by
866 R0BERT1 MONACH1
a. 1099. bubalorum1 aliorumque animalium2 recentia3 suebant, et quum ad aquatum4 a
equos ire5 disponerent, usque ad sex millia6 milites7 armati pergebant. Tune
ea aqua implebant, et ad castra8 referebant, et ex illa olida9 aqua bibebant;
plerique, prout ferre poterant, jejunabant, quia jejunia10 sitim temperabant. Et
quis crederet quod famés proficeret, dolor11 dolorem expelleret?
CAPITULUM VI.
Quomodo expugnatur et capitur Iherusalem 12 a nostris
13
Hic géminés turres de lignis confiduntur,
Sub quibns excelsa murorum despiemntur.
Scalis ascendant , mari f&stigi* scindant u.
Dum 15 haec paterentur, proceres a longo terrae 16 spatio ligneas trabes adduci fa- b
ciebant, quibus17 turres et machinae fièrent, quae18 civitatem expugnarent. Quibus
adductis, dux ducum Godefridus suam turrim construxit, et ab orientali plaga
prope urbem 10 conduci 20 praecepit. Econtra21 venerandus cornes Sancti iEgidii con-
simile castrum statuit22, et a meridiana parte23 applicuit. Quinta siquidem24feria,
jejunia nostri celebraverunt, et pauperibus eleemosynas distribuerunt. Sexta vero c
feria25', aurora26 sereno lumine coruscante, turres egregii bellatores ascendunt,
et scalas mœnibus apponunt. Stnpent et contremiscunt adulterini cives urbis exi-
miae, quum se vident circumvallari 27 tanta fortitudine28. Quia29 vero videbant30
supremum diem sibi imminere et mortem super capita sua31 dependere, acriter
cœperunt resistere, et, sicut32 jam de morte non dubii, propugnare. d
CAPITULUM VIL
De duce Godefrido et fratribus ejus, et urbe capta33.
Illic eminebat34 in sua turri dux Godefridus, non tune35 miles, sed sagittarius,
cujus manus ad praelium et digitos ad bellum Dominus dirigebatb; quoniam, jactis
sagittis, inimicorum pectora et utraque latera transforabat36. Juxta quem fratres
ejus Eustachius et Balduinus, velut duo juxta leonem leones, et duros ictus37
1 Bufalorum. d. — 2 Om. aliorumque animalium c. — 3 Retenta, y. — 4 Aquandum. k. Aquandos. d. u.
v. z. — - 5 Mittere. c. — 6 Milliaria. c. k. — 7 Equités, f. k. — 8 Armati eos conducebant Tune ipsa coria
implentes aqua, equis superposita ad castra, c. — 9 Calida. u. v. — 10 Jejunio. z. — 11 Quod f amis calamitas
tantum proficeret? ut dolor. y. — 12 Nobilis urbs Iherusalem. t. — 13 Sic t. x. y. — 14 Sic a. b. — 15 Corn,
c. k. t. — 16 Tempore. 1. — 17 De quibus. d. — 18 Et machinas facerent, unde. d. — 19 Turrem. b. Civita-
tem. t. Om. prope urbem u. v. z. — 20 Adduci. z. — 21 Et contra, v. z. — 22 Construxit. x. Constituit. z. —
23 Meridiei parte, h. c. Meridiana plaga. u. v. z. — 24 Autem. c. Om. siquidem y. — 25 Insérant post feria
h. z. : quœ erat Julii mensis dies duodecima. — 26 Ôm. aurora u. v. — 27 Vallari. p. r. t. x. — 28 Multitu-
dine. z. Vident vallari et circumdari tanta militum fortitudine. y. — 29 Qua. z. — 30 Viderunt. u. v. —
31 Capita eorum. d. Om. sua v. — 32 Ut c. — 33 Sic d. De captione Iherusalem. h. Hune versum in mar-
gine exhibet b : De muro nostri saliunt urbemque subintrant. — 34 Imminebat. v. — 35 Jam. c. — 36 Perfo-
rabat d. f. h. z. — 37 Jactus. c.
' Id est die Veneris, xv° mensis Julii, A. D. 1099. (Cf- Tudeb. XIV, v, p. 1 1 1.) — b Cf. Psalm. cxliii, 1.
Digitized by
Google
HISTORIA 1HEROSOL1MITANA. 867
Ajaculorum et lapidum suscipiebant, et quadruplici fœnore recompensabant1. a. 1099.
Et quis omnium probitates referre valeret, quum omnium qui nunc sunt philo-
sophorum facundia tantis laudibus minime suppeditaret2? Et dum3 sic desuper
mœnia pugnabatur, processio circa ipsa mœnia agebatur, et cruces ac reliquiae
et sacrata4 altaria deferuntur5. Tota itaqne die alternis ictibus decertatum est.
b Sed ut appropinquavit hora qua Salvator6 omnium crucem7 subiit, miles qui-
dam, nomine Letoldus8\ de Castro ducis, muro9 primus insilivit10, eumque
insecutus est11 Guicherius1*bf qui leonem13 propria virtute prostravit et occidit.
Statim14 dux milites suos sequitur, et omnes alii milites ducem suum. Tune vero15
arcus et sagittae dimittuntur lô, et fulminei enses arripiuntur. Quibus visis, hostes
c ilico murum deserunt, et ad terram dilabuntur, et17 milites18 Christi céleri gressu
cum 10 magnis vocibus persequuntur. Quas voces quum audiret cornes Raimundus,
qui castrum suum muro approximare20 gestiebat, protinus intellexit Francos esse
in urbe, suisque*1 militibus ait : «Quid hic stamus? In cassum22 laboramus23.
« Francigenae urbem obtinent; et magnis24 vocibus ictibusque25 personant. » Tune
d céleri gressu cum suo comitatu perrexit ad portam quae est secus turrim David,
et vocavit eos qui in arce erant, ut sibi26 aperirent.
CÀPITULUM VIII.
Comiti Raimundo turris David redditur27.
Non fuit in bdlis aliis occaùo" talis.
Sanguine Turcorum tordet templum Salomon»,
Membraque truncata per pavimenU natant
Protinus ammiravisus300 qui turrim custodiebat, ut cognovit quis31 esset, ja-
nuam 32 ei 33 aperuit; seque suosque et sua fidei ejus34 commendavit, ut se tuere-
tur ne destrueretur35. Sed cornes dixit quia36 id nunquam faceret, nisi sibi turrim
e dimitteret37. Qui ei assensum gratanter tribuit 38 ; et cornes illi, ut petebat, omnem
1 Compensabant. u. v. z. — 2 Suppeditet. c. t. Safficeret. z. — 3 Cam. x. — 4 Sacra, u. v. z. — 5 Cir-
camferebantar. c. — 6 Qaa Dominas Salvator. t. — 7 Mortem. z. — 8 Latoldas. u. Litaldas. v. — 9 Om.
maro z. — 10 Insiliit. c. Initiait, x. z. — 11 Initiait, post qaem. z. — 12 Wicherias. b. c. d. f. h. x. Vickerias. k.
Wiclarias. t. Wicheras. u. v. lu eo exemplari primae edilionis quod in Bibliotheca Parisiensi Caesarea
asservatur, et quod, uuum a uobb repertum, littera y notamus, verbum hic praelo excusum (Gailcheriam
fortasse : vide p. 868, var. g) manus recentior ita delevit ut legi non queat , et in ejus loco scripsit : Gail-
ferias. — 13 Hic rursus, pro verbo impresso, prorsus eraso, scripsit nescio quis, in codice nostro y : Ser-
pentera. (Vide p. 868, var. 10.) — l*Statimqae. c. — 15 Oui. vero i. — 10 Arcas cam sagittis projiciantar. c.
— 17 Qaos. c. — 18 Milites alii. x. — 19 Gressa eos cam. t. — 20 Appropinqnare. u. v. Maro propias ad-
ponere. z. — 21 Sais. u. v. — 22 Et in cassam. h. z. — 23 Om. in cassam laboramus u. v. — 24 Magnis-
qae. z. — 25 Et ictibas. z. Om. ictibasqae t. — 20 Om. sibi h. i. z. — 27 Sic d. — 28 Occisio. b. — 29 Sic
a. b. Hic z inserit hos duos versus : [Anno milleno centeno qao minas ano [Iherasalem Franci copiant virtate
potenti. (Vid. p. 863 , var. 20.) — 30 Ammiraldas. c. Admiraldas. x. t. Admiravisas. y. z. — 31 Qaid. u. v. —
32 Portam. c. — 33 Om. ei x. — 34 Seque cam sais omnïbas ejas fidei. c. — 35 Deslruatar. d. — 36 Qaod. d.
g. z. Qaoqae. z. — 37 Dimittat. d. — 38 Prœbait. c. d.
' De milite Mo cf. Tudeb. XV, iv, p. 108, 160, 221; «bertus, uterini fratres. . . or tu ai habentes de civilate
Gesta Francoram, p. 5 1 5 ; Radulfum Cadomens. c. cxxvi , Tornaco. » ( Willelm. Tyr. 1. VIII , c. xvm , p. 35 1 , 352.)
p. 693. • Isttkharus-Eddauk. (Cf. Tudeb. XV, iv, p. 10g et
b « Ingelbertus » (Tudeb. imitât, p. 221); «Engel- annot. a, 160, 161, 226; Raimundum, p. 3oo, 3o2;
bertus ■ (Gesta Francoram, p. 5 1 5) ; « Ludolfus et Gisle- Fulcherium Carnolensem , 1. I, c. xxx, p. 36 1.)
109.
Digitized by
Google
868 ROBERTI MONACHI
1099. fiduciam spopondit. Dux vero Godefridus , non arcem , non aulam , non aurum , non a
argentum, non quaelibet 1 spolia ambiebat; sed cum Francigenis2 suis3 sangui-
nem servorum Dei\ qui in circuitu Iherusalem effusus fuerat5, ab eis vindicare
satagebat; et irrisiones6 et contumelias quas peregrinis7 intulerant, ulcisci cu-
piebat. In nullo autem bello talem habuit interficiendi8 facultatem, ncc super
pontem Antiochiae, quum giganteum dimidiavit gentilemV Nunc vero, absque ulla b
refragationef tam ipse quam Guicherius9, qui médium secuit leonem 10, multaque
electorum millia militnm, a suromo 11 capite usque ad renés 12 secabant humana
corpora, et dextra laevaque per utraque latera. Nullus ibi nostrorum iners fait,
meticulosus nullus, ubi nemo resistebat, sed pro posse suo unusquisque fugiebat13 ;
sed fugere nemo14 poierat, quoniam multitudo15, a seipsa in seipsain perplexa, c
sibimet impedimento erat. Qui tamen de tan ta maceratione, de tan ta clade16 elabi
potuerunt, templum Salomon is intraverunt, et se ibi longo diei spatio defen-
derunt. Sed quum jam dies inclinari videretur, nostri 17 timentes solis occubi-
tum18, animositate concepta, adita19 templi irrumpunt, eosque misera morte
pessumdarunt. Tantum ibi bumani sanguinis effusum estb, quia20 caesorum cor- d
porà9unda sanguinis impellente, volvebantur21 perpavimentum,etbrachia22 sive23
truncatae manus super cruorem fluitabant et extraneo corpori jungebantur, ita
ut nemo valeret discernere cujus erat24 corporis brachium, quod25 truncato cor-
pori erat adjunctum. Ipsi etiam milites qui hoc carnificium operabantur, exha-
lantes calidi cruoris26 nebulas27 vix28 patiebantur. Hac itaque29 inenarrabili caede e
peracta, aliquantulum naturae30 indulserunt; et plures ex juvenibus, tam viros
quam mulieres, vitae reservaverunt, et suo famulatui mancipaverunt. Moxper vicos
etplateas31 discurrentes, quicquid invenerunt rapuerunt, et quod quisque rapuit
suum32 fuit. Erat autem Iherusalem tune referta temporalibus bonis, nec aliquo
indigebat nisi spiritualibus deliciis33. Tune quippe filios suos, de longe ad se ve- f
nientesc, ita ditavit quia34 nullus in ea pauper remansit35.
CAPITULUM IX.
Quanta devotione ad Sepulcrum Domini pervenerunt36.
Pâce quidam fiicta, miserorum caede penicta ,
Ad Domini pulchram currit plebc carra tepulcrmn.
Qui tomptam ttœndit turpiter inde tut w.
Tantis itaque ditati divitiis, ad Sanctum Domini Sepulcrum laeto incessu
58
1 Om. qumlibet u. v. z. — 2 Francis, z. — 3 Cum suis. k. — 4 Sanguinem servorum suomm. z. — 5 Fusus
ab eisfaerat. t. Fusus erat. y. — 0 Irrisionesque. c. — 7 Christianis. c. — 8 Occidendi. u. v. z. — 0 Wiche-
rius. b. d. Guilcherius. y. — 10 Serpentem. y. — 11 Om. summo u. v. z. — 12 Pedes. u. v. — 13 Om. Nullus
nostrorum fugiebat u. v. — 14 Fugere enim hostium nemo. u. v. — 15 Magnitudo. t. — 16 De tantœ cladis
maceratione. z. Om. tanta maceratione, de tanta clade d. — 17 Christiani. c. — 18 Occasum. z. — 19 Abdita.
u. v. z. — 20 Quod. i. Ut. z. — 21 Volverentur. z. — 22 Brachium. x. — 23 Seu. c. — 24 Esset. c. —
25 Brachium, membrum, quod. d. — 26 Fervoris. z. — 27 Nebulam. x. — 28 Om. vix u. v. — 29 Igitur. c.
— 30 Peracta, tandem naturœ. c. — 31 Plateas civitatis. d. — 32 Rapuit hoc suum. z. — 33 Spiritalibus bonis, x.
— 34 Quod. c. i. k. — 35 Adeo ut nullus tune (om. tune v.) peregrinorum in ea pauper remanserit. v. v. —
36 Sic d. Ubi Sanctum Domini (Domini Ihesu. y.) Sepulchrum nostri requirunt. t. x. y. — 37 Sic a. b. —
38 Lœto, sed et devoto incessu. c.
' Cf.sup. 1. IV, c. xx, p. 787; cf. quoqueTud. p. 47; b Cf. Tudeb. /. c. Raimund. de Agutlers, p. 3oo ;
Raim. de Aguilers, p. aAg et annot. b; Radulf. Cadom. Fulcher. Carnot. 1. 1, c. xxvu , p. 35g.
c. lui , p. 656; Willelm. Tyr. 1. V, c. vi, p. ao4. c Cf. Isa. lx, 4.
Digitized by
Google
HIST0R1À IHEROSOLIMITANA. 869
a perrexerunt1 ; et ei qui in eo 1 sepultus fuit gratias referentes, câpitalitia sua obtu- A- ,o99
lerunt. Ipso* die, sicut per prophetam fuerat praedictum3, Sepulcrum Domini
fuit4 ffhriosumh, quum omnes non incessu pedum, sed poplitum et cubitorum
proni incedebant et pavimenta imbre lacrymarum inundabant5. Ibi triumpha-
Twtt huroilitas Salvatoris et longe cedebat pompositas fraudàtoris. Ibi venerabatur
b Christum humilem Christiana plebs humilis, et verecundabatur veteranum illum
Luciferum qui suo se conferre voluit creatori 6 c. Hac itaque oblatione solemni de-
votione compléta, ad domossuas, sibi 7 a Deo8 destinatas9, redierunt; et nalurae
necessariis indulgentes, fessis corporibus cibum et somni 10 requiem tradiderunl.
In crastinum11, quum caput aurora terris ostenderet, ne12 ullus in urbe insidiis13
c locus remaneret, armati ad templum Salomonis cucurrerunt, ut scilicet illos
delerentqui supra utempli fastigia ascenderant15. Maxima enim illic 16 copia Turco-
rum conscenderat l7f quae libentius 18 fugisset, si sumptis alis volare potuisset. Sed
quibus natura alas negavit19, misera vita infelices exitus donavit. Ut enim nos-
tros ex adverso sibi occursari 20 supra templum videront, obviam nudis ensibus
d veniebant, malentes citissima morte occumbere, quam misera21 jugo servitutis
longissime22 perire. Nam23 se24 terrae praecipites dabant, et ad terram quae25 cunctis
mortalibus vitae praebet alimenta, mortem inveniebant. Nec tamen omnes occide-
ruut; sed servi tuti suae plurimos reservaverunt. Tune constitutum est ut civitas \
mundaretur; et injunctum est Sarracenis vivis26 ut mortuos27 foras28 extraherent29,
e civitatemque 30 ab omni spurcitia tanti morticinii prorsus emundarent31; qili
protinus jussis obtempérantes, et lugebant32 et extrahebant, et extra portam in-
gentes, velut33 castelHnas defensalesque3* domos, pyras construebantd. Membra
truncata in sportis 35 colligebant, et foris36 deférebant37; et pavimenta templorum
domorumque 38 a sanguine aqua eluebaht39.
CAPITULUM X.
Godefridus in regera ab omnibus eligitur40.
Les ibi senratur obi dus rei sauctiGcatur".
F Eliminatis itaque omnibus inimicis ab urbe 42 pacifie^3 nominis, de ordinando
1 Ipso. c. — 2 Ipsa. d. F. u. V. z. — 3 Sicut prœdixerat prophète, c. — 4 Exstitit. c. Fuerat. d. — 5 Lacrimarum
imbribus irrigabant. c. — 6Verba Ibi triumphabat . . . voluit creatori desiderantur in u. v. z. — 7 Ad hospilia
sibi. c. — 8 Eis a Deo. z. — 9 Destinata. c. — 10 Cibo et somno. f. k.. Cibi et somni. t. x. Om. cibum et somni d.
— 11 In crastinum igitur. u. v. z. — 12 Nec. c. — 13 Insidiœ. d. — 14 Super, b. — 15 Ascenderent. d. i. Supra
templum conscenderant. c. — 16 Illuc. z. — 17 AscenderaL c. h. i. k. v. — 18 Libentissime. c. — 19 Nega-
bat i. — 30 Occursam. z. — 21 Misero. k. — 22 Servitutis longo cruciatu. d. — 23 Om. nom p. — 24 Et se
ipsos. c. — 25 Ad terram mentes quœ. k.. — 26 Onus. y. — 27 Est captivis Mis mortuorum cadavera. c. —
28 Foris. b. y. — 29 Èjicerent. d. — 30 Et civitatem. c. — 31 MundarenL z. — 32 Mortuos et lugebant. c. —
33 Veluti. z. — 34 Defensionesque. i. x. — 35 Sportas. x. — 36 Et foras, h. — 37 Efferebant. c. — 38 Domorum
templorumque. t. — 39 Diluebant. c. Lavabant. d. — 40 Sic d. De ordinatione régis et parrochi. i. Ubi nostri
eligunt sibi regem ducem Godefridum. t. x. y. De electione Godefridi in regem. v. — 41 Sic a. b. — 42 De
urbe. u. v. — 43 Pacifica. y.
* Cf. Tudeb. XV, iv, p. uo, 161 ; Rainiunduin de " Cf. Isa. xiv, i4.
Àguilers, p.3oo; Fulcher. Carnot. I. I, c. xxx, p. 36o; * Cf. Tudeb. XV, v, pag. no, 161; FulcheHum
Gesta Francorum, p. 5i5. Carnotensem , 1. 1, c. xxvm, p. 35g; Gesta Francorum ,
h Cf. Isa. xi , io. p. 5i6.
Digitized by
Google
870
ROBERTI MONACH1
a. 1099. rege quaestio debebat agitari 1 : ut scilicet unus ex ipsis omnibus 2 eligeretur, qui a
tante urbi tantoque populo pneficeretur. Communi igitur decreto omnium , pari
voto generalique assensu, dux Godefridus eiigitur*, octavo3 scilicet4 die quo5
civitas expugnaturb. In quo bene assensus omnium convenire debuit; quia in illo
regimine talem se exhibuit, quod6 ipse magis regiam dignitatem, quam regia
dignitas ipsum commendavit7. Non honor illustrem faciebat eum; sed honori b
multiplicabatur8 gloria propter eum9. In tantum etenim10 regiae dignitati11 prae-
fuit et profiiit, qua, si 12 fieri posset ut 13 universi reges terra juxta illum adessent,
censura aequitatis omnibus principari judicaretur !\ et merito equestris probi-
tatis, etvuhuosa15 corporis eiegantia et nobilium morum praerogativa.
CAPITULUM XI.
Electio patriarchae 16.
Rcx . plèbe et clerut sibi constituant pttriarcham
Gongruum quoque deinceps erat ut qui sibi gubernatorem corporum decenter c
et 18 decentem elegerant , rectorem 19 animarum pari modo 20 proponerent. Elegerunt
itaque quemdam clericum, nomine Àrnulfum 21 c, divina et humana22 lege bene 23
eruditum *\ Erat autem 25 scriba dodus in regno cœloram, id est, in Sancta Eccle-
sia : qui bene poterat26 de thesanro suo proferre nova et vetera*là. Ejus siquidem28
electio facta fuit in fcstivitate sancti Pétri ad Vincula e: quae festivitas bene 29 congruit d
vinculatae civitati30, quae daemoniacis nexibus31 diu fuerat illigata32; quoniam ipso
die quo dignum habuit sacerdotem, libéra fuit et absolu ta. Gratias igitur Deo
salvatori et liberatori suorum, qui totiens eam destrui et ancillari33 permisit,
totiensque destructam reaedificavit, et ancillatam mirabili potentia liberavit3*.
His35, ut praefatum est36, alternis37 bellorum conflictibus gens Gallicana fines e
Orientis penetravit; et immunditiis38 gentilium, quibus per annos circiter qua-
draginta Iherusalem fuerat39 inquinata divina opitulante gratia, emundavit.
In qua sacerdote canonice consecrato, et rege sublimato, Francorum célèbre no-
men omni Orienti innotuit, et omnipotentia Jesu Christi in ea crucifixi mentibus
etiam infidelium resplenduit.
1 Concionari. d. — 2 Om. omnibus 1. — *Octava. d. — 4 Videlicet. c. — 5 Qua. d. v. — 6 Quo. c. Ut. z.
— 7 Commendarit. d. h. z. — 8 Honoris multiplicatur. t. — 9 Om. Non honor. . . . propter eum u. v. —
10 Enim. z. — 11 Potestati. d. — 12 Quia, si. d. h. i. Quod, si. z. — 13 Quod. d. — 14 Videretur. c. d. —
15 Multuosa. b. — 16 Sic d. De electione patrîarchœ Hierusalem. t. x. De electione patriarchœ. t. — 17 Sic a. b.
— 18 Om. decenter et c. — 19 Rectorem etiam. c. — 20 Pari modo sibi. z. — 21 Arnolfum. t. — 22 Et se-
culari. c. — 28 Optime. c. — 24 Doctum. k. t. x. y. — 25 Enim. d. — 28 Qui posset. c. — 27 Om. Erat autem....
et vetera k. u. v. — 28 Ejus quippe. F. x. t. x. y. Cujus siquidem. u. v. Om. siquidem c. — 29 Satis. c. —
80 Civitate. a. Immaculatœ civitati. d. v. — 81 Demoniacœ servitutis nexibus. c. — 82 Alligata. b. c. d. u. v.
— 88 Calcari. h. — 84 Om. Gratias igitur Deo. . . . liberavit u. v. — 85 Hic inserit d hoc lemma : Explicit
liber VIII. Incipit IX. Quanio tempore gentiles tenuerunt Jérusalem. — 86 Ut supra dictum est. f. x. t. x. y.
— 87 Ulterius. y. Om. alternis u. v. z. — 88 Ab immunditiis. z. — 89 Fuit. f. — 40 Inclinata. u. v.
* Cf. Tudeb. XV, v, p. 110, 111, 161, aa 5; Raimuod. 4 Cf. Tudeb. XV, v, p. 111, 161 ; Raimundum. de
de Aguilers, p. 3oi,3o5; Fuicher. Carnot. 1. I, c.xxx, Aguilers, p. 3oa. «Quasi patriarcha. ■ (Gesta Franco-
p. 36i; Gesta Francorum, p. 5i6. mm, p. 5i6.)
b Id est die xxiu'mensis Julii, A. D. 1099. Urbs enim d Cf. Matth. xiii , 5a.
diexv0 ejusdem mensis capta fuerat. (Cf. Tudeb. XV, v, • Id est i° die mensis Augusti. (Conf. Tudebov. loc.
p. 110, 111.) cit.)
Digitized by
Google
HISTORIÀ 1HEROSOLIMITANA.
871
CAPITULCM XII.
De Neapolitanis civibus qui se régis imperio subdiderunl1.
Vos Neapolit* , no* tris sociare venite*.
a Quo splendore renitentis3 gratiae, quum sacerdotis ac régis ordinatio solemni a. io99.
gaudio fuisset exhibita, nuntii de Neapoiitana** urbe ad regem Godefridum véné-
rant, civium suorum mandata ferentes5, ut ad ipsos, scilicet de suis, mitteret,
et cives6 et civitatem7 eorum 8 in suo regimine suaque ditione reciperet : volebant
enim de seipsis suum dilatare imperium , magis affectantes suum quam alterius
Bprincipis9 principatum. Est autem Neapolis civitas Cariae, quae est provincia
Asiaeb. Rex ,0, accepto consilio, misit ad illos Eustacbium fratrem suum, et Tancre-
dum, cum magna manu militum et peditum : quos illi 11 cum magno12 venera-
tionis officio susceperunt, et seipsos et civitatem in sua ditione13 tradiderunt.
CAPITULUM XIII.
De Clémente, ammiraviso Babilonia», qui magnum exercitum pugnaturus adversum Christianos
collegit14.
Omnibus iste bonis animiravisus Babilonis
Infestas volait Domini delere Sepalcrum ,
Contra quod verba garrit cam geute saperba".
Quum16 haec ita ûeri17 percepisset18, ille tortuosus serpensc et lubricus anguis19
c qui fidelium semper invidet félicita ti, titulum scilicet nominis Christiani ita ani-
pliari, et regnum renovatae civitatis20 Iherusalem21 ita22 dilatari, admodum indo-
luit. Et Clementemd, immodementem, ammiravisum23Babiloniae, contra ipsos felie
commovit24, et cum ipso omnem Orientent25 excitavit. Speravit26 etenim totius
malitiae praesumptor omnes illos et urbe m delere, et memoriara Dominici Sepul-
d cri funditus abolere. Sed sicut cogitationes hominum vanae sunt6, ita et poten-
tiae27 evanescunt. Collegit igitur quicquid28 hominum potuit29, et pomposo appa-
ratu Ascaloniam30 pervenit. Quo quum pervenisset, nuntius ad regem festinus
venit, et rem, ut31 erat, ei intimavit32. Nec mora longa fuit33 quod rex ad illos
i
1 Sic d. De Neapolitana urbe. i. Ubi Neapolitœ se sponte subdiderunt Christiani*. t. — 2 Sic a. b. — 3 N tien-
Us. u. v. — 4 Neapoli. i. — 5 Déférentes, x. — c Om. et cives i. — 7 Civitatemqae. y. — 8 Milteret, et civi-
tatem cum suis civibus. c. — 9 Om. principis u. z. — 10 Rex igitur. d. Rex autem. t. — 11 Quos ipsi. u. v.
— 12 Magnœ. z. — 13 Ejus ditionem. z. — 14 Sic d. De adventu régis Babyloniœ. i. Qualiter nostri bellum
inierunt advenus admiraldum Babiloniœ. t. x. y. De betto cum admiraldo Babilonœ. v. — 15 Sic a. b. — 16 Dum.
h. v. — 17 Om. fieri x. t. — 18 Inciperent. u. v. z. Perspexisset. x. — 19 Tortuosus et lubricus anguis. z. —
20 Om. civitatis u. v. z. — 21 Om. et regnum civitatis Iherusalem y. — 22 Vel. y. Om. ita d. — 23 Am-
miraldum. c. Admiraldum, x. x. Admiravisum. y. z. — 24 Contra Christianos commovit. c. — 25 Orientales
omnes. c. — 26 Sperabat. c. — 27 Et eorum potentiœ. c. Potentiœ mundanœ. d. — 28 Quicquid habere. c. F.
— 29 Quicquid hominum habere potuit. x. t. — 30 Ascalonem. y. Ascalonam. z. hic et infra. — 31 Et tune
ut h. — 32 Nuntiavit. c. — 33 Om. fuit v.
* Cf. Tudeb. XVI, i, p. m, 161; Raimundum de c Cf. Isa. xxvn, î.
Àguilers, p. 3o5. d Afdhal. (Vide supra, p. m, annot. d.)
h Errât Bobertus. Neapolis, olim Sichem, urbs Pa- * Cf. Psalm. xciii, n.
laestinae erat.
Digitized by
Google
872 R0BERT1 MONACH1
k>99 quos miserat1 misit, ut videlicct 2 festinarent ad bellum venire, quod praepa- à
raverat ammiravisus Babiloniae. Ipse enim jam3* cum innumera gente Asca-
loniae4 erat, et Iherosolimam5 obsidere parabat. Quod ubi Eustachius et Tancre-
dus ceterique bellatores viri audierunt, imminens belli negotium Neapolitanis
civibus ostenderunt6; et vale eis facientes7, cum bono gaudii et amicitiae dis-
cesserunt. Nostri quippe Turcorum desiderantes 8 occursum, montana ascen- b
derunt9, et tota die ac nocte insomnes et inquieti Caesaream pervenerunt. In
crastinum,juxta mare ambulantes10, adquamdam urbem quae Ramola11 dicitur've-
nerunt12, multosque ibi 13 Arabes, qui belli praecursores erant, inveneruntb. Quos
indubitanter insequentes *\ plures ex eis15 apprehenderunt, qui ipsis16 omnem
belli apparatum in veritate17 aperuerunt. Qua re comperta, nuntios velocibus c
equis insidentes, régi citius legaverunt ,8, ut omnes absque dilationc commone-
ret19, et contra Ascaloniam ad bellum procederet.
CAPITULUM XIV.
De Ascalonia , quia semper fuerat adversatrix Iherusalem '20.
Hac Ascalonia nulla fuere bon*".
Est autem22 Ascalonia23 civitas insignis Palaestinae% viginti quinque millibus2*
distans ab lherosolima: quam quondam Allophyli condideruntd, et Ascalonem, ex
nomine Ceion, qui fuit nepos Cham et filius Mesraim25% vocaverunt. Fuitautem d
semper26 adversatrix Iherusalem, et quum ei27 vicina sit, tamen nulla unquam
familiaritate conjungi voluit28. In hac29 igitur ammiravisus Babiloniae erat, quum
nuntii ad regem30 venerunt, et quae supra diximus retulerunt. Rex autem, ut
audivit, patriarcham corrogari31 praecepit, et ab eo consilium accepit, utper totam
civitatem praeconaretur, quo32 in crastinum, summo mane, omnes ad ecclesiam e
convenirent; quia33 post sacra missarum solemnia Dominici3* corporis eucha-
ristiam perciperentt et ad bellum versus Ascaloniam equitarent35. Rumor iste
minime36 perturbavit animos audientium; sed nox subsequens visa est illis37
tardiori successu38 protensior ceteris exstitisse.
1 Quos Neapolim direxerat. c. — 2 Om. videlicet c. — 3 Om. jam t. — 4 Ascalona. y. hîc et infra. —
5 Iherusalem. c. — 6 Om. imminent belli. . . ostenderunt h. t. — 7 Die entes, z. — 8 Considérantes, x. —
9 Conscenderunt. c. z. — 10 Ambulaverant et. d. v. z. — 11 Ramula. y. — 12 Pervenerunt. y. z. — 13 Illic. c.
— u Quos fortiter nostri insequentes. y. z. — 15 Ex ipsis. h. — 16 Eis. c. fl. — 17 Et veritatem. d. — 18 Di-
rexerunt. c. Delegaverunt. d. — 19 Commoveret. cf. — 20 Sic d. De Ascalona. b. De Ascalona urbe. i. t.
Qualiter nostri bellum inierunt adversus admiraldum. x. — 21 Sic a. b. — 22 Om. autem i. — 23 Ascalon. f.
— 24 Milliarïbus. b. Milliariis. z. — 25 Coin. t. — 26 Om. semper h. — 27 Om. ei i. u. v. z. — 28 Potuit. B.
Noluit. d. — 29 In hanc. a. f. t. u. v. — 30 Nuntii Jérusalem, d. — 31 Corroborari. c. F. Accersiri. t. Con-
vocari. h. i. u. v. z. — 32 Quod. c. d. f. v. — 33 Et. x. Ut. z. — 34 Domini. B. — 35 Properarent. c. —
36 Nequaquam. c. — 37 Illi. z. Om. illis u. v. — 38 Tardior successu. u. v.
* Cf. supra, 1. VIII, c. xxi, p. 85g. d Cf. Jos. xm, 3; et Psalii. lv, i.
b De Arabibus illis a Tancredo fugatis cf. Tudebov. ' Inter nomina filiorum Mesraim et nepotum Cham ,
XVI, i, p. 111-112, 161, ao5; Raim. de Aguil. p. 3o5. quae sex Genesis (x, i3, i4), octo Josephus (Antiq.
0 De urbe Ascalone, cf. Willelui. Tyr. 1. XVII, c. xxn, Jud. I, vi, a) enumerant, nomen illud Celon non le-
P- 796-797 » Relandi Palœstinam, I. III, t. II, p. 586, gitur.
596 (Trajecti Batavor. 171 A).
Digitized by
Google
H1ST0R1A IHEROSOLIMITANA.
873
CAPITULUM XV.
Christiani ierunt ad ecclesiam ut securius irent ad pugnam1.
A Ut primum matutina caput2 aurora leva vit, A. 1099.
Ad missam cunctos resonans 3 campana vocavit.
Missa peroratur, populus Domino sociatur.
Quae4 benedicuntur, sacra munera dum capiuntur,
Exit ab ecclesia plebs, atque cucurrit ad arma,
B Et jejuna suum contraria pergit in5 hostem.
Classica, sistra, tubae, postquam rex exit ab urbe,
Insonuere simul : quorum clangoribus omnes
In gyrum montes cum vallibus echonisabant6,
Terroremque suis7 inimicis incutiebant8.
c Ita procedunt ad praelium9 Christianae acies, Deum, victorem belli, corpore et
mente gestantes, et propterea non terrentur ulla hominum10 multitudine, quia
non contidunt in sua11, sed in ipsius virtute12*. Patriarcha quidem dereliquit vices
suas Petro Heremitaeb, ut missas ordinaret, orationes constitueret13,et processiones
componeret ad Sepulcrum, ut Deus homo, qui in eo jacuit, populo suo fieret
d in praesidium.
CAPITULUM XVI.
Rex, ut ad (lumen venit, copiosae multitudinis prœdam invenit14.
Jam peditum turbœ prias egrediantur ab orbe ;
Rex corn militibus prosequitar citiui;
Prsedam quam in vénérant continuo rapuenint ;
ln sexta feria procedunt agmina nottra
Quumque rex cum suo exercitu16 veniret17 ad flumen0 qiiod est citra18 Asca-
loniam, invenit ibi multa millia boum, camelorum, asinorum, mulorum et mula-
rum,,quae non solum de civitate erantt sed cum19 exercitu ammiravisi vénérant.
Quae omnia centum Arabes custodiebant ; sed20, ut primum nostros viderunt, et
e praedam eis dereliquerunt, et fugae21 refugium22 sibi quaesierunt. Nostri veroper-
secuti sunt illos, sed apprehendere non potuerunt nisi duos23. Praedam autem
universam rapuerunt, et Iberusalem ex ea copiose ditaverunt. Rex quidem24, die
jam25 advesperascente, vociferari praecepit per universum agmen ut omnes quies-
cerent26, et primo diluculo consurgerent, seque bello praepararent. Patriarcha vero
1 Sic d. De convocatione popalL 1. — 2 Ut caput albescens undis. d. — 3 Resonans canotas, z. — 4 Quant, d.
Qui. h. — 5 Ad. x. z. — 6 Ecchonizabant. c. Equonisabant. d. Econizabant. y. — 7 Suum. t. — 8 Con~
cutiebant. y. — 9 Bellum. h. c. d. — 10 Hostium. v. — 11 In vi sua. d. — 12 In Dei virtute. c. — 13 Insti-
tuent, d. — 14 Sic d. De prœda capta. 1. — 15 Sic a. b. — 16 Rex, et omnis cum eo exercitu*. c. —
17 Venisset. t. — 18 Circa. h. z. Om. citra u. v. — 19 Sed et cum. c. h. d. v. z. — 20 Qui. c. — 21 Prœdam
relinquentes, fugœ. c. — 22 Praesidium, c. d. Subsidium. h. z. — 23 Sunt eos, sed duos quidem ex eis tantum
vomprehenderunt. c. — 24 Vero. y. — 25 Om. jam F. 1. k. t. x. y. — 26 Omnes nocte Ma quiescerent. c.
' Cf. Psalm. XLvni, 7. c Fortasse hic agilur de torrente Sou-krek. (Cf. Mi-
h Cf. Tudeb. XVI , 11, p. 1 1 3 ; Raimundum de Agui- chaud, Correspondance d'Orient, t. V» p. 377; Relandi
lers, p. 3o6. Palœstinam, 1. 1, p. 288.)
111. - 110
Digitized by
Google
874 ROBEKTI MONACHI
anatbematizavit1 omnes qui2 in illo conflictu aliquid3 râpèrent ante consecutam a
victoriam. Nocte igitur transacta, aurora solito clarior incanduit4, et nostros a
somno excitavit. Erat autem feria .vi*. \ in qua Salvator generis humani Diabo-
lum, regem Babiloniae5, tropbaeo crucis prostravit, et nunc iterum ammiravisum
suae6 Babiloniae per satellites suos Dominus superavit. Rex7, ut superius8 dixi-
mus9, flumen transmeavit, sed patriarcha, cum episcopis aliisque religiosis viris, b
tara Graecis quam Latinis, citra remansit10.
CAPITULUM XVII.
Juxta mare sunt acies ordinatae 1
Descendit itaque rex in quamdam 12 vallem speciosam et spatiosam cum suis
omnibus, et secus littus maris intravit, ibique suas acies ordinavit. Ipse suam
constituit primam I3, cornes Normannus secundam, cornes Sancti iEgidii tertiam,
cornes Flandrensis quartam, cornes Eustachius et Tancredus et Guastomu de c
Bebert 15 quintam 16 ; universique pedites cum sagittis et pilis et telis praeposue-
runt se militibus, et sic ordinati ire cœperunt obviam Babiloniensibus. In dex-
tera parte, juxta mare, cornes Sancti iEgidii17 fuit; in sinistra vero rex, ubi major
bostium fortitudo18 incumbebat, equitavit. Inter hos alii omnes fuerunt.
CAPITULUM XVIII.
Ammiravisus obstupuit, quum sibi obviam nostros venire audivit19.
Sed non est praetereundum quid Clemens ammiravisus dixerit, quum ei quod d
nostri20 equitabant contra eum21 ad praelium22 nuntiatum fuit. De serotina enim
praeda quam nostri ceperant nullus ei nuntiaverat23, quoniam nisi laeta et pro-
spéra nullus ei dicere praesumebat, quia in gaudio24 semper esse volebat. Qui-
cumque enim ei adversa nuntiabat, nullam deinceps gratiam in conspectu ejus25
inveniebat. Nec illum tamen ulla res26 possessa suo distractu turbaverat: tantae e
facultatis erat quod remanebat27. Et ne quis frivolum esse dicat quod dicturi
sumus, a quodam viro 28 qui haec postea in Iherusalem retulit habuimus, qui
1 Anathematezavit. à. — 2 Anathematizavit eos omnes qui. v. — 3 In beilo aliquid. f. k. t. x. — 4 Candidior
inclurait. F. — 5 Humani, spiritalem Babiloniœ regem, Diabolum scilicet. c. — 6 Om. suœ k. t. — 7 Rex
ergo. c. — 8 Supra, d. — 9 Rex, ut superius dixi. y. — 10 Citra Jlumen remansit. v. — 11 Sic d. De ordi-
natione prœlii. i. — 12 Om. quamdam h. — 13 Primus. h. — 14 Guasto. d. Guaston. t. y. Wastom. v. Gas-
ton, v. x. — 15 De Behrt. k. — 16 Sic y.z. Om. quintam omnes scripti codices. — 17 Cornes Raimundus. c.
— 18 Multitudo. h. — 19 Sic d. Verba admiraldi, quando ei nuntiatum fuit quod contra eum nostri venirent
parati ad prœlium. t. — 20 Christiani. c. — 21 Nostri contra eum venirent. c. — 22 Om. ad prœliam d. —
23 Nuntiavit. d. Renuntiaverat. k. — 24 Quia cum gaudio. t. — 25 Illius. d. — 26 Om. res u. v. — 27 Reman-
serat t. v. — 28 A quodam Turco. z.
* Is est dies Veneris, xnu* menais Augusti (Cf. Tudeb XVI, vin, p. 1 17.)
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 875
a sponte sua1 factus est Christianus, et in baptismale vocatus est Boamundus a. a. io99.
Summo itaque mane dictum est ei quod rêvera Franci parati erant ad praelium,
et quia2 jam prope erant3, venientes contra ipsum4. Tune fertur dixisse dé-
mens5 nuntio : a Quod mihi6 dicis, non audeo7 credere, quia nec etiam intra
« muros Iherusalem aestimo illos 8 invenire. » Cui et9 ille : «Certissime sciât10,
b « Domine, magnitudo tua 11 quia parati ad prœlium 12 veniunt, et jam prope sunt. »
Tune praecepit utomnes sui13 arma caperent et ad bellum properarent. Quumque
parati omnes ex adverso lû starent 15, et ipse nostros 16 intuitus esset, dixit : « 0 regnum
a Babiloniae, cunctis17 regnis antecellens, quantum dedecus hodie pateris, in hoc18
« quod tantilla gens contra te venire praesumit! Ego vero nunquam aestimavi illos
c «nec19 etiam intra septa cujuslibet urbis invenire; et ipsi contra me itinere diei
« unius' ausi sunt venire ! Aut20 sensum amiserunt, aut mori sicut et 21 vivere
«diligunt22. Prœcipio itaque vobis, o Babilonici bellatores 23, ut omnes istos de
« terra deleatis24, nulli parcat oculus vester25, nulliusque misereaminib. » Sicergo26
commissum est praelium.
CAPITULUM XIX.
Bellum utrinque committitur 27.
Hic àox Norman nu s fuit in cerUmine magnas :
Signifcrum régis necat ante pedes Babilonis M.
d Primus siquidem cornes Normanniae, miles interritus 29, cum sua acie congres-
sionem incepit30, in illa scilicet regione in qua31 vexillum ammiravisi, quod stan-
darum 32 vocant, conspexit : qui ferro per médias acies viam interrumpens, multas
strages dédit, et tandem ad illum33 qui standarum3*1 tenebat perveniens, illum35
ante pedes ammiravisi prostravit, et vexillum accepit 36c. Ammiravisus autem vix
e evasit, et ad37 Ascaloniam fugiens, ante urbis januam38 constitit; et miser39 miser-
rimam suorum cladem a longe prospexit, Non dispari40 audacia rex et reliqui41
comités in oppositos irruunt, etsaevissima multatione42 dextra laevaque perimunt
quotquot sibi occurrunt. Ibi Turcensis arcus nulli eorum profuit, quia impetus
nostrorum tam celer tamque densissimus fuit, quod nulli trahere licuit, sed
Fmagis43 fugere libuit. Multa quippe millia ibi mortua sunt, quae mortua non
essent44, si fugere praevaluissent45. Sed multitudo tanta erat quoniam46 qui rétro
1 Spontanea voluntaie. d. — 2 Quod. z. — 5 Essent z. — 4 Eum. t. — 5 Démens, z. — 6 Quod modo. f.
— 7 Possum. c. — 8 Eos. c. — 9 Om. et c. — 10 Certissime, inquit, sciai, — 11 Magnitudo vestra. t.
— 12 Ad prœliandum. d. — 13 Sua. i. Om. sui z. — 14 Averso. a. Om. ex adverso d. v. — 15 Essent. v.
Om. starent v. — 10 Christianos. c. — 17 Cunctis terrarum. c. — 18 In eo. c. — 19 Om. nec c. — 20 Aut
igitar. c. — 21 Om. et k. t. y. — 22 Eligunt. u. v. — 23 Babilonici, viri bellatores. f. — 24 Tollatis. u. v. z.
— -5 Om. nulli parcat oculus vester y. — 26 Om. ergo t. — 27 Sic d. De Vereio (?) prœlii. u De comité
Normanniœ qui standarum admiraldi dejecit. t. x. — 28 Sic. A. B. k. — 29 Imperterritus. z. — 30 Incipit.
u. v. — 31 In qua scilicet y. — 32 Standardum. t. z. — " Ad signiferum. c. — 54 Standaram. i. Standar-
dam. a. — 35 Eum. c. Ipsum, f. — 36 Absiulit c. — 37 Om. ad y. z. — 3S Portam. c. Vrbem januas. y.
— 39 Om. miser c. x. — 40 Dissimili, u. v. z. — 41 Ceteri. i. — 42 Malclatione. z. — 43 Om. magis z.
— 44 Sunt, quorum nemo occubuisset c. — 45 Prœvaluisset. c. — 46 Quod. i.
" De hoc Turco, cf. Raimund. de Aguilers, p. 3o5.
b Cf. Deuter. xiii, 8; Ezech. vu, 9, et vin, 18.
c Si fidem adhibeas Tudebovi , Robertu s, Norman niœ
cornes, hoc standarum émit. (Cf. XVI, vi, p. 1 16, 162 ;
et Raimundum de Aguilers, p. 3o6. Cf. quoque infra,
c. xxiii, p. 879.)
110.
Digitized by
876 ROBERTI MONACHI
erant, praemissos in mortiferis nostrorum gladiis1 impellebant. Tancredus et a
Boloniensis2 cornes Eustachius3 irruerunt in eorum tentoria, et multa ibi4 prae-
clara egerunt, quae, si scriberentur, digna essent memoria. Nullus nostrorum seg-
nis, nullus pavidus repertus est, sed omnes uno spiritu animati, unanimiter
persequebantur5 inirnicos Crucis Christi. Mirum quippe6 erat quod tantorum7
multitudinem armatorum8 paucitas nostrorum non expavescebat, sed, divina suf- b
fragante gratia, magis ac magis convalescebat, et eorum cervicositatem9 incli-
nabat.
CAPITULUM XX.
Qua hora Christus passus est, ammiravisus victus est l0.
Sicque die tota pugnae11 conflictus initur usquequo sol centrum poli supe-
rius12 conscendit, hora videlicet qua Dominus noster 13 Jésus14 crucem ascendit :
ipsa eadem hora omne robur contrariae gentis emarcuit, qui ita sensu mutati sunt c
quia15 nec fugere poterant16, nec se defendere valebant17. Arbores18 ascendebant,
putantes ut ibi sic19 tuerentur20 ne a nostris intuerentur21. Nostri vero sagittabant
illos, sicut aucupes volatilia, et ad terram demersos22 trucidabant, ut in macello
carnifices animalia. Alii autem tenentes gladios in manibus, pedibus nostrorum23
provoluti, terra se inclinabant, et erigere24 contra Christianos25 non audebant. d
Jam vero26 prima pars Babilonici27 exercitus tota28 fugiebat, et posterior de Vic-
toria, cujus erat29, adhuc dubitabat, nisi30 quia nihil unquam minus31 sperabat
quam fugam suorum et victpriam Christianorum. Quum enim suos conspicabatur
per plana camporum fugiendo 32 discurrere, œstimabat illos persequi Christianos,
et velle occidere. Sed postquam compererunt quia33 Christianis 34 erat Victoria, e
gaudium quod habuerant35 superavit mœstitia. Tune et ipsi perterriti fugiunt,
et sequacibus suis fugiendi praestant consortium; et ut ventus aquilo dissipât
nubes, etimmissus turbo aggeratas 36 stipulas37*, sic nostri dissipabant alas et cuneos
fugientium. Dum38 haec ita fièrent, dum sic milites Christi satellites Diaboli des-
tituèrent, et cornes Sancti iEgidii39, qui juxta mare pugnabat, absque numéro pe- f
rimeret, et multo plures in mari40 praecipites ire compelleret, quid Clemens, nunc
vero démens, ammiravisus, stans 41 ante portam Ascaloniae dixerit42, audiamus : sicut
1 In mortiferos nostrorum gladios. z. — 2 Bononiensis. x. — 3 Om. Eustachius f. — 4 lllic. c. Om. 161 t.
— 5 Prosequebantur. z. — 6 Sane. c. — 7 Tantam. c. — 8 Bellatorum. f. k. — 9 Conviciositatem. v.
— 10 Sic d. — 11 Belli. d. — 12 Superiorem. d. Om. superius h. i. z. — 13 Om. noster c. — 14 Jésus
Christus. b. c. d. F. i. k. t. — 15 Erant quod. z. — 16 PossenU c. — 17 Volèrent, c. — 18 Hic inserit i hoc
lemma : Quomodo Turci arbores ascendebant. — 19 Ut sic ubi. o. v. Quod sic. z. — 20 Se tuerentur. z. —
21 Viderentur. t. — 22 Dejectos. c. — 23 Christianorum. c. — 24 Se erigere k. Erigere se. z. — 25 Contra
eos. c. — 26 Om. vero b. y. — 27 Babylonii. f. — 28 Om. tota t. — 29 Esset. t. z. — 30 Om. nisi z. —
31 Om. minus k. — 32 Om. fugiendo I. — 33 Quod. u. z. — 34 Christianorum. z. — 35 Habuerunt. d. —
36 Aggeres. u. v. z. Congregatas. x. — 37 Sic h. x. t. x. Stipularum. a. z. Stipulatas. F. — 38 Quum igitur. d.
— 39 Cornes Raimundus. c. — 40 In marc. z. — 41 Clemens, eorum princeps, stans. c. — 42 Edixerat quid. f.
Dixit. y.
" Cf. Isa. xl, a/i.
Digitized by
Google
HISTORIA IHEROSOLIMITANA. 877
a supradictus 1 proselytus Iherosolimis2 deinceps retulit3, qui juxta illum* erat, ut *• 109».
assecla et domesticus verna 5 illius.
CAPITULUM XXI.
Lamentatio ammiravisi 6.
Ffoc, ut démentis, rant tristia verba Clementis 7.
Clemens8, ut démens , dicebat, dum9 gentem suam gens Ghristiana detrunca-
bat10 : «0 Mathome11, praeceptor noster et patrone,,ubi est virtus tua? Ubi est
virtus cœiestium numinum, cum quibus ipse gloriaris? Ubi est creatoris effi-
cax potentia, cui semper astat12 tua praesentia? Ut quid sic13 dereliquisti 14 gen-
tem tuam, quam immisericorditer destruit, dissipât , interficit15, gens pau-
perrima et pannosa, gens aliarum gentium peripsema16 omniumque prorsus17
hominum faex, rubigo et scoria; gens, inquam 18, quae a nostra solita erat19 quae-
rere panem, quae nihil prorsus habebat nisi baculum et peram. Totiens20 eis
eleemosynam21 dedimus, totiens22 eorum miserti sumus! Heu heu23! quare eis
pepercimus? Cur illorum24 miseriae indulsimus? Quare non omnes occidimus?
Nunc25 scire possumus quia26 hue veniebant, non ut veri a dora tores, sed ut27
subdoli exploratores28. Gloriam nostrae félicita tis videront, divitias nostras con-
cupierunt, concupiscentiam secum in terram suam detulerunt, et istis nuntia-
verunt. Nunc igitur isti sitiunt aurum argentumque nostrum, et ob hoc tam
crudeliter effundunt sanguinem nostrum. Ergone sunt homines isti qui tan tam
habent potestatem29, aut certe30 infernales Dii31? Forsitan infernus ruptus est32,
et inde33 populus iste erupit34. Abyssus crepuit35, et30 inde gens ista eflerbuit,
nulla enim habent viscera humanitatis, nulla indicia pietatis. Si homines essent,
mon timerent; sed unde emerserant, in inferno37 redire non expavescunt.
«O38 gloria regni Babiloniae, quam turpiter hodie39 dehonestaris, quae bella-
tores40 tuos, olim fortes, nunc débilita tos amittis! Quae gens ulterius poterit huic
nefariae genti resistere, quum41 gens tua contra eam42 nec ad horam potest43
subsistere44? Heu heu! nunc fugiunt, qui nunquam fugere didicerunt, et turpiter
prosternuntur, qui alios45 prosternere consueverunt. Proh dolor! omnia nobis
cedunt in contrarium. Vincere solebamus, et vincimur; in laetitia cordis assidue46
1 Prœdictm. x. — 2 Iherosolymam. d. — 3 Retulerat. x. — 4 Eum. c. d. — 5 Et domesticus vernaculas. t. x.
Et verna. z. — 6 Sic b. Verba admiraldi. t. Lamentatio régis Babylonim. i. De admiraldo Babiloniœ. y.
— 7 Sic a. b. z. Qaeritar hic Clemens, furit, mtaat et maie démens, d. — 8 Clemens vero. il. Clemens igitar.
u. v> z. — o Qaam% B# D# — io Verna illius. Sic etenim lamentando, Clementis nomen commutans in demenliam,
loqaebatur, quum suam gentem delruncaret exercitus Christianus. c. — 11 Machomet. z. — 12 Cui astat. *. —
13 Car sic. z. — 14 Reliquisti. u. v. z. — 15 Dissipât, destruit et interficit. z. — 16 Peripsima. k. b. d. f. I.
x. y. — 17 Om. prorsus o. v. — 18 Om. inquam d. — 19 Solebat. h. — 20 Quotiens. c. — 21 Elemosinas
nostras. c. F. — 22 Quotiens. c. — 23 Heu proh dolor! d. — 24 Eorum. u. v. — 25 Hinc. o. v. — 26 Quod. u.
v. z. — 27 Om. ut d. — 28 Exploratores erant. d. — 29 Om. tantam habent potestatem c. — 90 Om. certe c. i.
— 31 Infernales sunt Dii. v. — 32 Disruptus est. t. — 33 Om. inde i. u. v. z. — 34 Inde eruptus est B. c. In-
ter lineas : Vel eruptus est. a. — 35 lncrepuit. d. — 36 Om. et z. — 37 In infernum. x. z. Om. in inferno t.
— 38 Hic inserunt: Exclamatio dolorifera. d; Verba régis Babyloniœ. I. — 39 Om. hodie f. — 40 Ha-
bitatores. f. x. t. x. y. — 41 Om. quum v. — 42 Om. contra eam b. c. — 43 Poterit. z. — 44 Poterit prœ-
valere. d. Poterit resistere. v. Polest sustinere. z. Om. quum gens tua subsistere f. t. y. — 45 Qui illos. i.
— 40 Om. assidue c.
Digitized by
Google
878 ROBERTI MONACHl
• «099- «versari, et1 nunc2 mœrorc afficimur. Quis enim3 valet oculos suos a lacrymis a
«abstinere\ et erumpentes ab intimo corde singultus cohibere5? Diu est quod6
« in 7 collectione hujus exercitas curam magnae sollicitudinis expendi8, multumque
« tempus frustra consumpsi9. Fortiores totius Orientis milites innumerabili pretio
a conduxi, et ad hoc bellum adduxi; et nunc ad extremum et ipsos10 et pretium
« amisi11. Multo argenti dispendio paraveram ligna ad construendas turres ligneas, b
«et omnigeneris 12 machinas in circuitu Iherusalem, ut eos13 obsiderem, et ipsi
«longe14 ab ea praevenerunt faciem meam. Quem honorem15 habebo ulterius16
«in terra mea, quum sic me dehonestat17 gens advena18, populus alienus19? 0
«Mathome, Mathome20, quis unquam venustiori te cultu colitur21, in delubris
«auro argentoque insignitis, pulchrisque 22 de te imaginibus decoratis, et caeri- c
« moniis et solemnitatibus ojnnique23 ritu sacrorum? Sed hoc est quo24 Christiani
« nobis insultare soient25, quia major26 est virtus Crucifixi quam tua : quoniam27
« ipse potens28 est29 in cœlo et in terra30. Apparet autem nunc quoniam qui in eo
« confidunt vincunt, illi vero vincuntur qui te venerantur. Sed hoc non exigit
«incuria nostra31, quoniam auro, gemmis, cunctisque opibus pretiosis, magis d
«insignita est tua sepultura quam sua32. Civitas illa 33 quae tuo nobilitatur cor-
« pore nunquam decisa est ab honore, sed omni sublimitate semper excrevit, om-
« nique famulatu debitae venerationis34 enituit35. Ista vero in qua Crucifixus tumu-
«latus est, nunquam deinceps honorem habuit, sed destructa, et conculcata, et36
« ad nihilum redacta multotiens fuit. Cujus igitur culpa ita dégénères efficimur, e
«quum omnem tibi exhibemus37 honorem, et nullam nobis rependis vicem38?
«Ô39 Iherusalem, civitas seductrix40 et adultéra41, si ullo tempore contingeret
«quod42 in nostris manibus43 devenires, totam te solo coaequarem, etSepulti tui
« Sepulcrum funditus exterminarem \ »
Quum44 haec et bis aequipolientia 45 Clemens ammiravisus46 voce querula rota- f
ret, nostri, assuetae virtutis suae non immemores, an te urbis januam47 tanto impetu
in Babilonios irruerunt, quia48 neminem eorum nisi mortuum aut plagis exhaus-
tum49 extra januam 50 reliquerunt. Tali itaque modo divina virtus bellum51 devi-
cit, et nostros52 victoria commendavit. Et quis ad plénum valet referre quot occisi
sunt in53 angusto introitu portae? Tune Clemens jure flerc potuit, quum tôt g
ante se suorum cadavera exstincta vidit. Quidam adhucin supremo spiritu posili
palpitabant, et Clementi, qui illic54 eos adduxerat, raaledicebant. Fertur tune55
Clemens ejulando flevisse, et nostros56 maledixisse.
1 Om. et z. — 4 Heu heu! nunc. x. — 3 Ergo. c. Om. enim I. — 4 Prohibere. c. Temperare. z. — 5 Prohi-
bera u. v. — 6 Om. est quod c. — 7 Diu quidem in. u. v. — 8 Impendi. c. d. f. t. Addit A inter lineas :
vel impendi. — 9 Sumpsi. b. Consummavi. d. — 10 Et illos. f. — 11 Et ad extremum cum eis et pretium per-
didi. c. — 12 Omnis generis. y. z. — 13 Machinas, ut in circuitu Iherusalem eos. k. — 14 Ipsi a longe, k. — 15 Ho-
norem deinceps. c. — 16 Om. ulterius c. — 17 Dehonestet. c. — 18 Gens aliéna, h. — 10 Extraneus. d. k. y. —
20 Machomet, MachomeU z. — 21 Colit. k. u. v. — 22 Pulcherrimisque. c. — 23 Omnibus, u. v. Omnium-
que. y. — 24 Quod. y. z. — 25 Nobis insultant c. — 26 Majus. b. — 27 Quia. t. x. — 28 Et quia potens. c.
— 29 Ipse sit potens. k. — 30 Om. et in terra y. — 31 Incuria mea. u. v. — 32 Christi. z. — 33 Om. illa c.
— 34 Famulationis. v. — 35 Semper enituit. c. Ampliavit. d. — 36 Om. et F. k. — 37 Exhïbeamus. u. y. t. —
38 Rependas dilectionis vicem. c. Om. Cujus igitur culpa. . . rependis vicem i. — 39 Hic inserit d hoc lemma :
De invocaiione contra Jérusalem. — 40 Civitas destructa, seductrix. y. — 41 Adversa. c. — 42 Ut. z. —
*3 In manus nostras. z. — 44 Dam. c. — 45 Similia. b. d. — 40 Clemens, immo démens, admiraldus (admi-
ravisus. y.), k. t. y. — 47 Portam. c. — 48 Quod. z. — 40 Ulceratum. d. — 50 Poriam. c. — 51 Virtus
bellantiam. d. — 52 Et Christianos. c. — 53 Quot demoliti in. d. — bh llluc. z. — 55 Fertur etiam tune. c. —
56 Nostris. c.
' Cf. Tudeb. XVI, vi, p. 1 15, nG, 1 63 ; Haimundum de Aguilcrs, p. 3oG.
Digitized by
HISTORIA IHERGSOLIMITANA.
CAPITULUM XXII.
De faga nautarum1.
Hoc bello facto , sic faaditui hotte tubacto ,
Diffagiunt cante venientes per mare naaUe
a Erant autem in mari quod adjacet civitati nautae et naves circumadjacentium3 a. io99.
mari regionum, qui jussu ammiravisi attulerant totius opulentiae4 supplemen-
tum ad obsidionem urbis Iherusalem necessarium; qui, ut viderunt suos5 et
dominum suum tam turpiter confusum6, timoré perterriti, vela suspenderunt,
et in alto7 mari8 se impulerunt.
b Nostri9 vero cum manibus erectis ad10 cœlum, cOrdibus Deo gratias retule-
runt11, et ad eorum tentoria12 revertentes, aurum, argentum15, et innumera14 spolia
vestium, copiamque ciborum, multa15 gênera animalium, omnium 16 instrumenta
armorum invenerunt. Invenerunt etiam17 equos et jumenta, mulos et mulasf
asellos18 et asinas19, et dromedarium unum. Quid de ovibus et arietibus, aliiscjue
c pecoribus referam, quae ad esum parata erant20? Lebetes et caldariœ, cacabi,
lecta21 et eorum22 exuviae, cophini pleni auro et argento23, aureisque vestibus,
omnisque eorum apparatus ibi inventus est. Ditîssima24 prœda locupletati 25 sunt
qui tentoria ammiravisi regalibus referta divitiis habuerunt26.
CAPITULUM XXIII.
De standaro quod cap tu m fuit in prœlio27.
Mon us perpulchram defert cornes ante Sepulcrum
Standarum*9*, quod in summitate argenteae hastae pomum habebat aureum,
d cornes Normanniae30 obtulit Sepulcro Domini, fuitque appretiatum pretio viginti
marcarum. Ensem vero alter émit sexaginta bisanteis31. Dum vero32 nostri sic
triumphaliter reverterentur, inveniebant agmina rusticorum, vasa vinaria et aqua-
tilia deferentium, quae necessaria esse putabant33 in obsidione34 suorum usibus35
dominorum : qui, velut besjiae, stupefacti nusquam divertebant ; sed36, inclinatis
e verticibus37, enses nostrorum exspectabant, Plerique in mortuorum38 sanguine
se39 volutabant40, et quasi mortui inter mortuorum41 corpora latitabant 42. Ut
autem43 nostri44 pervenerunt ad flumen ubi patriarcham dereliquerant, quieve-
1 Sic d. De nantis, b. — 2 Sic. a. b. k. — 3 Circumjacentiam c. k. t. u. v. y. — 4 Oppulentiœ. a. —
5 IUos. d. — 6 Confasos. F. k. t. y. — 7 Et in altum. z. Et alto. x. — 8 Mare. z. — 9 Christiani. c. Hic insérant
t. x. : Ubi nostri diripuerant omnia quœ in tentoriis invenerunt. — 10 In. h. t. — 11 Gratias egerunt et reta-
lerunt. y. — 12 In eorum tentoriis. t. — 13 Et argentum. z. — 14 Innumerosa. b. — 15 Et multa. y. — 16 Et
omnium, c. Omniumque. y. — 17 Et. i. — 18 Asinos. h. — 19 Asellos. d. k. — 20 Paraverant. y. — 21 Lecti. z.
Et lecta. t. — 22 Eorumque. z. — 23 Argentoque. z. — 24 Ditissimaque. z. — 25 Ditati. c. — 26 Diripue-
rant, c. — 27 Sic d. De standario regio et ense. i. — 28 Sic A. b. f. k. z. — 29 Staniarium. i. Standardum. z.
— 30 Normannus. c. k. — 31 Byzanccis. z. — 32 Autem. t. — 33 Esse ipsi arbitrabantar. y. — 34 In obsi-
dionem. u. v. — 35 Om. usibus F. x. y. — 36 Et. v. z. — 37 Cervicibus. F. k. o. — 38 Occisorum. c. —
39 5e ipsos. c. — 40 Se voluptabant. a. — 41 Mortuos. F. k. t. Mortua. z. — 42 Et ut mortui putarentur, inter
cadavera latitabant. c. — 43 Om. autem i. — 44 Christiani. c.
* Cf. supra, c. xix, p. 875.
Digitized by
Google
880 ROBERTI MONACHI
1099. runt, utque fatigati somnum suum dormierunt 1 a. Utque dies terris, aurora prae- a
veniente, redditur, exsurgunt, et iter coeptum2 properarunt3.
CAPITULUM XXIV.
De suavi modulàtione buccantium \
Congrnit ex aequo resonans de montibus* écho*.
Qui ut civitati fere7 ad duo millia8 proximare cœperunt, sicut9 triumphato-
res insonuere tubis, sistris et10 cornibus, atque omni génère musicantium11, ita
ut montes et colles harnioniae 12 modulatis tinnitibus responderent, et quodam-
modo cum eis Domino jubilarentb. Tune realiter13 implebatur quod spiritualiter b
per Isaiam 14 de Ecclesia lidelium dicitur : Montes et colles cantabunt coram 15 vobis 16
laudemc. Erat autem admodum grata multifidaque suavitate delectabilis harmo-
nia, quum voci militum sonituique17 tubarum echonizarent18 tinnitus montium,
concava rupiuni, et ima convallium19. Quum vero ante fores20 urbis21 venirent22,
ab his23 qui remanserant, cum divinis laudibus, et non jam a terrenis montibus, c
sed a cœlestibus, laudes Domino24 praeconantur25. Et merito Deus super hoc26
laudabatur27, quoniam nunc peregrini sui portis apertis recipiuntur cum laudi-
bus, qui olim cum magna difficultate in28 inagnis injuriis suscipiebantur, datis
etiam29 muneribus. De his peregrinis et portis per Isaiam30 dicitur31 : Et porte32
taœ eis aperientur jugiter™, die ac nocte non claudentur3hA. Haec prophetia nostris tem- d
poribus adimpletur, quia35 nunc portae Iherusalem Jiliis peregrinorum* aperiuntur,
quae eis inantea36 die ac nocte claudebantur. Factum est autem37 praelium hoc38,
ad laudem et gloriam Jesu Christi Domini nostri, pridie idus Augustif.
1 Quieverunt, et nocte illafatigata laboribas membra somno refecerunt. c. — 2 Iter saam. h. — 3 Propera-
bant. u. v. — 4 Sic d. — 5 In vallibas. x. — 6 Sic a. b. k. — 7 Om. fere x. t. x. — 8 Miliaria. c. —
9 Ceu. c. — 10 Ac. u. v. — 11 Omni génère musicarum. b. Omnis generis mnsicis instramentis. z. — 12 Colles
amœnœ. d. — 13 Historialiter. c. — 14 Esaiam. z. hic et infra. — 15 Om. coram t. x. — 16 Coram Deo. d. —
17 Sonituque. b. — 18 EconizarenU a. Ecchonizarent. c. — 19 Valliam. v. — 20 Portas, h. i. z. — 21 Urbis
inclytœ. i. — 22 Ante portœ civitatis appropinquassent. c. — 23 Ab eis. z. — 24 Om. laudes Domino z. —
25 Prœconabantar. v. — 26 Saper hœc. v. — 27 Laudabitar. b. — 28 Et. d. u. v. — 29 Om. etiam i. — 30 Per
supradictam prophetam. d. — 31 Per Esaiam Domino dicitur. u. Prœdixerat. v. Om. dicitar h. — 32 Et portis
Dominas per servos saos prophetas (om. prophetas t. x.) ante prœdixerat : Portœ. x. t. x. — 33 Et œdificabunt
fdii peregrinorum maros taos, et portœ taœ aperientur eis jugiter. d. Om. jugiter t. — 34 Quoniam nunc
devotissime recipiuntur qui h ac tenus datis etiam muneribus cum contumeliis et injuriis suscipiebantur. Hoc est
nimirum quod per Isaiam dicitur : Et portœ Iherusalem vobis aperientur, die ac nocte non claadentur. c. —
35 Quoniam. x. — 36 Eis antea. z. Primum eis. c. — 37 Om. autem d. — 38 Om. hoc u. v.
" Cf. Psalm . lxxv, 6. f Id est die xn° menais Augusti, A. D. 1099. (Cf.
h Cf. Isa. xlix, i3. Tudeb. XVI, vin, p. 1 17.) Hic inserit codex y fragmen-
• Isa. lv, 12. lum, ex Fulcherii Historia, de quo vide supra, p. 720
d Cf. Isa. lx, 1 1. c! annot. a.
9 Cf. Isa. lxi, 5.
Digitized by
I
HIST0R1A IIIEKOSOUMITANA.
881
CAPITULUM XXV.
Qui primas (herusalem OOOStftafr, qui médius, qui postrcmus1.
Monstrat Iherusalein quis primus condidit illaui
a Quia vero historicus sermo iste3 ab Iherosolima nominis sui sumpsit exor- a. 1099.
dium, et finem retinet, sicut et médium, nulli inconsonum videatur, si, in calce
liujus operis, quis eam primitus fecerit, quis* ita5 appellaverit, inscribitur6.
Melchisedecha fertur eam post diluvium condidisse, quem Judaei asserunt filium
Noe fuisse7, Hanc in Syria conditam Salemh appellavit, et in ea deinceps per multa
b tempora regnavit : quam postea Jebusei c tenuerunt, et partem sui nominis, quae8
est9 Iebusà, ei 10 addiderunt, et sic collectis in unum nominibus, B in R11 mutata,
Ierusalem vocaverunt. Postea 12 a Salomone13 nobilius composita et Templo
Domini, et sua domo1(i regia l5, multisque aliis fabricis et hortis et piscinis16, Ie-
rosolima appellatur, et17 quasi de suo nomine Ierusalumonia1* intelligatur l9. Haec
c a poetis Solima corrupte vocatur20, et a prophetis Syon dicitur, quod in nostra
lingua Spcculatio interpretatur, pro eo quod, in monte constituta, de longe
venientia contemplatur 2I. Ierusalem autem'22, in nostro sermone, Pacifica trans-
fertur.
CAPITULUM XXVI.
De iintiqua ipsius nobilitate
n
Omnipotcns Jésus, pro nobis in Once lœtus,
Prac cunctis aliis liane urbeni nobilitavit :
Purificando rcam , nobilitavit eam ;
Nam rediraendo ream , nobilitavit eam **.
De antiqua hujus25 gloriosa20 opulentia scriptum invenimus27 in libris Regum e
d quia fecit Salomon28 Ht29 tanta abundantia argenti esset in Iherusalem, quanta et lapi-
dum. Enimvero30 multo copiosius ditior31 enituit, quum in ea Dei filius, pro
generali omnium redemptione, crucem sustinuit, cœlum suis32 sideribus obnu-
bilavit, et terra tremuit33, petrœ scissœ sunt, monumenta aperta sunt, et multa
corpora sanctorum qui dormierant surrexerunt*. In qua civitate34 contigit unquam
1 Sic d. De conditione urbis Iherusalem. c. De constructione Hierasalem. t. De construxione Hierusalem. x.
— 2 Sic a. h. z. Eam. a. — 3 Om. isie F. k. x. — 4 Vel quis. y. — 5 Om. quis ita F. — 6 Inscribatur. z. —
7 Noc, scilicet Sem, fuisse, y. — 8 Quod. c. — 0 On). Quœ est k. — 10 Om. ei c. — 11 Sic z. R in B. a.
S in h. t. Nominibus Iebus et Salem, B. in R. y. Om. B in R x. — 12 Postea vero. u. v. z. — 13 Sale-
mone. k. — 14 Domini, cum domo. c. — 15 Om. regia x. — 10 Piscinis in ea ordinatis. c. Piscinis decorata.
y. — 17 Ut. h. Appellata est, ut. y. — 18 Sic z. lerusalonomia. a. Iherusalonimia. b. c. Iherosolimina. F.
Ilierusalonomia. t. x. Jerosalonomia. u. Iherosalonimia. v. lherosolimonia. Y. — 19 Interpretatur. k. t. y.
Inlclligitur. z. — 20 Solyma corrupte interpretatur. x. — 21 Hic desinit codex x. — 22 Om. autem y. —
23 Sic d. — 24 Sic a. b. — 25 Ejus. d. — 26 Oui. gloriosa f. k. — 27 Invenitur. c. — 28 Salemon. k. —
29 Quod. d. — 30 Sed. d. Nunc vero. u. v. — 31 Om. ditior i. — 32 Cœlum cum suis. y. — 33 Contremuit. c. v.
— 34 In qua enim civitate. t.
• Cf. Gen. xiv, 18.
' Cf. Gen. xiv, i8,ct xxxin, 18.
Cf. II Rbg. v, H, 8; l Par. xi, /*.
m.
1 Cf. Jos. xvm, 28.
" III Reg. x, 27.
f Matth. xxvii , 5 1 , 5a.
1 1 1
Digitized by
Google
882 ROBERTI MONACHI HISTORIA IHEROSOLIMITANA.
a. 1099. tam mirabile mysterium, de quo emanaret1 salus omnium fidelium? Ex quo a
hoc conjicitur2, quod hanc ita Dei filius sua gloriosa morte illustravit, quia3, si
nostris placuisset auctoribus, non Ierusalem, sed, R in S4 mutata, Ihesusalem*
debuisset vocari, et sic in nostro eloquio6 Salas pacijica potuisset interpretari.
Pro his et hujusmodi'7 figurativis actionibus, forma est et8 mysticum sacramen-
tum illius Iherasalem9 cœlestis10, de qua dicitur : Urbs fortiladinis nostrœ Syon b
salvator, ponetar in eœ maras et antemurale. Aperite portas, et ingredietar11 gens jus ta,
castodiens veritatem1**. De hujus laude cuncta referre non possumus, quae dicta
sunt a prophetis et legis13 doctoribus. Haec vero terrena14 nostra aetate fait a Deo
derelicta, et odio habita, a malitia15 inhabitantium in ea. Quum autem ipsi Do-
mino16 placuit, adduxit Francigenam gentem ab extremis terrae, et per eam ab im- c
mundis gentibus17 liberare18 illam19 voluit20. Hoc a longe per21 Isaiam22 prophe-
tam^3 praedixerat, quum ait : Adducam Jilios tuos de longe, argentam eoram et auram
eàrum cum eis, in nomine 24 Domini Dei tni, et sancto Israeli 25, gnia glorificavit te.
jEdificabant Jilii 26 peregrinoram maros taos, et reges eoram ministrabant libi71 b. Haec et
mùîta alia invenimus in propheticis libris, quae congruunt huic liberationi factae d
aetatibus nostris. Per omnia et super omnia benedictus Deus, qui justo judicio
percutit et vulnerat, et gratuita bonitate, quando28 vult et quomodo vult29, mi-'
sereturet sanatc. Amen30.
EXPLICIT LIBER NONUS31.
1 Emanavit. z. — 2 Hœc conititar. b. — 3 Qui. y. Om. 9111a c. — 4 R in B. z. — 5 Iesusalem. c. d. Hie-
susalem. x. Iherasalem. t. u. t. Ihslm b, Iebassalem. z. — 6 Idiomate. z. — 7 Et pro hujusmodi. t. in quo
cetera usque ad finem iibri IX desiderantur. — 8 Vt. f. — 0 Jesusalem. c. — 10 Cœlestis intelligamus. f.
Ista terrena Iherasalem istius Iherasalem cœlestis. y. — 11 Ingrediatar. c. F. k. y. — 1J Veritatem, quia vêtus
error abiit. F. y. — 13 Et sanctis. d. — 14 Terrena Iherasalem. c. Y. — 15 Propter malitiam. d. — 16 Deo. c.
— 17 Gentilibus. u. z. Gentibus, scilicet paganis. x. — 18 Liberari. v. — 19 Illam Iherasalem. y. — 20 Libe-
rare eam disposait z. — 21 Longe et per. d. — 22 Esayam. k. Ysaiam. u. v. — 23 Propheiam Esaiam. z. —
24 Eis, nomini. y. — 25 Israël, h. — 26 fyuoque filii. r. k. — 27 Reges eoram ministrabant tibi. Et propheta
David dixit : Laada, Iherasalem, Dominum; lauda Deum tuum, Syon, quoniam confortavit seras portarum
tuaram; benedixit filiis suis in te; qui posuit fines tuos pacem; et adipe frumenti satiat te. Y.d — 28 Om.
Quando d. — 20 Quando et quomodo vult. c. Et ubi vult. b. — 30 Miseretur et sanat, Salvator mundi, qui
in Trinitate perfecta vivit et régnât, Deus Deorum, per infinita sœcula sœculorum. Amen. b. Sanat, qui in
Trinitate perfecta vivit et gloriatur (glorificatar. k.) Deus per omnia sœcula sœculorum. Amen. F. k. Sanat, qai
in Trinitate perfecta vivit et gloria Deus in omnibus sœcula et sœculis. Amen. y. In k. autem manus recentior
in margine haec addidit : Hucusque impressus liber, at liber ipse plusquam per quatuor paginas deinde pergit.
— 31 Finit hystoria lerosolimitana. c. Explicit liber nonus in historia Jerosolimitana. d. [Eocplicit octavus de
nullo docmate (dogmate. v.) pravus; [Nec magis ire sinit, quia nunc historia finit, u. v. Om. liber nonas z.
' Isa. xxvi, 1,2. — b Isa. lx, 9, 10. — e Cf. Job, v, 18. — d Psalm. cxlvii, 1,2,3.
Digitized by
Google
STEPHAISI, COMITIS CARNOTENSIS,
»
ATQUE
ANSELMI DE RIBODI MONTE
epistolj;.
111.
Digitized by
Digitized by
Google
EPISTO'LvE
8TBPHANI, COM1TIS CARNOTENSIS,
\k.»i E
AINSELMI DE RIBODI MONTE.
I.
STEPHÀNI, COMITIS CARNOTENS1S,
AD ADELAM, UXOREM SUAM,
EPISTOLA
SCRIPTA EX CASTRIS OBSIDIONIS NIC/ENyK *.
a Stephanus 1 cornes Adelaeîb comitissae, dulcissimae amicae, uxori suae, quidquid
mens sua melius aut benignius cogitare3 potest. Notum sit dilectioni vestrae\ Ro-
mam 5 me cum omni honore omnique corporea sospitate6 iterbeatum tenerec. Vitae
meae ac peregrinationis seriem a Constantinopoli litteratorie tibi mandare curavi;
sed ne legato illi aliquod infortunium contigerit, tibi has rescribo7 litteras. Ad
b urbem Constantinopolim cum ingenti gaudio, Dei gratia, perveni. Imperator vero
digne et honestissime8, et quasi fiiium suurrï, me diligentissime9 suscepit, et am-
plissimis ac pretiosissimis donis dotavit10; et in toto Dei exercitu non est dux,
neque cornes, neque aliqua potens persona, cui magis credat vel faveat quam
mihi. Vere mihi dilecta, ejus imperialis dignitas me persaepe monuit et monet
c ut unum ex filiis nostris ei commendemus : ipse vero ei11 tantum tamque prae-
clarum honorem se ei attributurum promisit, quod nostro minime invidebit.
In veritate tibi dico, hodie talis vivens homo non est sub cœlo. Ipse enim omnes
principes nostros largissime ditat, milites cunctos donis relevât, pauperes omnes
dapibus recréât d.
1 Hauc epislolani cum textu Bernieri coolulimus, variantesque lectiones sub littera b adnotavimus.
2 Adœ. b. — 3 Excogitare. b. — 4 Dilectioni tuœ, charissima. b. — 5 Om. Romam b. — G Hospiiate. b. —
1 Scribo. b. — 8 Honestc. b. — 0 Dilectissime. b. — 10 Ditavit. b. — 11 Om. ei b.
' Mabill. Miisœum Italicum, t. I, pars altéra, p. 237-
23f) (an. 1G87). Cf. quoque Bernicr, Histoire de Blois
(Paris, in-4°, 1682 ), p. 292, 293, et Appendice , p. 2 4 ,
26. Huic epistola» Mabillo in Admonitions quam prœpo-
suit Historiée peregrinorum cuntium Jerusolymam (op. cit.
p. i3l) et in Observatione , ut ait, sequenti (ibid. p. 237;
vid. supra Tudeb. imit. et contin. p. 167), his verbis pro-
ludit : «Huic historié ex bibliolheca Christinaî reginae
« subjicimus Stephani comitis Carnotensis epistolam
<» ejusdem argumenti ad Adelam, uxorem suam : ad
« quam alia ejusdem exstat epistola in Spicilegii t. IV,
«p. 257. Quod Stephanus de Alexio, C. P. imperatore,
« scribit, longe aliud de eo judicium, quam alii scripto-
«res, ingerit. — His succedet primo loco epistola ad
« Adelam , uxorem suam , superius a nobis promissa ex
« codice Christinœ reginae. »
b Cf. supra, p. 616, annot. e
c Cf. Fulcherium Carnotensem, 1. I, c. vu, p. 329.
1 Cf. Tudeb. I, p. 11, 121 , 174-, Gesta Francorum ,
p. 494 ; Robert. Monach. 1. II, c. xvm, p. 7^8.
Digitized by
886
EPISTOL.E STEPHANI,
Prope Nicaeam civitatem éstcastrum nomine Civitot*, juxta quod maris currit a
brachium, per quod naves propriae imperatoris1 die noctuque usque Constantino-
polim currunt, quae inde pauperum cibos usque2 ad castrum ferunt, qui eis innu-.
meris.quotidie distribuuntur. Nostris quoque temporibus, ut nobis videtur, non
fuit princeps universa morum honestate adeo praeclarus. Pater, mi dilecta, tuusb
multa et magna tradidit3, sed ad hune4 pene nihil fuit. Haec parva d€ eo tibi scri- b
bere dilexi , ut paululum quis esset cognosceres.
Post dies vero decem, per quos me secum venerabilissime habuit, ab eo quasi
a pâtre discessi. Ipse vero mihi naves praecepit prœparari , per quas tranquillum
maris brachium quod eamdem circumdat urbem citissime transivi. Quidarp illud
Constantinopolitanum maris brachium saevum ac periculosum dicebant, quod c
falsum est; nam in eo, plusquam in Marna et5 Sequana, minime dubitandum est.
Inde ad aliud, quod Sancti Georgii Brachium dicitur6; illud quidem, quia
naviumeopiam reperire minime potuimus, ascensu superavimus. Ad Nicomediam c
urbem desolatam a Turcis, in qua beatus martyr Pantaleon d pro Christo passus
est, ubi praedictum maris brachium caput et finem habet, iter nostrum direximus. d
Deinde ad maximam urbem Nicaeam, Deum beûedicentes, cucurrimus. Nicaeam
autem, mi dilecta, plusquam trecentae altae turres cum mûris mirificis claudunt.
Turcos in ea audaces propugnatores7 invenimus : ubi infinitum Dei exercitum per
quatuor septimanas e cum Nicaenis mortiferum conflictum habere reperimus. Soli-
mannusf, Turcorum princeps, paulo antequam nos ad exercitum veniremus8*, cum e
magno exercitu in nostros, paratus ad bellum, subito irruerat, aestimans se quo-
dam impetu posse irrumpere in urbem, ut subveniret suis : quae prava intentio
aliter, quam pu ta vit, Dei misericordia evenit. Nostri autem velocissime parati,
Turcos animis ferocibus receperunt : qui statim vertentes terga, se in fugam omnes
dederunt. Nostri eos acerrime insequentes, multos de eis interfecerunt, et per f
magnum spatium terrae, vulnerando, occidendo eos fugarunt; et nisi essent ardui
montes nostris innoti, eadem die in magnum et in immedicabile damnum conquis-
sent h. De nostris omnibus nemo tamen periit; sed postea noster communis magnus
exercitus multos acerrimosque congressus exercuit9 ; cum balistis et arcubus mul-
tos ex Turcis, etiam10 de majoribus, interfecit. De nostris quidam occisi sunt, sed G
vere non11 multi; nominativus miles nullus, nisi FlandrensisBalduinus, cornes de
Ganz \
Videntes igitur Deo digni principes nostri Nicaeam adeo, ut diximus12, tuirige-
ratam, armis tantum non posse superari, ligneas âltissimas turres cum propugna-
culis et diversis instrumentis grandi labore construxere. Quod Turci aspicientes, h
1 PU imperatoris. b. — 2 Om. usque b. — 3 Dédit, b. — 4 Sed adhuc. b. — 5 Vel. b. — 6 Dicitur, veni-
mus. b. — 7 Pugnatores. b. — 8 Venissemus. b, — 9 Exercens. b. — 10 Et. b. — 11 Nec. b. — 12 Prœ-
diximus. b.
* Gemlik. Vide supra , p. 734, aonot. b.
b Is est Guillelmus I , rex Angliae.
* Cf. Tudeb. II, îx, p. 22, 126, 180; Fulcherium
Carnotensem , 1. I, c. vui, p. 33a; Gesta Francorum,
p. à$à ; Robertum Monachuin, 1. III, c. 1, p. 755.
d Cf. Âcia Sanctorum, 27° die menais Julii, t. VI,
p. 4ia-4ao.
* F ranci Nicaeam urbem aggressi sunt die vi° mensis
Maii, A. D. 1097. (Cf. Tudeb. II, ix,p. aa, ia6, 180;
Robert. Monach. 1. III, c. i,*p. 755 , etc.)
f Kilidj-Arslan. (Vide supra, p. a4o, annot. a.)
s Cornes Stephanus venit in castra Francorum ad Ni-
caeam , cum Roberto Normannorum comité , hebdomade
Junii prima. (Cf. Fulcherium, 1. 1, ex, p. 33a ; Tudeb.
abbreviat. p. 137; Imitât, p. Gesta Francorum,
P- 494.)
k De Turcis a Raimundo comité prope Nicaeam fu-
gatis cf. Tudeb. II, xi et xn , p. a3, 180; Raimund. de
Aguilers, p. 239; Fulcherium, 1. 1, ex, p. 333, 495;
Radulfum Cadom< lis. p. 6 1 7 ; Robert. Monach. 1. III ,
c. iv, p. 757.
i Balduinus Gandavensis, dominus de Alost. (Cf. Scrip-
tores rerum Gallicarum, lom. XI, pag. 392; tom. XIII,
pag. 716.)
Digitized by
Google
COMITIS CARNOTENSIS. 887
a timoré subacti , urbem ioipera ton per nuntios reddiderunt 1 \ ea conditione ut nudos a. io97.
de civitate eis liceret per conductum exire, et vivi in imperatoris vinculis haber
rentur. Quod audiens venerabilis imperator, ad nos usque prope2 pervenit : in
suam autem Nicaeam intrare minime audens, ne eum infinita turba populorum,
quem tanquam patrem pium venerabantur3, exsultando opprimeret4.
b In marina quadam insula prope nos secessit : ad quam5 omnes principes nostri,
prater me et comitem Sancti ^Egidii, cucurrerunt, ut cum eo de tanta victoria
congratularentur, quos omnes nimio, ut debuit, affectu recepit. Et quia ne casu
superveniretcivitati et exercitui nostro inimicissima6 Turcorum turba, me reman-
sisse apud urbem gavisus7 est vaide : altius vero atque levius8, quod tune remansi,
c ipse recepit quasi aureum montem ex praedis factis. In 9 eadem qua manebat insula
magnus imperator de spoliis Nicaeae urbis sic ordinavit pretiosiora, ut10 sciiicet
aurum, gemmas, argentum, pallia, equos et hujusmodi11 milites babeant; omnia
vero victualia peditibus distribuante; principes cunctos de propriis thesauris
suis se ditaturum 12 disposuit.
d Sic, utpraediximus, Deo triumphante, reddita est maxima Nicaea xin kal. Julii b. n
Legitur in primitiva Ecclesia sanctos patres apud Nicaeam sanctam synodum cé-
lébrasse; et ibi Ariana haeresi destructa, Sanctae Trinitatis fidem, Spiritu Sancto
ducente 13, eos confirmasse : et quae, peccatis pastorum 14 exigentibus, facta fuerat
magistra erroris, nunc, Deo propitiante, per peccatores servos suos facta est disci-
e pula veritatis. Dico tibi, mi dilecta, quia de saepedicta Nicaea usque Jérusalem15
per quinque septimanas perveniemus, nisi Antiochia obstiterit nobis. Valete16.
IL
STEPHANI, COMITIS CARNOTENSIS AC BLESENSIS,
AD UXOREM ADELAM
EPISTOLA*.
Stephanus cornes Adelae, dulcissimae atque amabilissimae conjugi, carissimisque a. io98.
1 Reddidere. b. — 2 Propere. b. — 5 Venerabatur. b. — 4 Comprimeret. B. — 5 Quem. b. — 6 lnimico-
rum. b. — 7 Remansisse ad urbem audivit, gavisus. b. — 8 Lœtius. b. — 9 Montem ei dédissent. In. b. —
10 Ait. b. — 11 Ejuscemodi. b. — 12 Ditaturos. b. — 13 Docente. b. — 14 Postea. b. — 15 Hierusalem. b.
— 16 Vale. b.
" Cf. Tudeb. II, xiv, p. a4, 127, ia8, 181, 18a;
Raimundum de Aguilers, p. 339, a4o; Fulcherium,
1. I, c. nt, p. 333, 334; Gesta Francoram, p. igb; Ra-
dulfum Cadomensem , c. xvu, p. 618; Robertum Mona-
chum, 1. III. c. v, p. 758.
b Fortasse xn kal. Julii legendum. Urbs enim, si qua
Will.Tyr.fides,t menseJunio,xxdiemensis, >A.D. 1097
capta est. (Vide Will. Tyr. 1. M, c. xn, p. ia8.) Cui
consentire videtur FulcheriusCarnotensis : • Die siquidem
« illo quo Nicaea sic est comprehensa sive reddita Junius
« mensis solstitio repercussus est. » ( Vide supra, p. 334* )
Solstitium quidem vm kal. sive Januarii sive Julii vulgo
affixum erat (Bed. De tempor. t. I, p. 307); legitur
autem in ejusdem Bedae Ephemeride ; «xn kal. Jul.
t Solstitium secundum Orientent. • (Ibid. t. I, p. a 5a; cf.
ibid. t. II, p. 9.)
e D'Achery, Spicilegiumà t. IV, p. 257, Paris. 1661
(edit. in-4°); t III, p. 43o, Paris. 1733 (edit. in-fol.).
Refert uxori quae in castris ante Antiochiam a Christianis
acta sunt.
Digitized by
Google J3i
888 EPISTOLjE STEPHANI,
filiis suis, atque cunctis fidelibus suis tam majoribus quam minoribus, totius salu-^ a
tis gratiam et benedictionem. Credas certissime, carissima, quod nuntius iste quem
dilectioni tuae misi, sanum me atque incolumem, atque omni prosperitate magni-
ficatum Dei gratia dimisit ante Antiochiam. Et jam ibi cum omni electo Christi
cxercitu sedema Domini Jesu cum magna ejus virtute per viginti très continuas
septimanas tenueramusb. Scias pro certo, mi dilecta, quod aurum et argentum b
aliasque divitias multas duplo nunc habeo quam tune quando a te discessi mihi
dilectio tua attribuisset. Nam cuncti principes nostri, communi consilio totius
exercitus, me dominum suum atque omnium suorum actuum provisorem atque
gubernatorem, etiam me nolente, usque ad tempus constitueront0. Satis audisti
quia, post captam Nicaeam civitatem, non modicam pugnam cum perfidis Turcis c
babuimusd, et eos, Domino Deo subveniente devicimus primum; posthaec totius
Romaniac partes Domino adquisiviin us; postea Cappadociam; atque in Cappadocia
quemdam Turcorum principem Assâme habitare cognovimus. Illuc iter nostrum
direximus; cuncta vero castra illius vi devicimus, et eum in quoddam firmissi-
mum castrum f in alta rupe situm fugavimus; terram quoque ipsius Assâm uni d
ex nostris principibus dedimus*; et ut praedictum Assâm debellaret, cum multis
Christi militibus ibi eum dimisimus. Deindc per mediam Armeniam semper nos
insequentes nefandos Turcos usque ad magnum flumen Euphratem fugavimus,
et etiam ad ripam ejusdem fluminis, dimissis cunctis sarcinis et saumariis suis,
per médium flumen in Arabiam fugerunt. Ex ipsis vero Turcis audaciores milites f
nocte ac die cursu veloci in Syriam regionem intrantes, ut in regiam urbem Antio-
chiam intrare valerent ante adventum nostrum, festinarunt. Cunctus vero Dei
exercitus hoc cognoscens, cunctipotenti Domino gratias laudesque dignas de-
derunt. Ad principalem praedictam urbem Antiochiam cum magno gaudio nos
properantes, eam obsedimus, et cum Turcis sœpissime ibi plurimas conflictiones g
habuimus; et in veritate septies cum civibus Antiochenis et cum innumeris adven-
tantibus ad subveniendum sibi auxiliis, quibus obviam occurrimus, armis ferocio-
ribus , Christo praeeunte , pugnavimus; et in omnibus .vu. praeliis praedictis , Domino
Deo coopérante, convicimus, et de ipsis sine omni numéro verissime interfecimus.
In ipsis vero praeliis et in plurimis in civitatem factis congressionibus, de Christi- h
colis confra tribus nostris multos occiderunt, quorum vere animas ad Paradisi
gaudia intulerunt.
Antiochiam vero urbem maximam, ultra quam credi potest firmissimam atque
inexpugnabilem reperimus. Audaces itaque milites Turci plus quam .v. millia intra
civitatem confluxerant, exceptis Saracenis, Publicanis, Arabibus, Turcopolitanis, j
Syris, Armenis aliisque gentibus diversis, quarum multitudo infinita inibi con-
venerat. Pro his igitur inimicis Dei et nostris oppugnandis, multos labores et innu-
mera mala Dei gratia hucusque sustinuimus. Multi etiam jam sua omnia haec in
sanctissima passione consumpserunt. Plurimi vero de nostris Francigenis tempo-
" Id est obsidionem, Gallice siège. (D'Achery.)
b Hanc epistolam Stephanus scripsisse videtur mense
Martio exe un te, vel polius mense Apriii ineunte,
A. D. 1098. Ad urbem Antiochiam Franci vénérant
die xxi° mensis Octobris A. D. 1097. (Cf. Tudeb. V, n,
p. 35.)
0 Cf. Tudeb. XI, 1, p. 74, i48, 2o3; Radulf. Cada-
111 eus. p. 616, 64a, 6^9; Robert. Monach. 1. VI, c. xv,
p. 8i5.
d Hic agitur de Victoria Francorum prope Dory-
laeum. (Cf. Tudeb. III, 1, p. 25, 128, 129, 182, etc.)
e Forte Assanem sive Assanutu. (D'Achery.) — Kilidj-
Arslan , principem Turcorum ?
f (Jrbem Plastentiam, de qua vide supra, p. 32,
annol. b; p. i3i , annot. d.
* Petrode Aliphi sive de Alpibus. (Cf. Tudeb. IV, iv,
p. 32, i3i ; i85; Robertum Monachum, 1. III, c. xxv,
p. 75g.)
Digitized by
Google
COMITIS CÀRNOTENSIS.
889
a ralem mortem famé subissent, nisi Dei clementia et nostra pecunia eis subvenis- a. 1098.
set Per totam vero hiemem, ante saepedictam Antiochiam civitatem, frigora prae-
nimia, ac pluviarum immoderatas abundantias, pro Christo Domino perpessi
sumus. Quod quidam dicunt, vix posse pati aliquem in tota Syria solis ardorem
falsum est; nam hiems apud eos occidentali nostrae similis est. Quum vero Cas-
b pianus*, Antiochiae admiraldus, id est princeps et dominus, se adeo a nobis prae-
gravatum conspiceret, misit filium suura, Sensadoiob nomine, principi qui tenet
Hierosolymamc, et principi de Calep Rodoamd, et principi de Damasco Docapc. Item
misit in Arabiam propter Bolianuthf et in Corathaniam propter Hamelnutb*. Hi
.y. admiraldi cum .xii. millibus electorum militum Turcorum ad subveniendum
c Antiochenis subito vénérant. Nos vero hoc totum ignorantes, multos de nostris
militibus per civitates et castella miseramus. Sunt vero nobis per Syriam .clxv.
civitates et castra in nostro proprio dominio. Sed paulo antequam ad urbem veni-
rent, per très ieugas cum .dcc. militibus in quamdam planitiem ad Pontem Fer-
reumheis occurrimus. Deus autem pugnavitpro nobis suis fidelibus contra eos;
d nam ea die virtute Dei eos pugnando devicimus, et de ipsis sine numéro, Deo
semper pro nobis praeliante, interfecimus; et etiam plusquam .ce. capita eorum,
ut inde congratularentur Christiani populi, in exercitum attulimus. Imperator
vero de Babylonia misit * ad nos in exercitu nuntios suos Saracenos cum litteris
suis, et per eos firmavit pactum et dilectionem nobiscum.
e Quid nobis in bac Quadragesima' contigerit, tibi, carissima, notificare diligo.
Principes nostri ante quamdam portam, quae erat inter castra nostra et mare, cas-
tellum fieri constituerant; nam per eam portam quotidie Turci exeuntes, de nos-
tris euntes ad mare interficiebant (urbs enim Antiochia distat a mari per .v. Ieu-
gas). Hac de causa egregium Boimundum et Raimundum comitem de Sancto
F jEgidio ad mare, ut inde marinarios ad hoc opus juvandum adducerent, cum .lx.
tantum militum millibusk, miseront. Quum autem cum eisdem raarinariis ad nos
reverterentur, congregato exercitu Turcorum, nostris duobus improvisis prin-
cipibus occurrerunt, et eos in fugam periculosam miserunt1. In illa improvisa
fîiga plusquam quingentos nostrorum peditum ad laudem Dei perdidimus; de
6 militibus nostris nonnisi tantum duos pro certo amisimus. Nos vero eadem die, ut
confratres nostros cum gaudio susciperemus, eis obviam exivimus, infortunium
eorum ignorantes. Quum autem pnedictae portae civitatis appropinquaremus, An-
tiochena turba militum ac peditum de habito triumpho se extollentes, in nostros
pariter irruerunt. Quos nostri videntes ad Christicola castra, ut omnes parati ad
h bellum nos sequerentur, miserunt : dum adhuc convenirent nostri, disjuncti
principes scilicet Boimundus et Raimundus cum reliquo exercitu suo advenerunt,
' Alias Cassianus vel Aoxsianus. (D'Achery.) Bagi Fulcherium, 1. If c. xvi, p. 34a ; Radulf. Cadotnetis
Seian. (Vide supra, pag. a48, annot. c; pag. 497, an- p. 647, 648; Robert. Monach. I. IV, c. xv, p. 783 el
not d.) *eq.
b Chems Eddaulah. (Vide supra, p. 197, annot. e; t 1 De his legatis ad Christiauos ab emiro Afdhal mis-
p. a46, annot d, etc.) sis cf. Tudeb. VI, xi, p. 45, 49, 1 37, 189, 189, 190;
' Socmano Ibn-Orlok. (Vide p. 197, annot. c.) Raimundum de Aguilers, p. 247; Robert. Monach.
d Rodoano, regulo Alapiœ. (Vide p. a46, annot b; 1. IV, c. xvi, p. 784; I. V, c. 1-11, p. 791-793.
p. 4n, annot. c, etc.) j Tempus Quadragesîmale, anno Domini 1098, die
• Deccaco lbn Toutousch. (Vide p. 197, annot. d.) xp menais Februarii incepit.
' Cf. Gesta Francorum, p. 497. k Forte militibus, id est equitibus. (D'Achery.)
9 Cf. ibid. Le. 1 De hac clade Boamundi Raimundique comitis cf.
h Alias Pons Ferna?, vel Farfar. (D'Achery.) De hac Tudeb. VII, 11, p. 46, i38, 19a; Raimund. de Agui-
victoria Francorum cf. Tudeb. VI, ix, p. 43-45, i36, 1ers, p. a48, 249; Robert. Monach. 1. IV, c. xvm,
137, 190, 191; Raimund. de Aguilers, p. a46, a47; p. 785.
m. 112
Digitized by
Google
890 EPISTOLA
et infortunium quod eis magnum evenerat narraverunt. Quo pessimo rumore a
nostri furore accensi in sacrilegos Turcos pro Christo mori parati, pro fratrum
dolore concurrerunt. Inimici vero Dei et nostri ante nos confestim fugientes,
in urbem suam intrare tentaverunt, sed res longe aliter Dei gratia evenit; nam
quum transire per pontem super (lumen magnum, Moscholo* fundatum, vellent,
nos eos cominus insequentes, multos ex ipsis, antequam accédèrent ad pontem, b
interfecimus; multos in flumen projeciinus, qui omnes necati sunt; multos vero
supra pontem, plurimos etiam ante portae introitum occidimus. Verumtamen dico
tibi, mi dilecta, et verissime credas, quod eodem praelio .xxx. admiraldos, id est
principes, aliosque trecentos nobiles Turcos milites, exceptis aliis Turcis atque
paganis, interfecimus. Computati sunt ergo numéro mortui Turci et Saraceni c
.mccxxx.; de nostris autem unum solum non perdidimusb.
Dum vero capellanus meus Alexander sequenti die Paschœc cum summa festi-
natione bas litteras scriberet, pars nostrorum Turcos insidiantium victricem pug-
nam cum eis, Domino praeeunte, habuerunt et fecerunt, et de ipsis .lx. milites
occiderunt, quorum cuncta capita in exercitu attulerunt. d
Pauca certe sunt, carissima, quœ tibi de multis scribo, et quia tibi exprimera
non valeo quae sunt in animo mco, carissima, mando ut bene agas, et tibias d tu»
egregie disponas, et natos tuos, et hominese tuos honeste, ut decet te, tractes, quia
quam citius potero me certe videbis. Vale.
III.
ANSELMÏf DE RIBODI MONTE
AD MANASSEM*, ARCHIEPISCOPUM REMENSEM,
EPISTOLA.
og8. In nomine Domini. Incipit epistola quam transmiserunt sancti peregrini qui
amore Dei perrexerunt Hierosolymam, anno ab Incarnatione Domini MXCVHI,
tempore Urbani papae, indictione septima. e
Domino suo et patri Manassei, Dei gratia Remorum venerando archiepiscopo,
Anselmus de Ribodi Monte, suus fidelis homo et humilis servus, salutem. Sciât
sublimitas vestra, révérende pater et domine, quia, etsi non prœsentialiter, tamen
absentes, in cordibus nostris a vobis auxilium quotidie postulamus; nec solum a
vobis, sed etiam ab omnibus sanctae matris Ecclesiae Remensis filiis, in quibus f
sane maximam fiduciam habemus. Quia etiam dominus noster estis, et totius regni
" Moscbolum est hoc templum quod Mahumariam vel d Sic in u traque Spicilegii édition*».
Machomariam (G al lice mosquée) céleri scriplores vocant. * Id est fidèles seu vassalos. (D'Achery.)
b Cf. Tudeb. VII, m, p. 47, 48, i38, 19a, 193; f D'Achery, Spicilegium, L VII, p. 191 (edit. in-4');
Raimund. de Aguilers, p. 2^9; Robert. Monach. 1. IV, t. III, p. 43 1 (edit. in-fol.).Cf. supra, p. 276, annotât, c.
c. xix, p. 786, 788. 9 Manasses II de gente Castillionea (Gai lice de Chas-
* Pascha , hoc anno, die xxtiii0 menais Martu cele- tillon), archiepiscopus Remensis ab anno 1 096 ad an nom
bratumest. 1106. (Cf. Galliam christ, t. IX, p. 77-80.)
Digitized by
Google
ANSELMI DE RIBODI MONTE.
891
a Francorum maxime a vobis pendet consilium, notificamus paternitati vestrae ali- a. 1098.
qua de his prosperis et adversis quae nobis evenerunt. Ceteris vero per vos noti-
ficetur, ut pariter in adversis nobis compatiamini, et in prosperis nobiscum gau-
deatis.
Mandavimus vobis obsidentes atque capientes Nicaeam, et inde recedentes,
b totam Romaniam atque Armeniam peragrantes, quomodo nos habuimus. Nunc
autem restât ut de obsidione Antiochiae, de multimodis periculis illic praeli bâtis,
de innumeris praliis contra regem Galapiae*, contra Damascum, contra illum ulti-
mum Hierosolymitanum , perpétra tis, aliquantulum loquamur.
Obsessa est igitur Antiochia ab exercitu Domini nimis viriliter et audacius
c quam dici potest. Quam inauditos conflictus ibi ad qua m dam occidentalem por-
tam cerneres! Quam mirabiliter illos per sex portas prosilientes quotidie, si
prasens adesses, videres! utrisque, illis videlicet et nostris, pro libertate et vita
certantibus. In illis diebus, nostri principes cupientes civitatem magis ac ni agi s
arctare, orientalem portam tune primum obsedimus, castelloque ibi firmatob, Boa-
d mundus in illo posuit partem sui exercitus. Principibus autem nostris tune tem-
poris aliquantulum intumescentibus, Deus, qui flagellât omnem filium quem
diligit, adeo nos castigavit ut vix invenirentur .dcc. équités in nostro exercitu;
et non ideo quia hommes probi et audaces nobis deessent, sed quia equi, aut
inopia victus, aut nimietate frigoris, fere omnes perieruntc. Turci vero, equis et
e omnibus necessariis abundantes, castra nostra quotidie circuibant, fluvio quodam
interposito, qui pro muro nobis habebatur. Aberat et castellumd Turcorum fere
.▼m. millibus, qui ingredientes et egredientes de nostro exercitu quotidie occi-
debant. Contra quos nostri principes exeuntes, Deo adjutore, illos in fugam ver-
terunt, et multos eorum occiderunt. Videns ergo Antiochensis se laesum, Damas-
f cum in auxilium advocavit : qui providentia Dei Boamundum et Flandrensem
comitein, qui ad quaerendas escas ierant cum parte nostri exercitus, obvios habuit,
et, Dei auxilio prœeunte, victus fugatusque est ab eise. Adhuc Antiochensis cogi-
tans de salute misit ad regem Galapiae; pecuniaque maxima promissa, ad hoc ut
veniret cum omnibus copiis suis, illum excita vit. Quo adveniente, nostri prin-
g cipes castra egressi sunt, et Deo adjutore, illa die, cum .dcc. equitibus et paucis
peditibus, .xv. millia Turcorum cum suo rege devicerunt, et in fugam verterunt,
et multos eorum occiderunt. In illo igitur praelio nostri , non paucis equis recu-
peratis, cum victoria gaudentes reversi sunt.
Ex illa ergo die magis ac magis convalescentes, viribus receptis, consilium inie-
h runt quomodo occidentalem portam, quae nobis portum maris, ligna et herbam
auferebat, obsiderent. Commuai vero consilio Boamundus et cornes Sancti iEgidii
portum adierunt, illos addicturif qui illic morabantur. Intérim qui remanserant
ad sarcinas, cupientes sibi adquirere nomen, quadam die post prandium incàute
illam occidentalem portam adierunt, unde turpiter repulsi atque fugati sunt. Ter-
j tia post haec die, Boamundus et cornes Sancti iEgidii revertentes miserunt ad prin-
* ls est Rodoan, regulus Halebi sive Alapiœ, qui
dicitur rex Galaphiœ in Gestis Francoram, p. ^97,
539.
b Hic agitur de castro in vertice montis Maregart sive
Margaret sdificalo. (Cf. Tudeb. V, v, p. 36, 37, i33,
187 ; Robert. Monach. 1. IV, c. if p. 776.)
c Cf. Raimund. de Àguilers, p. a45, a6i; Fulcher.
Carnot. 1. 1, c. xx, p. 346, 348; Radulf. Cadomens.
p. 647; Robert. Monach. 1. IV, c. xn, p. '78a; 1. VI,
c. xiv, p. 81 5.
d Castellum Areg. (Cf. Tudeb. VI, vu, p. 43, i36,
190; Robert. Monach. 1. IV, c. 11 , p. 776, 783.)
• Cf. Tudeb. V, vu, p. 37, 38, 1 33, 187; Raimund.
de Aguilers, p. a4a » a43; Robert. Monach. 1. IV, c. vu ,
p. 778.
f Forte adituri? (D'Achery.)
112.
Digitized by
892 EPISTOLA
«098. cipes exercitus ut iliis occurrerent, et sic pariter porta m obsidereut. Mis autem a
parumper morantibus, Boamundus et cornes Sancti iEgidii a Turcis victi atque
fugati suntV Itaque nostri homines dolentes, atque suum dedecus pariter gementes
(nam illa die de nostris mille corruerant), ac rébus ordinatis, Turcos militumb ré-
pugnantes ac retinentes vicerunt et in fugam verterunt. Perierunt autem illa die
de inimicis fere mille et .cccc. tani armis quam fluvio, qui hiemalibus pluviis b
abundabat c.
His ita patratis, nostri firmare castellum aggrediuntur, illoque multiplici vallo,
inuro firmissimo, nec non et duabus turribus munito, comitem Sancti iEgidii
eu m balistariis et sagittariis illic collocant. 0 eu m quanto periculo, cum quanlo
la bore, illum firmayimus! pars quœdam nostri exercitus castellum orientale, alia c
pars castra servabat, quum omnes castellum firmabant. Ex illis balistarii et sagit-
tarii portam custodiebant. Reliqui, et ipsi principes aggerem jacere, lapides por-
tare, murum struere non cessabant. Quidjnjam1 numerare multimodas tri bu la-
tiones quae tacite etiam satis per se patent, videlicet famés, aeris intempéries,
timidorum militum fugas, quae quanto asperiores tanto alacriores nostri in susti- d
nendo fuerunt? Verumtamen illud silendum minime putamus, quod quadam die
Turci se civitatem reddituros simulaverunt, et in tantum nos deceperunt, ut de
nostris ad illos exciperent, et de suis ad nos plurimi exirentd.
Dum haec ita agerentur, utpote nihil babentes fidei, insidias nostris posuerunt,
ubi occisus est Wallo conestablese; et alii, tam de suis quam de nostris, plures e
corruerunt. Post haec autem transactis paucis diebus, nuntiatum est nobis Corba-
ranf, principem militiae régis Persarum, in nostram mortem conjurasse, et cum
innumerabili exercitu magnum flumen Eufratem jam praeterisse. Deus autem, qui
semper sperantes in se non deserit, non dereliquit suos, sed civitatem Antio-
cbiam, tribus civibus eam tradentibus, in nonis Juniig misericorditer nobis dédit, f
Depopulata autem civitate, ipsa die omnes paganos in ea occidimus, exceptis
quibusdam in castello civitatis se tuentibus.
Sequenti ergo die, adveniens Corbaran cum rege Damascih et duce Baldach',
et cum rege Hierosolymitano', et aliis quam plurimis, civitatem obsedit. Nosigitur,
obsessi ab illis, et obsidentes praedictos paucos in castello civitatis, ad edendas g
carnes equorum et asinorum compulsi sumusk. Secunda die adventus illoruni,
Rogerium de Barnonis Villa1 nobis occiderunt. Tertia diem, castellum quod contra
Antiochenses firmavimus aggrediuntur, sed nil profecerunt. Rogerium tamen cas-
tellanum Insulae11 vulneraverunt, unde mortuusest. Videntes quia ex illa parte nihil
proficerent, montana ascenderunt. Nos autem contra illos egressi, victi sumus ab h
illis atque fugati. Ipsi vero nobiscum muros ingressi, illum diem et noctem sequen-
tem insimul fuimus, distantes ab invicem quasi uno lapidis jactu. Sequenti die,
1 Quidam. Lege : Quid aitinet. (D'Achery.)
• Cf. supra, p. 889, annot. /. 1 Id est Bagdad. (Cf. Will. Tyr. 1. XlX,c.xiu,p. 903.)
b Multum ? (D'Achery. ) * Socmano-Ibn-Ortok. ( Vide supra , p. 889 , annot. c.)
• Cf. supra, p. 890, annot. b. k Cf.Tudeb. X/xn,p. 73, i48, aoo, ao3; Fulcher.
4 Cf. Robertum Monachum, i. V, c. v, p. 794. Carnot. p. 3&i; Radulf. Cadomens. p. 65 1; Robert. Mo-
• Cf. Robertum Monachum, \. V, c. vi, p. 794» nach. 1. VI, c. xrv, p. 8i5.
795. 1 De Barna villa , ap. Raimundum de Aguilers , p. a5a.
f Kerboga. (Vide p. a 5a, annot. /; p. 345; p. 808, (Cf. quoque Tudeb. abbreviat. p. 137; Imitatum, p. 181,
annot. a.) 198; Robert. Monach. I. VI, c. vin, p. 808, 809.)
9 Id est die v° mensis Junii, A. D. 1098. " Id est die vu° mensis Junii. (Cf. annot. g.)
k Deccaco. (Vide supra, p. 889, annot. e.) u GalHce Lille.
Digitized by
ANSELMI DE RIBODI MONTE. 893
a aurora apparente, altis vocibus Baphometh invocaverunt, et nos Deum nostrum a. io98.
in cordibus nostris deprecantes, impetum facientes in eos, de mûris civitatis
omnes expulinius. Ibi mortuus est Rogerius de Bithiniacavilla*. Ipsi vero castra
moventes, totas civitatis portas obsederunt, ad redditioneui cupientes nos com-
pellere inopia victus.
b Positis ergo in tanta trihulatione servis suis Deus auxiliatricem dexteram suam
porrexit, et divina révéla tione lanceamb qua perforatum est corpus Christi mise-
ricorditer revelavit. Latebat autem in ecclesia beati Pétri sub pavimento quasi
duas staturas hominis. Inventa ergo istapretiosa margarita, cor omnium nostrorum
revixit, et vigilia apostolorum Pétri et Paulic, accepto in ter se consilio, miserunt
c nuntiosd ad Corbaran, qui dicerent : « Haec dicit exercitus Domini : recède a nobis
«et ab haereditate beati Pétri; alioquin armis fugaberis. » Quo audito, Corbaran,
evaginato gladio, juravit per regnum et thronum suum, quod defenderet se de
omnibus Francis, et dixit se terram possidere et semper possessurum juste vel
injuste. Mandavit enim quod nec verbum ab illo audirent, donec derelicta Antio-
d chia Christum denegarent, et legem Persarum profiterentur.
His auditis, Christiani confessione mundati, perceptione corporis et sanguinis
Christi firmiter armati, parati ad pralium, portam egressi sunt. Egressus estpri-
mus omnium Ugo Magnus cum suis Francis. Deinde cornes Normannorum atque
Fiandriensis. Post istos venerandus episcopus Podiensis, et acies comitis Sancti
e iEgidii. Postillum Tancredus. Uitimus omnium Boamundusinvictissimus. Aciebus
ergo ordinatis, lancea Domini praeeunte et ligno Dominico, cum fiducia maxima
cœperunt prœliari; Deoque juvante, praedictos principes Turcorum confusos et
omnino victos in fugam verterunt, et innumeros eorum occiderunt. Revertentes
igitur cum Victoria, grates Domino egimus, et sole m ni ta te m Apostolorum6 cum
f laetitia maxima celebravimus. Ipsa die redditum est nobis castellum, filio régis
Antiochensis cum Corbaran in f ugam verso. Ipse rex, die qua reddita est civitas,
fugiens a rusticis interemptus fueratf in montanis.
Haec idcirco mandavimus vestrae paternitati, ut de ereptione Christianorum et
de libertate Antiochensis matris Ecclesiae gaudeatis, et pro nobis omnibus Deum
g devotius exoretis. Confidimus enim multum in vestris orationibus, et quicquid
proficimus, non nostris meritis, sed vestris precibus reputamus. Nunc ergo pre-
camur ut terram nostram in pace custodiatis, et ecclesias et pauperes de manibus
tyrannorum defendatis. Precamur etiam ut de falsis peregrinis consilium capiatis,
quatinus aut signum salutiferae crucis iterum cum pœnitentia assumant, et iter
h Domini peragant, aut periculo excommunicationis subjaceant. Sciatis pro certo
quia janua terrae aperta est nobis, et inter alios bonos nostros eventus, rex Baby-
loniae, missis ad nos nuntiis, dixit se obedire nostrae voluntati. Valete.
Obsecramus in Domino Jesu ut omnes ad quos haec epistola pervenerit, pro
nobis et pro mortuis nostris Deum exorent.
" Gallice Betheniville (Marne)? îv, p. 77, 1A9, ao4î Raimund. de Aguilers, p. 269;
b Cf. Tudeb. X, x, p. 70, 147, 20 1; Raimund. de Fulcher. Carnot. p. 3^7; Radulf. Cadomens. p. 664;
Aguilers, p. 2 53; Fulcher. Carnot. p. 344; Radulf. Ca- Robert. Monach. 1. VII, c. v, p. 8a5.)
domens. p. 676; Robert. Monach. 1. VII, c. 11, p. 822 * ld est diem xxixum mensis Junii.
et seq. f Cf. Tudeb. IX,vu,p. 58, i4a, 197, i98;Raimund.
0 Id est die xxvni* mensis Junii, A. D. 1098. de Aguilers, p. a5a; Fulcher. Carnot. p. 343; Radulf.
* Petrum Heremitam Herluinumque. (Cf. Tudeb. XI, Cadomens. p. 656 ; Robert. Monach. 1. VI , c. 111 , p. 806.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INDICES.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
INDEX GENERALES
QUO NOM1NA QVJE AD RES, LOCOS ET HOMINES PERTINENT, COMPREHENDUNTUR.
MTTERARUM EXPL1CATIO.
A. Raimundus de Aguilers. — C. Radulfus Cadomensis. — F. Fulcheriua Camotensis.
G. Gesta Francorum. — H. Secunda pars Historié Hierosolimitanae. — M. Robertus Monachus. — R. Anselmus de Ribodi Monte.
S. Stephanus Camotensis. — T. Tudebovis. — T. A. Tudebovis abbreviatus.
T. D. Tudebovis a Duchesnio editus. — T. J. Tudebovis imitatus. — V. Variantes lectiones.
Aaron , frater Moysis. — Aaronis virga , F. V. p. 356 ; G.
p. 5io; = monasterium, F. p. 38 1; G. p. 5a3; =
oralorium , H. p. 556.
Abbas,T. XI, ii, p. 75; T. D. p. 75; T. A. p. î ai, 149;
T. J. p. 17a, 173; M. p. 843. — Abbates in concilio
Claromonlano , T. A. p. 1 a 1 ; T. J. p. 1 69 ; F. p. 3a 1 ;
G. p. 491. — Abbas quidam Crucis lignum pal a m
cunctis gestat, F. p. 39a.
Abel, filius Adamae. — Sanguis ejus in terra Damasci
fusus, F. p. 479.
Abgabon, rex Edessae, G. V. p. 543.
Abnegabe Deum , T. I , m , p. 1 a ; T. D. p. 1 a ; T. VIII ,
n, p. 5i-5a; T. D. p. 5i-5a; T. XI, 11, p. 75; T. D.
p. 75; T. XI, v, p. 78; T. D. p. 78; T. A. p. i5o;
T. J. p. 175, i86% 191, 196, ao4, ai 3, ag5; C.
p. 67a ; M. p. 734 , 8a6 , 8a8 ; R. p. 8g3.
Abou-Goch, castellum Syriae, p. 354, annot. I; p. 509,
annot. b. — Vid. Emaus.
Aboussalama Morschad, emirus, rex Caesareas (super
Orontem) , p. 95 , annot. /; p. 309 , annot./; p. 37a ,
annot. c; p. 85 1, annot. c; 3= nuntios ad Raimun-
dutn miltit, T. XIII, vu, p. g5; T. D. p. 95; T. A.
p. i56; T. J. p. 309, aïo; A. p. 37a ; M. p. 85i; =
dédit improbos duces exercitui Christiano, A. p. 37a.
— Litleras ejus ad Sarracenos intercipit Raimundus
de Insula, A. p 373, 373.
Abraham, patriarcba. — Abrahami sinus, T. VIII, 11,
p. 53; T. D. p. 53 ; T. XII, iv, p. 86; T. D. p. 86; T.
J. p. 1 94 , 307 ; = altare , F. V. p. 356. — Hortus ejus
in urbe Jericbo, F. p. 364- — Sepullura ejus in He-
bron, F. p. 379 et annot. b; G. p. 533. — Abraham
de Carra peregrinatur, F. p. 469; r=r arielem pro
filio suo immolât, G. p. 5ao.
Absolutio peccalorum, M. p. 730.
Abd Ali Ibn Ammar, Tripoleos princeps, p. 97, annot.
d; p. 311, annot. i; p. 375, annot. c; p. 385, annot.
b; p. 373, annot. e; p. 853, annot. B; =: nuntios
ad Raimundum mitlit, T. XIII, x, p. 97 ; T. D. p. 97;
T. XIII, xii, p. 100; T. D. p. 100; T. A. p. 157, i58;
T. J. p. 31 1; A. p. 375; M. p. 853; = promittit Rai-
mundo se Christianam (idem amplexurum, T. Xflf,
m.
x, p. 97; T. D. p. 97, T. XIII, nu , p. toi; T. D.
p. 101; T. A. p. 157; T. J. p. an; M. p. 853, 857;
= tributum abnuit, A. p. a85 ; = cum Cbristianis
pacem facit, T. XIII, xn-xiii, p. 100, 101; T. D.
p. 100, 101; T. A. p. i58; T. J. p. 31 1; A. p. 378,
386, 389; M. p. 857; = recipit Balduinum I, F.
p. 373; G. p. 5ao; H. p. 553.
Ac ardus. — Vid. Achardus.
Acardus de Monte Merulo, A. p. ag5. — Vid. Achar-
dus de Montemerlo.
Acaron, urbs Syriœ, H. p. 564. — Vid. 4cra.
Acaronita , ammiratus, H. p. 566. — Vid. Djemal-Al-
molh.
Acgaron, urbs Syriœ, A. p. 373; F. p. 378; G. p. 5o8.
— Vid. Acharon.
Accetta (ascia, bipennis), T. J. p. 174.
Accharon , urbsSyriae, F.V. p. 377. — Vid. Acra.
Accipiter, C. p. 633. = Roberti Normanniac comitis,
T. J. p. 170; C. p. 616; = principum, T. J. p. 174;
zzzcolumbam vulnerat, A. p. 391; = Boamundiju-
nioris, F. p. 48a; sicut = in aves, G. p. 539; C. p.
6a8, 71 5; M. p. 764.
Accon, urbs Syri», F. p. 354 1 377, 4o6, 407, 4o8,
4aa, 4a4, 4a5, 437, 459. — Vid. Acra.
Acconita, ad Accon pertinens (vid. Acra). — Acconita
admiratus capitur, F. p. 4i4; H. p. 566 (vid. DjemaU
A Imolk). — Mures in territorio Acconifarum, F. p. 485.
Acer, arbor, F. p. 475.
Achaia, regio Gracias, G. p. 4g4.
Achardus de Montemerlo, miles, venit Romam, T. A.
p. ia3; = ïi ad portum Jaffae, T. XIV, 11, p. io3-
io4; T. D. p. io3-io4; T. A. p. 159; A. p. 395-, M.
p. 865; z= ab Arabibus occiditur, T. A. p. 159; M.
p. 865.
Acharon , urbs Syri.-e ( nunc Ehron) , A. p. 373 ; F. p. 354
et annot. c; 4o8; G. p. 5o8. — Balduinus prope
Acbaron transit, F. p. 378. — Altéra nominis forma:
Accaron, A. p. 373*, F. p. 378; G. p. 5o8.
Achates. — « Uno coraitatus Achate, » C. p. 645, 700.
Acheldemacd, locus, G. p. 5 1 1 et annot. g; C. p. 687
— Vid. Haceldama.
n3
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
898
Ac héron , fluvius inferorum, C. p. 66a. *
Achilles, héros, C. p. 645, 694.
Achilon, urbs Syriae, G. p. 5o8. — Vid. Acra.
Acmvus, Graecus, C. p. 699; = pictor, C. p. 661.
Achow, urbs Syriae, A. p. 291; G. p. 536, 537; G. V.
p. 54a, 543; G. p. 683. — Vid. Acra.
AcHONiTiE , F. p. 477- — Vid. Acra.
Acbra , civitas Syriae, T. V. p. 101. — Vid. Acra.
Achdpàrti, populus Asiae, T. XVI, vi, p. 116.
Acies, T. XI, vi, p. 7g;T. D. p. 79; T, XI, vu, p. 80;
T. D. p. 8o;T. XVI, iv, p. n4; T. D. p. n4; T. A.
p. 129, i34, i36, i5o, i6a-,T. J. p. 170, 18a, 188,
190,193,205,337; A. p. 347,349, a6o, a6i, 3o6;
F. p. 348, 349, 36a, 374, 39a , 3g4, 4n, 417, 43o,
474 , 477 ; G. p. 495, 5o3, 5o4 , 5o5, 5 1 7, 5aq, 5a 1 ,
5ag, 54i; H. p. 553, 56o, 563, 566, 58i; C. p. 6a 1,
6a5, 626, 627, 63a, 64o, 666, 668, 670, 705, 710;
M. p. 740, 759, 778, 779, 783, 784, 837, 8a8,
83o , 83 1 , 855 , 856 , 874 , 875 ; R. p. 8g3 ; = ferri ,
T. J. p. ai4-
Acra , civitas, porlus Syriae. — Christiani perveniunt ad
Acram, T. XIII, xm, p. 101; T. D. p. 101; T. A.
p. 1 58 -, T. J. p. a 1 a ; A. p. 39 1 ; F. 354 ; G. p. 5o8; C.
p. 683; M. p. 858. —Bex Acrag, A. p. 391. — Bal-
duinus per Acram transit, F. p. 377. — Balduinus
urbem frustra aggreditur, F. p. 4o6; G. p. 536; H.
p. 564. — Acra a Balduino capitur, F. p. 407, 4o8,
437 ; G. p. 537 ; G. V. p. 543 ; H. p. 565. — Baldui-
nus ab urbe Acra movet , F. p. 433 ; H. p. 57 1 . — Bal-
duinus Acram regreditur, F. p. 434, 435, 438. —
Adelaïdes proficiscitur ex urbe Acra, F. p. 434. —
Balduinus II Acram venit , F. p. 447 ; H. 579. — Con-
cilium in Acra urbe, F. p. 45o; H. p. 58o. — Chris-
tiani de Acra, F. p. 45 1, 458; H. p. 584- — Venetici
in Acra, F. p. 45s, 453, 45g; H. p.58i, 58a, 584.
Fluvius prope Acram (vid. Nohr-Halou) , F. p. 479
et annot. d. — Babylonii aggrediuntur Acram, F.
p. 48i. — Varice nominisformœ : Achra,T, V. p. 101;
Acaron, H. p. 564; — Accharon, F. V. p. 377; —
Accon, F. p. 354, 377, 4o6, 407, 4o8. 433, 434,
4a5, 437, 45g; — Achon, A. p. 391; G. p. 536, 537;
G. V. p. 543, 543; C. p. 683; — Achilon, G. p. 5o8;
Ptolomaida, H. p. 564, 565, 571, 579, 58o, 58i,
583 , 584 ; — Ptholomaida , F. p. 354 ,377, 4o6, 4o8,
433 , 435, 438, 434 , 447, 45o, 45i , 453 , 458, 463 ,
479, 48i ; G. p. 5o8 ; — Tholomaida , G. p. 536 , 537.
Cive3 urbi3 Acrae vocantur : Acaronitae, H. p. 566 ;
— Acconitae,F. p. 4 1 4, 485;— Achonitae, F. p. 477.
Actipds, urbs Palaestinae, F. p. 46 1 . — Vid. Arce.
Adam , C. p. 684 ï = ab inferis trahilur, T. J. p. 3 1 7 ; ne
=z arbori scientiae boni et mali tangeret, A. p. 380.
Adana, urbs Ciliciae, p. 634, annot. a; p. 768, annot. a;
— ab Hermeniis capta, C. p. 634, 635, 636; = a
Tancredo capitur,T. IV, m, p. 3i; T. D. p. 3i; T. A.
p. i3i, T. J. p. i85; C. p. 634, 636, 637, 63g; M.
p ^68. — Ursinus Adanae praeest, C. p. 634, 635,
636. — Adana Boamundo a Tatic datur, A. p. 346.
— Tancredus Adana iterum potitur, C. p. 706. —
Adana Boamundo redditur, C. p. 70g ; = in jus Grae-
corura redit, C. p. 713. — Varias nominis forma? :
Addena , A. p. 346 ; — Athena , T. IV, m , p. 3 1 ; T. D.
p. 3r, T. A. p. i3i ; M.p.768; — Athenia.T.J.p. i85.
— Cives urbis Adanae Addiani vocantur, C. p. 634.
Addena, urbs Ciliciae, A. p. 346. — Vid. Adana.
Addiani, cives urbis Adanae, C. p. 634
Adela, filia Guilielmi régis Angliae, uxor Stephani Ble-
sensis, C. p. 616 et annot. e; S. p. 885 et annot. b.
— Epistolae Stephani Carnotensis Adelae, uxori «tue,
scriptas, S. p. 885, 887, 890.
Adela, ducissa Apuliae. — Vid. Athala.
Adelaïdes, filia Bonifacii Montis Ferrali, uxor Roge-
rii I, Siciliae comitis, p. 428, annot. a; p. 433; p. 571,
annot. g; = venit Acram Balduino nuptura, F.
p. 438; H. p. 571. — Balduinus dimittit Adelaidem,
F. p. 433 ; H. p. 573. — Adelaides proficiscitur ab
urbe Acra, F. p. 433, 434; = moritur, F. p. 436.
Ademarus, episcopus Podiensis seu Aniciensis, ab Ur-
bano papa legatus exercitui praeficilur, T. J. p. 171; F.
p. 334; G. p. 4g3, 543; C. p. 653, 673-, M. p. 731,
73g, 740; =z ingrat in Sclaviniam, T. I, v, p. i4,T.
D. p. i4ï T. A. p. 133; T. J. p. i75; A. p. 335,236;
F. p. 337 ; G. p. 493 ; = Durachium pervenit, T. U,
m , p. 38, 3g ; T. D. p. 38, 39 ; T. J. p. 1 78; A. p. 236 ,
338 ; = a Pincinatis captus atque vulneratus , T. II, iv,
p. 19; T. D. p. 19; T. J. p. 178, 179; A. p. 237; =:
Conslantinopolim venit, M. p. 744; = Nicaeam obsi-
det, T. II, x-xin, p. 23; T. D. p. 23; T. A. p. 126,
127; T. J. p. 180, 181 ; A. p. 239; M. p. 756, 757,
= Turcos aggreditur, prope Dorylaeum, T. III, i,
p. 25; T. D. p. 35; T. III, m, p. 36; T. D. p. 26; T.
A. p. 128, 139; T. J. p. 183; F. p. 335; M. p. 759,
76a; = Antiochiam obsidet, A. p. 343, 345, 346;
C. p. 643; = recipit capita Turcorum, C. p. 644;
= senescalcum suum perdit, T. VI, 1, p. 39; T. D.
p. 3g; T. A. p. i34; T. J. p. 188; A. p. a44; M.
p. 779; z=r jejunia praedicat, A. p. 245; G. p. 499,
5oi ; = tentoria custodit, T. VI, vin, p. 43; T. D.
p. 43; A. p. 246. — Boamundus Antiochiam sibi
tradendam dicit episcopo Ademaro, T. IX, v, p. 56;
T. D. p. 56; T. A. p. i4i;A. p. 35i;C. p. 653; M.
p. 799. — Sermo Ademari in concilio principum, C.
p. 653. — Ademarus audit visionem Pétri Bartho-
lomaei, A. p. 353, 354, 355; F. p. 344; = adigit
jurejurando Stephanum presbyterum , T. X. îx , p. 70;
T. D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. 301, 202; A.
p. 356, 383; M. p. 833; = infirmatur, A. p. a58;
— praecipit ut unusquisque annonam equis distri-
buât, G. p. 5o3 ; — jejunium indicit, M. p. 837; =
quartam aciem ducit contra Kerbogam, lanceam ge-
rens, T. XI, vi, p. 79, 81; T. D. p. 79, 81; T. A.
p. i5o, i5i; T. J. p. 3o5; A. p. 35g, 361; F.
p. 348, 349; G. p. 5o3; M. p. 837, 829, 834; B.
p. 8g3. — Sermo ejus ad Christianos,M. p. 839, 83o.
— Ademarus videt sanctos , M. p. 832 ; = recipit Tur-
cos, M. p. 835; = in concilio Antiocheno, F. p. 467;
= obit Antiochiae, T. XII, iv, p. 85, 86 et annot. a;
T. D. p. 85 , 86 ; T. XII , v, p. 87 ; T. D. p. 87; T. A.
p. i53; T. J. p. 207; A. p. 262; F. p. 35o, 35i,
G. p. 5o6; C. p. 673; M. p. 839; = Arnulfum suc-
cessorem désignât , C. p. 673 ; =1 in ecclesia B. Pétri
sepelitur, A. p. 262 ; C. p. 673; M. p. 84o. — Epila-
phium ejus, C. p. 673, 674. — Post mortem Pelro
Bartholomaeo Ademarus apparet, A. p. 262, 263 , 285;
= Bertranno sacerdoti, familiari sno, se ostendû, A.
p. 282; = in infernum deductus, quia de lancea
dubitavit, A. p. 262 , 263, 281, 287. — Corpus ejus
Hierusalem porlandum, A. p. 262. — Stephano Va-
lantino Ademarus se ostendit, A. p. 286, 287; =
Petro Desiderio se oslendit, A. p. 296; = a multis,
Hierosoliraa capta , videtur, A. p. 3oo; ~ exercitum,
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
899
vivens, in officio contincbat, A. p. 3oi. — Varia*
nominis forniœ : Aimants , G. p. 492 , 4g3 , 499 , 5o6 ;
— Aymarus, F. p. 324, 327, 348, 35o; G. p. 543.
Adeps. — In obsidione urbis Hierusalem ignem cuin
oleo et adipc jaculantur F ranci , F. p. 358 ; G. p. 5 1 4-
Admiraldus. — Babilonius, F. p. 422; G. p. 5 1 5 ; M.
p. =: Turcus, M. p. 787, 796; = Balac, F.
p. 448; = Solimanntis, G. p. 495;= Antiochiae, S.
p. 889; = urbis Cœsareœ, G. p. 527. — XII admi-
ra ldi régis Babyloniœ occiduntur, M. p. 788; S.
p. 890. — Admiraldus Kerbogrc, M. p. 81 3, 829,
835. — Vid. Emirus.
Admiralius. — XII admiralii Turcorum occisi a Chris-
tianis, T. A. p. i38 (vid. Emirus). — Admiralius
Babyloniap, T. A. p. 13g, i58, 161. 162, i63; H.
p. 565 (vid. Afdhal); = Antiochiae, T. A. p. 142,
t54 (vid. Bugi-Seian). ~ Hierosolymilanus, T. A.
p. (vid. Socmanus). — Admiralius quidam oppi-
dum Antiochiae serval, T. A. p. i43, i5i, i5a ; =
Kerboga?, T. A. p. i44» i5i: = Maracleae, T. A.
p. 157; — Turris David, T. A. p. 160, 161. — Vid.
Istikharus el-Daula et Emirus.
Admirât ils Babyloniœ, T. A. p. 137 (vid. Afdhal); ==
Antiochiae, F. p. 34of 343 (vid. Bagi Seian) ; = qui-
dam, T. A. p. i4o; F p. 35 1 (vid. Pyrus)\ =z Soli-
man, F. p. 334; = urbis Barulh, F. p. 377; H.
p. 554 ; urbis Caesareae , F. p. 389 ; H. p. 559 ;
Ascalonis, F. p. 4i4» 4»5 (vid. Djemal-Almolk); rzn
Acconita, F. p. 4i4; = Balac, H. p. 579. — Vid.
Emirus.
Admiravissus Babyloniœ, M. p. 791. — Vid. Afdhal.
Admircaràdigus, emirus Solimani, F. p. 334.
Adriands (Helius) imperator, F. p. 357; G. p. 5 12.
Adriaticum mare, C. p. 610; M. p. 750.
/Egidianos (cornes) , C. p. 694. — Vid. Raimundus cornes.
Egrotus a Cliristo sanatur, G p. 5i 1 et annot. c.
/Egyptiaca gens , T. XVI , vi , p. 1 1 5 ; T. D. p. 1 1 5 ; T.
A. p. i63; A. p. 3o6.
/Egyptius. = rex Hierusalem capit , T. J. p. 2 1 4 , a 1 9 ; C.
p. 688, 689. — Turci yEgyptii, C. p. 707; — Chris-
tiani, A. p. 247. — /Egyptii adversus Baldtiinum II
pugnant, F. p. 44 1. — Sesostris /Egyptiorum rex, F.
p. 483. — Bellura ^Egyptioruin contra Hierusalem,
C. p. 688.
/Egyptus , regio. F. p. 3 20, 445; G. p. 5o4, 517; H.
p. 557 ; C. p. 702 ; M. p. 747. — Bellum ab /Egypto,
T. J. p. 219; C. p. 691, 702. — Rex Pharaon, M.
p. 812. — Rex yEgypti, T. J. p. 225; A. p. 292. —
Ire versus /Egyplum, A. p. 292 ; H. p. 575. — Exer-
citus de /Egypto, F. p. 383. — yEgyptns cingitur
mari Rubro, F. p. 432; H. p. 573. — ^Egypti usus,
F.-p. 474- — ^gypl' planities, F. p. 483; == pelagus,
F. p. 483.
/Emathia , regio Macedoniœ, C. p. 699.
>Eneas, héros, C. p. 702.
.Es, T. J. p. 170, 222; C. p. 683, 697, 701; — in
Cypro insula, C. p. 661.
/Etheritanga nemora, C. p. 629, 661.
.Ethiopes, populus. = Kerbogae, G. p. 5o4; = in arce
Davidica, F. p. 35g, 36 1; =z in urbe Hierusalem oc-
cisi, G, p. 5 1 5 ; = in exercilu régis Babylonis, F.
p. 362; F. V. p. 397; F. p. 4n; G. p. 517; = a
Francis occisi, F. p. 3g3. — Quidam jElhiops regem
Balduinum vulnerat, F. p. 407 ; G p. 537 ; H. p. 564-
— /Ethiopes pedites, F. p. 4i 1. 45o; = a Balduino
vicii, F. p. 4i», 4»4, 4i5; G. p. 54i, 542; H.
p. 566, 567. — .Ethiopes in obsidione urbis Joppe,
H. p. 58o. — lnsidiae jEtbiopuni, F. p. 471.
/Ethiopia, regio, F. p. 320; C. p. 690 ; — cingitur
mari Rubro, F. p. 432; H. p. 573. — Dracooes in
/Ethiopia, F. p. 475.
/Ethiops. — Vid. sEthiopes.
Afdhal emir el Djujusch, p. 111, annot. d; p. 137,
annot. b; A. p. 291. — Principes Christian! legatos
ad Afdbal raittunt.T. J. p. 181, 189, 212. — Legati
redeunt, T. J. p. 189. — Nuntios ad Christianos,
obsessa Antiochia, Afdhal légat, T. VI, xi, p. 45; T.
VII , iv, p. 49 ; T. A. p. 1 37 ; T. J. p. 1 89 , 1 90 , 2 1 2 ;
A. p. 247; M. p. 784, 791, 792, 793-, S. p. 889; R.
p. 893 ; = novos nuntios Christianorum in carcerem
mittit, T. J. p. 190 ; A p. 277; r=r legatum mitlit ad
Christianos ante Archam, A. p. 277. — Nuntii rever-
tuntur cum muneribus, T. J. p. 212 ; A. p. 277. —
Afdhal obséderai Hierusalem, T. J. p. 190, 21 4; A.
p. 277; ~ Christianis minatur, M. p. 857 ; rz contra
Christianos pugnat, T. XVI, f, p. 1 1 1, 1 1 2 ; T. D.
p. 111, 112; T. A. p. 161; T. J. p. 225; A. p. 3o2,
3o3, 3o4,3o5,3o7;F. p. 362, 363; G. p. 517; C.
p. 702; M. p. 871, 872, 873, 874, 875. — Vcrba
Afdhal ad Babyloniennes, M. p. 875. — Afdhal dolet
ante Ascalonem , T. XVI , vi , p. 1 1 5- 1 1 6 ; T. D. p. 1 1 5-
116; T. A. p. i63; A. p. 3o6; M. p. 875, 876,877,
878, 879. — Standarum emiri Afdhal, T. XVI, vu,
p. 1 1 6 ; T. D. p. 116; T. A. p. 162. i63; A. p. 3o6-,
M. p. 875, 879. — Ensis ejus, T. XVI, vn, p. 116;
T. D. p. 1 16; T. A. p. i63; M. p. 879. — Taber-
naculum ejus, F. p. 363; M. p. 879. — Afdhal di-
ligit Ursura qucmdam , T. J. p. 2 1 3 ;=rvidet roiracula
quaedam , T. J. p. 2 1 3 , 2 1 4 1 2 1 5 ; = vult Christianos
destrui, F. p. 397, 4n; G. p. 53g; H. p. 56i; =
contra Balduinum exercitum mittit, F. p. 4i 1, 4i2 ,
4i3; G. p. 539, 54o, 54i; H. p. 565, 566; = vo-
* catur : Clemens, M. p. 871, 874, 875, 876, 877,
878 ; — admiraldus Babilonius , F. p. 422 ; G. p. 5 1 5 ,
M. p. 784; — admiralius Babyloniae, T. A. p. 139,
i58, 161, 162 , 1 63 ; H. p. 565; — admiratus, T. A.
p. 137; — admiravissus, M. p. 791; — amiraldus,
M. p. 857; — amiraius, A. p. 3o3, 3ori, 3o5; —
amiralius , D. p. 45 ; T. VII , îv, p. 49 ; T. D. p. 49 ;
T. A. p. 1 58 ; — amiravissus , T. XVI , 1 , p. m , 1 1 5 ,
116; T. D. p. 116; — ammirarius, T. J. p. 181,
189., 190, 211; — ammiratus, T. VI, xi, p. 45; T.
VII, iv, p. 49 ; T. D. p. 49; A. p. 3o5, 3o6, 3o7;
— Lavedalius, F. p. 3Ô2, 363; — Lavendalius, G.
p. 517; — Semelimilech, G. p. 53g; — Semelmuc,
H. p. 566 ; — Semelmuch , H. p. 565 ; — Semel-
mul, F. p. 4i4-
Affer, populus, C. p. 662.
Affrica, regio, G. p. 5o4.
Afriga, regio, F. p. 461; G. p. 4g4* 497, 517; M.
p.75o.
Agabus, propheta, M. p. 858.
Agag, rex, G. p. 5 1 5.
Agatha (sancta) se ostendit Stephano presbytero, A.
p. 287.
Agger, A., p. 283; C. p. 643, 704 ; R. p. 893; = in
obsidione urbis Marrae, A. p. 268; = in obsidione
Hierusalem, A. p. 297, 298; — urbis Ascalonis, F.
p. 390; H. p. 559; ~ urbis Laodiceae, C. p. 707.
Agnds Dei, G. p. 5 10.
n3.
:
v
Digitized by
Google
900
INDEX GENERALES.
Agrippa Herodes, F. p. 354 ; G. p. 5o8. — Vid. Herodes
Agrippa.
Agulani, populus, a Christianis fugati prope Dory-
lasum,T. III, m, p. 36; T. D. p. 26; T. A. p. 129;
T. J. p. i83; M. p. 763 ; = contra Antiochiam ince-
dunt, T. IX, iiiv p. 55; T. D. p. 55;T.X,i, p. 5g;
T. D. p. 5q; T. A. p. lia; T. J. p. 196, 197; M.
p. 808. — Arma illorum , T. X , 1 , p. 69 ; T. D. p. 59 ;
T. A. p. T. J. p. 197; M. p. 808. — Agulani
prope Ascalonem congregati, T. D. p. 1 1 5 ; T. XVI,
vi, p. 116. — Altéra notmnis forma : Angulani, T.
A. p. 127; T. A. V. p. 1^2.
Aimaros, episcopus Podiensis, G. p. 492, Uçfî* 499,
5o6. — Vid. Ademarus.
Aiuerigds de Lobenes, miles, Tripolim aggreditur, T.
XIII, x, p. 98; T. D. p. 98; T. J. p. 210. — Varia?
nominis formas : Amaoerius de Lobreto , T. D. p. 98 ;
— Amanei de Lubens, T. J. p. 210; — Amarerius
de Lobene, T. V. p. 98; — Amaverius de Lobene, T.
v.p.98.
Aïn-Zarba, tiros, p. 264, annot. e; p. 471, annot. d.
— Vid. Esas.
Airardus, miles Balduini, C. p. 64 1
Ajax, héros, C. p. 645, 694.
Akschehr, urbs Asias, p. 336, annot. c. — Vid. Philo-
melium, Philomena.
Ala exercitus, F. p. 334* 362.
Alamanni, populus, T. J. p. 173. — Vid. Alemanni.
Alamannia, regio, H. p. 58o. — Vid. Alemannia.
Alani, populus, in Constantinopoli urbe, G. p. 494.
Al après , amiralius , rex Antiochiae, T. XIII , 1 , p. 89 ; T.
D. p. 89.
Alarios, vicecomes, contra Antiochiam a Raimundo
mittitur, T. IV, v, p. 32. — Allera nominis formtk :
Aralius.T. D. p. 33.
Alba, vcstis sacerdotalis , T. J. p. 221 ; A. p. 265.
Albamarensis cornes, C. p. 642; = obsidet Antio-
chiam, C. p. 642.
Albana, flumen Arcbados, T. A. p. 157; F. p. 479; G.
V. p. 542 ; C. p. 680; M. p. 856.
Albara , urbs Syriae, a Raimundo comité capta, T. XII,
v, p. 86.87; T. D. p. 86-87; T- A- P- a 53; T. J.
p. 207; A. p. 266, 267; F. p. 352; G. p. 5o6; M.
p. 848. — Cornes Raimundus transit per Albaram ,
T. XIII, 11, p. 90; T. D. p. 90; T. A. p. i54; T. J.
p. 208; A. p. 268; M. p. 845. — Albaras praesidium
positnm, A. p. 273. — Episcopus urbis Albarae, A.
p. 273, 277; M. p. 84o. — Varias nominis formas:
AJbaria, T. D. p. 86; T. XIII, 11, p. 90 ; T. D. p. 90 ;
T. XIII , xi , p. 99 ; T. D. p. 99 ; T. A. p. 1 54 ; M. p. 84o ,
845i — Barra, A. p. 266, 267, 268, 269, 273; —
Hara,F. p. 352; G. p. 5o6.
Albarensis episcopus electus , T. XII , v, p. 86-87 ; T.
D. p. 86 87; T. A. p. i53; T. J. p. 207 ; A. p. 266,
269, 270, 272, 273, 277, 282, 283, 285, 297,
3oi. — Vid. Petrus, episcopus Alburensis.
Albaria, urbs Syriae, T. D. p. 86; T. XIII, 11, p. 90;
T. D. p. 90; T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. i54; M. p. 84o, 845. — Vid. Albara.
Alberedus de Cagnano, miles, cruce signatur, T. A.
p. 124; T. J. p. 177; = a Turcis occiditur, T. J.
p. 187.
Albericos de Grentamasnil, miles, fugit per mu ru m
ex Antiochia, T. X, vin, p. 67; T. D. p. 67; T. A.
p. 1 46 ; T. J. p. 200; C. p. 662. — Variae nominis
formas . Albericus de Guntaroasnil , T. D. p. 67 ; —
( Albricus) de Grenlemesnil, T. A. V. p. 146; — de
Grenta-Maisnil , C. p. 662; — de Grendamasnada ,
T. J. p. 200.
Albericus de Guntamasnil, miles, T. D. p. 67. —
Vid. Albericus de Grentamasnil.
Alboz (Petrus Raimundus d'), T. D. p. 5o. — Vid. Pe-
trus Raimundus d'Alpoz.
Albricds de Grentemesnil, T. A. V, p. i46. — Vid.
Albericus de Grentamasnil.
Alea, ludus, M. p. 791.
Alemanni, populus. — Regiones Alemannorum, T. J.
p. 173. — Alemanni peregrini , T, 1 , 11 , p. 1 1 ; T. D.
p. 11; T. A.p 121; T. J. p. 174; F. p. 336,349;G.
p. 493; C. p. 666; M. p. 732 ; = eligunt Raginal-
dum ducem, T. I, m, p. 11; T. A. p. 122; T. J.p.174,
175. — Alexius timet Alemannos, A. p. 238. — Ale-
manni cum Godefrido Nicasam obsident, A. p. 239;
= in urbe Antiochia, C. p. 661, 662. — Aleman-
norum imperator Henricus IV , T. J. p. 1 7 1 ; C. p. 6o5.
Alemannia, regio, F. p. 32 1 ; G. p. 491. — Guidber-
tus in Alemannia, F. p. 326. — Rex Alemannia;, F.
p. 449 ; = imperator, H. p. 579 (vid. Henricus IV).
Aleph, urbs Syriae, T. 1, m, p. i3; T. A. .p. 122; T.
J. p. 175. — Sarraceni ab incolis Aleph congregati
ut Antiochiae auxilium darent, T. V, vin, p. 37; T.
A. p. i34;T. J. p. 187; A. p. 242, 246; M. p. 778;
S. p. 889. — Mater Kerbogas in urbe Aieph, T. X, v,
p. 63; T. D. p. 63; T. X, vu, p. 65-66; T. D.
p. 65-66; T. A. p. i44, i45; T. J. p. 199, 200; M.
p. 81 2. — Pagani de Aleph , T. XII, 111 , p. 85; T. D.
p. 85 ; T. A. p. 1 52 ; T. J. p. 207 ; M. p. 838. — Turci
de Aleph, A. p. 264; = in urbe Aleph, F. p. 423.
— Turci Aleph adeunl, F. p. 443, 446; H. p. 678.
— Urbs Aleph a Christianis vastatur, F, p. 457,
458; H. p. 583, 584- — Balak egreditur ex urbe ,
Aleph , F. p. 464- — Caliptum quod vulgo Halapia
vocatur, F. p. 464. — Balduinus Aleph obsidet, F.
p. 468, 469. — Rex de Aleph recepit Hilariuro , Tur-
cum quemdam , T. J. p. 1 90 ; = obsidet Antiochiam ,
T. X, xii, p. 73; T. D. p. 73 (vid. Rodoan). — Va-
rias nominis formas : Calep, S. p. 889 ; — Caleph, A.
p. 242, 246,264; G. p. 497;— Caleptum,C.p.7i5;
— Kaleptum, C. p. 714; — Caliptum, F. p. 373,
4n, 423, 457, 464, 468, 469; H. p. 552, 565,
578, 583; — Halapia, F. p. 443, 446, 457, 458,
464, 468, 469; H. p. 578, 583, 584; — Galaphia,
G. p. 497, 53g; — Galapia, R. p. 891.
Alexander magnus, rex Macedoniae, T. J. p. 224; C.
p. 633, 701 ; = capit Tyrum alque Sydonem et Da- .
mascum , F. p. 462 ; = visitai Hierusaiem , F. p. 462.
— Quas vidit in India, F. p. 476, 484. — Epistola
Alexandri ad Aristotelem, p. 476, annot. h> 484-
Alexander imperator, sub quo corpus S. Thoms ab
Indis relatum est, G. V, p. 543.
Alexander, capellanus comitis Stepbani Carnotensis, S.
p. 890.
Alexandreta , urbs Asiae (nunc Iskenierum). — Stepba-
nus cornes Alexandretam recedit, T. XI, 1, p. 74;
T. D. p. 74; T. A. p. i48; T. J. p. 3o3; C. p. 658.
659; M. p. 81 5. — Vocatur Alexandriola , C. p. 63g.
Alexandria, urbs iEgypti, A. p. 281, 289, 292; G.
p. 54i.
Alexandriola, urbs Asiœ (nunc Iskenierum) X- p« ^9
et annot. a. — Vid. Alexandreta.
Digitized by
Google
INDEX GENERAL/S.
901
A lexj us, imperator GriTcorum , T. J. p. 169; G. p #91;
— a Roberto Boamundoque vincilur, T. J. p. 171,
a 1 7 ; CL p. 6o5 , 606 , 685 ; = dat mercatuin Christia-
nis, T. 1, 11, p. 11 ; T. D. p. 1 1 ; T. A. p. îai; T. J.
p. 17A; G. p. ; M. p. 73a; = de clade Cbristia-
norum laelatur, armaque eorum emil, T. I. îv, p. i3;
T. A. p. 132; T. J. p. 175-, M. p. 736; = recipil
Hugonem Magnum, T. I. v, p. i4; T. D. p. i4; T.
A. p. ia3;T. J. p. 176; F. p. 327; M. p. 74a;r=:Go-
defridum excipit, T. I. vi , p. i4; T. D. p. i4; T.
A. p. ia3; T. J. p. 176; M. p. 743; r= sibi adoptai
Balduinum in filium, G. V. p. 54a; = Chrislianos
aggreditur, T. I , vi , p. 1 4 , î 5 , 1 7 ; T. D, p. 1 4 , 1 5 ,
17; T. A. p. ia3; T. J. p. 176; M. p. 743, 744. —
Ei nuntiatur adventus Boamuudi, C. p. 610,611. —
Alexius ad Boamundum nuntium millif, T. II, 1,
p. 17, 18; T. D. p. 17, 18; T. A. p. ia4, 125; T. J.
p. 177, 178; C. p. 61 1, 612; M. p. 746, 747. — Epi-
stola Alexii ad Boamundum , C. p. 6 1 1 . — ~HSoamundus
fidem suam Alexio obligat , T. II, u, p. 18; T. D.
p. 18; T. A. p. 125; T. J. p. 178, 180; A. p. 286; C.
p. 612 , 61 3; M. p. 748; — Tancredus Alexii homo
non vult effîci, G. p. 495; C. p. 61 3, 61 4. 6 18, 619;
— /Alexius Raimundo litleras mittit, T. II, m, p. 19;
T. D. p. 1 9 ; T. II , v, p. 20 ; T. D. p. 20 ; T. J. p. 1 78 ,
1 79; A. p. 236, 237 ; =r peregrinorum sacramentum
recipit, F. 332 ; M. p. 749; = cum Raimundo loqtii-
tur,T. II, vi, p. 20-21; T. D. p. 20-21; T. II, vu, p. 21;
T. J. p. 179; A. p. 237. — Ejus exercitus aggreditur
Raimundum, T. II, vu, p. 21 ; T. D. p. 21 ; T. J.
p. 179; A. p. 236, 237. — Alexius Stephanuni Car-
notensem quasi filium suscipît, S. p. 885, 886; =
juramentum comilis Raimundi recipit, T. II, vin,
p. a 1 -a a ; T. D. p. a 1 -aa ; T. XII, vi, p. 87-88 ; T. D.
p. 87 88 ; T. XIII , vi , p. 94 ; T. D. p. 94 ; T. A. p. 1 a6 ,
1 53; T. J. p. 1 79, ao8, 309 ; A. p. 238, 267 ; M. p. 749,
843, 849. = obligal se sacramento erga peregrinos,
T. A. p. 125, 126; T. J. p. 180; M. p. 749, 75o;
= naves ad Christianos miltit, T. A. p. 137; T.
J. p. 181; M. p. 756; m tirbem Nicaeam récupérai,
T. II, xiv, p. a4; T. D. p. a4;T. III, 1, p. a4; T. A.
p. 126, 127, 128; T. J. p. 181, 182; A. p. 339,
240 ; F. p. 333 ; G. p. 495 , 53a ; G. p. 6 1 8 ; M. p. 758 ;
S. p. 886 , 887 ; = cibos Christianis miltit, S. p. 885 ,
887. — Fidelitas Alexii, T. IV, iv, p. 3a ; T. D. p. 3a ;
T.VI.v, p. 4i;T. D. p. 4i ;T. XIII, vi, p. 94:T.
D. p. 94; T. A. p. i3i, i35, i54, 1 56 ; A. p. 367,
386; M. p. 749» 843. — Tentorium ejus, C. p. 619,
630. — Alexius favel Anglis, C. p. 649 et annot. b.
— Familiaris ejus Tatic, A. p. a45. — Alexius venit
usque ad Philomenam atque fugit , T. XI , 1 , p. 74*76 ;
T. D. p. 74-76 ; T. A. p. 1 4o , 1 48 , 1 49 ; T. J. p. 1 96 ,
ao3, «o4; A. p. 246; G. p. 5oi ; C. p. 658, 659;
M. p. 8i5, 816, 817; = Chrislianis segeles mitlit,
C. p. 647; = non venit Antiochiam, A. p. 367; M.
p. 808, 837. — Legali mittendi ad Alexium, M.
p. 836. — Alexius excipil Hugonem Magnum, T. A.
p. i5s ; F. p. 35t) ; M. p. 837 ; ~ recipil Raimundum
comitem, F. p. 364, 398; G. p. 53a; C. p. 708; —
Alexio lanceam dono dat Raimundus, p. 345, annot.
b; C. p. 708. — Terra Alexii, T. J. p. 189. — .Alexius
litterasad Afdhal mitlit contra Francos, A. p. 277. —
Aurum Alexii, A. p. 268, 286; F. p. 333; C. p. 708.
— Mitlit legatos, Anliochiae causa, A. p. 386. — Tan-
credus urbem Laodiciam expugnat, T. J. p aa8; F.
p. 407; G. p. 537; H. p. 564; C. p, 706 , 707, 708,
709. — Alexius inimicus Tancredi, C. p. 708; —
Laodicia fraudulenler potilur, G. p. 539; C. p. 71a;
— Laodiciam iteruro amittit, G. p. 539; C* P* 715.
— Boamundus contra Alexium pugnat, T. S. p. 338,
339; F. p. 4i8; G. p. 538; H. p. 568. — Alexius ini-
micus peregrinorum, F. p. 4i8;G. p. 538; H. p. 568.
— -^ax Alexii cumBoamundo, T. J. p. 339; F. p. 4 18;
H. p. 568. — Alexius moritur, F. p. 436; H. p. 575
— Romaniam Alexio Solimanus Vêtus abstulerat, M.
p. 764, 765. — Altéra nominis forma : Allexis, C. V.
p. 543.
Alfia, caslrum Asiae, p. 3s, annot. a; p. i3i , annot.
c; p. i85, annot. c; — a Francis capta et Simeoni
commissè , T. IV, iv, p. 3s ; T. D. p. 3s ; T. A. p. 1 3 1 ;
T.J. p. i85.
Ali, de génère Mahumet, A, p. 377.
Alimoma, T. D. p. i5; T. D. p. 24; A. p. 343, 354.
Aliph (Petrus de), T. D. p. 33. — Vid. Petrus de
AUph.
Aliphi (Petrus de), T. IV, iv, p 3a. ~ Vid. Petrnsde
Aliph.
Allachibar, C. p. 636.
Allexis, C. V. p. 543. — Vid. Alexius.
Allobroges, populusGalliae, peregrini, F. p. 336.
Allophyli. — CivitalesAlIopbylorum, F. p. 378, 452;
M. p. 872.
Almodis, mater comilis Raimundi atque Hugonis Lizi-
niacensis, p. 4oo, annol. e.
Aloe, G. p. 526.
Alpes, montes, T. J. p. 169 ; G. p. 4g» ; C. p. 669. —
Trans Alpes, G. p. 538. — Cis Alpes, C. p. 610. —
Vid. Alpinas.
Alpha, C. p. 670.
Alphatites lacus, H. p. 55 1. — Vid. AspkaUites.
Alpinus mons, T. J. p. 169. — Vid. Alpes.
Altare, A. p. 388; M. p. 727, 867. — Sacerdotem,
dum inissam célébrai, super altare Turci martyri-
sant, T. A. p. iaa; T. J. p. 1 75 ; M. p. 735. — Al-
tare ecclesiae sancti Pétri Anliochiae, A. p. 3 54; C.
p. 677, 678; = in ecclesia Sepulcri, A. p. 3o3; G.
p. 52 5; = sancti Pétri Romae, F. p. 339; = Tem-
pli Domini, F. p. 357 ; C. p. 699.
Alto-Pdllo (Petrus Raimundus de), miles, A. p. 354.
— Vid. Pètrus Raimundas Dalpkul
Alvearia apum, A. p. 369.
Alvernense concilium, F. p. 467. — Vid. Arverni,
Alvcrnicutn.
Alvernia, regio Galliae, A. p. 344; F. p. 3ai ; M.
p. 737. — Vid. Arvernia.
Alvernigum concilium, F. p. 337. — Vid. Alvernente,
A rverni.
Amalech, filius Esaù, G. V. p. 54a.
Amalfi, urbs Italiae, a Boamundo obsessa, T. I. vu,
p. i5;T. A. p. 133; T.J. p. 176; M. p. 740. — Va-
ria? nominis forma? : Malfi, T. I, vu, p. 1 5 ; T. A.
p. 123; — Malpbi, T. D. p. i5; M. p. 740.
Amanerius de Lobreto, miles, T. D. p. 98. — Vid. Ai-
mericus de Lobenes.
Amanei de Lubens, T. J. p. 210. — Vid. Aimericus de
Lobenes.
Amarerics de Lobene , miles , T. V. p. 98. — Vid. Aime-
ricus de Lobenes.
Amathds, urbs Cjpri, C. p. 661.
Amatcs, Burdigalensis archiepiscopus, T. I, j, p. 10.
î:
Digitized by
Google
902
INDEX GENERALES.
Amaverius de Lobene, miles, T. V. p. 98. — Vid. Aime-
ricus de Lobenes.
Amazonia flamina, T. X, m, iv, p. 63; T. D. p. 62-63;
T. A. p. i43; T. J. p. 199.
Ambrosids (sanctus). — Ambrosii locum quemdam
usurpât Fulcherius, p. 483 et annot. b et d.
An eli uth, emirus Corotamiae, G. p. 497. — Altéra no-
minis forma : Hamelnuth , S. p. 889.
Ametistus, lapis, F. p. 363.
Ahigoian, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. p. 5o4-
Amilchara, emirus, G. p. 496.
Amiraldus Babyloniae, M. p. 867. — Vid. Afdhal et
Emirus.
Amihaius, A. p.3o3, 3o4, 3o5. — Vid. Afdhal et Emirus.
Amiralius Babyloniae, T. D. p. 45; T. VII, iv, p. 49;
T. D. p. 49; p. 111; T. A. p. i58, 161 (vid. Af-
dhal émir el-Djujusch) ; zzz Anliochiae, T. VIII, 11,
p. 5i;T. D. p. 5i;T.IX, 1, p. 5g; T. D. p. 59; =
Hierosolymitanus (vid. Socmanus). — Amiralii XII
occiduntur, T. D. p. 48; = cooperti auro, T. X, xi,
p. 72; T. D. p. 72 ; = Kerbogae, T. X, 11, p. 61; T.
D. p. 61; XI, v,p.78;T.D.p 78; XI, vu, p. 80; T.
D. p. 80. — Amiralius quidam, T. D. p. 54 (vid.
Pyrus); = quidam oppidum Antiochiae custodiebat,
T. X, n, p. 61 ; T. D. p. 61 ; T. XI, ix, p. 82 ; T. D.
p. 82; T. A. p. i43, i5i, i52; T. J. p. 206; M.
p. 829,835, 836; z=Maracleae, T. Xlll,xi, p. 98;
T. D. p. 98; T. A. p. 157 ; = Gibelli pacem init cum
Godefrido, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. 1 57 ; = turris David.T. XV, iv, p. 1 09 ; T. D. p. 1 09 ;
T. A. p. 160, 161; T. J. p. 224 (vid. Istikharus el-Daula).
Amiratus, quidam, T. IX, m, p. 54; = Camelae, A.
p. 275 (vid. Genah Eddaulè et Emirus).
Amiravissus Babyloniae, T. XVI, 1, p. 111; T. XVI,
vj-vij, p. 1 1 5-i 16; T. D. p. 1 16. — Vid. Afdhal et
Emirus.
Amirchbgible, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4.
Amirdalis, Turcus quidam, Kerbogam alloquitur, A.
p. 260; F. p, 348, 349; G. p. 5o4- — Varias nomi-
nis formae : Amyrdalis, F. V. p. 347; G. p. 5o4; —
Mirdalin, A. p. 260.
Amirmahumet, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4.
Amirmarome , emirus Kerbogae, F. V. p. 347 ? G. p. 5o4.
Amirmoxe, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. p. 5o4.
Amirtodigion , emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4.
Awsoliman, emirus Turcorum, F. p. 347. — Vid.
Amursoliman.
Amitgogra , emirus Kerbogae, F. V. p. 347 ; G. p. 5o4.
Amithbaiagh , emirus Kerbogae , F. V. p. 347 » G- p. 5o4.
Ammiraids Babyloniae, A. p. 277 et annot. c. — Vid.
Emirus.
Ammirarius. — Babyloniae, T. J. p. 1 81, 189; 190, 2 1 1;
— quidam Antiochiae duodecim Christianos occidit ,
T. J. p. 189. — Ammirarius de Aleph, T. J. p. 190;
= de Antiochia, T. J. p. 191, 192, ig4, 195, 197.
— Ammirarii XII Turcorum prope Pontem Fer-
reum occisi, T. J. p. 193. — Ammirarius quidam
(Pyrus), T. J. p. 1 95 ; Hierosolymilanus , T. J.
p. 197; = custodit oppidum Antiochenum, T. J.
p. 198, 2o5, 206; = de exercitu Kerbogae, T. J.
p. 199, 2o5; = Marecle urbis, T. J. p. 211; =
urbis Gibelli, T. J. p. 21 1. — Vid. Emirus. ,
Ammiratos Babyionis, T. VI, xi, p. 45; T. VII, iv,
p. 4g; T. D. p. 49; A. p. 3o5, 3o6, 307; = Ge-
melmuc, H. p. 566; — Acaronita, H. p. 566. — Vid
Emirus.
Ammiravissus. — XII ammiravissi occiduntur a Chris
tianis, T. VII, 111, p. 48. — Am m ira v issus turris
David, M. p. 867 (vid. Istikharus el-Daula). — Cf.
Emirus.
Ammiravisus Babyloniae, M. p. 871, 872, 373,87a,
875, 876, 878; 879. — Vid. Afdhal et Emirus.
AmmoditjE (velHammodytae) , genus serpentas, F. p. 484.
Amorrei, populus, M. p. 812.
Aiios, prophela, F. p. 367.
Aiiphisibjena (vel amphisbaena), serpens, F. p. 484.
Amphora aquae, T. J. p. 220; = stillata, C. p. 69a.
Ampgllula, A. p. 290.
Amursoliman, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4.
Amyrgaroar, emirus Kerbogae, F. V. p, 347; G.
p. 5o4-
Amyrdams, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. P- 5o4.
— Vid. Amirdalis.
Amyrilias, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. p. 5o4.
Amyrsolendis, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4.
Amyrvaothbap, emirus Kerbogae, F. p. 347; G. p. 5o4
Anacletos, papa, F. p. 467.
Anathematjzare, F. p. 323; M. p. 874. — Vid. Excom-
municare.
Angbora, F. p. 482.
Andegavbnsis cornes, A. p. 309; G. V. p. 543. — Vid.
Fulco.
Andréas (sanctusj , se ostendit PetroBarlboloraaeo , T. X,
x, p. 70-71; T. D. p. 70-71; T. XI, iv, p. 76;T. A.
p. 147; T. J.p. 201, 202 , 2o4; A. p. 253,254,a55,
257, 258, a5g, 262, 263, 264, 265, 266, a83,
284, a85; F, p. 344, 35 1; G. p. 5o2; C. p. 676,
677, 678; M. p. 822, 823; = visus est iterum apud
Marram,T. XIII, m, p. 91 ; T. D. p. 91 ; A. p. 268,
269, 270; = apud Archam, A. p. 279, 280; = se
oslendit Petro Desiderio, A. p. 289. — Ecclesia sancti
Andreae, A. p. 263, 264, a65. — Reliquiae sancli
Andreae, A. p. 265.
Axdrinopolis, urbs Tbraciae. — Andrinopolis vallis, T.
I,vui,p.i6;T. D. p. 16; T. A. p. i24;T. J.p. 177.
— Vid. Andronopolis.
Andronopolis , urbs Tbraciae. — Andronopolis vallis, T.
D. p. 16; T. A. p. 124; Tj J. p. 177; M. p. 745. —
Vid. Andrinopolis.
Angélus Domini populum perimit, F. V. p. 356; F.
p. 357 ; G. p. 5io; = descendit in piscinam,G.p.5i 1.
— Angeli assumunt aeria corpora, M. p. 797. — Pug-
nare contra angelum, M. p. 812. — Angélus Hero-
dem percussit, M. p. 858.
Angli, populus. — Expugnator Anglorum.T. J. p. 170;
F. p. 328; C. p. 662. — Anglorum rex.G. p. 493; =
regiones, T. J. p. 1 73. — Angli in urbeConstanlino-
poli, G. p. 4g4; = peregrini, A. p. 290; F. p. 328,
337, 383 ;== Laodiciam tenenl, C. p. 649 et annot. b.
— Naves Anglorum, A. p. 290, 291. — Sculptores
Angli, C. p. 661. — Vid. Anglicus.
Angli a , regio. — Usus Angtise , F. p. 474. — Rex Angliae,
G. p. 491 ; C. p. 616. — Ferrum Angliae, C. p. 661.
Anglicus populus, T. J. p. 170; C. p. 616. — Mare
Anglicum , A. p. 290. — Vid. Angli.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
903
Angulani, populus, T. A. p. 129; T. A. V. p. 142.
— Vid. Agulani.
Anigibnsis pontifex, A. p. 3oi (vid. Ademarus Podiensis
episcopus). — Aniciensis ecclesia, F. p. 317.
Anicius, papa, F. p. 467.
Animalia a Christiania capta ante Antiochiam ,M. p. 79a ;
= in valle Dessein, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96;
T. XIII, xii, p. 100; T. D. p. 100; T. J. p. aïo; M.
p. 85 1, 856; = a Francis ante Tripolim , T. XIII,
x, p. 98; T. D. p. 98; T. J. p. an; M. p. 854; =
episcopo Ramatensi data, T. XIII, xi», p. 10a;
T. D. p. 10a; M. p. 859; = a Sarracenis deducta,
T. XIV, m, p. io5; T. D. p. io5; — prope Ascalo-
nemcapta,T. XVI, m, p. 11 3; T. D. p. n3; vm,
p. 1 17; T. D. p. 117; T. A. p. 162; A. p. 3o3, 3o6,
307 ; F. p. 36a ; M. p. 873 , 874 , 879. — De anima-
Hbus terne Sarracenorum , F. p. 475, 476.
Anisma, rex, T. J. p. 337 el annot. c. — Vid. Anisman
et Kemeschtekin-Ibn-Danischmend.
Anisman, rex, C. p. 705 et annot. b. — Vid. Anisma et
Kemeschtekinlbn-Danischmcnd.
Anna (sancla), mater Beatae Virginia, G. p. 5n.
Annulds Stephani presbyteri, A. p. 287. — Optimi an-
nuli, F. p. 363.
Ansa (Robertus de). — Vid. Robertus de Ansa.
Ansellus, miles, T. J. p. 21 5; G. p. 63o. — Vid. An-
selmus de Riboamundi.
Anselmus de Buis, archiepiscopusMediolanensis, p. 709,
annot. b; = cruce signatur, C. p. 709.
Anselmus de Riboamundi, miles, cruce signatus, M. V.
p. 744; = ante Archam occisusest, T. XIII, xn,
p. 100; T. D. p. 100; T. A. p. i58; T. J. p. 211,
2i5; A. p. 276, 277; F. p. 352-, G. p. 507; C.p.68o,
68 1; M. p. 857. — Somnium ejus, T. J. p. ai5; A.
p. 276, 277; C. p. 680, 681. — Adjutor cœnobii
Aquicingensiserat, M. p. 867. — Ejus epistola ad Ma-
nassem archiepiscopum , p. 276, annot. c; R. p. 890,
893. = Varia? nominis forma? : Ansellus , T. J.
p. 2i5;C. p. 63o; — Anselmus de Riberi Monte, A.
p. 276; — Anselmus de Ribesmundus, T. V. p. 100;
— de Ribodi Monte, G. p. D07; M. p. 857; , R.
p. 890; — de Riboli Monte (Ribot Mons) , F. p. 35a ,
C. p. 680; — de Riiomundo, T. J. p. 211; — de Ris-
bemundus, T. D. p. 100.
Antemurale, A. p. 237, a4a, 276, 293, 299, 4o6,
4a7;G. p. 536; H. p. 564>57i;M. p. 864,882.
Antenna navis, F. p. 482.
Antichristus , Machumeth, T. J. p. 22a; C. p. 694. —
Satellites Antichristi, M. p. 828.
Antidotum tyriacum, F. p. 483.
Antiochensis , R. p. 891, 892. — Vid. Antiochenas.
Antiochenus, a, um. — Oppidum Antiochenum, T. X,
1, p. 60; T. D. p. 60; T. X, iv, p. 62 ; T. D. p. 62; T.
X, vm, p. 68; T. D. p. 68; T. X, xi, p. 71, 72; T. D.
p. 71-72; T. XI, ix, p. 82; T. D. p. 82; T. A. p. 142 ;
T. J. p. 197, 198; M. p. 809. — Concilium Anlioche-
num , F. p. 467 ; = praelium , T. X , vu , p. 65 ; T. D.
p. 65;T.XI, vi,p.79,8o;T. D. p. 79;T. A. p. i45;
T. J. p. 190, 200. — Antiocheni proceres Tancredum
in regnum acciunt , T. J. p. 228; F. p. 384; H. p. 557,
558; C. p. 706; = Boamundum e carcere redimi op-
tant, C. p. 709. — Antiocbeni Turci, A. p. 25a; C.
p. 63g, 64o, 64 1 ; S. p. 888, 889. — Populus An-
tiochenus, C. p. 664,674. — Expugnatio Antiochena,
A. p. 307; r=: tribulatio, M. p. 836. — Emirus Antio-
cbenus , G. p. 5oo. — Partes Antiochena: , F. p. 352. —
Mœnia Antiochena, C. p. 672. — Antiochenus Boa-
mundus, G. p. 5i8. — Regnum Artliochenum, A.
p. 309. — Regio Antiochena, F. p. 34 1, 4a5, 442,
446. — Franci Antiocheni, F. p. 369, 4i 1» 469; G.
p. 519; H. p. 552 ; C. p. 710; M. p. 82 1. — Principa-
tus Antiochenus, T. J. p. 216; F. p. 364» 425; G.
p. 5o6 ; H. p. 56 1 , 565, 570 ; C. p. 674. — Antiocheni
non valent succurrere Hierosolyroa?, F. p. 384- — Tan-
credus Antiochenus, G. p. 53o, 53i. — Gens Antio-
chena, F. p. 421, 423, 428; H. p. 565, 569, 570. —
Princeps Antiochenus, F. p. 426, 429; C. p. 646. —
Terra? motus in regione Antiochena, F. p. 428, 43 1;
H. p. 572, 573. — Antiocheni Turcos vincunt, F
p. 429, 43o; H. p. 572, 573; = cum Balduino II
congregantur, F. p. 44 1; H. p. 576 ; =zr a Turcis prope
Arthasium fugati, F. p. 442; H. p. 576, 577. — Bal-
duinusad auxilium Antiochenorum venit, F. p. 442;
H. p. 577; = Turcos fugant, F. p. 443, 444; H.
p. 577 ; — Balduinum II principem efficiunt , F. p. 444,
445; H. p. 577;= mittunt archiepiscopum quemdam
ad Balduinum , F. p. 447 ; H. p. 579 ; = usque Tur-
bezel veniuntvastantque campeslria Calipti, F. p. 457,
458, H. p. 583, 584. — Territorium Antiochenum, F.
p. 458; H. p. 573. — Antiocheni contra Balac con-
gregaîi , F. p. 464 ; ~ Cbristianos non adjuvant in ob-
sidione Tyri , F. p. 466 ; = contra Borsequinum con-
gregati, F. p. 472. — Urbs Antiochena, G. p. 497;
C. p. 629; M. p. 775, 807; = ecclesia, F. p. 467,
468. — Furnus Antiochenus, C. p. 661.
ANTiocHiA,urbsSyriae,T. I, m, p. i3;T. D. p. i3;T.1V,
v, p. 33; T. D. p. 33; T. V, 1, p. 35; T. D. p. 35;
T. A. p. 122, 125, i3i, i32;T. J.p 175, 180, i85,
227 ; A. p. 24i , 271 ; F. p. 337, 338, 365, 428,
429, 469; G. p, 496; H. p. 571; C. p. 629, 63o,
639, 64o, 64 1, 648, 65o, 706; M. p. 770; S.
p. 887, 888, 889; = vocalur Keblata, F. p. 339; •
= ab Hieronyino Emath vocatur, F. p. 462 et
annot. d. — Vallis Antiochia?, T. IV, vi, p. 34; T.
D. p. 34; T. A. p, i32; T. J. p. i85, 199, 202,
206; M. p. 770, 771. — Chrisliani a Turcis Au-
tiochia ejiciuntur, T. J. p. 186. — Antiochia a Chris-
iianis obsessa atque expugnata, T. V, 11, p. 35 et seq.
T. D. p. 35 et seq. T. IX , n , p. 54; T. D. p. 54 ; T. XIII,
11, p. 90; T. D. p. 90; T. A. p. i32, 1 33 et seq.
i4o, i4a; i43, i46, i48, i54; T. J. p. 186, 187,
188, 189, 190, 191, 192, 195, 197, 212, 220; A.
p. 2/1 1 , 242 , 243 , 246 , 248 , 249 ; F. p. 339 , 34o ,
398; G. p. 497; C. p. 64 1, 642, 643, 644, 645,
646, 653, 699; M. p. 771, 772, 775, 776, 777,
778, 783, 785, 7g3,844;S. p. 887,888; R. p. 891.
— Turci egrediuntur Antiochia, T. VI, 1, p. 38;
T. D. p. 38; T. A. p. i34, T. J. p. 188, 192; A.
p. 243 , 244 ï S. p. 888 , 889. — Legati régis yEgypli
in urbem Antiochiam inlrant, M. p. 793. — Ma-
chomaria Antiochia?, T. VII, 1, p. 45, 46; T. D.
p. 45, 46; T. VII, iv, p. 49; T. D. p. 49; T. XIII,
vi, p. 94-95; T. D. p. 94-95; T. A. p. 137, i38,
139; T. J. p. 192, 193, 2o5; A. p. 243; C. p. 643;
M. p. 785, 788, 793,828. — Rainaldus Porchetus
in urbe Antiochia occisus , T. VIII , 11, p. 5i-52; T. J.
p. 192, 194. — UrbstraditurBoamundo,T.IX, v,p.56
et seq. T. D. p. 56 ; T. X , m , p. 62 ; T. D. p. 62 ; T. X ,
ix, p. 69; T. D. p. 69; T. XI, x, p. 74;T. D. p. 74;
T. XIII, 11 , p. 90; T. D. p. 90; T. A. p. i4o, i4i.
Digitized by
904
INDEX GENER ALIS.
i42; T. J. p. 195, ig6, 197, 199, 212 ; A. p. 245,
a5i, a5a , a53, 267; F. p. 34a, 343, 344, 345,
35o, 398; G. p. 499> 5oo, 532; C. p. 6o3, 654,
655, 656, 657; M. p. 797, 799, 800, 801 , 8o5,
810, 816, 821, 852,855; R.p. 892. — Porta civi-
tatis rupta, T. IX, vi, p. 57; T. D. p. 57; T. A.
p. i4i; T. J. p. 197; A. p. 25i; F. p. 343; G p. 5oo.
— Antiochiœ porta a Pyro aperitur, M. p. 800. — Cas-
tellum urbis , T. IX , vi , p. 58 ; T. D. p. 58 ; T. XI , vi ,
p. 79; T. D. p. 79; T. XII, vu, p. 88; T. D. p. 88;
T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89; T. A. p. i4i, i4a,
i45, i5o, i5i , i52, i54, i56; T. J. p. 186, 197,
ao5, 206; A. p. a52, 253, 259, 261, 262; F.
p. 343 ; G. p. 5oo ; C. p. 655 , 675 ; M. p. 806 , 809,
811, 8i5, 816,829, 835,836, 844; R. p. 892.—
Plateœ Antiochiœ, T. A. p. i4a; T. J. p. 197; A.
p. 260; C. p. 662; M. p. 8o5, 81 4. — Emirus An-
tiochiœ, T. X, 1, p. 5g; T. D. p. 5g; T. A. p. i4a,
1 54 ; T. J. p. 1 g 1 , 1 ga , 1 94 « 1 97 ; F. p. 34o , 343 ,
G. p. 497, 5oo; C. p. 656 ; S. p. 889 (vid. Bagi-Seian) ;
= rex, M. p. 809. = castrum emiro Persiae a Sen-
sadolo traditum, T. X, 1, p. 5g; T. D. p. 5g; T. A.
p. i4a; T. J. p. 192, 197; M. p. 809. — Franci
* in urbe a Turcis inclusi, T. X, iv, p. 62-63; T.
D. p. 62 63; T. X, vin, p. 66-68; T. D. p. 68;
T. XI, 1, p. 74;T.D. p. 74; T. XIII, 11, p. 90; T. D.
p. goîT.A.p. i44, i45, i46, i48, 149, i54;T. J.
p. 197, 198, 199, 200, 201, 203; A. p. 252, 256,
271, 279, 281 ; F. p. 345, 348, 35i; G. p. 5oo, 5oi,
5o2, 5o3, 5o4, 528; C. p. 658, 659, 660, 661,
662 , 663, 676, 691; M. p. 81 1, 8i4, 8i5, 816,821 ,
8a4 ; R- p. 892, 893. — Chrisliani proceres jurant
se fuga nunquam urbe excessuros, T. X, îx, p. 70;
T. D.p. 70;T.A. p. i&7;T.J.p. 201; A. p. 256;M.
p. 823. — Antiochia igne devastatur jussu Boamundi,
T. X , xi , p. 7 1 -72 ; T. D. p. 7 1 -7 a ; T: A . p. 1 48 ; T. J.
p. aoa; G. p. 5oi; M. p. 8a4; = jussu Roberti Flan-
drensis, C. p. 660-661 ; = non subditur Alexio, G.
p. 5oa. — Sanctœ lanceœ inventio in urbe, T. XI, iv.
p. 76-77 ; T. D. p. 77; T. A. p. 147, 149; T. J. p. 201,
202 ; A. p. 253, 254, a55, 257, 258; F. p. 344; G,
p. 5o2, 507 ; C. p. 676, 677, 678; M. p. 8a3, 825. —
Kal. Novembris Franci congregati in urbe, T. XII, 1,
p. 83; T. D. p. 83; T. XII, vi-vn, p. 87-88; T. D.
p. 87-88 ; T. A. p. 1 52, 1 53, 1 54 ; T. J. p. 207, 208 ; A.
p. 266, 267, 289 ; M. p. 837, 843. — Franci Antiochia?
morantur, T. XII, iv, p. 85; T. D. p. 85; T. XII, v,
p.87ïT.D.p.87;T.XllI,ii,p.9o;T.D.p.9o;T.XIII,
xi, p. 98; T. D. p. 98; T. A. p. i52, i53, i54; T. J.
p. 2o5, 206, 207 ; A. p. 253, 254, 2 55, 2 58, 260,
262, 264, 265, 267, 268, 269; F. p. 35a, 353;G.
p.5o6;C. p 676; M. p. 837, 839,843, 845, 85o,
855. — Guillelmus Pictavensis usque Antiochiam ve-
nit , H. p. 562. — Redditus Antiochiœ, A. p. 268 ; z=
labores, A. p. 273 ; = portus, A. p. 274, 276, ago;
G. p. 497. = Ecclesiœ, T. X, xi, p 7a; T. D. p. 72;
T. XIII , 1 , p. 89 ; T. D. p. 89 ; T. A. p. 1 48, 1 54 ; T. J.
p. 186, 195; A. p. 260, 262, 263, 264, a65, 289; G.
p. 5o5, 5o6; M. p. 827, 844. — Jesns Christus Antio-
chiam beato Petro tradit , T. IV, vi , p. 34 ; T. D. p. 34 ;
T. XI, iv, p. 78;T. D. p. 78; T. A. p. i32, i5o;T.
J. p. 1 85 , 204 ; A. p. 2 58 , 25g ; G. p. 5o3 , 5o6 ; C.
p. 664 , 665 ; M. p. 77 1 ; R. p. 8g3. — Turcus quidam
urbis Antiochia? fugitivus , A. p. 260. — Emirus qui-
dam xii Christianos Antiochia? interucit, T. J. p. 189.
— Sarraceni urbis Albarœ Antiochiam ad vendendum
ducuntur, A. p. 266. — Situs urbis, T. XIII, i, p. 88-
90; T. D. p. 88-90; T. A. p. i54;T. J.p. 286; A.
p. 24 1 , a4a ; F. p. 33g ; G. p. 497 ï C. p. 64i , 64a ; M.
p. 771, 844, 845. — Reges Antiochiœ, T. XIII, 1,
p. 89-90; T. D. p. 89-go; M. p. 844- — Ab Antio-
cho urbs vocalur Antiochia, T. XIII, 1, p. 90 ; T. D.
p. go; M. p. 844- — Antiochiam Tancredus venit,
C. p. 675; = Sarracenos jubet conduci Boamundus
ad vendendum , T. XIII , v, p. g3 ; T. D. p. g3; T. A.
p. i55;T. J. p. 209; A. p. 270; M. p. 848,849.—
Boamundus revertitur Antiochiam, Marra capta,
T. XIII, vi, p. 94 ; T. D. p. 94; T. A. p. i55, i56;
T. J. p. 209; A. p. 270, 271; F. p. 35a; G. p. 5o6;
C. p. 680; M. p. 84g, 85o. — Principatus urbis
Boamundo traditur, G. p. 5o6, 543; M. p. 843,
849- — Boamundus homines Raimundi ex urbe eji-
cit, T. VII, vi, p. g5; T. D. p. g5;T. J. p. 209; A.
p. 270, 286; F. p. 35a; C. p. 675. — Querimonia
Alexii contra Boamundum, Antiochiœ causa, A.
p. a86. — Boamundus regreditur Antiochiam, T. A.
p. 157; T. J. p. 211; H. p. 549; M. p. 855. — Ar-
nulfus clericus pervenit Antiochiam, T. J. p. 21 5; C.
p. 68 1 , 700, 701. — Boamundus ab urbe Hierusalem
Antiochiam redit, F. p. 368; G. p. 5 19; H. p. 55o,
55 1 ; C. p. 704. — Antiochiœ cives, H. p. 55a. —
Prodigium in urbe, T. J. p. 2 15, 216; C. p. 657,658.
— Dolor in urbe de captione Boamundi , C. p. 706.
— Terrœ motus in urbe, A. p. a45, a54. — Afdhal
Antiochiam se expugnaturum minatur, A. p. 3o3. —
Tancredus in urbe, T. J. p. 228; F. p. 384, 3g5; F.
V. p. 396; F. p. 399; G. p. 5a3, 5a4, 53 1 ; C.p.706,
709. — Alexius inimicus Antiochiœ, C. p. 708. — Bal-
duinus transit per Antiochiam, F. p. 373, 409 ; G.
p. 5ao; H. p. 55a. — Cornes Pictavensis in urbecum
Francis, F. p. 399; G p. 53a; H. p. 56a. — Inurbem
revertitur Boamundus, F. p. 407; G. p. 537; H.
p.564;C. p. 709, 7 10, 71a. — A Boamundo Antiochia
Tancredo committilur, T. J. p. 328, 239; F. p. 4o8,
Ai 1; G. p. 539; H. p. 565; C. p. 712, 713, 714 ; =
famé premilur, C. p. 714. — Tancredus regreditur
Antiochiam, F. p. 4a2; H. p. 569; C. p. 715. —
Turci urbem destruere volunt, F. p. 423, 4a4; H.
p. 572. — Tancredus moritur Antiochiœ, F. p. 4a5,
H. p. 570. — Rogerus princeps Antiochiœ, T. J.
p. 229; F. p. 425, 426, 44a; H, p. 571. — Baldui-
nus Antiochiœ fert opem, F. p. 44a , 443, H. p. 577.
— Balduinus Antiochiam pergit,F.p.443, 444,445;
H. p. 577, 578. — Antiochia a Turcis coarctatur, F.
p. 446; H. p. 578. — Antiochiam venit Balduinus, F.
p. 447; H. p. 578, 579; = venit Goscelinus, F.
p. 457, 464; H. p. 582, 583, 584; = caput Balac
amputatum Goscelino affertur, F. p. 464. — Antio-
chiam secedit Balduinus cum Gosceh'no, F. p. 46g;
r= Balduinus venit, F. p. 470, 48 1 ; = Boamundus
junior venit, F. p. 482, 484, 485.
Antiochia Parva, urbs Asiœ (nunc Jalobatsch) , p. 336,
annot. c. — Christiani Antiochiam veniunt, F. p. 336;
G. p. 496; — Boamundus junior per Antiochiam
transit, F. p. 482.
ANTiocniTiB, cives urbis Antiochiœ, A. p. 245.
Antiochus, rex Antiochiœ, T. XIII, 1, p. 90; T. D.
p. 90; T. A. p. i54;F.p. 33g; C. p.63o; M. p. 771,
844.
Antiochus Efiphanes, rex Antiochiœ, F. p. 462.
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
905
Antipatrida, urbs Syriae, F. p. 378 et annot. a. — Vid.
Arsulh.
Aoxian, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. p. 5o4.
Aoxianus, emirus Antiochiae, F. p. 34o et annot. ci,
3/i3 , 345. — Vid. Bagi Seian.
Apamia, urbs Asiœ (nunc Biredschik), p. 64 1* annot. c;
= a Tancredo capitur, F. p. 4a3 ; H. p. 570; = cir-
cumdatur, C. p. 715 et annot. «,716. — Non longe
ab Apamia Syriam Turci transeunt , F. p. 425. —
Variae nominis forma? : Appamia, C. p. 716; — Ha-
lapa, H. p. 570, 577.
Apes. — Alveariacum apibus, A. p. 269.
Aplostrze navium.F. p. 482.
Apollo. — /Edes Apollinis, F. p. 484; = siraulacrum,
C. p. 695.
1 Apollonius Tyrius, F. p. 352 et annot 1; G. p. 509.
Apostata, M. p. 828. 829.
Apostoli, expulsi Hierosolimis , per mundum dispersi,
A. p. 3oo.
AposToncrjs. — Apostolicus Romanus , T. 1 , 1 1 p. 9 ; T.
D. p. 9; T. A. p. 121; T. J. p. 171, 173; F. p. 417,
43i, 471 (vid. Papa); = calipba Turcorum, T. X,
1, p. 59; T. D. p. 59;T. X, iv, p. 62; T. D. p. 62;
T. A. p. i42, i43; T. J. p. 1 97, 199; M. p. 811
(vid. Mosthader-Billah).
Appamia, urbs Ciliciae,C. p. 716. — Vid. Apamia.
Apparandus, rex Antiochia?, T. XM, i, p. 89; T. D.
Appodiensis episcopus, C. p. 644, 653. — Vid. Ade-
marus. '
Appcli montes, C. p. 606.
Apulia, regio Ilaliœ, T. X, iv, p. 63; T. D. p. 63; T. A.
p. 1 44; T. J. p. 171, 199, 217; F. p. 482; G. p. 493,
5i8, 543; C. p. 6o5, 622 ; M. p. 740. — Peregrini
de Apulia, F. p. 333; M. p. 742. — Dnx Apuliœ, M.
p. 742 et annot. a (vid. Bogerius). — Quidam episcopus
de Apulia , F. p. 365 et annot. e ; H. p. 55o et annot. b.
— Boamundus in Apulia, F. p. 4o8, 4 10, 417, 4 18;
G. p. 538; H. p. 565, 568. — Boamundus junior in
Apulia, F. p. 442, 482; H. p. 576. — Boamundus
junior terram suam coramitlit duci Apulia», F. p. 482.
Apclici, C. p. 662.
Apuliensis, M. p. 744, 81 3, 855.
Apulcs, populus Italiae, F. p. 327. — Apuli peregrini,
F. p. 337; C. p. 676. — Montes (Appuli), C. p. 606.
— Vid. Apulia, Apulicus et Apuliensis.
Aqua,T. X, xr, p. 72; T. D. p. 72; T. A. p. i48, i53;
T. J. p. 202 , 207, 2 1 1 ; A. p. 292 ; F. p. 355 ; = a
Turcis ablata Christianis obsessis, T. I, m, p. 12;
T. A. p. 1 22 ; T. J. p. 1 75 ; M. p. 733 ; = ad bibendum
a feminis aîlata, T. III, 11, p. 25; T. D. p. 25; T.
A. p. 128; T. J. p. 182; M. p. 761. — Utres pleni
aquae, T. IV, n, p. 3o; T. D. p. 3o; T. XIV, m,
p. io4;T.D. p. io4;T. A. p. i3o;T. J. p i84; M.
p. 767,866. — Aqua rara in via Damasci, A. p. 288;
= fœtida atque olida in obsidione Hierosolymitana ,
T. XIV, in, p. io4; T. D. p. io4; T. A. p. i59; T. J.
p. 220, 222; A. p. 293, 294; F. p. 358; M. p. 864,
866. — Penuria aquae, G. p. 5i3. — Aquacara.T. A.
p. 159; 160; A. p. 294; = gelida, T. J. p. 224; =
dulcis , F. p. 367, 48 1 ; = nusquam in inferiori terra ,
F. p. 368; = maris Mortui, F. V. p. 379; F. p. 38o;
G. p. 52 2 , 523. — Aquam de petra Moyses elicuit, F.
p. 38i ; G. p. 523. — Penuria aqua? in navi, F. p. 449,
48i . — Aqua a mulicribus allata civibus pugnantibus
III.
in urbe Joppe, F. p. 45o. — Aquae piscina in urbe
Hierusalem, G. p. 5 1 1 . — Exitus aquarum, etc.
(Psalm. cxviii, i36), M. p. 863.
Aquasductos. — Aquaeductus in urbe Tripoli, A. p. 285 ;
= in urbe Hierusalem, F. p. 357 ; G. p. 5i 2 ; ~ in
urbeTyro, F. p. 461 ;z=:in urbe Laodicia, C. p. 706.
Aqdicingense cœnobium, M. p. 857 et annot. b.
Aqdilo. — Sedem suam ad Aquîlonem elegit ( Isa» xiv, 1 2 ,
i3), M. p. 734. — Dicam Aquiloni, etc. (Isa. xlïii,
5, 6) , M. p. 739.
Aqditani peregrini, A. p. 309; F. p. 337; M. p. 828.
Aqditania, regio Galliae, p. 317.
Aqoitamcus quidam fidem Christianam abjurât, M.
p. 828, 829; = a Kerboga capite truncatur, M.
p. 829. — Vid. Aquiloni, Aquitania.
Arabes, in urbe Constant inopoli , G. p. 494; = in Boa-
mundum irruunt prope Dorylaeum, T. III, 11 1, p. 26-
27; T. D. p. 26-27; T. A. p. 128, 129; T. J. p. 182,
i83;C. p. 629; M. p. 763. — Ad Arabes sermo So-
îimani, T. IV, 1, p. 28-29; T. D. p. 28-29; T. A.
p. i3o; T. J. p. i83; M. p. 764, 765. — Arabes
invaduntRomaniam ,T. IV, 1, p. 2g;T.D. p. 29; T. A.
p. i3o; T. J. p. i83, 184 ; G. p. 491 ; M. p. 766; =
ad Antiochiam tuendam congregati, T. V, vu, p. 37;
T. D. p. 37; T. A. p. i34, i42; T. J. p. 187. 188; A.
p. 244 ; M. p. 778; S. p. 888 ; ~a Kerboga congregati,
T. X , 1 , p. 59 ; T. D. p. 59 ; T. A. p. 1 42 ; T. J. p. 1 97 ;
C. p. 667; M. p. 808; — Rogerium de Barnavilla vul-
nerant, T. J. p. 198; = prope nrbem Marram con-
gregati, T. XII, in, p. 85; T. D. p. 85; T XIII, 11.
p. 90; T. D. p. 90; T. A. p. i54; T. J. p. 207, 208.
— Arabum castrum in valle Farfar, T. XIII , vin,
p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. i56; T. J. p. 210; M.
p. 85i. — Arabes nobiles, A. p. 272; = pcregrinos
occidunt, A. p. 273; = in Castro Arcbas, T. XIII, x,
p. 97; T. D. p.. 97; T. A. p. 157; T. J. p. 210; A.
p. 276;rz:Tripoieos, T. XIII, X, p. 98; T. D. p. 98;
T. XIII, xii, p. 99-100; T. D. p. 99-100; T. A. p. 157;
T. J. p. 210-211;= in Betbleem, F. p. 354; G.
p. D09 ; = praeliantur cum Christianis prope Hierusa-
lem, T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3; T. A. p. i5 v,
M. p. 864; = aggrcdiuntur milites prope Jafla, T.
XIV, ii, p. io3-io4 ;T. D. p. io3-io4;T. A. p. 1 59 ; A.
p. 295; M. p. 865; =r in urbe Hierusalem occisi, G.
p. 5 1 5 ; =z in arce Davitica, F. p. 35g, 36 1 ; —
prope Ramam a Tancredo fugati , T. XVI , 1 , p. 1 1 1 ,
1 12; T. D. p. 111, 1 12 ; T. A. p. 161 ; A. p. 3o5;
M. p. 872. — Arabum exercitus, G. p. 517. — Grè-
ges Arabum Franci rapiunt, T. XVI, m, p. 11 3; T. D.
p. n3; vin, p. 117; T. D. p. 117; T. A. p. 162;
A. p. 3o3; F. p. 362; G. p. 517; M. p. 873-874 —
Arabes prope Ascalonem, T. XVI, vi, p. ti5; T.
D. p. 1 15; T. A. p. 162, i63; A. p. 3o3, 3o4, 3o6;
F. p. 362; = contra Balduinum congregati, F.
p. 373; G. p. 52o; G. V. p. 542; H. p. 552. — Arabs
quidam aBalduino ictu lanceae percussus, F. p. 3g 2 ,
393-, G. p. 529. — Ignis sacer tempore Arabum,
G. p. 525. — Arabes a Christianis prope Azotum fu-
gati, F. p. 094» 3g5; G. p. 53o-53i,* H. p. 5Ôi;
= ad Joppen veniunt, F. p. 3g5; z= ad Ascalonem
redeunt, F. p. 3g5; = contra Ramam congregati, F.
p. 397, 4oo, 4oi ; G. p. 53i, 533, 534 ; = urbem
Ramam capiunt , F. p. 4o2 ;G p. 534; H. 562, 563 ;
— Joppen comprehendere machinantur, F. p.4o3; G.
p. 535; H. p. 563-564; = prope Ascalonem con-
n/l
Digitized by
906
INDEX GENERALES.
gregati debellantur, F. p. 4 1 1 , 4 1 4 > 4 1 5 ; G. p. 54a ;
H. p. 566;=urbem Hierusaiem adeunt, F. p. 427,
H. p. 671. — Arabum terrœ, F. p. 437. — Arabes
cum Daher-Eddin fœderati, F.p. 446; H.p. 578,=in
obsidione urbis Joppe, F. p. 45o; H. p. 58o. — Arabs
auri fusor, C. p. 661. — Vid. Pagani, Sarraceni,
Turci.
Arabia, regio, F. p. 46a; G. p. 5ia; H. p. 557; M.
p. 73o. S. p. 888. — Bellum ab Arabia, T. J. p. 319;
C. p. 69069 1 . — Canna Arabise , F. p. 3ao ; C. p. 690.
— Arcba Domini in Arabia, F. p. 356; G. p. 5 10.
— Tancredus usque Arabiam venit, T. J. p. aa6. —
Balduinus in Arabiam secedit, F. p. 379, 38 1 ; G.
p. 5aa, 5a3; H. p. 555, 556. — Montana Arabiœ,
F. p. 38i; G. p. 5aa; H. p. 555, 556. — Locuste ab
Arabia convolant, F. p. 4a8; H. p. 57a. — Baldui-
nus in Arabiam proficiscitur atque Montem Regalem
œdificat, F. p. 43 1 -43a, H. p. 573. — Gerasa urbs
in Arabia, F. p. 447; H. p. 579. — Regio contigua
Arabise, F. p. 458; H. p. 584- — Emirus Arabiae,
G. p. 497; S. p. 889.
Arabicus. — Arabica cuspis, C. p. 677. — Arabicus fu-
ror, C. p. 691.
Arabs, vid. Arabes.
Ara(Lbus, lilius Cbanaan, F. p. 353. — Vid. Araces.
Aracbs, filius Cbanaan, G. p. 507. — Vid. Aracœas,
Araclka, urbs Syriœ (nunc Marakia), H. p. 55a. —
Vid. Maraclea.
Araljus, vicecomes, T. D. p. 33. — Vid. Alarius vice-
cornes.
Arbalistje, in obsidione urbis Nicœœ, T. II, xm , p. a3 ;
T. D. p. a3;T. A. p. 137; T. J. p. 181.
Arca fœderis Domini, F. p. 356, 446; G. p. 5io.
Arcadius urbis Cœsareœ, G. p. 537. — Vid. Archadius.
Arcariï, F. p. 48i.
Argas, oppidum Syriœ, C. p. 680. — Vid. Archas.
Arcasidm, oppidum Syriae (nunc Artah), H. p. 576. —
Vid. Artasium.
Arcb, urbs Syriœ, F. p.46i et annote. — Vid. Actipus.
Archadius urbis Cœsareœ, F. p. 389 et annot. d; G.
p. 537 ; H. p. 559- — Altéra nominis forma : Arca-
dius, G. p. 537.
Archas, castrum Syriœ (nunc Archis), F. p. 35a; G.
p. 5o6, 507 ; C. p. 680 ; M. p. 853; =z a Christia-
nis obsessum, atque expugnatum, T. XIII, x, p. 97 ;
T. D. p. 97; T. XIII, xi xn , p. 98, 100; T. D. p. 98,
100; T. A. p. 157, i58; T. J. p. 210, an, ai5,
a 1 6 , a 1 7 ; A. p. a64, 375, 276, 377, 379, a85,
386 , 289 ; F. p. 344 , 353 ; G. p. 5o6 , 507 ; C. p. 680 ,
681, 68a, 683, 699; M. p. 853, 854, 855, 856,
357> — Balduinus transit per Arcbas, F. p. 373; G.
V. p. 54a ; H. p. 55a. — Franci cruce signali per ur-
bem transeunt, F. p. 399; G. p. 533. — Archados
fluvius (Albana), T. A. p. i57; F. p. 479; G. V.
p. 543;C.p.68o; M. p. 856. — Variœ nominis formœ:
Arcas, C. p. 680; — Arche, T. J. p. 310, an.
Arche , castrum , T. J. p. a 1 o et annot. g, p. 3 1 1 . — Vid.
Archas.
Archiepiscopus. — Archiepiscopi in concilio Claromon-
tanensi, T. I, 1, p. 10; T. D. p. io; T. A. p. îai;
T. J. p. 169, 170, 172, 173, ao3; p. 307, annot. d.
— Archiepiscopus Pisanus, T. J. p. 336; F. p. 365 p
H. p. 55o.= Edessœ, T. J. p. 337; F. p. 4o8, 4og;
= Cœsareaî, F. p. 3go et annot. c, p. 44a ; G. p. 537
et annot. <?; H. p. 577; = Vienne n sis , F. 44a et an-
not. d; = ecclesiœ Syriœ, F. p. 447; = quidam ab
Antiochenismissus, F. p. 447 et annot./; H. p. 579;=
= Mediolanensis , C. p. 709 et annot. b; = Remen-
sis, T. J. p. 31 3, 3i4; R. p. 890. — Archiepiscopi
ubi erant olim archiflamines , F. p. 466.
Archiplamines in urbe Tyro, F. p. 466.
Archis, castrum Syriœ, p. 3 10 et annot. (7. — Vid.^rcfto*.
Arcican, castrum Syriœ, p. 65o, annot. g; =z comiti
Raimundo servit, C. p. 65o.
Argus , T. IV, 11 , p. 3o ; T. D. p. 3o ; T. VII , rv, p. 49 ;
T. D. p. 4g; T. X, m, p. 61 ; T. D. p. 61 ; T. XV, iv!
p. no; T. D, p. 110; T. A. p. i3o, 139, i43;T. J.
p. i74, ig3; F. p. 339, 333, 333, 34g, 355, 356,
363,393, 4i4,473; G. p. 5o5, 54o; H. p. 564;C.
p. 609, 610, 633, 634, 635, 6a6, 637, 639,636,
64o, 647. 66a, 667, 668, 669, 679, 690,715^.
p. 760, 76a, 765, 787, 788, 83i, 845, 856, 867;
S. p. 886. — Arcus Hgneus, T. A. p. i43; T. J.
p. 198; = Damasci, C. p. 690; = inundatione plu-
viarum deficiunt, F. p. 368; H. p. 55 1 ; = œreus,
M. p. 79a; = aureus, M. p. 853; = Turcensis, M.
p. 875.
Arda, conjux Balduini I, p. 396, annota; p. 53o,
annot. a; p. 56 1, annot. d; =mittit epistolam ad
Tancredum, F. p. 3g6; G. p. 53o; H. p. 56i. —
Apud Edessam Balduinus Ardam uxoremduxerat, F.
p. 433. — Cum Arda Balduinus reconciliatur, H.
P'5?3'
Arba, C.p. 665, 668. — Frumcntum in area, A. p. 391 ;
G. p. 507, 5o8; H p. 559.
Areg, castrum Syriœ. — Turci in urbe Areg congregau\T.
V, m , p. 36 ; T. D. p. 36 ; T. VI , vu , p. 43 ; T. D, p. 43 ;
T. A. p. i33, i36, 137; T. J. p. 187, 190, 191; M.
p. 776, 783; R. p. 891 et annot. d. — Castrum Areg
a Turcis exspoliatum.T. VI, xi,p. 44; T. D. p. 44; T.
J. p. 191 ; A. p. a47 et annot c. — Hermenii castel-
lum Areg tenent in fideh'tate Tancredi, T. J. p. 191.
— Variœ nominis formœ : Aregh, T. D. p. 36, 43;
T. A. p. i33; T. A. V. p. i36; — Arena, T. J.
p. 190; — Areth,T. A. p. i36; M. p. 776, 7^; —
Chorca , T. J. p. 187.
Aregh, castrum Syriœ, T. D. p. 36, 43; T. A. p. i33;
T. A. V. p. 1 36. — Vid. Areg.
Arelatensis, A. p. s83.
Arena, castrum Syriœ, T. J. p. 190 et annot. d. —
Vid. Areg.
Arena vitrea, F. p. 479.
Areth, castrum Syriœ, T. A. p. i36; M. p. 776, 783.
— Vid. Areg.
Argentdm, T. III, m, p. 37; T. D. p. 37; T. IV, i,
p. 39; T. D. p. 39; T. VIII, 11, p. 5i; T. D. p. 5i;
T.IX,i,p. 53; T. D. p. 53; T. XI, vui,p.8i;T.
D. p. 81; T. XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. XIII, v,
p. 93 ; T. D. p. 93 ; T. XIII , xm , p. 103 ; T. D.p. 102 ;
T. XV, iv, p. 1 10; T. D. p. 1 10; T. XVI, vu , p. 1 16;
T. D. p. 116; T. XVI, vin, p. u7;T.D.p. U7;T.
A. p. 139, i3o, 139, i5i, i5a, i55, i58, 161, 163,
i63; T. J. p. 181, i83, i84, 194» 195, 199, ao5,
306, 309, 311,313, 3l5, 3l6, 333,333; A. p. a39,
345, 35o, 358, 35g, 375, 386, 3o6, 3o7;F.p.33i,
333, 349, 35i, 35g, 363, 453; G. p. 494, 4g6,
5 16, 537 ;C. p. 619, 644, 681,693,694, 695,701,
7i4; M. p. 764, 794,878, 879, 881, 887, 888. -
Tanta abundanlia argenti esset in Hierusaiem, etc.
(III Reg. x,a7),M. p. 881.
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
907
Argolas , rex Antiochiae, T. XIII , i , p. 89 ; T. D. p. 89.
Ariana (haeresis), S. p. 887.
Ariandon, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
Ariancm, urbs Italiae. — Episcopus de Ariano, T. J.
p. 176, 177, et annot a; p. 365, annot. e. — Vid.
Girardus, episcopus Arianensis.
Aries, machina belli, in obsidione Nicaena, F. p. 333;
M. p. 756 ;= in oppugnatione Antiochena, M. p. 775;
= in obsessione Hierusalem incenditur, T. J. p. 220;
F. p. 358; G. p. 5i3,5i4;C. p. 691, 690. — Arieti-
bus Marra oppugnatur,M. p. 846.
Aries, animal, M. p. 745. — Arielibus utuntur Franci
ad portandum, T. D. p. 29; T. J. p. i84; M. p. 766-
— Abraham pro filio arietem immolavit, G. p. 5 10.
— Arietes a Francis capli, M. p. 879.
Arimathia, urbs Syriae, F. p. 354- — Vid. -Rama.
Ariolus, M. p. 81 3.
Aristoteles. — Epistola Alexandri ad Aristolelem,
p. 476, annot. h; F. p. 484.
Arluinus, interpres Christianorum missus ad Kerbo-
gam,T.XI, îv, p. 77;T.D.p. 77; T. A. p. i5o;T.
J. p. ao4; M. p. 826, 826, 827. — Variée nominis
formas : Herluinus, T. A. p. i5o; M. p. 825, 826,
ga.y; — Orluinus, T. J. p. 2o4.
Arma peregrinorum émit imperator Alexius, posleorum
cladem, T. I, îv, p. i3; T. D. p. i3; T. A. p. 122;
T. J. p. 175; M. p. 746; = cruce signatorum, M.
p. 741 ; = corusca duorum equitum, A. p. 24o; =
Fraocorum, T. I, vu, p. i5; T. A. p. 123; T. J.
p. 179; M. p. 765; = a militibus fessis in montants
vendita, T. IV, vi. p. 34 ; T. D. p. 34 ; T. A. p. i32;
T. J. p. i85; M. p. 770, 771; = data, T. J. p. 1 ;
= Turcorum, M. p. 788; zzrferrea, T. XIII, m,
p. 91; T. J. p. 208; = Agulanorum, T. X, 1,
p. 59; T. D. p. 59; T. A. p. i4a;T. J. p. 197; M.
p. 808; = Francorum Kerbogae oblala, T. X, m;
p. 61, 62;T.D.p.6i,62; T. A. p. i43;T. J. p. 198,
199; M. p. 810; =in domo patriarcbali, A. p. 3oi.
— Cumula armorum post victoriam a Christianis cre-
mata, T. XVI, vin, p. 117; T. D. p. 117; T. A.
p. i63; A. p. 307. — Arma a Christianis capta, G.
p. 5 18. = Turcorum a Balduino capta, F. p. 377; =
Christianorum Turci Joppensibus ostentant, F.
p. 3g5; G. p. 53o; H. p. 56o; 56 1. — Vid. Accetta,
Arcus, Emis, Gladius, Hasta, Lancea, Sagitta.
Armenia, regio Asiae, H. p. 583; S. p. 888; R. p. 891.
— In Armenia ortum rénovât Eufrates , F. p. 433 ;
H. p. 573.
Armenii, populus Asiae, T. J. p. i83, i85, 186, 188,
189, 191, 194, 197, 2o5; A. p. 25o, 252; F.
p. 337, 338, 34o, 342, 343,35i,422, 454, 455,
456, 458, 469; G. p. 496, 498, 5oo, 5ig, 526;
G. V. p. 542; H. p. 583, 63o, 634, 635,65i, 652,
654; M. p. 768, 770, 775, 777, 781, 784, 785,
794, 806, 832, 836; S. p. 888. — Vid. Hermenii.
Armiger, T. I, vi, p. i4; T. A. p. 123; T. J. p. 176;
A. p. 242, 274; F. p. 391, 402; C. p. 534; H.
p. 563; C. p. 684; M. p. 770, 776. — Armiger
Goscelini miles factus, F. p. 463.
Armus bovis, A. p. 242.
Arnaldus Tudabovis, miles, occisus a Turcis prope
Marram , T. XII , m, p. 85; T. D. p. 85.
Arnaldos Tctébodus, T. D. p. 85. — Vid. Arnaldus
Tadabovis.
Arnolpus, patriarcba, p. 6o4i annot. c; =: de génère
sacerdotali , A. p. 3o2 ; =capellanus comitis Norman-
niae, A. p. 281, 3o2; = viceprœsul, T. J. p. 2i5,
224. — Ejus mores, A. p. 3o2;=litteratus, A. p. 281;
C. p. 6o4; M. p. 870; z= confortât Christianos, C.
p. 663; = urbem Nicaeam obsidet, C. p. 700; = in
valle Dorylaei mandatur ad Godefridum , C. p. 700 ;
•=. ignem cœlestem videt, C. p. 665, 666, 700; =de
lancea dubitat, caput incredulorum , A. p. 281; C.
p. 678 ; ■= crédit, A. p. 282 ; =r ab Ademaro succès-
sor designatur, C. p. 673; = Boamundo Raimundi
insidias indicat, C. p. 679; = Anselraum de Ribodi
Monte confitentem audit , T. J. p. 2 15 ; C. p. 681 ; =
Antiocbiam revertitur ab oppido Arcba cum multis
periculis, T. J. p. 21 5; C. p. 681, 700, 701. — Pro-
vinciales Arnulfo minantur, C. p. 682. — Arnulfus
auream iinaginem Salvatoris fabricandam proponit,
T. J. p. 216; C. p. 683. — Oratio Arnulfi adversus
Tancredum ad proceres, T. J. p. 224; C. p. 699,
700, 701, 702. — In Arnulfum invehitur Tancredus,
T. J. p. 224, 225; C. p. 701. — Arnulfus facit ser-
tnonem ad Christianos , T. XIV, v, p. 1 06 ; T. D, p. 1 06 ;
= eligitur patriarcba , T. XV, v, p. 1 1 1 ; T. D. p. 1 1 1 ;
T. XVI, i, p. U2î T. D. p. 112; T. A. p. 161; A.
p. 302 ; F. p. 36 1 ; M. p. 870 , 87 1 ; = quasi palriar-
cha, G. p. 5i6; =non est subdiaconus, A. p. 3o2;
z=z invenit Sanctam Crucem, A. p. 3o2; = it As-
calonem, T. XVI, 11, p. 112; T. D. p. 112; T. A.
p. 161 , 162; A. p. 3o5, 3o6; M. p. 872, 873, 874,
879; = portât crucem Domini, T. XVI, ni, p. n3;
T. D. p. n3; T. XVI, iv, p. n4; T. D. p. n4. —
Robertus Normannus dat ei standarum Amiravissi,
T. XVI, vi, p. 116; T. A. p. i63; A. p. 3o6; M.
p. 879. — Arnulfus annuit Daimbertum patriarcham
fieri Hierusalem , T. J. p. 226 , 227 ; C. p. 704 ; = eus-
tos ecclesiae Sepulcri praeficitur , G. p. 519; = archi-
diaconus, G. p. 538 ; = ad Godefridum morientem
venit, T. J. p. 227; C. p. 705 ; = accusât Daimber-
tum, G. p. 538 ; = Ebremaro favet , G. p. 538 ; = pa-
triarcba eligitur, H. p. 565 ;= patriarcba a Turcis cum
Balduino fugalur, F. p. 426; H. p. 571 ; = deponi-
tur, F. p. 43 1 ; H. p. 573 ;= patriarchatum récupérât,
F. p. 43i ; = moritur, F. p. 436; H. p. 575. —
Allocutio Radulfi ad Arnulfum , C. p. 6o4. — Altéra
nominis forma : Ernulfus, G. p. 5 1 6 , 519.
Arndlpds, episcopus Martoronensis , p. 112, annot. a;
p. 3oi, annot. b; p. 683, annot. a; rzralterum Arnul-
fum, ut aurea Christi imago fabricetur, adjuvat, T.
J. p. 216; C. p. 683; = fraudulenter obtinet eccle-
siam Belhlebemiticam , A. p. 3oi; = Arnulfo pa-
triarchae favet, A. p. 3o2 ; = a Godefrido Hieroso-
iimam miltitur, A. p. 3o3, 3o5; = a Sarracenis
capitur, T. XVI, 11, p. 1 12; T. D. p. 1 12; T. A.
p. 161, 162; A. p. 3oi, 3o5, 3o6.
Arsodf, urbs Syriae, p. 378, annot. «. — Vid. Arsuth,
A nlipatrida.
Arsurt, oppidum Syriae (nunc Arsoaf)y H. p. 558. —
Vid. Arsutk.
Arsut, oppidum Syriae (nunc Arsouf), H. p. 563. —
Vid. Arsuth.
Arsuth , oppidum Syriae (nunc Arsouf), p. 378, annot. a;
= a Salomone conditum, F. p. 388. — Urbis Arsuth
nomen antiquum, F. V. p. 388. — Franci perveniunt
ad Arsuth, F. p. 354; G. p. 5o8. — Godefridus cas-
trum Arsuth oppngnat, F. p. 388; H. p. 558. —
n4.
Digitized by
908
INDEX GENERALES.
Balduinus per Arsuth transit, F. p. 377, 378. — A
Balduino urbs capitur, F. p. 388; F. V. p. 38g, 437 ;
G. p. 527; G. V. p. 543; H. p. 558. — Arsuth
ire Balduinus nequit, F. p. 4o3; — Arsuth per-
venit, F. p. 4oa , 4o3 ; G. p. 534 , 535 ; H. p. 563. —
Christiani prope Arsuth fugati, F. p. 4o4; G. p. 535.
— Variae nominis forma? : Arsut, H. p. 563; — Ar-
surt, H. p. 558; — Assur, G. p. 5o8, 537; G. V.
p. 543; — Anupatrida, F. p. 378.
Artah, urbs Syriae, p. 4i 1, annot. e. — Vid. Artasium.
Artasienses, cives urbis Artasii, C. p. 63g. — Vid. Ar-
thasienses,
Artasium, urbs Syriae (nunc Ariah sive Ertesi), p. 4n,
aunot. e; p. 63g, annot./. — Tancredus venit Arta-
sium et libérât Balduinum , C. p. 63g , 64o. — Bal-
duinus régit Artasium , C. p. 64 1 . — Artasii plani-
ties, C. p. 671. — Artasium redditur, C. p. 67a. —
Tancredus regem Rodoan prope Artasium vincit, F.
p. 4n; G. p. 53g; H. p. 565; C. p. 714,715. — Ar-
tasium a Turcis obsessum, C. p. 71a. — Antiocheni
a Turcis prope Artasium victi, Rogero occiso, F.
p. 44a; H. p. 576, 577. — Bernardus Artasii epi-
scopus ordinatur, T. J. p. 337; C. p. 704 et annot. g.
— Varia? nominis formée : Arcasium, H. p. 576; —
Arthasium, F. p. 44a; C. p. 63g, 671, 71a, 714,
7.5.
Artemones navium, F. p. 33o; G. p. 4g3.
Arthasienses , cives urbis Arthasii, C. p. 714. — Vid.
Artasienses.
Arthasium , oppidum Syriae (nunc Artah sive Ertesi) , F.
p. 44a; C. p. 63g, 671, 71a, 714» 7i5. — Vid. Ar-
tasium.
Artifbx. — Artifices in obsidione Hierusalem, A.
p. ag7; F. p. 358; = in obsidione urbis Csesareae , F.
p. 38g; = navium, F. p. 44g.
Artubech, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. p. 5o4.
Arundo, H. p. 55o.
Aruspices, T. J. p. ai6; C. p. 658; M. p. 8i3, 8i4.
— Vid. Constellaiores , Magus, Sortilegus.
ArvedusTudebovis , miles, sauciatusin Antiochia, T. X,
vin, p. 67 ; T. D. p. 67 ; = sepultus post mortem a
fratre suo Petro ; T. ibid. — Altéra nominis forma :
ArveusTudebodus, T. D. p. 67.
Arverni, populus Galliae, peregrini, C. p. 676. — Vid.
A hernensis , A Ivernicus.
AnvBRNiA, provincia Galliae, T. J. p. 16g; G. p. 4g t.
— Vid. Alvernia.
Arvernicum concilium, G. p. 4ga. — Vid. Alvernicus.
Arveds Tddebodds, T. D. p. 67. — Vid. Arvedas Tude-
bovis.
Arx. — Arx Antiochiae, T. J. p. ig7, ig8, ao6; M.
p. 770. — Arx circa ecclesiam sancti Georgii Rama-
tensis, G. p. 5og; H. p. 56 1 ; = lignea , in obsidione
urbis Hierusalem, T. J. p. aai, aaa; C. p. 6ga; =
Hierusalem (turris David), T. J. p. aa4; A. p. 3oo,
3oi, 3oa;f. p. 35g, 36i,46o;C. p. 6g3; M. p. 867;
= basilic* sancti Pelri Romae, F. p. 3ag; = urbis
Garthaginis, F. p. 46 1; = lapidea, F. p. 358. —
Arces mûri, F. p. 38g. — Arx urbis Ramae, F.
p. 3g7; G. p. 53 1; H. p. 56a; 563; = castri Khar-
pert, H. p. 58a.
Asa, castellum Syriae, A. p. a64 et annot. e; p. a 65.
— Vid. Esas.
Ascalo, civitas Palaeslinae, p. 111, annot. e; F. p. 354;
M. p. 87a et annot. c; = a Celon fundata, M. p. 87a
et annot. d. — Sarracenos captos cornes Raimundu*
Ascalonem niittit, T. XV, iv, p. 10g ; T. D. p. iog;
T. A. p. 161; T. J. p. aa4; A. p. 3oo; F. p. 36i; C.
p. 703. — Afdhal emir Ascalonem venit, T. XVI,
I, p. 111-113; T. D. p. mua; A. p. 377, 3oa,
3o3 ; M. p. 87 1 , 87a. — Bellum Ascalonis , T. XVI ,
II, p. lia; T. D.p. ua; T. XVI, m, p. n3;T. D.
p. n3; iv, p. ii4-n5; T. D. p. ii4-n5; T. A.
p. 16a, i63;T.J. p. aa5; A. p. 3oa , 3o3 , 3o5 , 3o6 ;
F. p. 36a, 363; G. p. 5i7; C. p. 7o3; M. p. 87a,
873, 874, 875, 876, 877. — Dolor emiri Afdhal ante
Ascalonem, T. XVI, vi, p. n5-n6; T. D. p. n5-
116; T. A. p. 1 63; A. p. 3o6; M. p. 875, 876, 877,
$78. — Comiti Raimundo reddunt urbem cives, T. J.
p. aa5, aa6; C. p. 703. — Votum Godefridi, si As-
calonem capiat, G. V. p. 54a. — Ascalo portus pere-
grinorum, T. J. p. aa6. — Situs Ascalonis, F.
p. 378 , 43a ; M. p. 87a. — Usque ad mœnia Ascalonis
Balduinus venit, F. p. 378, 37g; G. p. 5aa; H.
p. 555. — Bellum contra Ascalonem, F. V. p. 384-
— Sarraceni urbis Arsuth Ascalonem abeunt, F.
p. 388; F. V. p. 38g; G. p. 5a 7; H. p. 558.
t— Mœnia Ascalonis, F. p. 3go, 3ga, 3g4. — Ba-
bilonii apud Ascalonem, H. p. 56 1. — Arabes
ad Ascalonem redeunt, F. p. 3g5. — Babilonii trans-
eunt per Ascalonem, F. p. 48 1. — Babilonii apud
Ascalonem congreganlur, F. p. 3g7, 4n, 4ia; G.
p. 53 1, 53g; H. p. 55g, 56o, 565,566. — Dux As-
calonis, F. p. 4n. 4ia, 4i4; G. p. 54i; H. p. 565
(vid. Djemal-Almok). — Ad Ascalonem fugiunt
Arabes, F. p. 4i4; G. p. 536, 54i. — Ascalonem
capiendi consilium, F. p. 4ao, 4a a, 45g; G. V.
p. 54a ; H. p. 56g , 584* — Cives regrediuntur
Ascalonem, F. p. 43o. — Babilonii veniunt Asca-
lonem, F. p. 44i. 45o, 453; H. p. 576, 58o, 58i.
— Pugna prope Ascalonem, F. p. 474. — Flumen
Ascalonis (Sou-Kreh) , T. XVI , m , p. 1 1 3 ; T. D. p. 1 1 3 ;
T. A. p. 1 6a ; A. p. 3o3 , 3o6 ; M. p. 873 , 874 1 87g.
— Variae nominis formas : Ascalon, A. p. 3o3; — As-
calona, T. A. p. 161, 16a, i63; A. p. 377, 3oa,
3o5, 3o6; F. p. 3go, 41 1, /*i4; G. p. 5o8, 5aa ,537,
53i;H.p. 558,55g,56o, 56i, 565, 566, 573, 576,
58o, 58i, 584; C. p. 7o3; — Ascalonia, G. p. 5i8,
536, 53g, 54 1; M. p. 871, 873,873, 875, 876; —
Scalonia, T. XV, iv, p. 10g; T. D. p. îog; T. XVI,
mi, p. îii-iia, n5; T. D. p. 111-iia. n5. —
Ascalon, urbs Syriae, A. p. 3o3. — Vid. Ascalo.
Ascalon a , urbs Syriae, T. A. p. 161, 16a, i63; A.
p. 377; 3oa, 3o3, 3o5, 3o6; F. p. 3got 4i 1, 4i4;
G. p. 5o8, 53a, 537, 53 1; H. p. 558, 55g, 56o,
56 1 , 565 , 566 , 573 , 576, 58o , 58 1 , 584 ; C. p. 7o3.
— Vid. Ascalo.
Ascalonia , urbs Syriae. — Ascalonia? via , G. p. 5 1 8. —
Ascalonia urbs, G. p. 536, 53g, 54 1; M. p. 871,
873 , 873 , 875 , 876. — Vid. Ascalo.
Ascalonienses , cives urbis Ascalonis, F. V. p. 3g6.
— Vid. Ascalonii et Ascalonitœ.
Ascalonii, cives urbis Ascalonis, F. p. 464. 465. —
Vid. Ascalonienses et Ascalonitœ.
Ascalonitœ, cives urbis Ascalonis, G. p. 703 ;:zr urbem
comiti Raimundo tradunt, quam exinde récupérant et
relinent, T. J. p. 335, 336; C. p. 703. — Bellum Bal-
duini contra Ascalonilas,H. p. 555. — Ascalonitœ con-
grcgati, F. p. 3go; = Christianos aggrediuntur, A.
p. 307 ; F. p. 3g4 , 3g6 ; G. p. 53o ; H. p. 56 1 ; — ur-
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
909
béni Kamam diruere cononlur, G. p. 53 1; II. p. 56 1;
— a Christiania fugati , F. p. 4 1 7 ; H. p. 568. — Ascaio-
nitarum emirus, H. p. 567. — Ascalonitse urbem Hie-
rusalem adeunt, F. p. 427; H. p. 571;= urbem Jop-
penobsident, F. p. 429, 43o; H. p. 57a; = usque
Hierosalem veniont, F. p. 45g, 460; H. p. 584. 585;
= viculum Birrum vastant, F. p. 465, 466; = a
Balduino fogati , F. p. 474. — Varia nominis forais :
Ascalooii, F. p. 464; — Ascalonienaes, F. V. p. 3g6.
Ascensio Domini, festum, T. II, x, p. 23; T. D. p. 22;
T. XIII. xiii . p. 101; T. D. p. 101; T. A. p. 126,
i58; T. J. p. 180, 312; A p. 297; M. p. 756, 858.
A scia, A. p. 298. — Vid. Accetta.
Asella cujusdam Hermenii , H. p. 583.
Asellus Pétri Heremtae, C. p. 664. — Aaelli a Chris-
tiania capti, M. p. 879.
Asia , regio. — Christiani in Asia, T. X, m , p. 62 ; T. D.
p. 62; T. A. p. i43; T. J. p. 199; C. p. 61 3; M.
p. 750, 810. — Civitates Asiae, G. p. 494 ; M. p. 871.
— EccleticAsi«,T. J. p. 169; F. p. 468; G. p.4gi.
— Caméléon in Asia, F. p. 476. — Regio Asie,
G. p. 497* 5o4. — Boamondos celeber in Asia, C.
p. 652.
Asiana arena, C. p. 61 3.
Asiaticus. — Asiatica Scitia, F. p. 475.
AsiLUM Antiochenum , F. p. 35 1.
Asm a. — Dominos super asinam sedens, A. p. 296;
G. p. 5io. — Asina cujusdam Hermenii, F. p. 456,
457. — Asiuae a Francis capta?, M. p. 879.
Asinarius, C. p. 646; M. p. 781.
Asinds.T. 111, m, p. 27; T. D. p. 27; T. IV, 1, p. 29;
T. D. p. 29; T. V, 1, p. 35; T. D. p. 35; T. XI, iv.
p. 78; T. D. p. 78; T. XI, vin, p. 82; T. D. p. 82;
T. XIII, xii, p. 100; T. D. p. 100; T. XVI, 111,
p. n3; T. D. p. n3; T. XVI, vin, p. 117; T. D.
p. 117; T. A. p. 122, 124, 129, i3o, i32, i48,
i5o, i5i, i58; T. J. p. 177, i83, i84. 186, 204,
2o5, 211; F. p. 349, 35i, 397, 4o5,4i4, 45i,477;
G. p. 496,5o5, 536, 54i;H.p. 56i, 564, 58i ; C.
p. 63g, 647; M. p. 733, 764» 771, 779» 793, 834,
856, 873. — Unius asinionus, T. VI, 111, p. 4o;T.
D. p. 4o; T. A. p. i35; T. J. p. 188. — Manducare
asinos , T. J. p. 200 ; F. p. 365 ; G. p. 498 ; H. p. 55o ;
M. p. 81 5. — Caro asinorum, T. X, xii, p. 73; T.
D. p. 73; T. A. p. i48; T. J. p. 203; F. p. 34i;
C. p. 65 1; M. p. 81 5; R. p. 892. — Coria asino-
rum, T. X.xu,p. 73; T. D. p. 73;T. J. p. 2o3; M.
p. 81 5. — Crus asini, M. p. 81 5. — Mercatus asino-
rum, T. XIII, un, p. 101; T. D. p. 101; T. A.
p. 1 58 ; — Amdus Pétri Heremitœ, T. J. p. 169;
C. p. 664- — Flebotomare asinos, T. I, m, p. 12;
T. A. p. 122 ; T. J. p. 175.
Asphaltites lacus, F. p. 367 ; F. V. p. 379; F. p. 38o,
38 1 ; H. p. 55o, 55 1. — Altéra nominis forma : Alpha-
tites, H. p. 55o.
Aspis surda, C. p. 63o.
Assàm, quidam Turcorum princeps in Cappadocia, S.
p. 888 et annot. e. — Vid. Kilidj-Arslan.
Asser, F. p. 358
Assiria, regio Asiae, F. p. 320. — Vid. Assur, Assyria.
Assdmptio beatae Maris, T. J. p. 207.
Assur , oppidum Syriai, G. p. 5o8, 527; G. V. p. 5/J8
— Vid. Arsuth.
Assur. — Regcs Assur, F. p. 46 1. — Vid. Assiria, As
syria.
Asstria, regio Syriae, C. p. 656. — Varias nominis
forma? : Assiria, F. p. 320; — Assur, F. p. 46 1.
Asstrii reges, F. p. 460, 46 1 (vid. Salmanmèar, Phul,
Sargon). — Assyrius populus, C. p. 667, 710.
Astaol , urbs Pakestins, F. p. 462.
Astrologds, M. p. 8i4.
Atensis episcopus, p. 265, annot. a. — Beat us Andréas
in tentorio episcopi Atensis se ostendit, p. 266. —
Visio episcopi Atensis, A. p. 282. — Atensis episcopus
reperit litteras quas columba deferebat, A. p. 291.
Athala (seu Adela) , soror Roberti comitis Flandrensis,
G. p. 493 et annot. c; = ducissa Apulia», G. p. 4g3.
Athena , urbs Gliciœ , T. IV, 111 , p. 3i et annot. b; T. D.
p. 3i; T. A. p. i3i; T. J. p. i85; M. p. 768. et annot.
a; — Vid. Adana, Athenia.
AfHENiA, urbs Ciliciœ, T. J. p. i85. — Vid. Adana,
Athena.
Ath en asi, populus; = Raimundum invadunt, T. II , îv,
p. 19; T. D. p. 19; T. J.p. 178.
Athleta Christi , T. I, 11, p. 10; T. D. p. 10; T. V, iv,
p. 36; T. D. p. 36; T. D. p. 44; T. XIII, vi, p. g4;
T. D. p. g4; T. XIII, vu, p. g5; T. D. p. g5; T. A.
p. i33, 137; T. J. p. 187, 191, 195; C. p. 65i,
668.
Atlas , mons. — Marmor in monte A dan te , C. p. 66 1 .
Atram entum , M. p. 8 1 1 .
Atrium. — Atrium diabolicum, T. VII, iv.p. 49; T. D.
p.49;T.J.p. ig3; = palatii Boamundi, T. J. p. 216;
= ecclesiae SepuJcri , A. p. 3o2 ; = templi Salomoms ,
F. p. 359.
Attalia, urbs Asiae. — Attaliae gurges, F. p. 482 , 483.
Attropius, miles Tancredi, C. p. 61 4-
Accopes Boamundi junioris, F. p. 482.
Augures Turcorum, A. p. 3o4-
Augustus, imperator, F. p. 466; H. p. 55o; = Cœsar,
M. p. 858.
Aulon , urbs maritima Bulgarie (nunc La Vallona) , T. J.
p. 177, annot. e; = a Boamundo capta, F. p. 4i8 et
annot b ; H. p. 568. — Variae nominis forma? : A va-
Ion , F. p. 4 18 ; H. p. 568; — Ebelona, T. J. p. 1 77.
Aurasiga, urbs Galliœ, p. 24 1, annot. c. — Aurasicen-
sis episcopus , T. J. p. i84;A. p. 24 1, 257,289,301;
F. p. 43i.
Aurasigensis episcopus (vid. Willelmus Aurasicensis
episcopas). — F. p. 43 1 (vid. Berengarius).
Aurea porta in urbe Hierusalem, T. J. p. 217; G.
p. 5io;C. p. 685.
Aureliani, urbs Galliae, F. p. 375.
Aurbus, a, um. — Aurci (nummi) A. p. 278, 286; H.
p. 566, 573; C. p. 714. — Aurei bisantei, T. VII,
iv,p.49;T. D.p. 4g; T. X, xii, p. 73;T. D. p. 73;
T. A. p. 139; M. p. 788. — Aurei crines, M. p. 795.
— Aureae vestes, M. p. 764.
Aurighalcum , T. J. p. 222 ; C. p. 6g3.
Auriga currus, C. p. 688.
Aijrum, T. III, m, p. 27; T. D. p. 27; T. IV, 1, p. 29;
T. D.p. 29; T. VIII, 11, p. 5i;T. D.p. Si; T. X, xi,
p. 72;T. D. p. 72; T. XI, vin, p. 81; T. D. p.8i;T.
XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. XIII, v, p. 93;T.D.
p. 93; T, Xin, x, p. 97; T. D. p. 97; T. XIII, xiii,
p. 102; T. D. p. 102; T. XV, iv, p. no;T. D. p. 110;
T. XVI, vin, p. 117; T. D. p. 117; T. A. p. 129,
i3o, i5i, i52, i55, i56, 157, i58, 161, i63; T.
J. p. 181, i83, 184, 194, 195, 198, 19g, 2o5,
206 , 209, 210, 21 1, 212 , 2 16, 222, 223; A. p. 239,
Digitized by
Google
9i0
INDEX GENERALIS.
358, a5g, a6i, a68, 275, a86, 307; F. p. 3a5,
33i, 333, 34i, 34g, 35i, 363, 453; G. p. 496,
537; H. p. 559; C. p. 61 1, 619, 655, 670, 677,
681, 68a, 693, 694, 6g5, 7i4; M, p. 764, 853,
878, 879; S. p. 887, 888; = in ventribus Sarrace-
norum, F. p. 35g; G. p. 5i6; M. p. 84g. — Auri
fusor, C. p. 66 1 .
Auzodd, locus in Syria, p. 4og, annot. c.
Avalon , urbs Bulgarie maritima (nunc La Vallona), F.
p. 4i8; H. p. 568. — Vid. Aalon.
Avezia, regk> Syriœ, G. V. p. 54a.
Avianus (Flavius). — Aviani fabulae Radulfus Cado-
mensis alludit, C. p. 619 et annot. c.
Avis quœdam super rogum Pétri Bartholomaei volitans,
A. p. a83. — Aves litteras ferentes , A. p. 391.
Aymarus, episcopus Podiensis, F. p. 3a4» 3a7, 348,
35o; G. p. 543. — Vid. Ademaras episcopus Po-
diensis.
Aziwra, populus Asiae, T. IX, m, p. 55; T. D. p. 55;
T. A. p. 1 4o ; = a Kerboga congregati , T. X , 1 ,
p. 5g ; T. D.p. 5g; T. A. p. i4a,T. J. p. ig6, 197;
M. p. 808; = prope Ascalonem veniunt, T. D.
p. 11 5-i 16.
Azor, urbs Syriœ, F. p. 46o et annot. b; p. 46 1.
— Vid. Hasor.
Azotum, castrum Syriœ (nunc Esdoud), F. p. 354 et
annot. e; F. V. p. 377 ; p. 3g4 , annot. c; p. 44 1 , annot.
e; G. p. 5o8; = nomen antiquum est castri Arsuth,
F. V. p. 388. — Balduinus per Azolum transit, F.
p. 378, 3g4; G. p. 53o. — Bellum contra Azotum,
F. p. 384. — Balduinus Azotum primum ire nequit,
deinde tamen co pervenit, F. V. p. 4oa, 4o3. —
Christiani prope Azotum fugati, F. V. p. 4o4- —
Balduinus II per Azotum transit, F. p. 44 1. — Sar-
raceni victi prope Azotum, F. p. 45a; H. p. 58 1. —
Azotum a Tarthan capitur, F. p. 46 1.
B
Baal, C. p. 670.
Babilon, urbs iEgypti, F. p. 367, 466. — Vid. Babylon,
Babylonia.
Babilonensis dux, F. p. 3g3 et annot. a; G. p. 54 1; H.
p. 56o. — Vid. Said el Daala.
Babilonics, a, um. — Babilonii nuntii, M. p. 791. —
Babilonii a Christianis victi, M. p. 878; = Chris-
tianos occidere volunt, F. p. 363, 3g7; H. p. 576;
= Christianos aggrediuntur, A. p. 307, 3o8; F.
p. 3go, 3g4. 3g6; G. p. 53o; H. p. 55g, 56o; =
attriti, H. p. 54g; = apud Ascalonem congregati,
F. p. 3g7; H. p. 55g, 56o, 56i, 565, 566; = ad
Ramam veniunt, G. p. 53i, 534, 535; H. p. 56o,
566. — Classis navium Babiloniorum ante Joppen,
F. p. 4i4, 4i5; G. p. 54i; H. p. 567; = in portu
Tyri, F. p. 4aa; H. p. 576. — Bella Babiloniorum,
F. p. 448. — Babilonii Ascalonem veniunt, F.
p. 45o; — urbem Joppen obsident, F. p. 45o, 45 1,
45a ; H. p. 58o. — Babiloniorum insidiae , F. p. 47 1 .
— Babilonii contra Balduinum congregati, F. p. 48o.
— Babiloniorum expeditio contra urbes maritimas ,
F. p. 481. — Babiloniusdux,T. J.p. aia;A. p. 347,
agi, 3oa, 3o3; F. p. 36a, 3g3, 3g7, 4aa; G.
p. 5ag, 54 1; M. p. 7ga; = exercitus, A. p. 3o4; F.
p. 44 1; M. p. 874. — Babilonia classis, F. p. 4ag,
44 1; H. p. 57 a, 58 1. — Babilonii bellatores, M.
p. 875, 876. — Babilonium regnuni, F. p. 36a. —
Vid. Babilonii, Babyloniennes , Babilonici.
Babilonigi, A. p. 307; F. p. 36 1, 3go, 4ag, 44 1; H.
p. 57a, 58i; M. p. 875, 876.
Babylon , urbs yEgypti. — Legati ammirati Babylonis
Antiochiam mittuntur, T. VI, xi, p. 45; T. D. p. 45.
— Amiravissus Babylonis adest in urbe Ascalone, T.
XVI , 1 , p. 1 1 1 ; T. D. p. 1 1 1 . — Legati Ghristianorum
Babylonem adeunt, T. J. p. a 1 a , a i3 ; A. p. 377. —
Christiani capti , T. J. p. ai3, ai4, ai 5. — Legati
Christiani in carcere Babylonis, T. J. p. îga, ai3;
A. p. 377. — Babylonis rex, F. p. 36a et annot.
c; 4i 1 et annot. g; 4aa ; G. p. 5i 7 et annot. b; 537,
53i, 53g, 54i, 56i; C. p. 701 (vid Mostaali, Afdhal).
— Babylon maxima, F. p. 367. — Babylonis admi-
ralius, H. p. 565. — Vid. Babilon, Babylonia.
Babylonia , urbs ^Egypti , T. D. p. 45 ; T. XVI , 1 , p. 1 1 1 ;
T. D. p. 1 1 1 ; T. XVI , vi , p. 1 1 6 ; T. D. p. 1 1 6 ( vid. Ba-
bylon) ; T. A. p. 139 , 1 58, 161; T. J. p. 181, 18g, 31 1,
313; A. p. 377, 38g, aga, 3o5, 3o6, 3o8; F. p. 4i5,
474; G. p. 5i 5, 517, 5 18, 5a3, 534; H. p. 567,57g;
M. p.784, 788 , 7g 1 , 857, 87 1 , 873 , 874, 875, 877 ; S.
p. 88g ; R. p. 8g3. — Bestia Babyloniœ, F. 475; =
dux, G. p. 54 1. — Vid. Babilon, Babylon.
Babylon ica via, T. XVI, vï, p. 116; T. D. p. 116; T.
A. p. 1 63 ; A. p. 3o6.
Babylomensis. — Babylonienses nuntii , M. p. 7g 1 . — Ba-
byloniensis exercitus, M. p. 874. — Vid. Babilonii,
Babylonius.
Babylonius (rex seu dux), T. J. p. 313; A. p. 347,391,
3oa , 3o3 ; F. p. 36a , 3g7; G. p. 5ag ; M. p. 793 ; =
emirus, F. p. 4a a (vid. Afdhal, Nabagodonosor) ; =
exercitus, A. p. 3o4; F. p. 44 1. — Vid. Babilonii , Ba-
bylonienses.
Bagulds, A. p. 37g; F. p. 3a3, 3ag; M. p. 7gi, 877;
= pastoralis, G. p. 5a5.
BafumarijE duœ urbis Antiochiae, A. p. 343. — Vid.
Machomaria.
Bagdad, vid. Baldach.
Bagi-Seian, Antiochiae princeps, p. 348, annot. c;
p. 4g7, annot. d; p. 64g» annot. a; p. 788, annot. a;
p. 88g, annot. a;= adversus Christianos milites suos
mittit, A. p. a48, aâg; = Rainaldum Porchetum oc-
cidi jubet, T. VIII, 11, p. 5i-53; T. D. p. 5i-5s; T.
J. p. ig4- — Bagi-Seian edictum de annona, C. p. 64g*
65 1, 65s. — Bagi-Seian peregrinos captos Antiochiae
igne jubet cremari, T. VIII, 11, p. 53; T. D. p. 5a;
T. J. p. ig4; = Antiochia fugiens a quibusdam
Hermeniis occiditur, T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58;
T. X , 1 , p. 60 ; T. D. p. 60 ; T. A. p. 1 4a ; T. J. p. 1 g7,
ig8;A. p. a5a; F. p. 343, 35o, 35 1; G. p. 5oo; C.
p. 656 ; M. p. 806 , 80g ; R. p. 8g3 ; = auxilium emiro-
rum Turcorum petit, G. p. 497 ; S. p. 88g; R. p. 8g 1;
= auxilium soldani Persiae rogaverat , T. X , 1 , p. 5g ;
T. D.p. 5g; T. A. p. i4s; T.J. p. 191, îga, ig7;F.
p. 34o, 345; G. p. 497, 5oo; M. p. 80g. — Filius
ejus(vid. ChemsEddaulah)tT.X% i,p. 60 ; T. D.p. 60 ;
T. A. p. i4s, i43; T. J. p. 197, ig8; F. p. 34o; G.
Digitized by
Google
INDEX GENËUALIS.
p. 497; M. p. 809; S. p. 889; R. p. 893. — Aller fi-
iius a Cbristianis occiditur, M. p. 788. — Bagi-Seian
audit Pyri visionem, F. p. 343 ; G. p. 499. — Ejus
oraculum, T. J. p. 195; = palatium, T. XI, p. 71-
72; T. D. p. 71-72; T. XII. vu, p. 88; T. D. p. 88;
T. XIII , vi f p. 94 ; T. D. p. 94 ; T. A. p. 1 48 , 1 54 ; T. J.
p. aoa, 308; C. p.' 657; M. p. 8a4, 844; = cultel-
lum, T. J. p. 197; = aurum, T. J. p. 198. —
Variœ nominis formai : Aoxianus, F. p. 34o, 343,
345 ; — Capsianus, G. p. 497, 5oo; — Caspianus, S.
p. 889; — Cassianus, T. VIII, 11, p. 5i , 5a; T.
D.p. 5i, 53; T. IX, vu, p. 58; T. D.p. 58;T.X,i.
p. 5g-6o; T. D. p. 59 60; T. X[ xi, p. 71, 7a; T. D.
p. 7 1 , 7 a ; T. XII , vu , p. 88 ; T. D. p. 88 ; T. XIII , vi ,
p.g4ïT.D. p. 94; T. A. p. i4a, i43, i48, i54;T.
J. p. 191, 19a, 194, 195, 197, 198, aoa, ao8; F.
p. 35o, 35i; C. p. 649, 65i, 65a, 656; M. p. 788.
806; — Gracianus. A. p. a48, 349, a5a.
Bagui-Sian, Antiochiœ princeps, p. a48, aunot. c;
p. 34o, annot. a; p. 64g , annot a. — Vid. BayiSeian.
Bagulatus nions, F. p. 33o et annot./; G. p. 4g3. —
Vid. Bora {Mons).
Bajoarii , populus. — Imperator Bajoariorum , F. p. 3a5.
— Bajoarii peregrini, F. p. 336.
Balag, admiraldus, F. p. 448 et annot. c; p. 45o, 454,
455, 456, 457, 458, 463, 464; H. p. 579, 58o, 583,
584. — Vid. Balak lbn Berhami.
Balach, rex, A. p. 309. — Vid. Bàlak lbn Berhami.
Balaouno (Pontius de), A. p. a35, 357,375. — Vid.Po/i-
tius de Baladuno.
Balak Ibn Berhami, princeps Khurt Burt, p. 448,
annot. c; = Goscelinum Gualerannumque capit, F.
p. 448, 45o; H. p. 579, 58o;=Balduinum II capit,
F. p. 45o,454; H.p.58o;=incasteHo Kartpert(Car-
tapeta) includit Balduinum, F. p. 454 , 455, 45y; H.
p. 53o. — Uxor ejuserat in hoc castello , F. p. 455. —
Somnium ejus, F.p. 455, 464; H. p. 584- — Gosceli-
nus cvadit de carcere Balak, F. p. 455, 456; H.
p. 58a, 583, 584. — Balak audit evasionem Gosce-
lini, F. p. 458; H. p. 584; = flagitat a rege
Cartapetam, F. p. 458; H. p. 584; = castrum Car-
tapetam invadit , F. p. 458 ; H. p. 584 ; — regem
Balduinum ad Carram abduci jubet, F. p. 457, 458;
H. p. 584; = urbem Hierapolim obsidet, F. p. 463;
= a Goscelino fugatur, F. p. 463. — Caput ejus am-
put a tu m Goscelino affertnr, F. p. 463. — Variœ no-
minis forma? : Balac , F. p. 448 , 45o , 454 ,455, 456 ,
457,458,463, 464; H. p. 579, 58o, 583, 584; —
Balach , A. p. 309.
Bal an (Pontius de), miles, T. XIII, xu, p. 100. —
Vid. Pontius de Baladant).
Balao (Pontius de), T. J. p. an. — Vid. Pontius de
Baladuno.
Balbac, urbsSyriae, a Salomone fundata, F. p. 367 et
annot. i; = a Gra?cis Palmyra vocatur, F. p. 368.
— Christiani prope Balbac castra locant, F. p. 367 ;
G. p. 519; H. p. 55 1. — Thadomor vocatur, F. p. 367
et annot. i. — Vid. Balbach, Palmyra, Thadomor.
Balbach, urbs Syriœ, G. p. 5a 9. — Vid. Balbac.
Baldagh (Bagdad). — Dux urbis Baldacb, R. p. 89a
et annot t.
Baldoïnos, T. J. p. aa6, 337, aa8, 339. — Vid. Bal-
dainus.
Balduinus I , rex Hierosoîymitanus, F. p. 468. — Ortus
ejus, A. p. 3o8; G. p. 543; C. p. 63a. — Elogium,
C. p. 633 , 633. — Balduinus frater Goddridi , T. 1 , 11 ,
p. 10; T. D. p. 10; T. A. p. îai, i3o; T. J. p. 174,
1 78, i84 , 336 ; A. p. 3o8 ; F. p. 337, 364 ; G. p. 496.
5oo; H. p. 549; C. p. 633; M. p. 733, 743, 767,
866; r= cruce signatur, A. p. 309; M. p. 733; =
boulines imperatoris aggreditur, T. I , vi , p. 1 4 ; T. A.
p. ia3; T. J. p. 176; M. p. 743, 744; = eb Alexio
filius adoptatur, G. V. p. 543 ; = ab exercitu sece-
dit, T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J.
p. i84; F. p. 337 ; C. p. 633; M. p. 767; = dux
militiœ Roberti Normanni, C p. 633, 633; = Tar-
sum violenter occupât, T. IV, imh, p. 3i, et annot.
a; T. D.p. 3i; T. A. p. i3o, i3i; T. J. p. i85;F.
p. 337 ; G. p. 4g6; C. p. 63a , 633, 634; M. p. 767,
768; = Tarso recedit,C p. 636, 637; = ad Eu-
fraten venit, plurimaque castra occupât, F. p. 337;
G. p. 496; C. p. 637 ; = a Tancredo pacem obtinet
eamque dirimit, C. p. 637, 638, 63g ;= in urbc Ar-
tasio, G. p. 63g , 64o; = Edessam obtinet, A. p. 367 ;
F. p. 337, 338; G. p. 4g6, 497, 5oo; G. V.
p. 543 ; H. p. 54g ; C. p. 637, 64* ; = Edessae cornes ,
T. J. p. 337; F. p. 33g, 364; C. p. 705 ;= a Ker-
boga in urbe Edessa obsidetur, F. p. 345; G.
p. 5oo; =r recipit Christianos, A. p. 370; =
cum ceteris Hierosolymam obsidet, M. p. 866 (hic
errât Robertus M.). = Hierusalem cum Boamundo
venit, T. J. p. 336, 337; F. p. 364, 366; G.
p. 5i8, 5ig; H. p. 54g, 55o; C. p. 704; =: Tur-
cos invadit, F. p. 364; H. p. 54g, 55o. — Balduini
signum album , F. p. 365. — Boamundum ante Valn-
nium Balduinus assequitur, F. p. 365; H. p. 55o; =
mare Mortuum inspicit, F. p. 367 ; H. p. 55 1; = ïur-
cos Damascenos fugat , F. p. 368 ; G. p. 5 1 9 ; H. p. 55 1 ;
= Boamundo in auxilium accurrit , F. p. 36g; G.
p. 5ig; H. p. 55s; — urbem Meliliniani recipit, F.
p. 36g; G. p. 5ig; H. p. 553; = post mortem Go-
defridi rex eligitur, T. J. p. 337, 338; A. p. 3og;
F. p. 36g, 370, 373; G. p. 530, 543; G. V. p.
543 ; H. p. 553 ; C. p. 705. — Balduini iter ad Hierusa-
lem, F. p. 373,374; 377; G. p. 5ao;G.V. p. 543;
H. p. 553 , 554. — Balduinus venit prope Barutb, F.
p. 374; G. p. 530, 53i; G. V. p. 54a; H. p. 553,
554;= contra Turcos pugnat, F. p. 374, 375,
376, 377 ; G. p. 5a 1; G. V. p 543 ; H. p. 553, 554;
= Hierusalem venit, T. J. p. 338; F. p. 378; G.
p. 53i, 533; H. p. 554; C. p. 706; = minus favet
Daimberto, F. p. 378; G. p. 533; H. p. 554, 555;
=proficiscitur Ascalonem, F. p. 378 , 37g ; G. p. 5sa ;
H. p. 555; = per Azotttrn transit, F. p. 378; r=
latrunculos decollari jubet , F. p. 37g; G. p. 5aa;
H. p. 555; = in Arabiam secedit, F. p. 37g, 38 1;
G. p. 5a3, 5a3; H. p. 555, 556;= Hierusalem
revertitur. F. p. 38i, 38a ; G. p. 5a3 : H. p. 556 ; = in
basibca B. Marias apud Bethléem coronatur, F. p. 38a ;
G. p. 5s3. — Exiguitas ejus regni, F. p. 383, 383,
384; G. p. 533; H. p. 557. — Balduinus recipit aTan-
credo Caîpham Tiberiademque , F. p. 384 ; G. p. 5a3 ,
5a4; H. p. 558; = Genuenses suscipit, F. p. 385;
G. p. 5a4 ; H. p. 558 ; = venit Hierusalem , F. p. 385 ;
G. p. 5a4 ; H. p. 558 ; = processioni ignem sacrum
exspectantium interest, F. p. 385, 386, 387; F. V.
p. 4oo; G. p. 5a4, 5s5, 5a6. — Prandiuni ejus in
templo Salomonis , F. p. 387 ; F. V. p. 4oo. — Baldui-
nus plumbumtempliSalomonis vendebat, F. V. p. 357 ;
= ad Joppon it, F. p. 387 ; G. p. 527; H. p. 558;
Digitized by
Google
912
INDEX GENERALIS.
= cum Genuensibus fœdus init, F. p. 387, 388; G.
p. 5a 7 ; H. p. 558 ; = urbem Arsuth capit , F. p. 388 ;
F. V. p. 389; G. p. 527; H. p. 558; = urbem Cae-'
saream Palœstinœ obsidet, F. p. 388, 389; G. p. 5a 7 ;
H. p. 558 , 559 ; = admirato urbis Csesarea? parcit',
F. p. 38g, 390; G. p. 5a 7 ; H. p. 55g; = congregat
in urbe Joppe exercitum, F. p. 3$ 1; G. p. 537; H.
p. 559 , 56o ; = suos alloquitur, F. p. 89a ; G. p. 5a8 ;
H. p. 56o ; = contra Sarracenos pugnat probissime ,
A. p. 307, 3o8; F. p. 3ga, 3g3 , 3gâ ; G. p. 5ag; H.
p. 56o ; = Arabem quemdam ad terram précipitât, F.
p. 3ga , 393 ; G. p. 5a g ; = inissam audit, F.p. 3g4 ;
G. p. 53o; H. p. 56 1 ; = Joppen pervenit, F. p. 3g5 ,
3g6; G. p. 53o, 53i;H.p. 56 1. — Conjuxejus (Arda),
F. p. 3g6; G. p. 53o; H. p. 56i. — Balduinus ad
meatum Baruth venit, F. p. 3gg, 4oo; G. p. 53a,
56a ; — in auxilium episcopo Ramatensi subvenit , F.
p. 3g7, 3g8, 4oo; G. p. 53i, 533; H. p.56i, 56a;
= consilium Stephani Blesensis spernit, G. p. 533;
= a Sarracenis fugatur, F. p. 4oi, 4oa; G. p. 534;
H. p. 56a, 563. — Equus ejus Gazela, G. p. 534.'
— Balduinus primum Arsuth ire nequit, deinde ta-
men eo pervenit , F. p. 4oa , 4o3 ; G. p. 534 , 535 ; H.
p. 563; = recipit Hugonem de Tiberiade, F. p. 4o3;
G. p. 535 ; H. p. 563 ; = ad Joppen per mare navigat ,
F. p. 4o3, 4o6; G. p. 535; H. p. 563; = legatum
mittit Hierusalem, F. p. 4o3, 4o4i G. p. 535;
H. p. 563; = Sarracenos fugat, F. p. 4o4, 4o5,
4o6; G. p. 535, 536; H. p. 563, 564; = Acram
frustra aggreditur, F. p. 4o6; G. p. 536; H. p. 564;
= ab iEthiope pene ad mortem vulneratur, F.
p. 407; G. p. 536; H. p. 564; = laetatur de
Hberatione Boamundi, G. p. 537; H. p. 564; =
Acram capit, F. p. 407, 4o8; G. p. 537; H. p. 565;
= inimicus Daimberti, F. p. 4o8; G. p. 537, 538;
= novum exercitum Arabum atque Turcorum debel
iat, F. p. 4n,4ia, 4i3;G. p. 54o; H. p. 565,566.
— Balduini legatioad Hierosolymitanos, F. p. 4ia;
G. p. 54o; H. p. 566. — Balduinus pervenit Raraam,
F. p. 4ia, 4i3; G. p. 54o; H. [p. 566; = signum
suum élevât, F. p. 4i4; = Sarracenos vincit atque
Joppen redit, F. p. 4i4;G. p. 54o, 54 1; H. p. 566,
567. — Balduini bellum novum, F. p. 4 16. — Bal-
duinus Tripolim expugnat, F. p. 4ao; H. p. 56g;
= urbem Baruth capit, F. p. 4a i; H. p. 56g; =
in auxilium urbi Edessœ venit, F. p. 4a 1, 4aa; H.
p. 569; = regreditur Hierusalem, F. p. 4aa; H.
p. 56g; = cum Norrensibus urbem Sydonem capit,
F. p. 4aa, 4a3; H. p. 570; r=z Tancredo fert opem ,
F. p. 4a3, 4a4; H. p. 570; = urbem Tyrum frustra
obsidet, F.p. 4a4; H. p. 570 ; = a Turcis invaditur,
F. p. 4a5, 4a6; H. p. 571; = prope Tiberiadem
cnstrametatur atque fugatur, F. p. 4a6, 427; H.
p. 571; = it Acram, uxoremque ducit Adelaîdem,
comitissam Siciliae, F. p. 4a8; H. p. 571; = pacem
init cum Daher-Etldin , regc Damasci, F.p. 4ag; H.
p. 57a ; = regreditur Tripolim , F. p. 4ag ; H. p. 57a ,
= proBciscitur in Arabiam, F. p. 43 1; H. p. 573;
= asdificat castrum cui nomen Mons Regalis, F.
p. 43i, 43a; G. V. p. 543; H. p. 573; = visitât He-
lim, F. p. 43a; H. p. 573; = redit Hierusalem, F.
p 43a ; H. p. 573; = mori timens, dimittit novam
uxorem Adelaîdem , F. p. 433 ; H. p. 573 ; = castrum
Scandalion prope Tyrum aedificat, F. p. 435; H.
p. 074*, = urbem Pharamiam diripit, F. p. 436; G.
V.p. 543; = moritur, F. p. 436, 437, 44i; G. V.
p. 543; H. p. 575. — Intestina ejus sale condita, F.
p. 436; H. p. 575. — Balduinus sepelitur in monte
Golgotha, F. p. 437; G. V. p. 543; H. p. 575. —
Balduini epitaphium, F. p. 437; H. p. 575.
Balduinus U , rex Hierosolymitanus , F. p. 4og ; G. V.
p. 543; = cornes de Burgo, F. p. 373 et annot. b;
G. p. 5og ; G. V. p. 543 ; = Artasii regimen recipit ,
C. p. 64 1 ; = recipit urbem Melitiniam , F. p. 36g , an-
not. c; =cognatus Balduini I, F. p. 373-, G. p. 5ao;
H. p. 55a ; C. p. 64 1; = usque ad Bethléem venit,
F. p. 354; = sub Boamundo militiae dux, inimicus
Tancredi , C. p. 706 et annot. c; 70g; = post Baldui-
num I cornes Edessenus, F. p. 373, 4og, 44i; G.
p. 5ao; H. p. 55a; C. p. 64i, 706; = sollicitus de
redemptione Boamundi, C. p. 70g; = contra Par-
thos venit, F. p. 4o8, 4og; C. p. 710; = a Parthis
capitur, F. p. 4og ; C. p. 7 1 o t 7 1 a. — Tancredus suc-
cessor ejus in urbe Edessa, C. p- 71a. — Balduinus
e carcere evadit, F. p. 4io; = intrare Edessam non
potest, F. p.4io; = cum Tancredo bellum suscipit,
F. p. 4io;=: venit Hierusalem , F. p. 44 1; H. p. 576;
= electus rex, A. p. 3og; F. p. 4og, 44 1; H. p.576;
= per Azotum transit, F. p. 44 1 ; = it contra Damas-
cenos, F. p. 44a; H. p. 576; = ad auxilium An-
tiochenorum venit, F. p. 44a, 443; H. p. 577. =
Turcos prope Sardanaium fugat, F. p. 443 ; H p. 577 ;
= Antiochiam intrat, F. p. 443, 444; H. p. 577; zzz
Hierusalem regreditur, F. p. 444; H. p. 577, 578;
= principatum Antiochis obtinet, F. p. 444, 445;
H. p. 578; = rex coronatur in Bethléem, F. p. 445;
H. p. 578; = rcmittit exactiones, F. p. 445; H.
p. 578; = novum bellum suscipit contra Turcos,
F. p. 445, 446; H. p. 578; = adit regem Damasci,
F. p. 446; H. p. 578; = castellum Jarras diruit, F.
p. 446, 447; H. p. 578, 57g; = Acram venit, F.
p. 447? H. p. 57g; = cum Pontio pacem facit, F.
p. 447; H. p. 57g; = Antiochiam venit, F. p. 447,
448 ; H. p. 579; = a Balac capitur, F. p. 45o, 453,
454; H. p. 58o; = in castello Kharpert inciuditur,
F. p. 454, 457; H. p. 58o, 58a, 583; = liberaturab
Hermeniis, F.p. 454, 455; H. p. 58a, 583, 584; =
récusât libertatem, F.p. 458; H. p. 584;= in oppitlo
Carra clauditur, F. p. 457, 458; H. p. 584; = e
carcere exil, F. p. 468, 470; = Alapiam obsidet, F.
p. 468, 46g; = secedit Antiochiam, F. p. 46g 470;
= Hierusalem redit , F. p. 470; = videt Gaphardam
a Turcis capi , F. p. 47 1 ; = Borsequinum aggreditur
atque fugat, F. p. 471, 47a; = redimit obsides fi-
liamque suam , F. p. 473 ; = œdiûcat castellum in mon-
tanis Baruth, F. p. 473 et annot. e; = bellum suscipit
contra Dainascenum regem, F. p. 473, 474; = As-
calonitas vincit, F. p. 474; = confiât exercitum con-
tra Damascum , F. p. 477, 478; — regreditur Hieru-
salem, F. p. 47g, 48o; = obsidet cum Pontio
oppidum Raphaniam , F. p. 47g» 48o; = it contra
Babilonios, F/p. 48o; = it Antiochiam, F. p. 48 1 ;
= Antiochiœ Boamundum excipit, F. p. 485; =
unam ex fi lia bus suis Boamundo in matrimonium
tradit F. p. 485 ; = redit Hierusalem , F. p. 485.
Balduinus, cornes de Ganz, dominus de Alost, occidi-
tur a Turcis, S. p. 886 et annot. h.
Balduinus, cornes de Monte, cruce signatus, T. A.
p. 13 1; T. J. p. 174; M. V. p. 744; = obsidet An-
tiochiam, C. p. 64a.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
913
Balduinus, p. 390, annot. c; p. 527, annot. c; rz: elec-
tus archiepiscopus Cœsareœ, F. p. 390; G. p. 527.
Ralduls, emirus Kerbogœ, F. V. p. 347; G. p. 5o4-
Balena, oppidum Syriœ (nunc Belnias), C. p. 64 1 et
annot. c; p. 65o et annot. b. — Vid. Belnias.
Balena, piscis, F. p. 474-
Balistà, machina, T. J. p. 221; G. p. 5i3; C. p. 692;
M. p. 756, 757, 775, 777; S. p. 886.
Balistaria turrium Nicaeœ, A. p. 239.
Bamstarii, R. p. 892.
Baloneksis (Pontius), M. p. 867. — Vid. Pontius de
Baladuno et de Balan.
Balteus Cassiani (Bagi-Seian), T. IX, vu, p. 58; T.
D. p. 58; T, A. p i4a; T. J. p. 197; M. p. 806.
Banias, urbs Syriœ, p. 367, annot. d. — Vid. Beîinas,
Cœsarea Philippi.
Baphometh invocare, R, p. 892. — Vid. Mackomet.
Baptisma, T. XI, ix, p. 82; T. D. p. 82; T. XII, 11,
p. 84; T. D. p. 84; T. J. p. 206; A. p. 278, 3o2, 3o5;
F. p. 34 1 , 469 ; M. p. 829 , 835 , 836 , 84o, 858 , 87 5 ;
zrrChristi, G. p. 5 12.
Bara, urbs Italiœ. — Episcopus Barœ, F. V. p. 344.
— Vid. Helias, Barensis episcopus.
Barbacands, T. J. p. 220.
Barbari (pagani, Sarraceni), T. A. p. 1 53 ; T. J. p. 186,
187, 188, 207; F. p. 324î G. p. 492 , 5co, 522; C.
p. 62 1, 64o;r= symphonizant in urbe Hierusalem, G.
p. 526. — Vid. Arabes, Pagani, Sarraceni, Tarci.
Barbicana, C. p. 64 1, 691.
Bardacum, flumen, G. p. 4g3. — Vid. Vardar.
Bardal, flumen, T. J. p. 217; C. p. 607, 685. —
Vid. Vardar,
Bardarium, flumen, F. p. 33o, 33 1 et annot. g. —
Vid. Vardar.
Bardardm, flumen, p. 33o,annol. g. — Ad Bardarum
Boamundus pervenit cum Tancredo, T. I, x, p. 16,
17; T. A. p. 124; T. J- p. 177; G. p. 493; C. p. 607,
608, 609; M. p. 746. — Vid. Vardar.
Bardavilla (Rogerus de), M. p. 808. — Vid. Bogerius
de BarnaviUa.
Barenses , T. J. p. 171. — Episcopus Barensis, T. J.
p. 2i3 (vid. Ursus); G. p. 507 (vid. Helias , Barensis
episcopus).
Bari , port us Italiœ. — Gruce signati in urbe Bari , T. I, v,
p. i4; T. D. p. i4; T. A. p. 123; T. J. p. 175, 176;
M. p. 742.- — Tentorium Kerbogae ad ecclesiam sancli
INicolai, jussu Boamundi adducitur, T. J. p. 206. —
— Boamundus Barim reverlitur, T. J. p. 228, 229.
— Variœ nominis forma? : Bara, F. V. p. 344; —
Barim, T. A. p. 133; — Barum, T. D. p. i4; F.
P- 3a9-
Bariandos , rex Antiochiœ, T. D. p. 90.
Bariuon, rex Antiochiœ, T. D. p. 90.
Barim, portus Italiae , T. A. p. 123. — Vid. Bari.
Barisan, oppidum Ciliciœ (Apamea?), p. 64 1, annot.
c; = a Tancredo captum, C. p. 64 1. — Barisan
vites, C. p. 674. — Vid. Barysan.
Barnabas, apostolus, M. p. 771.
Barna villa. (Rogerius de), T. A. p. 127 ; T. J. p. 181,
1 98. — Vid. Bogerius de BarnaviUa.
Barnevilla (Rogerius de), A. p. 252. — Vid. Bogerius
de BarnaviUa.
Barnonis Villa (Rogerius de), R. p. 892. — Vid. Bo-
gerius de BarnaviUa.
Barones, F. p. 334.
m.
Barra, urbs Syriœ, A. p. 266, 267, 268, 269, 273.
— Vid. Albara.
Barrohec, civitas Syriœ (nunc Beyrout), T. J. p. 212.
— Vid. Baruth.
Barsoldan , oppidum Ciliciœ , C. p. 65o.
Bartholom^ds (Petrus). — Vid. Pelras Barthohmeus.
BartholomjEUS , Mamystœ episcopus ordinatur, T. J.
p. 227; C. p. 704 et annot./.
Barum, portus Italiœ, T. D. p. i4;F.p. 329. — Vid. Bari.
Baruth , urbs Syriœ ( nunc Beyrout ) , p. 2 1 2 , annot. c; G.
p. 5o8. — Titus in urbe Baruth , F. p. 479. — Cbris-
tiani perveniunt ad urbem Baruth, T. XIII, xm,
p. 101; T. D. p. loi; T. A. p. i58; T. J. p. 212;
A. p. 291; F. p. 352; C. p. 683 ; M. p. 858. —
Balduinus I ad meatum prope Baruth venit, F.
p. 374, 376, 379;G. p. 520, 52i; G. V. p. 542; H.
p. 553, 554, 562 ; — prope urbem hospitatur, F. et
F. V. p. 377; H. p. 554. — Emirus urbis Baruth,
F. p. 377 ; H. p. 554. — Peregrini Franci prope
urbem veniunt, F. p. 399, 4oo;G. p. 533. — Baruth
a Balduino oppugnatur atque expugnatur, F. p. 420,
421, 437; G. V. p. 542 ; H. p. 56g. — Castellum in
monte Glaviano, F. p. 473. — Babilonii aggrediun-
tur urbem Baruth, F. p. 48 1. — Variae nominis
formae : Barruhec, T. J. p. 212; — Berithus, G.
p. 5o8; G. V. p. 542 ; — Berilus, F. p. 352 ; H.
p. 553, 554, 562, 569; — Beritlus, A. p. 2911F.
p. 374, 377, 399, 420, 421, 437, 473, 479, 48i;
— Birinthus, G. p. 520; — Birithia, G. p. 507;
— Birithus, G. p. 520, 533.
Barysan , urbs CiJiciœ, C. p. 674. — Vid. Barisan.
Basan, regio, M. p. 812.
Basilica, Sepulcri, T. J. p. 169, 217; F. p. 385, 452;
G. p. 524, 54o; = Sancti Pétri, Romae, F. p. 325,
326, 329; = Sancti Pétri, Antiochiœ, F. p. 33g; G.
p. 5o2, 5o6; C. p. 673, 676, 677, 712; = Sancti
Georgii Ramatensis, F. p. 354; G. p. 5o8; =: Beatœ
Mariœ in Bethléem, F. p. 355, 382.
Basiliscos, genus serpentis, F. p. 483, 484.
Bathemolin, oppidum Ciliciœ, C. p. 65o.
Bathym, flumen Asiœ, p. 28, annota.
Batroum, urbs Syriœ, nomen urbis Bethoron, p. 101,
annot. c; p. 21 1, annot. a.
Bauooinus. — Vid. Balduinus.
Badlan (Pontius de), T. D. p. 100. — Vid. Pontius de
Balan, vel de Baladuno.
Beardo (Gasto de) . A. p. 297. — Vid. Gaslo de Biarz.
Bearn (Gasto de). — Vid. Gasto de Biarz.
Bearn (Gaston de), miles, T. XI, vi, p. 79; T. D.p. 79;
T. XV, iv, p. 1 10; T. XVI, iv. p. 1 14; T. J. p. 193.
— Vid. Gasto de Biarz.
Bearzt (Gastos de), T. D. p. 11 4- — Vid. Gasto de
Biarz.
Beer (Gastomde), T. A. p. 161. — Vid,Gaslo de Biarz.
Bego de la Ribeira, miles, Tripoh'm aggreditur, T.
XIII, x, p. 98; T. D. p. 98; T. J. p. 210. — Variœ
nominis formœ: Bego de la Ribeire, T. V. p. 98;
— de la Riberie, T. D. p. 98; — Délia Rivera, T. J.
p. 2 10.
Bego della Rivera, T. J. p. 210. — Vid. Bego de la Bi-
beira.
Behert (Guastom de), M. p. 874- — Vid. Gasto de
Biarz.
BeluEUs, fluviolus prope Acram (hodie Nahr-Halou),
F. p. 479 et annot d.
1 10
Digitized by
91/1
INDEX GENERALES.
Bblgentiagus (Odo), M. p. 83i. — Vid. Odo Belgen*
tiacus.
Belinas, urbs Syriae, p. 367, annot. d. — Vid. Banias,
Cœsarea Philippi.
Bellafayre ( Ugo de ) , T. J. p. 1 8 1 . — Vid. Vgo de Bella-
fa™-
Belmesyn, municipium Syriae, p. 65o, annot. h;z=z co-
miti Raimundo servit, C. p. 65o.
Belnias, urbs Syriae, p. 365, annot. c; p. 55o, annota;
p. 64i» annot. e; p. 65o, annot. b; = a Tancredo
capta, C. p. 64 1; = urbs in valle sita , C. p. 65o. —
Arnulfus transit prope Belnias, T. J. p. 3i5; C.
p. 681, 700. — Boamundus ante urbem hospitatur,
F. p. 365 , H. p. 55o. — Vari» nominis formae : Vale-
nium, F. p. 365 ; H. p. 55o ; — Valonia , T. J. p. a 1 5 ;
C. p. 681, 700; — Balena, C. p. 64 1, 65o.
Belds, pater Didonis, F. p. 46 1.
Belvacensis episcopus, T. J. p. 3i3, 2i4 (vid. Roge-,
rias episcopus Belvacensis) ; = (Paganus) , M. p. 833.
— Vid. Paganus Belvacensis.
Bbnedigtus, Edessae archiepiscopus , T. J. p. 337; F.
p. 4o8; C. p. 704 et annot. h; = a Parthis capitur
atque salvatur, F. p. 4og ; C. p. 710-, = in mausoleis
argenteis Abgaron régis Thaddcique cor|»ora reponit ,
G. V. p. 543.
Berbngarius , episcopus Aurasicensis , F. p. 43 1 , annot. c ;
p. 573, annot. b; = Arnulfum deponit, F. p. 43 1 ;
H. p. 573.
Berillus, lapis, F. p. 363.
Berithus, urbs Syriae (nunc Beyrout), G. p. 5o8;G. V.
p. 54a. — Vid. Baruth.
Berittds, urbs Syriae (nunc Beyrout), A. p. 291; F.
p. 374, 377, 399, 4ao, 4ai, 437, 473, 479, 48i.
— Vid. Baruth.
Bbritus, urbs SyriaB (nunc Beyrout), F. p. 35a; H.
p. 553, 554, 56a, 569. — Vid. Baruth.
Bernardus, abbas Hajoris Monasterii, M. p. 731 et
annot. a.
Bernardus Raimundus a Turcis occiditur, A. p. 344-
Bernardus, episcopus Artasii, T. J. p. 237; p. 363, an-
not. a; C. p. 704 et annot. g; = patriarcha Antio-
chensis, A. p. 363 et annot. a; F. p. 443 et annot. d;
C. p. 709 et annot e; p. 710, 71 1; =: recipit Baldui-
num II, F. p. 443.
Bernardus de Pardilo a Turcis occiditur in castro
Machomariae, T. J. p. 193.
Bernardus de Sangto Valerigo , miles , p. 69a , annot. b;
= per trabem ascendit murum urbis Hierusalem , T.
J. p. 33i;C. p. 693.
Bernavilla (Rogerius de), T. J. p. 198 (vid. Roge-
rias de Barnavilla); = (Willelmus de), T. D. p. 98
(vid. Willelmus de Barnavilla).
Bernella (Willelmus de), T. V. p. 67. — Vid. Willel-
mus de Barnavilla.
Bernonvilla (Guillelmusde), T. V. p. 67. — Vid. Guil-
lelmus de Bernavilla.
Bersabbg, civitas Palaestinae, F. p. 463; G. V. p. 54a.
Bertrandus (sive Bertrannus) , filius Raimundi comitis,
F. p. 419; H. p. 569; = advenit Tripolim, F.
p. 419; H. p. 569; = contendit cum Guillelmo Jor-
dano, F. p. 419, 430; H. p. 569; = homo (ide)is
Balduini régis, obtinet Tripolim, F. p. 4ao, 447; H.
p. 569, 579;= obsid et Baruth , F. p. 4a 1; H. p. 569;
— in auxilium Tancredo venit, F. p. 4a3. — Baldui-
nus Bertrand uni non exspectat, H. p. 571.
Bertrannus, sacerdos, familiaris Ademari, A. p. a8a.
— Bertranni visio , A. p. a83.
Bertrannus. — Vid. Bertrandus.
Bertrannus de Scabriga ad emirum Babiloniae a pere-
grinis mittitur, T. J. p. 181.
Besan, urbs Syriae (nunc Bison sive El-Baisan), F.
p. 463, 477» annot. b; p. 703, annot. c; = a Tan-
credo capta, T. J. p. 336; C. p. 703, 704. — Chris-
tiani iter agunt per Besan, F. p. 477. — Variae nomi-
nis formée : Bezan , C. p. 704 ; — Bethsan , F. p. 46s ;
— Bizan, T. J. p. 336; — Bezamis,G. p. 703 ; —
Bethsamis, T. J. p. 336; — olim Scithopolis, F.
p. 463 , 477 » 7o3 , annot. c.
Bestia, apud Neapolim, F. p. 475; = in Babilonia , F.
p. 475; = in Hircania, F. p. 476.
Bethama, villa Palaestinae, G. p. 5 13 et annot. b.
Bethelon , castrum Syriae (nunc Batroum) , T. D. p. 1 01 ;
T. A. p. i58; M. p. 858 et annot. a. — Vid. Bethoron.
Bethléem, urbs Palaestinae ; = Effrata, nomen antiquum
G. p. 5 1 1 . — Jésus Christus in urbe Bethléem , T. J.
p. 3i4; F. p. 366. — Christiani Syriani urbis Beth-
léem , F. p. 354 , 355 ; G. p. 5o8. — Tancredus Beth-
léem venit atque occupât, T. J. p. 217 ; A. p. 395 ;
F. p. 354, 355; G. p. 5og; C. p. 683, 684. — Via
ad Bethléem , G. p. 5 1 1 . — Ecclesia Dominicae Nativi-
tatis in urbe Bethléem , A. p. 395 ; G. p. 509. — Na-
tivitas Jesu Christi in ecclesia Bethléem celebratur,
F. p. 366, 45g; G. p. 5i8, 519; H. p. 55o, 584.—
Balduinus per Bethléem transit, F. p. 38i; = apud
Bethléem coronatur, F. p. 383 ; G. p. 533 ; H. p. 556 ;
= Balduinus II coronatur, F. p. 445; H. p. 578. —
Bethléem sedes episcopalis, G. p. 5i 1. — Variae no-
minis formae : Bethlehem, C. p. 683; — Effrata, G.
p. 5n.
Bethlehem , urbs Palaestinae , C. p. 683. — Vid. Bethléem.
Bethlehbwtica ecclesia, A. p. 3oi.
Bethlon, castrum Syriae (nunc Batroum), T. J. p. 313
et annot. a. — Vid. Bethoron.
Bethoron, castrum Syriae (nunc Batroum), p. 101,
annot. c; p. 313, annot. a; p. 858, annot. a. —
Christiani perveniunt ad castrum Bethoron , T. XIII ,
xiii, p. ioi;T. D.p. i5i;T. A. p. i58;T. J. p. 313;
M. p. 858. — Variae nominis formae : Bethelon , T.
D. p. 101; T. A. p. i58; M. p. 858; — Bethlon, T.
J. p. 313.
Bethsamis, urbs Syriae (nunc Bisan), T. J. p. 326 et
annot. d — Vid. Besan.
Bethsan, urbs Syriae (nunc Bisan), F. p. 46s. — Vid.
Besan.
Beyrout, portus Syriae (nomen urbis Baruth), p. 313,
annot. e. — Vid. Baruth.
Bezamis, urbs Syriae (nunc Bisan), C. p. 703. — Vid.
Besan.
Bezan, urbs Syriae (nunc Bisan), C. p. 704. — Vid.
Besan.
Biart (Gastos de) , T. D. p. 5b. — Vid. Gasto de Biarz.
Biarz (Gasto de). — Vid. Gaslo de Biarz.
Biblius, urbs Syriae (nunc Djebail), G. V. p. 543.
— Vid. Gibelon.
Bichinat, castrum Macedoniae. — Raimundus pervenit
ad castrum Bichinat, T. II, iv, p. 19; T. D. p. 19;
T. J. p. 1 79 ; A. p. 337. — Variae nominis formae : Bo-
finat , F. p. 33o ; — Bucinat , T. J. p. 1 79 ; A. p. 337 ;
— Buinath, T. D. p. 39.
Bieriz (Gastos de) , T. D. p. 1 10. — Vid. Gasto de Biarz.
Digitized by
INDEX GENERALIS.
915
Bilin , vicus prope Hierusalem , F. p. 466, annol. b.
— Vid. Birrum.
Bihedschik, urbs Cilicie, p. 64 1, annot. c. — Vid. Apa-
mûr.
Bihembs, naves, C. p. 708, 71 3.
Biiunthus, urbs Syrie (nunc Beyroat), G. p. 5ao.
— Vid. Barutk.
BiitiTHiA, urbs Syrie (nunc Beyrout), G. p. 507. —
Vid. Baruth.
Bibitbos, urbs Syrie (nunc Beyrout), G. p. 530, 533.
— Vid. Baruth.
Biftnos, F. p. 3a5.
Birrum , viculus Palestine, ab Ascaloniis vastatur, F.
p. 466 et annot. b. — Vid. Bilin.
Birsb, arx urbis Cartliaginis , F. p. 461.
Bijan, urbs Syrie, p. 477, annot. b. — Vid. Besan.
Bjsantbos , A. p. 3o6; M. p. 849. 85 1, 87g. — Vid.
Bisontins, B nanti us.
Bisahtius. T. D. p. 58; T. A. p. i48; F. p. 469; M.
p. 806, 8i5; = aureus, T. VII, iv, p. 49; T. D.
p. 49; T. X, xiii, p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. i3g;
M. p. 788, 849. — Bisantii in ventribus paganorum
rcconditi, apud Marraro, T. XIII, v, p. 94; T. D.
p. g4; T. A. p. i56; F. p. 390; M. p. 849; = Rai-
mundo a Tripoleos principe roissi, T. XIII, x, p. 97 ;
T. D.p.g7;T. XIII,xm,p. 101; T. D. p. 101; T. A.
p. i58; M. p. 857. — Bisantios amiralius Gibelli
Godefrido dédit, T. XIII, 11 , p. gg; T. D. p. gg. —
Bisantii in ventribus Sarracenorum , apud Hierusalem,
F. p. 359. — Ensis Amiravissi empta lx bisantiis,
T. XVI, vu, p. n6;T. D. p. n6;T. A.p.i63.—
Bisantii juxta Sannit, F. p. 43o.
Bitbrensis , A. p. a44, a83.
BiTHiNiACAViLLA (Rogerius de), R. p. 89a. — Vid. flo-
gerios de Bithiniacavilla.
Bizan, urbs Syrie, T. J. p. aa6. — Vid. Besan.
Bimnteus , T. IX, vu, p. 58; T. A. p. 1 56 ; H. p. 55g ;
M. p. 788. — Vid. Bisanteus, Bisantios.
Bizantiom, urbs, M. p. 750. — Vid. Constantinapolis.
Blasphéma, cujusdaro, F. p. 4og.
Bleniensis (Guillelmus), M. p. 83i.— Vid. GaiUelmos
Bleniensis.
Blesensis cornes, F. p. 3a8, 3ag, 33o, 335. 34a,
3g8, 4oo, 4oa; G. p. 4g3, 4g4, 5oi, 53i, 53a,
533, 534; H. p. 56i, 563; C. p. 616, 64a, 646,
647, 64g, 657, 658. — Vid. Stephanas, cornes Carno-
t ensis.
Boamundus. — Ejus origo, T. J. p. 171 , 606, annot. a;
p. 6 1 6. — Boamundus filius Roberti , T. J. p. 1711F.
p. 337; G. p. ^g3, 543; C. p. 606; M. p. 74a; =
Alexium vincit, T. J. p. 171; C. p. 6o5, 606; =
amitalis Richardi, C. p. 638; zzzcruce signatur, T. I,
vu, p. i5, 16; T. A. p. ia3; T. J. p. 171, 17a, 176;
F. p. 3a7; G. p. 4g3; C. p. 606, 607, 610, 61 1 ; M.
p. 740, 741, 74a; = Bulgariam transit, T. I, vu,
p. 16; T. A. p. ia4, ia5; T. J. p. 177; G. p. 4g3;
C. p. 607; M. p. 744 1 745; = Hœreticorum castrum
capit,T. I, ix, p. i6;T. A. p. ia4; T. J. p. 177; M.
p. ^45; = ad fluroen Bardarum venit, T. I, x, p. 16,
17; T. A. p. ia4; T. J. p. 177; C. p. 607, 6c8, 60g,
610; M. p. 746; = castrum quoddam non vult ag-
gredi, T. A. p. ia5; T. J. p. 178; = ad urbem Ser-
ram venit, T. A. p. ia5; T. J. p. 178; = epistolam
Alexii recipit, C. p. 61 1, 612; = Constantinopolim
pervenit , T. II , 1 , p. 1 8 ; T. D. p. 1 8 ; T. A. p. 1 a5 ; T.
J. p. 178; G. p. 4g3; C. p. 61a; M. p. 747. — Sermo
ejus ad Francos, M. p. 747, 748. — Boamundus
Alexio terre sue fiduciam facit, T. II, u , p. 18; T.
D. p. 18; T. J. p. 178, 180; F. p. 33a ; C. p. 61 a, 61 3,
61 4 ; M. p. 748 ; = Raimundum deprecatur, T. II, vi ,
p. ao; T. D. p. ao; T. A. p. ia6; T. J. p. 17g; A.
p. a37, a38; C. p. 61 3; = Raimundo ab Alexio in
fiduciam datur, T. II, vu, p. ai ; T. D. p. ai ; T. J.
p. 17g; A. p. a38. — Exercitus ejus Constantinopo-
lim venit, T. II, ix, p. aa;T. D. p. aa;T. A. p. ia6;
T. J. p. 180. — Boamundus Niceam obsidet, T. II,
ix, p. aa; T. D. p. aa; T. A. p. 126, 137; T. J.
p. 180, 181 ; A. p. a3g; F. p. 33a; G. p. 4g4, 4g5;
M. p. 755 , 756 ; = Tancredura ad Alexium ducit , C.
p. 618, 6ao; = a Godefrido digreditur, A. p. a4o;
C. p. 631; = Turcos prope Doryleum dimicat,
T. III, 1, 11, p. a4 et seq. T. D. p. a4 et seq. T. A.
p. ia8, îag; T. J. p. 18a, i83; A. p. a4o; F.
p. 335; C. p. 6ait 6aa, 6a3; M. p. 75g, 760, 761 ;
= Godefridum mandat, T. IIT, 11, p. a5; T. D.
p. a5; T. A. p. ia8; T. J. p. 18a; C. p. 6aa; =
Willelmum, Tancredi fratrem , luget, T. J. p. i83; =
in terram Hermeniorum intrat, T. IV, iv, p. 3a; T.
D. p. 3a; T. A. p. i3i;T. J. p. i85; M. p. 768; =
Turcos prope Plastentiam invenire non potest, T. IV,
iv, p. 3a; T. D. p. 3a; T. A. p. i3i ; T. J. p. i85; M.
p. 76g; = Marasim venit, T. IV, vi, p. 34; T. D.
p. 34; T. A. p. i3a; T. J. p. i85; = ante portam
Antiochie vigilat, T. V, 1, p. 35; T. D. p. 35; T.
A. p. i3a; T. J. p. 186, 18g; C. p. 64a, 646; M.
p. 776; R. p. 8g 1 ; = tumulum erigit, C. p. 64a;
= legatos ad Babiloniam mittit, T. J. p. aia; =
Cbristianos ex Antiochia ejectos recipit, T. J. p. 186,
= Turcos insidiantes superat , T. V, iv, p. 36 ; T. D.
p. 36; T. A. p. i33; T. J. p. 187; M. p. 776. —
Boamundi tentoria, M. p. 776. — Platea Boamundi,
T. V, v, p. 36, 37; T. D. p. 36, 37; T. A. p. i33;
T. J. p. 187. — Boamundus in terram Sarracenorum
intrat, T. V, vu, p. 37, 38; T. D. p. 37, 38; T. VI,
u, p. 3g; T. D. p. 3g; T. A. p. i33, i34; T. J.
p. 187, 188; A. p. a4a, a43; M. p. 778; R. p. 8gi;
= Ghristiano8 increpat et ad prœlium reducit , T. VI ,
u, p. 3g; T. D. p. 3g; T. A. p. i34, i35; T. J.
p. 188; A. p. a 44; G. p. 4g8 ; M. p. 780; = vallem
Doxe occupât, C. p. 65o et annot. e; = se disces-
surum ait, A. p. a45. — Tenda ejus, T. J. p. 188;'
M. p. 781. — Boamundus Willelmum Carpentarium
alloquitur, T. VI, iv, p. 4o-4i ; T D. p. 4o-4i ; T. A.
p. i35; T. J. p. i88-i8g;C.p. 65o; M. p. 782; = re-
cipit urbes quas Tatic ei tradit , A. p. a 46 ; = Turcum
quemdam habet in carcere, T. J. p. îgo; = Turcos
prope flumen invadit, T. VI, ix, p. 43; T. D. p. 43-
45; T. VI, x-xi, p. 44-45; T. A. p. i36-i37; T. J.
p. igo-igi; A. p. 346-247; C. p. 647; M. p. 784.
— Castrum in colle Boamundi, A. p. 347. — Boa-
mundus Christianos ad portum Sancti Simeonis du-
cit, et a Turcis vincitur, T. VII, 1 et seq. p. 46 et seq.
T. D. p. 46 et seq. T. A. p. i37, i38; T. J. p. iga;
A. p. a48-a4g; M. p. 785-, S. p. 88g; R. p. 891-
89 a ; = a Rainaldo Porcbeto custoditur,T. J. p. 1 g a ;
= prope Farfar Turcos fugat, T. D. p. 47-48; T.
A. p. i38; T. J. p. îga, ig3; = Christianos mor-
tuos sepeliri curât, T. J. p. ig3; = amicitiam
cum Pyro init, T. IX, iu-v, p. 54-56; T. D. p. 54-
56; T. A. p. i4o; T. J. p. ig5, ig6; A. p. a5i; F.
n5.
Digitized by
Google
916
INDEX GENERALIS.
p. 343 , 35o ; G. p. 499 ; C. p. 65a ; M. p. 796 , 797,
7g8. — Ejus fania, C. p. 65a. — Boamundus Ade-
inaro arcanum committit, C. p. 653 ; z= Antiochiam a
proceribus in concilio postulat obtinetque, T. IX , 111 ,
p. 54-55; T. D. p. 53 54; T. A. p. i4o-i4i ; T. J.
p. 196; A. p. a5i; C. p. 653*654; M. p. 798799. —
Anliochia ei traditur, T. IX, v-vii, p. 56-58; T. D.
p. 56-58; T. A. p. i4o, i4i, i4a; T. J. p. 196, 197,
aoi; A. p. a5i; F. p. 34a, 343, 35of 35 1 ; G.
p. 499 » 5oo ; C. p. 654 , 655 , 657 ; M. p. 799 , 800 ,
801, 8o5. — Boamundus unam lu m m prope cas-
trum civitatis obtinet, M. p. 806-807; =z vulnera-
tur, M. p. 807. — Caput Cassiani ei offert ur,
T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58; T. A. p. i4a; T. J.
p. 197; A. p. a5a; F. p. 343; G. p. 5oo. — Tan-
credus consulit emiro castri Antiocheni ut Boamundo
reddal castrum , T. J. p. 1 98. — Boamundus Franco-
rum Deus , T. X , vu , p. 66 ; T. D. p. 66 ; T. A. p. 1 45 ;
M. p. 81 3; ~ jurât primus se nunquam fugiturum
ex Antiochia, T. X, îx, p. 70; T. D. p. 70; T. A,
p. 147; T. J. p. aoi; A. p. a46, a56; = portas
custodit, A. p. a 56, a 58; =r milites c turri non
potest extrahere, M. p. 8a4ï = ignem mitti in civi-
tatem jubet, T. X, xi, p. 71-73; T. D. p. 71-73; T.
A. p. i48;T. J. p. aoa; G. p. 5oi ; M. p. 8a4 et an-
not. f. — Boamundi porta in urbe Antiochia, T. A.
p. 1 48 ; T. J. p. aoa . — Guido , frater ejus , mortem Boa-
mundi plangit,T. XI, 11, p. 75-76; T. D. p. 75-76;
T. A. p. 149; T. J. p. ao3-ao4; C. p. 658-65g; M.
p. 816-817. — Boamundus de Lancea dubitat, C.
p. 678-679; = sextam aciem contra Turcos ducit, T.
XI, vu, p. 79-81 ; T. D. p. 79-81 ; T. A. p. i5o-
i5i ; T. J. p. ao5; A. p. a5g; F. p. 348, 34g; G.
p. 5o3; C. p. 666, 667, 668; M. p. 8a8, 83i, 83a;
R. p. 893; zzz dat amiralio vcxiHum suum, T. XI,
ix, p. 8a; T. D. p. 8a; T. A. p. i5i-i5a; T. J.
p. ao6; A. p. a6i-a6a; F.p.35i; M. p. 835; = An-
tiochia? manet, C. p. 674; = Hugonem Constanti-
nopolim mittit, T. A. p. 1 5a ; = in partibus Romanis
œgrotans,T.XII, vi, p. 87ÏT. D. p. 87;^ J. p. 307,
ao8; A. p. a6a. — Epistola ejus ad Urbanum papam,
F. p. 35o-35i. — Boamundus tentorium Kerbogae ad
urbem Barim mittit , T. J. p. ao6 ; = eu m Raimundo ,
comité Sancti /Egidii , in concordiam reduci non pô-
les t, in ecclesia Sancti Pétri , T. XII , vi , p. 87 88 ; T.
D. p. 87-88; T. XIII, vi, p. g4; T. D. p. 94 ; T. A.
p. 1 53-i 54; T. J. p. ao8; A. p. a67-a68; M. p. 843-
844; = castrum de alta montanea munit, Antio-
chiœ, T. XII, vu, p. 88; T. D. p. 88; T. A. p. i54;
T. J. p. ao8; M. p. 844 ; = ad civitatem Marram co-
mitem Raimundum sequitur, T. XIII, 11, p. 90; T.
D. p. 90; T. A. p. i54; T. J. p. ao8; A. p. a68; F.
p. 35s ; G. p. 5o6 ; M. p. 846. — Contentio Boamundi
cum comité Raimundo, A. p. 370; C. p. 676; M.
p. 84g» 85o. — Boamundus Sarracenos jubet occidi
vel venundari Antiochia?, T. XIII, v, p. 93; T. D.
p. 93; T. A. p. 1 55 ; T. J. p. ^09; A. p. 370; M.
p. 848 , 849 ; = Marra capta , Antiochiam revertitur,
T. XIII, vi, p. 94; T. D. p. g4; T. A. p. i56; T. J.
p. 309; A. p. 271 ; F. p. 35a; G. p. 5o6; C. p. 680;
M. p. 849, 85o. — Antiochenus principalus Boa-
mundo traditur, G. p. 5o6; H. p. 549; ^- p- 675;
M. p. 843, 84g. — Boamundus cum Raimundo non
potesl apud Rusiam concordari, T. XIII, vi, p. 94;
T. D. p. g4; T. A. p. i56; T. J. p. aog; A. p. 371 ;
M. p. 85o; = homines Raimundi ex Antiochia eji-
cit, T. XIII, vi, p. 95; T. D. p. g5; T. J. p. 309; A.
p. 370, 386; F. p. 35a; H. p. 649; C. p. 675; =
venit Lichiam, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. 1 57 ; T. J. p. ai 1 ; M. p. 855; = Antiochiam re-
vertitur, T. A. p. 157; T. J. p. 31 1 ; M. p. 855. —
Querimoniae Alexii contra Boamundum , A. p. 386. —
Boamundus recipit munera Babilouiae, T. J. p. 313.
— Cœna Boamundi in urbe Antiochia, T. J. p. ai5,
3 1 6 ; C. p. 657, 658. — Cuhellum ejus , T. J. p. 3 16 ;
C. p. 657, 658. — Boamundus ab obsidione urbis
Hierusalem abest, T. J. p. 317; C. p. 687; — ab
Afdhal expugnandus, A. p. 3o3 ; = Hierusalem cum
Balduino venit, T. J. p. 336, 337; F. p. 364, 366;
G. p. 5i8, 519; H. p. 549, 55o;C. p. 7o4;=accipit
terrain a Daimberto , F. p. 466 ; =: ante Valenium
hospitatur, F. p. 365; H. p. 55o; = redit ex Hie-
rusalem, F. p. 368; G. p. 519; H. p. 55o;C. p. 704;
= Turcos vincil, H. p. 55 1; zzz Antiochiam ad-
venit, F. p. 368; G. p. 519; H. p. 55l ; C. p. 704;
= ad auxilium urbis Meletaniae venit, T. J. p. 337;
F. p. 368, 369; G. p. 519; H. p. 55o, 55i; C. •
p. 704, 705 ; = Boamundus retinctur a Turcis at-
queligatur, T. J. p. 337, 338; F. p. 368, 36g, 384;
G. p. 519, 5a3, 534; H. p. 553, 557; C. p. 705,
706; = cincinnum capitis abscisum Balduino in
signum mittit, F. p. 369; G. p. 519; H. p. 553;
= liberatur, T. J. p. 338; F. p. 385, 407 et an-
not. a; G. p. 537; H. p. 564; C. p. 709; = in
Antiochia principatur, F. p. 407; G. p. 537; H.
p. 564 ; C. p. 709 ; = urbes a Tancredo captas recipit,
C. p. 709 ; zzz il contra Parlhos , F. p. 4o8 ; C. p. 7 1 o ;
= fugatur, F. p. 409; C. p. 710, 711, 713. — Votum
ejus sancto Leonardo ,T. J. p. 338 ; C. p. 7 1 3. — Sermo
ejus ad proceres, C. p. 713, 71 3; = jusjurandum
de captione, F. p. 4 10. — Boamundus Tancredum
revocat.T. J. p. 338 ; C. p. 712 , 7 13 ; = in Apuliam
transfretat, F. p. 4o8, 4 10; G. p. 538, 53g; H.
p. 565; C. p. 713, 7t4;=Romamvenit,T. J. p. 338;
G. p. 538; = vexillum Sancti Pétri recipit, G.
p. 538;=inGalliasproGciscitur, F. p. 4 10; G. p. 538;
= Constantiam , filiam régis Francorum , uxorem du-
cit, T. J. p. 338, 339; F. p. 4io; zzz de Galliis re-
gressus, F. p. 417; H. p. 568; = in portu Brundu-
sino manet, F. p. 417; H. p. 568; zzz Duracbium
obsidet,T J. p. 339; F. p. 4 18 ; H p. 568;C.p.6o3;
= cum imperatore pacem facit, T. J. p. 339; F.
p. 4i8; H. p. 568; = in Apuliam remeat, F. p. 4i6;
H. p. 568; = filios duos habet, T. J. p. 33g; A.
p. 3og ; F. p. 4 10 et annot. e; H. p. 576 ; — morilur
atque in ecclesia sancli Sabini Canusina sepelitur, T.
J. p. 339.
Boamundus junior, fdius Boamundi, T. J. p. 339; A.
p. 309; F. p. 4 10 et annot. e; zzz a Rogero exharc
datur, F. p. 443 ; H. p. 576; zzz princeps Antiochia?,
A. p. 309; F. p. 4io; = venturus Antiochiam, F.
p. 48i, 48a; 'rz terram Apulia? committit duci, F.
p. 48a. — Iter ejus, F. p. 48a. — Boamundus tarde
venit, F. p. 48a, 484, 485; = uxorem ducit filiam
Balduini , F. p. 485 ; = magnatum jusjurandum fide-
litatis accipit, F. p. 485 ; = a Turcis interemptus, T.
J. p. ai6 et annot. a; p. 339; A. p. 309; C. p. 658
et annot. c.
Boamundus, Turcus quidam, nomme Boamundi bapli-
zalur, A. p. 3o5; M. p. 874, 875; zzz a Raimundo
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
917
comité ad Afdhal mittitur, A. p. 3o5; = verba Af-
dhal relulit, M. p. 87/I, 874, 877.
Bodena . orbe, F. p. 33o, annot g. — Vid. Vodina et
Botella.
Bodinus, rex Sclavorum, p. a36, annot a; — rccipit
comitem Raimundum, A. p. a36.
Boello Carnotensis . miles , crue* signatur, T. A. p. 1 a4 ;
T. J p. 177. — Fraler eju» Fulgerius, A. p. a5t;
p. 654. nonot. d; M. p. 799, 800, 8o5. — Varie
nominis forma): Budellus, A. p. a5i ; — Gouel, C.
p. 654 , 655.
Bossach, emirus Kcrbnge, F. V. p. 347; G. p. 5o4.
Boetids, citatur, F. p. 4o5 et annot. c; p. 4o6.
Bopinat, nrbs, F. p. 33o. — Vid. Bichinmt.
Boimondus, S. p. 889. — Vid. Boamundus.
Bola argcntea, T. J. p. a 28.
Boldagis, emirus Kerboge, F. V. p. 347 ; G. p. 5o4.
Boliamith, emirus Arabie, G. p. 497.
Boliakoth , emirus Arabie, S. p. 889 el annot. /.
Bolonia , civitas Gallie, T. J. p. 170; F. p. 35o; G.
p. 543; G. V.p.543;C. p. 6i5
Boloniensis, T. J. p. a 16; C. p. 64a, 657; M. p. 876
(vid. Eustackias II, cornes Boloniensis) ; M. p. 731.
(vid. Eustachius I, cornes BoUmiœ.)
Bon G a us 1 us. — Praefationes : ad Fulcherii Carnotensis
historiam, p. 3 1 5 - 3 1 6 ; = ad Gcsta Francorum,
p. 489 ; = ad secundam historiœ Hierosolimitanœ par-
tent, p. 547 ; = ad Roberti Monachi historiam, p. 719-
730.
Bono (Guillelmus), A. p. a83. — Vid. Guillelmus Bon».
Bora (Mons) , p. 33o et annol./; p. 493. — Vid. Bagu-
la tas (Mons).
Borentot (vallis de), T. D. p. 3o. — Vid. Botenthrot,
Gàlek Borghas.
BorxiarucSeldschuxida ,aoltanus Bagdadensis , p. 34o,
annot. c; p. 656, annot a; p. 791, annot d; p. 81 1 ,
aonot. b; = Persidis imperator, T. A. p. i5o; F.
p. 34o; G. p. 497, 5oo; C. p. 656; M. p. 791 ; =
îegationem principis Antiochie recipit , T. X , 1 , p. 59 ;
T. D. p. 5g; T. A. p. i4a; T. J. p. 191, 19a, 197;
F. p. 34o; G. p. 497, 5oo. — Litière Kerboge ad
Borkiaruc, T. X, iv, p. 6a; T. D. p. 6a; T. A.
p. i43; T. J. p. 199; M. p. 811. — Militia ejus,T.
XI, v, p. 78; T. D. p. 78; T. A. p. i4a, i5o;T. J.
p. ao4; M. p. 808; = exercitus contra Francos, F.
p. 345 ; G. p. 5oo.
Borsequinus, Mausele princrps, F. p. 470 et annot. b;
p. 471» 47a, 473, 48i. — Vid. Casim Eddaula Ac-
soncor Borsakensis.
Bos, T. III, 111, p. a7; T. D. p. 37; T. XI, iv, p. 78;
T. D. p. 78; T. XI, vin, p. 8a, T. D. p. 8a; T. XIII,
xii, p. 100; T. D. p 100; T. A. p. ia4, 139, i3o,
i5o, 1 5 1 , i58; T. J. p. 177, i83, ao4, ao5, ai 1 ;
A. p. 374*, 392 , 294 , 397 ; F. p. 333 ; G. p. 536 ; C.
p. 635; M. p. 733, 7/45, 834, 856. — Bobus utun-
tur Franci pro equis, T. IV, 1, p. 29 ; T. D. p. 29;
T. A. p. i3o; T. J. p. i84 ; F. p. 336; M. p. 766.—
Copia boum ante Aotiochiam, A. p. 242. — Coria
boum, T. X, xii, p. 73; T. D. p. 73; T. XIV, m,
p. io4;T. D.p. io4;T. A. p. i48, i5g; T. J. p. ao3;
A. p. 258; G. p. 5i3; M. p. 8i5, 865. — Carnes
boum, M. p. 81 5. — Boves prope Ascalonem Franci
capiunl,T. XVI, 111, p. n3;T. D. p. n3;T. XVII,
vin, p. 1 17 ; T. D. p. 1 17 ; T. A. p, 162; A. p. 3o3,
3o6 ; F. p. 36a ; G. p. 5 1 7 ; M. p. 873.— Nnves trahun-
tur a bobus per montana, T. A. p. 127; T. J. p. 181;
M. p. 756. — Bos a rauribus devoratur, F. p. 485.
Botella, urbs Grecie, F. p. 33o et annot. g. — Vid.
Bodena et Vodina.
Botenthrot (vallis de), T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o;
T. A. p. i3o; T. J. p. i84; C. p. 63o et annot. d. —
Varie nominis forme : Botentroth, T. J. p. i84; —
Brotrenthrot, T. A. p. i3o; — Borentot, T. D. p. 3o;
— Butrolum, C. p. 63o. — Vid. Giilek-Borghas.
Botentroth (vallis de), T. J. p. i84- — Vid. Botenthrot ,
Giilek-Borghas.
Botins (Guillelmus), T. D. p. 98. — Vid. WïttelmusBo-
tinus.
BoTiNUS (Willelmus). — Vid. WMelmus Bolinus.
Bouillon, oppidum Gallie, p. 61 5, annot. b. — VidL
Buillio.
Bracca nove, A. p. 3oa; C. p. 682. — Vid. Bragœ.
Br ace h an du s, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89.
Brachium Sancti Georgii, fretum Constantinopolita-
num, T. I, il, p. 11; iv, p. i3; vi, p. i5; T. II,
ix, p. 2a; T. D. p. 11, i3, i5, aa; T. A. p. 121,
ia3, ia6; T. J. p. 174, 175, 176; A. p. a3g; F.
p. 3a3, 332; G. p. 491* 493, 494. 495; C. p. 618;
M. p. 732 , 736, 750; S. p. 886.
Braga linee, A. p. 255. — Vid. Braccœ.
Braierandus, rex Antiochie, T. D. p. 89.
Braim, flumen Syrie (nunc Nahr- Ibrahim), p. 101,
annol. e; p. 858, annot. c. — Peregrini perveniunt
ad flumen Braim , T. XIII, xm, p. 101 ; T. D. p. 101 ;
T. A. p. i58; T. J. p. 212; M., p. 858. Varie
nominis forme : Bray, T. J. p. a 1 a ; — Braym , T. A.
p. i58.
Brandosis, portus Italie, T. A. p. ia3. — Vid. Bran-
dusium.
Brandosinos portus, F. p. 33o. — Vid. Brundusium.
Bray, flumen Syrie (hodie Nahr-Ibrahim) , T. J. p. aia
et annot. c. — Vid. Braim.
Braym, flumen Syrie (hodie Nahr-lbrahim), T. A. p. 1 58.
— Vid. Braim.
Brelion, rex Antiochie, T. D. p. 89. — Vid. Prehon.
Bri arecs, C. p. 62a.
Britanni, peregrini, F. p. 3a8 , 337; — Altéra no-
minis forma : Britones , F. p. 337 ; C. p. 676.
Britones, peregrini, F. p. 337; C. p. 676. — Vid.
Britanni.
Bromirius, rex Antiochie, T. XUI, 1, p. 90; T. D.
p. 90.
Brondusium , portus Italie, H. p. 568. — Vid. Brun-
dasium.
Brotrenthrot (vallis de), T. A. p. i3o. — Vid. Bo-
tenthrot, G iilek- Borghas.
Bruas , fortis , rex Antiochie , T. XID , 1 , p. 90 ; T. D.
p. 90.
Brdccus, quorum non est nùmerus, M. p. 763.
Broilla (Guillelmus de), T. J. p. 200. — Vid. Guil-
lelmus de Bruilla.
Brdlion , rex Antiochie, T. XIII, 1 , p. 90; T. D. p. 90.
Brdmandus, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
p- 89-
Brumories, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89.
Brumornel, rex Antiochie, T. D. p. 89.
Brundusinqs portus, F. p. 4*7- — Vid. Brundusium.
Brondusium, portus Italie. — Peregrini in urbe Brun-
dusio, T. I, v, p. i4;T. D.p. i4;T. A. p. i23;T.
J. p. 175; F. p. 33o; M. p. 742. — Boamundus in
Digitized by
918
INDEX GENERALIS.
portu Brundisii , F. p. 4i 7 ; H. p. 568. — Variée no-
minis formae : Brondusium , H. p. 568; — Bran-
dosis , T. A. p. ia3; — Brandusinus portus , F. p. 33o ;
— Brundusinus portus, F. p. 4 17.
Bruno, Signiensis episcopus, Boamundi cornes, T. J.
p. 228.
Buamundus , F. V. p. 368, 384, 385. — Vid. Boa-
mandas.
Bobalds. — Bubalorum coria, T. J. p. 2o3; M. p. 81 5,
866; = carnes, M. p. 81 5.
BuccaTorta, via angusla, À. p. 291.
Buccin a Sarracenorum , T. XIV, iv, p. io5; T. D.
p. io5; = Christianorum, F. p. 358; F. V. p. 397;
45i ; G. p. 5oo, 5o5, 5i3, 5i4, 517; H. p. 562 ;C.
p. «35, 648.
Bucinat, castruro, T. J. p. 179; A. p. 237. — Vid. Bi-
chinat.
Budellus Carnotensis, miles, A. p. 25 1 . — Vid. Boello
Carnotensis et Gouel
Bufali, T. X, xii, p. 73; T. D. p. 73; T. XIV, m,
p. io4; T. D. p. io4; T. A. p. i48, 159.
Buillio, oppidum Galliae (nunc Bouillon), C. p. 6i5.
Buinath, castrum, T. D. p. 19. — Vid. Bichinat.
Bulgari, populus, Baimundum invadunt, A. p. 236;
= in urbe Gonstantinopoli , G. p. 494. — Begiones
Bulgarorum, F. p. 33o.
Bulgari a , regio, T. I, vm, p. 16 ; T. D. p. 16; T. X,
iv, p. 63; T. D.p. 63; T. XI, 11, p. 76;T. D. p. 76,
T. A. p. 124, 1 44 , 1 49 ; T. J. p. 177, 1 99 , 204 » 2 1 7 ;
F. p. 327, 4 1 8 ; G. p. 493 , 4g4 ; H. p. 568 ; C. p. 685 ;
M. p. 744* 811, 816. — Altéra nominis forma :
Burgalia.T. D. p. 76.
Burdegalensis ecclesia, T. 1, 1, p. 10.
Burgalia, regio, T. D. p. 76. — Vid. Balgaria.
Burgundia, regio Galbas, A. p. 244- — Burgundiae
cornes, F. p. 398, 4oo, 402; G. p. 532; H. p. 56 1.
Burgundienses , G. p. 533, 534- — Vid. Burgundiones.
Burgundiones , A. p. 259; G. p. 533, 534; H. p. 563.
— Vid. Burgundienses,
Burgus Constantinopoleos , T. I, vi, p. i4, i5; T. II;
p. 22; T. D. p. i4. i5, 22; T. A. p. 123, 126; T.
J. p. 176, 180.
Buti (Guilielmus), T. J. p. 210. — Vid. Wittelmas Bo-
tinus.
Bu trot dm , vallis, C. p. 63o et annot. d. — Vid. Bo-
tenthrot, Giilek-Borghas.
Byblos, urbs Syrie (nunc Djebaïl) , p. 101, annoté. —
Vid. Gibelon.
Btsantius, T. D. p. 49; T. J. p. 193, 2o3, 2o5, 209. —
Vid. Bisanteas, Bisantius.
Btsantus, T. J. p. 189, 197, 211. — Vid. Bisantius.
Bytinia, regio Asiae, C. p. 63o.
Caballarius, C. p. 646.
Caballus, T. VII, m , p. 47; T. D. p. 47; T. A. p. i38;
T. J* p. 192; H. p. 56o, 572; C. p. 606, 61 1, 612,
671, 714. — Bobus pro caballis utuntur Franci, T.
IV, 1, p. 29; T. D. p. 29; T. A. p. i3o;T. J. p. 184.
— Gaballorum coria manducant Christian], T. A.
p. i48;T. J. p. 203.
Cacabus, C. p. 663, 675; M. p. 834, 879.
Cacho, castellum Syriœ (nunc Kakoan), p. 45 1, an-
not. a. — Christiani congregati apud Cacho , F. p. 45 1 .
Caco-Alemanni , id est, mali Alemanni (vox conturoe-
Hosa), C. p. 662.
Caco-Sarrazin , id est malus Sarracenus, T. XV, 11,
p. 107; T. D. p. 107.
Cadavbra Turcorum in Machomaria, T. VII, iv, p. 49;
T. D. p. 49; T. A. p. i3g; T. J. p. ig3; A. p. 249;
M. p. 788.; B. p. 890; = Turcorum in plateis Antio-
chiae , T. IX , vu , p. 58 ; T. D. p. 58 ; T. A. p. i42 ; T.
J. p. 1 97 ; M. p. 8o5 ; = Turcorum extra muros Antio-
chiae ejiciuntur, M. p. 807. — Cadavera paganorum
in urbe Marra, T. XIII, v, p. 93; T. D. p. g3; T. A.
p. i55; T. J. p. 209; A. p. 271; F. p. 352 ;C. p. 675;
M. p. 84g » 85o. — Christiani manducant cadavera
paganorum, T. XIII, v, p. g4; T. D. p. g4; T. A.
*p. 1 56 ; T. J. p. 20g ; A. p. 2 7 1 ; F. p. 352 ; C. p. 675 ;
M. p. 85o. — Cadavera Turcorum in urbe Hierusa-
lem, A. p. 3oo; G. p. 5 16; = Sarracenorum ex
urbe Hierusalem ejiciuntur et igne comburuntur,
T. XV, v, p. 110; T. D. p. 110, T. A. p. 161; F.
p. 35g; G. p. 5 16; M. p. 86g; = fœtentia circa
Hierusalem, F. p. 366; H. p. 55o; = Sarracenorum
in urbe Caesarea igne cremata, F. p. 3go; H. p. 55g.
— Vid. Corpus.
Cadmeus, C. p. 63 1.
Cadmus, F. p. 462.
Cmcvs a Christo illuminatus, G. p. 5i 1 et annot./.
I. Casarea Cappadocije, urbs Asie (nunc Kaisarieh), a
peregrinis capta, T. IV, îv, p. 32 ; T. D. p. 32 ; T. A.
p.i3i;T.J. p. i85; M. p. 76g.
II. Gssarea, urbs Syriœ super Orontem (nunc Schaysar),
p. g5 et annol./; T. A. p. 1 56 ; T. J. p. 209, 210;
A. p. 272, 273; C. p. 715 ; M. p. 85i, annot. 6. — '
Sarraceni congregati in urbe Caesarea ad succurren-
dum Antiochiae , T. J. p. 1 go. — Caesareae rex , T. XIII ,
vu , p. g5 et annot./; T. D. p. g5 ; T. A. p. 1 56 ; T. J.
p. 20g, 210; A. p. 272 , 273; M. p. 25 1 (vid. Abou-
ssalama Morschad). — Turci ad urbem Caesaream ve~
niunt, F. p. 423 et annot./; p. 42g. — Varias no-
minis formas : Chezar, F. p. 423, 42g; — Sisara, F.
p. 423 ; — Sysara , C. p. 7 1 5.
IH. Gasarea, Palaestinae civitas (nunc Kaisarieh), p. 354
et annot. g; p. 38g, annot. a; p. 858, annot g. —
Phiiippi aposloli domus Caesareae, M. p. 858. — Chris-
tiani perveniunt juxta Caesaream, T. XIII, xm,
p. 102 ; T. D. p. 102; T. A. p. i58; T. J. p. 212; A.
p. 2gi; F. p. 354; G. p. 5o8; C. p. 683; M. p. 858.
— Dux Caesareae, A. p. 291 . — Tancredus Caesaream
venit, T. XVI, 1, p. 1 1 1; T. D. p. 111; T. A. p. 161;
A. p. 3o5; M. p. 872. — Balduinus transit per Caesa-
ream, F. p. 377 ; H. p. 554. — Caesarea a Balduino
obsidetur atque expugnatur, F. p. 388, 389, 3go,
437 ; G. p. 527; G. V. p. 543; H. p. 558, 55g. —
Gens Caesareae , F. p. 3g 1 . — Archiepiscopus Caesarea* ,
F. p. 3go, 442 ; G. p. 527 ; H. p. 577. — Eustachius ,
dominus Caesareae, F. p. 45o; H. p. 58o. — Christiani
Caesareae, F. p. 45i. — Fluvius Caesareae (Nahr-el-
Akhdar), F. p. 475 et annot. d. — Babilonii ag-
grediuntur Caesnream , F. p. 48 1. — Variae nominis
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
919
forme : Turris Stratonis, F. p. 354 * 3o,o; G. p. 5o8;
M.p. 858;— Pyrgos,M. p.858
IV. Cjùsarea Philippi, urbi Syrie (aune Bornas, seu
Belinas), p. 367 et annot. d; p. 46a; H. p. 55o. —
Boamundus per Cœsaream transit, T. J. p. 226;
G p. 519; C. p. 704* — Balduinus per Cœsaream
transit, F. p. 367; G. p. 519; H. p. 55o, 55i. —
Turci prope Cœsaream transeunt, F. p. 425; H.
p. 571 . — Altéra nominis forma : Paneas, F. p. 367,
4a5, 46i, 462; H. p. 55o, 55i, 571.
Cjesar Augustus , M. p. 858.
Casâmes, F. p. 4^7; C. p. 698.
Cjesarienses, cives urbis Cesaree, vendant Christianis
annonam, F. p. 366; G. p. 5 18'; = obsessî atque
occisi , H. p. 558, 55g. — Ârchiepiscopus Cesariensis ,
H. p. 577 et annot. b. — Vid. III. Qtsarea Palœstinœ.
Cafarda, urbs Syriss (nunc Cafartab seu Kcferthabe),
F. p. 47 » • — Vid. Capharda.
Caparta, urbs Syrie (nunc Cafartab seu Keferthabe),
p. 272 et annot. b. — Vid. Capharda.
Cafartab, urbs Syrie, p. 95, annot. d; p. 272, an*
nol. b — Vid. Capharda, Keferthabe.
Cagnano (Albcredus de), miles, T. A. p. 124; T. J.
p. 177. — Vid. Alberedat de Cagnano.
Cawons, castrum prope Acram, G. V. p. 543. — Vid.
CaunMons.
Caiphas, cas l ru m Syrie, G. p. 5o8. — Chris liani trans-
eunt secus Caipham, T. XIII, xm, p. 101; T. D.
p. 101; T. A. p. i58; T. J. p. 212; F. p. 354; G.
p. 5o8 ; C. p. 683 ; M. p. 858. — Caiphas a Tancredo
capitur atque possidetur, T. J. p. 226; F. p. 377 et
annot. 6; G. V. p. 543; H. p. 554; C. p. 704. —
Balduinus prope Caipham transit, F. p. 377; H.
p. 554. — Castrum Caiphe custoditur, F. p. 383;
H. p. 557. — Caiphas a Tancredo relinquitur Bal-
duino, F. p. 384; G. p. 523; H. p. 558. — Gens
Caiphe, F. p. 391. — Altéra nominis forma : Cay-
phas (q. vide).
Calaber, populos Italie, C. p. 662 ; = alumnus, C.
p. 610. — Calabri montes, C. p. 606.
Calabria, regio Italie, T. J. p. 171; F. p. 329; G.
p. 493 ; C. p. 6o5. — Peregrini Calabrie, M. p. 742.
Calarfines, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89.
Calgar, G. p. 536.
Calcedonius, lapis, F. p. 363.
Caldaria, M. p. 879 ; = de argento, T. J. p. 223.
Calendarium. — Annotationes de calendario, p. 35o,
annot. a; p. 367, annot. 6; p. 370, annot. 6; p. 38 1,
annot./; p. 382, annot. a; p. 4o8, annot. a; p. 4i5,
annot. b; F. p. 420, 42 1 , 423 , 4a5 , 426 , 43 1 , 434 et
annot b; p. 435 et annot. d; p. 444 et annot. a;
p. 448 et annot. a; p. 459 et annot. d; p. 466 et an-
not. d; p. 477. annot. c; G. p. 4g5, 5o6 et annot. a;
p. 54 1 et annot. d; p. 887, annot. a.
Calep, urbs Syrie, S. p. 889. — Vid. Aleph.
Caleph , urbs Syrie, A. p. 242 et annot. b; p. 246, 2Ô4;
G. p. 497 (vid. Aleph). — Dux Caleph, A. p. 246;
G. p. 497 (vid. Rodoan).
Caleptdm, urbs Syrie, C. p. 715. — Vid. Aleph.
Calipha, T. X, 1, p. 5g; T. D. p. 5g; T. X, iv, p. 62;
T. D. p. 62; T. A. p. 142, i43; T. J. p. 197, 199;
M. p. 81 1 et annot. a. — Vid. Mosthader Billah.
Campteni, populus Syrie, H. p. 553, 565. — Vid.
Aleph.
Caliptum, urbs Syriap. — Rex Calipti, F. p. 373 et
annot. h; p. 4i 1; H. p. 552, 565 (vid. Rodoan). —
Urbs Caliptum, F. p. 4a3, 457, 464, 468, 46g; H.
p. 578,583. — Vid. Aleph.
Caltxtus II, papa, p. 442, annot d; = ârchiepiscopus
Viennensis , F. p. 442 ; = papa eligitur, F. p. 442 ;
= cum Henrico pacificatur, F. p. 449 ; H. p. 579 ;
= moritur, F. p. 469 et annot b.
Calor. — Calore et siti fau'gati Franci apud Doryleum ,
M. p. 761. — Calores Christiani perpessi sunt, An-
tiochia obsessa, F. p. 34 1 ; C. p. 660; M. p. 837. —
Calor prope Marram, T. XII, 111, p. 85; T. D.
p. 85; T. A. p. i53; T. J. p. 207; M. p. 838; =
in obsidione Hierusalem , G. p. 5 1 3 ; C. p. 687 ; =
prope Joppen, G. p. 536; = in obsidione Durachii ,
H. p. 568. — Vid. Cauma.
Calvaria, locus sive mons in urbe Hierusalem, T. J.
p. 217; F. p. 386; G. p. 5io; C. p. 685. — Com-
pedes geminas in monte Cal varie , ad memoriam cap-
tionis et ad gloriam liberationis sue, suspendit Gos-
celinus , F. p. 457 ; H. p. 583.
Calvarius mons, A. p. 277. — Vid. Calvaria.
Calx. — Muras de calce, T. A. p. i48; T. J. p. 202,
A. p. 259. — Imagines cooperte calce a Turcis,
T. J. p. 1 95. — Calx in obsidione urbis Marre in ob-
sessores spargitur, A. p. 269.
Caltbs, C. p. 691, 697, 706. — Vid. Chalybs.
Cambutds (baculus pastoralis), F. p. 32 1.
Camela , civitas Syrie , T. XIII , x, p. 97 ; T. D. p. 97 ; T.
A. p. 157; T. J. p. 210, 236; A. p. 273, 275; C.
p. 703 ; M. p. 853. — Vid. Etnessa.
Caméléon, animal in Asia, F. p. 476.
Cam élus , T. III , 111 , p. 27 ; T. D. p. 27 ; T. V. 1 , p. 35 ;
T. D. p. 35; T. XI, iv, p. 78; T. D. p. 78; T. XI,
vin, p. 82; T. D.p. 82; T. XIU, xii, p. 100; T. D.
p. iooï T. XVI, m, p. n3; T. D. p. n3; T. XVI,
iv, p. n4; T. D. p. n4; T. XVI, vin, p. 117; T. D.
p. 117; T. A. p. 129, i32, i48, i5o, i5i, i58,
162; T. J. p. i83, 186, 204, 2o5, 2ii; A. p. 261,
278, 292, 3o3, 3o6; F. p. 336, 349, 362, 363,
397, 4o5, 4i4, 43o, 45i, 469, 477 ; G. p. 496,
5o5, 5i3, 517, 53i, 536, 54i; H. p. 56i, 564, 573,
58i, 584; C. p. 619; M. p. 764, 771, 779, 793,
834, 85 1, 873. — Lingua cameli, T. X, xn, p. 73;
T. D. p. 73. — Carnes cameli, F. p. 34 1, 365; G.
p. 498; H. p. 5 5o; M. p. 81 5. — Coria camelorum,
T. J. p. 2o3; M. p. 81 5. — Via per montanas Libani
gravis cameli», A. p. 288.
Camisia, A. p. 254, 255, 257, 3o2; = longa usque ad
talos', A. p. 268.
Campana major in urbe Hierusalem, F. p. 4 12, G.
p. 54o; M. p. 873.
Campania, regio Italie, T. J. p. 171; F. p. 329; C
p. 6o5.
Campos (Gallice camp), T. VI, v, p. 4i ; T. D. p. 4i ;
T. A. p. i35.
Campus Leonis, castrum Syrie, F. p. 435; H. p. 574.
— Vid. Scandalion.
Cana, urbs Palestine, F. p. 462.
Canaan terra, C. p. 673, C74. — Vid. Chanaan.
Candei, populus Asie, M. p. 763. — Vid. Chaldœi.
Candela, A. p. 263, 265, 266, 277, 287, 289; F.
p. 386.
Candelabrum, C. p. 658.
Candelos, rex Antiochie, T. XIII, i,p. 90; T. D.
p. 90.
Digitized by
920
INDEX GENERALIS.
Canis, C. p. 6a 5; = Roberli Normanniae comitis, T. J.
p. 170; C. p. 616. — Canibus utuntur Franci ad
portandum, T. IV, 1, p. 29; T. D. p. 29; T. A.
p. i3o; T. J. p. i84; F. p. 336; M. p. 766. — Ca-
nîs (vox contumeliosa) , T. J. p. 204. — Carnes ca-
ninae, F. p. 34 1 ; C. p. 65 j. — Canes Boamundi ju-
nioris, F. p. 48a.
Canna; =z longa, T. J. p. 198; =: mellis, F. p. 365;
H. p. 55o; = Arabiae, C. p. 690. — Confringuntur
cannae, G. p. 529.
Cannabinos, M. p. 765.
Cannamelles, F. p. 365; H. 55o.
Canni (Hermannus de), miles, T. A. p. ia3. — Vid.
Hermannus de Canni.
Cannis (Hermannus de), miles, T. J. p. 187. — Vid.
Hermannus de Canni.
Canonici AntiocbiaB, in ecclesia Sancti Pétri, T. J.
p. 195. — Podiensis canonicus, A. p. 235 (vid. Rai-
mundus de Aguilers).- — Canonici ecclesiae Sepulcri, F.
p. 36i, 38a, 385; G. p. 5i6; H. p. 556.
Cantus vulgares contra Arnulfum, A. p. 3oa.
Candsium, urbs Italia3. — In ecclesia Sancti Sabini Ca-
nusii Boamundus sepelitur, T. J. p. a 39.
Capblla comitis Raimundi, A. p. a 6a, 269, 379; =z
Ademari, Podiensis episcopi, A. p. 287.
Capellanos comitis Sancti yEgidii, A. p. 357, a65,
284 ; =ferl lanceam prope Ascalonem , T. XVI, in,
p. 1 1 3 ; T. D. p. 1 1 3 ; = Boamundi , M. p. 797 ; =
Berlranni de Scabrica, T. J. p. 181 ; =r comitis Nor-
manniae, A. p. 281, 3o2; = Balduini, F. p. 33g;
= Stephani Carnotensis, nomine Alexander, S.
p. 890. — Capellani, A. p. 266. — Decimae date
capellanis, T. J. p. 207. — Capeilanus patriarche,
F. p. 386.
Caper. — Utuntur Franci capris ad portandum , pro
penuria equorum; T. A. p. i3o.
Caperoni. — Utuntur Franci caperonis ad portandum,
T. IV, 1, p. 29. — Vid. Caper.
Capbalia , civitas Syriae. — Cornes Raimundus pervenit
Caphaliam, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96; T. A.
p. i56; T. J. p. 210; M. p. 85i, 852. — Capbalia
babitatorum vacua, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96;
T. A. p. i56; T. J. p. 210; M. p. 85a. — Horti Ca-
pbaliae , T. XIII , ix , p. 96 ; T. D. p. 96 ; T. A. p. 1 56 ;
T. J. p. 210; M. p. 852. — Variae nominis forniae :
Cephalia , p. 96 , annot. a; — Kephalia , T. A. p . 1 56 ;
T. J. p. 210.
Capharda , urbs Svriae (nunc Cafartab sive Keferthabe) t
p. 95, annot. d; p. 272, annoi. b; p. 469, adnot. c;
p. 85o annot. /. — Raimundus pervenit Caphar-
dam nudis pedibus, T. XIII, vu, p. 95; T. D. p. 95-,
T. A. p. 1 56 ; T. J. p. 209, 210; A. p. 272; M.
p. 85o. — Turci Caphardam aggrediuntur, F.
p. 469. — . Capharda a Borsequino obsessa atque ex-
pugnata, F. p. 471 ; = obsessa, F. p. 48 1. — Co-
rnes Caphardae , M. p. 85 1 . — Variae nominis forma? :
Cafarda, p. 471 ; — Cafarla, A. p. 272 ; — Cereph ,
F. p. 469; — Cerepum, F. p. 48 1.
Caphardds Pons, T. D. p. i5. — Vid. Scaphardus.
Capi et accipitres Boamundi junioris, F. 482.
Cappa vilissima, T. J. p. 169; C. p. 664-
Cappadocia, regio Asiae, T. IV, iv, p. 32; T. D. p. 32;
T. A. p. i3i;T. J. p. i85; M. p. 769; S. p. 888.
Capra Sarracenorum , F. p. 362, 365, 366, G. p. 517.
— Vid. Caprea.
Caprea. — Capreis utuntur Franci, pro penuria equo
rum, ad portandum, T. D. p. 29; F. p. 336. — Ca
preae infestina, A. p. 258. — Pretium capreae Antio-
chiae, T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; A. p. a58. —
Coria caprearum, T. XIV, ni, p. io4; T. D. p. ioà.
— Capreae prope Ascalonem, F. p. 36a. — Vid.
Capra.
Capsiands, eroirus Antiochiœ, G. p. 497 et annot. d;
5oo. — Vid. Bagi-Seian,
Capsula quaedam cum reliquiis, A. p. 290.
Capuani, populus Italiae, a Normannis victi, Cp. 662.
Capot. — Capita a Turcis caesa, F. p. 332, 34o ; G. p. 4g4 ;
= Turcorum cœsa in Nicaeam prolata, T. II, xn,
p. 23; T. D. p. 23; T. A. p. 127; T. J. p. 180; C.
p. 617 ; M. p. 757; = Christianorum in urbe Anlio-
chia , G. p. 498 ; = Turcorum captivorum ante An-
tiochiam caesa, T. V, iv, p. 36; T. D. p. 36; T. VI,
xi, p. 44; T. D. p. 44; T. A. p. i37; T. J. p. 187;
A. p. 247, 249; C. p. 644» 646, 648; M. p. 777,
784; S. p. 889; = Christianorum a Turcis abscisa,
T. J. p. 193; M. p. 785; = Turcorum mortuorum,
T. VII , iv, p. 49 ; T. D. p. 49; T. A. p. i3g; T. J.
p. 1 93 ; M. p. 788; S. p. 890. — Caput Cassiani Boa-
mundo oblatum, T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58; T.
A. p. 142; T. J. p. 197; A. p. a52; F. p. 343; G.
p. 5oo; M. p. 806. — Capila Francorum, T. A.
p. i43 ; T. J. p. 198; = Turcorum a Godefrido fù-
gatorum, A. p. 267; = paganorum prope Albaram,
M. p. 84o. — Sarraceni apud Marram capiie (runcati,
T. XIII, v, p. 93; T. D. p. gS. — Capila Sarrace-
norum in urbe Hierusalem, A. p. 3oo; = Turcorum
in Mesopotamia, F. p. 364. — Caput emiri Gemel-
much, F. p. 4i5; G. p. 54 J ; H. p. 567. — Capila
Ascalonilarum , F. p. 46o. — Caput Balak, F. p. 464-
— Crux fixa in capile, T. J. p. 170, 172, 173. —
Crux apparens in capite, T. X, ix, p. 68; T. D.
p. 68; T. A. p. i46; T. J. p. 201; A. p. a56; M.
p. 821. — Equinum caput, A. p. 258.
Carabos, F. p. 44g, 465; H. p. 58o.
Carbasds, F. p. 48 1.
Carbo, A. p. 284.
Cardinalis. — Episcopi cardinales , F. p. 326. — Rober-
tus cardinalis, G. p. 538. — Romani cardinales, M.
p. 727, 7,3o. — Gregorius cardinalis, M. p. 73o.
Carduus. — Folia cardui, T. A. p. i48. — Cocti car-
dui, F. p. 34i. — Carduos comedere, G. p. 498.
Caria , regio Asiae, M. p. 87 1 .
Cariaoriath , emirus Kerbogae, F. V. p. 347 î G. p. 5o4-
Carina, F. p. 396, 449-
Carlomannds , T. 1 , 11 , p. 1 1 . — Vid. Carolus Magnas
Carmelds, mons in Syria, F. p. 354, 46a; G. p. 5o8.
Carnotensis (Boello), T. A. p. 124 (vid. BoelloCarno
tensis); = Fulcherius, M. p. 799, 800 (vid. Fui
cherius) ; = Raynibaldus, T. J. p. 2 1 8, 2 19 (vid. Ray m
baldus). — Carnotenses facli Orientales, F. p. 469
— Cornes Carnotensis (vid. Stephanus cornes).
Carnotom, urbs Galliae, F. p. 375 ; C. p. 689.
Caro, T. I, m, p. 12; T. D. p. 12; T. VI, v, p. 4i;T.
D. p. â\ ; T. XIII, xii, p. 100; T. D. p. 100; T.
A. p. 122, i35, i58; T. J. p. 174, 186, 189, au;
A. p. 284; F. p. 358; H. p. 564 ; M. p. 733, 78a.
— Cruces in carnibus quorumdam super spatulas m-
signitae reperiuntur, F. p. 33o. — Equorum et asino-
rum carnes, T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; T. A.
p. i48;T. J.p. 200, 2o3;F. p. 34i, 365; G. p. 498;
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
921
II. p. 55o; C. p. 65 1; M. p. 8i5; R. p. 893. — Carnes
Sa r race no ru m anle Anliochiam , G. p. 698. — Car-
nes Turcorum niortuorum, apud Marram, F ranci
manducabanl, T. XIII, v, p. 94; T. D. p. 9/4 ; T. A.
p. i55, 1 56 ; T. J. p. 209; A. p. 271; F. p. 35a; C.
p. 675; M. p. 85o. — Copia carnis, A. p. 3o4« —
Caro ferina, T. J. p. 219; = canina, F. p. 34 1; C.
p. 65i;zz porcina, A. p. 276.
Carolos Magnus, rex Francis, Constant inopoli m venit,
T. I, 11, p. 1 1 el annot. a; T. D. p. 1 i;T. A. p. 121;
T. J. p. 17^; M. p. 73a. — Via Caroli, T. I, 11,
p. 1 i;T. D.p. n;T. A. p. 121: T. J. p. 1 74 ; M. p. 73a.
— Genus Caroli , G. p. 543 ; C. p. 633. — Carolus
régna paganorum destruit, M. p. 728. — Varia? no-
minis forma? r Carlomannus, T. 1, 11, p. 1 1; — Kar-
lomannus.G. p. 543; — Karolus Magnus, M. p. 738,
73a.
Carpentarius (Willelmos). — Vid. Willelmus Carpen-
tarius.
Carpinelle (Gaudemarus) , miles , A. p. 294. — Vid. Gao-
demarus Carpinelle.
Carpinellds. — Vid. Gaudemarus Carpinelle.
I. Carra , oppidum Asie (nunc Khar'an), p. 409, annot.
a; p. 710, annot. b. — Balduinus cap tus et in oppido
Carra clausus , F. p. 457 , 458 ; H. p. 584. — Chrisliani
Sarracenis prope Carram obviant, F. p. 409; C.
p. 7 10. — Abraham de Carra peregrinatur, F. p. 469.
— Varia? nominis forma? : Carras , C. p. 7 1 o ; — Char-
ran, F. p. 409.
II. Carra , prarda ex hostibus acla ; zz: de bobus et came-
lis, F. p. 36a, 45i; = camelorumalqueovium, in-
fantum quoque ac puberum, F. p. 458.
Carras, oppidum Asia? (nunc Kharan), C. p. 710 et
annot. 6. — Vid. Carra.
Carta, T. X,iv, p. 62; T. D. p. 62; T. A. p. i43; G.
p. 53i. — Vid. Charta.
Cartapeta, castrum A.«ia?, F. p. 456, 457, 458; H.
p. 58o, 582, 583, 584- — Vid. Khartpert.
Cartekses, moneta , A. p. 278 et annot. c.
Carthago, urbs Africae, F. p. 46 1.
Cartula, F. p. 396. — Vid. Carta, Charta.
Casa, C. p. 659.
Casale,T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58; T. A. p. 142;
T. J. p. 197, 210. — Casalia sepulcrorum prope An-
tiochiam, A. p. a43.
Caseds , T. VI , v, p. 4 1 ; T. D. p. 4 i ; T. XIII , xu , p. 1 00 ;
T. D.p. 100; T. XVI, vin, p. 11 7; T. D. p. 117; T.
A. p. i35, i58; T. J.p. 189, 211; M. p. 782, 85i,
852. — Mercatus caseomm, T. XIII, xm, p. 101 ;
T. D. p. 101.
Casim Eddaula Acsoncor Borsa&ensis, cmirus, Mau-
sela? princeps, p. 470, annot. h; zz: vastat terram
Ant/ochenara , F. p. 470; = Caphardam obsidet
alque capit, F. p. 47 1 ; z= Syriam proculcat , F. p. 47 1 ;
= Sardanaium obsidet, F. p. 471; zz:Hasart coercet,
F. p. 47 1 ; = a Ralduino victus , F. p. 472 ; = in sua
repatriat, F. p. 473; 1= obsidet Cerepum , F. p.48i.
— Altéra nominis forma : Borsequinus (q. vide).
Casinus (Mons) , T. J. p. 224. — Vid. Mons Casinos.
Caspianus, Antiochia? princeps, S. p. 889 et annot. a.
— Vid. Bagi-Seiun.
Cassianus, Antiochiae princeps, T. VIU, 11, p. 5i, 52;
T. D. p.5i,5a;T. IX, vu, p. 58;T. D. p. 58;T.X,
1, p. 59; T. D. p. 59; T.X, i,p. 60; T. D. p. 60; T.
X, xi, p. 71,72; T. D. p. 71, 72; T. XII, vu, p. 88;
111.
T. D. p. 88; T. XIII, vi, p. 94; T. D. p. 94; T. A.
p. 142, i43, i48, i54; T. J. p. 191, 192, 194,
195, 197, 198, 202 , 208; F. p. 35o, 35 1 ; C. p. 649,
65i, 652, 656; M. p. 788, 806. — Vid. Bagi-Seian.
Cassis, M. p. 834.
Castblion (Petrus, vicecomes de) T. XIII, x, p. 98. —
Vid. Petrus, vicecomes de Cas tell ione.
Castellione (Petrus, vicecomes de). — Vid. Petrus,
vicecomes de Castellione.
Castellon (Petrus, vicecomes de), T. D. p. 5o, 98; T.
J. p. 193. — Vid. Petrus, vicecomes de Castellione.
Castellum. = quoddam , prope Civito , T. J. p. 175; =
quoddam Armeni Conslantini , F. p. 338; = Areg,
T. J. p. 191; = Machomariœ, prope Antiochiam, T.
J. p. 192; S. p. 889; R. p. 891, 892, 893; = in
quodam monte prope Anliochiam, T. J. p. 197; M.
p. 807, 810, 811, 8i4« 8i5; = in monticulo, qui
supra pontem eral, A. p. 248; zz: in valle Farfar,
T. J. p. 2io; M. p. 85 1; zzrin ponte, A. p. 248, 249,
25o, 25 1, 252, 253; = Godefridi, T. XV, m,
p. 108 ; T. D. p. 1 08 ; T. A. p. 1 60 ; zz: comitis Sancti
yEgidii, T. XV, m, p. 108; T. D. p. 108; T. A.
p. 160; A. p. 25 1; = Tancredi, T. A. p. i5i, 2o5;
M. p. 833 ;= Antiochia?, T. A. p. i4i, i42, i46,
147, i48, i5i, i52, i54, i56; T. J. p. 186, 198,
199, 201, 202, 2o5, 206; A. p. 242, 252, 256,
25g; M. p. 807, 810, 81 1, 8i4, 8i5, 835, 836,
844 ; = quoddam (Alfia), T. J. p. i85; = de Asa,
A. p. 264, 265; zz: in valle Dessem, A. p. 274, 275;
M. p. 852; zz: Archados, A. p. 275, 277; = Joppe
urbis, A. p. 294; = quoddam depopulatum, F.
p. 377; zz quoddam, nomine Jarras, F. p. 446,
447 et annot. b. — Quoddam pseudocastellum a
Turcis obsessum , F. p. 480. — Vid. Castrum.
Castor, héros, C. p. 645. — Equus Castoris, p. 645,
annot. b.
Castoria, urbs Macedonia?,T. I, ix, p. 16; T. D. p. 16;
T. A. p. i24; T. J.p. 177; M. p. 745.
Castrids, rex Antiochia?, T. D. p. 89. — Vid. Eastras.
Castrum. = Exerogorgo, T. I, ni, p. 11, ia;T. A.
p. 122; T. J. p. 174» 175; M. p. 733; = prope Ci-
vito, T. J. p. 175; zz: Hœreticorum , in Palagonia, a
Boamundo dirutum, T. I, ix, p. 16; T. D. p. 16;
T. A. p. 124; T. J. p. 177; M. p. 745; = in terra
Graecorum, T. A. p. 125; T. J. p. 178; z= ligneum
in obsessione Nica?na, T. J. p. 181 ; = quoddam in
terra Hermeniorum, M. p. 768; zz: quoddam Publi-
canorum , prope Antiochiam , T. IV, v, p. 33 ; T. D.
p. 33; T. A. p. i32; M. p. 770;= in montis Ma-
regart vertice, T. V, v, p. 37; T. D. p. 37; T. A.
p. 1 33 ; T. J. p. 1 87, 1 97 ; M. p. 776 ; R. p. 89 1 ; =
Boamundi, A. p. 247; = ad Machomariam, super
pontem , T. VII , 1 , p. 45-46 ; T. D. p. 45-46 ; T. VII ,
iv-v, p. 49; T. D. p. 49-5o ; T. VIII, 1, p. 5o; T. D.
p. £0; T. A. p. 137, i38, 139; T. J. p. 193; A. p. 249,
a5o ; M. p. 785 , 793 ; S. p. 889 ; R. p. 89 1 , 892 ; =
Sancti Georgii, prope Antiochiam, T. IX, 1, p. 53;
T. D. p. 53; T. A. p. 139; T. J. p. 194, 2o5; A.
p. 25o; M. p. 793-, zz: Antiochiae, T. A. p. i4i, i42,
i43, i44, i45, i46, 147, 149, i5o; T. J. p. 198,
200, 2o3, 207 ; A. p. 259, 262 ; F. p. 343; zz: in alla
montanea Antiochiae , T. XII , vu , p. 88 ; T. D. p. 88 ;
T. XIII, 1 , p. 89 ; T. D. p. 89 ; T. A. p. 1 53 ; F. p. 345;
G. p. 5oo, 5oi; C. p. 655; M. p. 806, 807, 809,
8 1 o ; zz Slephani , comitis Carnolensis , T. A. p. 1 48 ;
116
Digitized by
922
INDEX GENERALES.
T. J. p. 2o3; = quoddam jnxta Roiam, A. p. a54 ;
— quoddam , in lefra Sarracenorum , a Raimundo Pi-
leto caplum, T. XII, u, p. 84 ; T. D. p. 84; T. A.
p. 1 5a , 1 53 ; T. J. p. 206 ; M. p. 838 ; = ligneum in
obsidioneMarra?,T.XHI , 111-1 v, p. 91, 92; T. D. p. 91,
92 ; T. A. p. i54, i55; T. J. p. 208; =r quoddani,
in valleFarfar, T. XIII, vm, p. 96; T. D. p. 96; T.
A. p. i56; T. J. p. 2 10; M. p. 85 1; = in valle Des-
sein, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. i56,
157; T. .1. p. 210; A. p. 274, 275 , = ligneura in
obsidione urbis Hierusalem, T. XV, 1, p. 107; T. D.
p. 107; T. A. p. 160; T. J. p. 219, 220, 221; M.
p. 866, 867; = cœli,T. J. p. 200; =z Mons Regalis,
F. p. 43 1.— Vid. Castelhim.
Casula, A. p. 284-
Catena,T. XVI, 1, p. 111; T. D. p. 111.
Cathedra. z= sancli Pétri, T. A. p. i53, i54; T. J.
p. 208; F. p. 339, 35i; G. p. 5o6; M. p. 771,843;
= palriarcbae , G. p. 538.
Cahjs,F. p. 48 1.
Cacda. = equorum, A. p. 243; = bippopolami, F.
p. 475; =r draconum, F. p. 475; = cameleonis, F.
p. 476 ; = scorpion is , F. p. 476 ;C. p. 701 etannol. b.
Cauma. — /Eslivum cauma Chrislianos vehementer urget
prope Marram, M. p. 838. — Vid. Calor.
Gaun Mons, castrum prope Acram, G. V. p. 543. —
Vid. Caimons.
Cavea, F. p. 322 et annol. d; G. p. 517; H. p. 553,
572, 579; = Roob, F. p. 477.
Cavebna, T. J. p. 191; F. p. 484; C. p. 669; M. p. 781,
809; = prope Hierusalem, T. XIV, m, p. io5;T.
D. p. io5 ; T. A. p. 160. — In caycrnis Sarraceni se
occultant unde per ignem expelluntur, F. p. 379;
G. p. 522 ; H. p. 555. — Cavernae Arabise, F. p. 38 1 .
Cavilla pedis, T. A. p. 160.
I. Cavphas. — Cayphae praetorium , T. J. p, 217; C.
p. 685.
II. Cayphas, castrum Syriae , T. A. p. i58; T. J. p. 212,
226; F. p. 354, 377, 383, 384, 39i; G. p. 5o8,
523; p. p. 557, 558; C. p. 683. — Vid. Caïphas.
Cèdes, urbs Syriae, F. p. 46 1 et annot. 9. — Vid.
Kcdes.
Cbdbon, lorrens, F. p. 355; G. p. 5u; C. p. 686.
Cedros, C. p. 697 ; = Libani, C. p. 661.
Cei.la Sancti Remigii, M. p. 722.
Celon, filius Mesraïm, M. p. 872.
Cengbris, genus serpentis, F. p. 484- — Vid. Chencris.
Cenomannensis, C. p: 662. — Vid. Cenomanni.
Cenomanni , G. V. p. 543. — Vid. Cenomannensis.
Censds, T. VIII, 1, p. 5o; T. D. p. 5o; T. VIII, u,
p. 5 1 ; T. D. p. 5 1 ; A. p. 297.
Centcria , F. p. 334.
Cbnturio, F. p. 334, 362; C. p. 639; = Cornélius,
M. p. 858.
Cephalia , urbs Syrie?, p. 96 , annot. a. — Vid. CapkaUa.
Cera, T. J. p. 216; A. p. 299; C p. 658.
Cera.stes (Céraste), F. p. 484.
Cerebrdm, T. J.p. 21 5.
Cereph , oppidum Syriae (nunc Cafartab s'we Keferthahe),
F. p. 469 et annot. c. — Vid. Capkarda.
Cerepum, oppidum Syriae (nunc Cafartab sive Kefer-
thube), F. p. 48 1. — Vid. Capkarda.
Cereds. — Cerei immensi in ecclesiis Antiochenis, T. J.
p. 2o4» ao5. — Cereus in cœna Boamundi, T. J.
p. 2 1 6 ; C p. 658 ; = in visione Slephani , A. p. 287 ;
= in processione, F. p. 378; G. p. 5i5, 5a2. — Cerei
ante Sepulcrum, F. p. 387 ; G. p. 524, 5a6.
Cethei, populus, F. p. 46i.
Chabor, flumen Asiae (Khabur), p. 409 et annot. b;
C. p. 710, 71 1. — Altéra nominis forma : Chobar,
C. p. 710.
CiiALDiEA, regio Asiae, F. p. 320; G. p. 5o3.
Chald^i, populus Asiae, Christinnos aggrediuntur, Ft
p. 4o8. — Israël capli vilas in Cbaldaeis , F. p. 46 1 , 46a ,
— Lingua cbaldaea , G. p. 5o3. — Altéra nominis for-
ma : Candei, M. p. 763.
Chalybs, C. p. 645, 647, 691, 697, 706, 707. — Vid.
Calybs.
Cham. — Chaiu nepos, M. p. 872.
Chanaan, regio Palaestinae. — Filius Chanaan, F. p. 35a;
G. p. 507, 5o8. — Abrabam peregrinatur Chanaan, F.
p. 469. — Terra Chanaan , C. p. 673 , 674. — Régna
Cbar.aan, M. p. 812. — Altéra nominis forma : Ca-
naam , C. p. 673 , 674.
Chanakai, populus Syriae. — Rcx Chananœorum, F.
p. 46o.
Charran, oppidum Asiae (nunc Kharan), F. p. 409 et
annot. a; C. p. 710 et annot. b. — Vid. Carra.
Charta, T. X, iv, p. 62; T. D. p. 6a; T. A. p. i43;
T. J. p. i4g; G. p. 53 1. — Vid. Caria.
Charybdis, C. p. 669.
Chems-Eddaulah , filius principis Antiochiae, p. 197,
annot. e; p. 246, annot. a; p. 34o, annot. ^; p. 497,
annot. e; p. 809, annot. a: p. 889, annot. b , — ad sol-
tanum Persiae mittitur, F. p. 346; G. p. 4971 5oo; =
ad principes Turcorum a pâtre mittilur, G. p. 497
S. p. 889; = Kerbogam rogat, T. X, i, p. 60; T. D,
p. 60; T. A. p. i4a; T. J. p. 197, 198; M. p. 809
810; = oppidum Antiochenutn duci Kerbogae com
mittit, T. X, i,p.6o; T. D. p. 60; T. A. p. i4a;T.
J. p. 198; M. p. 810; = fugatur, R. p. 893. — Va
riae nominis formae : Consodolus , T. A. V. p. i4a ; —
" Sansidoles, G. p. 497, 5oo; — Sanxadones, F. V.
p. 347; G. p. 5o4; — Sanxadonis, F. p. 34o; —
Sanzadolas , T. X , 1 , p. 60 ; T. D. p. 60 ; — Senhado-
lus, T. J. p. 1 92 ; — Sensadola, S. p. 889; — Sen-
sadolus , T. A. p. 1 4a, 1 43 ; M. p. 809 , 8 1 0 ; — Sen-
zadolans, T. V. p. 60.
Chencris, genus serpentis, F. p. 484- — Vid. Cenchris.
Chersidricha , genus serpentis, F. p. 484. — Vid. Cher-
sydri.
Chersydri, genus serpentis, F. p. 484. — Vid. Chersi-
dricha.
Crerubim, C. p. 708.
Cherucha, genus serpentis, F. p. 48a.
Chezar, urbs Syriae (nunc Schaysar}% F. p. 4a3, 4ag.
— Vid. II. Cœsarea (saper Orontem).
ChimjERa. — Vid. Chymera.
Chio, insula, C. p. 647; = a Venelicis capta, F.
p. 470.
Chlaiiys, F. p. 325; = Roberli Flandrensis, T. J.
p. 216 ; C. p. 658.
Choatrje, populus, C. p. 66 1. — Vid. Coatrm.
Chobar, fluvius Asiae (nunc Khabur), C. p. 710, 71».
— Vid. Chabor.
Chonardigon, emirus, G. p. 496.
Chorda , T. A. p. 1 3o ; T. J. p. i84 ; F. p. 4ao. — Vid.
Corda.
Chorea, castellum Syriae, T. J. p. 187. — Vid. Areg.
Chorozaïw , regio Asiae , M. p. 809. — Vid. Corasanum.
Digitized by
Google
INDEX GENERAL1S.
923
Chorozani, populus Asiœ, G. V. p. 54a.
Chorpalasius, T. J. p. i 77, i78. -, Vid. Corpolasius.
Chorus, T. XI, iv, p. 77; T. D. p. 77; = in templo
Domini, F. p. 357.
ChristiaNje mulieres civilatis Anliochiae, T. VII, ni,
p. 48; T. D. p. 48.
Christiani, T.I, vu, p. i5; T. D.p. i5; T. IV, 1, p. 39;
T. D. p. 29; T. A. p. i3o; T. J. p. i73, i77; À.
p. 238, 281 ; F. p. 32i, 324. 335; G. p. 491, 5a8.
— Christianorum filii a Turcis capti , T. IV, 1 , p. 29 ;
T. D. p. 39; T. A. p. i3o; T. J. p. i84; A. p. 288.
— Chrisliani in urbe Ôabylone capti, T. J. p. 2i3,
2i4. 21 5. — In terra Christianorum (Syrianorum) ,
T. V, v, p. 37; T. D. p. 37. — Christianos occidendi
data Turcis licentia, T. X, 1, p. 69; T. D. p. 59. —
Nullus Christianus in Templutn Domini urbis Hieru-
salem ingredi potest, F. p. 357. — Christiani a Persis
prostrati, M. p. 727 728; = Constantinopolim ve-
niunt, duce Petro Heremita, T. I, 11, p. 1 1 ; T. D.
p. 11; T. A. p. 121; T. J. p. 174; A. p. 24o; F.
p. 327-328; G. p. 493; M. p. 732; = ecclcsias vas-
tanl, T. I, ii, p. 11; T. D. p. 11; T. A. p. 121; T.
J. p. 1 74 ; M. p. 732 ; = a Turcis obsessi atque occisi
in castro Exerogorgo, T. I, ni, p. 12; T. D. p. 12;
T. A. p. 122; T. J. p. 174-175; M. p. 733, 734; =
capti ac servi, T.I, iu-iv.p. ia-i3-, T. D. p. i3-i3;
T. A. p. 122; T. J. p. i75; M. p. 734,735,736.—
Christianorum primus exercitus, Godefrido duce, Con-
stantinopolim venit, T. I, vi, p. i4-i5; T. D. p. i4-
i5;T. A. p. 123; T. J.p. 176; F. p.327;G.p. 4g3;
M. p. 743-744 ï = exercitus , Raimundo duce , per DaJ-
matiam, T.I, v, p. i3-i4îT.H, m, p. 1819; T. D.
p. i3-i4» 18-19; T. A. p. 123; T. J. p. i75, 178, 17g;
A. p. 235, 336, 237; F. p. 327; M. p. 739-740; =
exercitus Constantinopolim pervenit, T. II, vi,p. 20
ai; T. D. p. 20-21; T. A. p. 125-126; T. J. p. 179
180; A. p. 237 ; M. p 744. — lier Christianorum pev
Italiam.T. I, vu, p. i5; T. D. p. i5; T. A. p. 123
T. J. p. 176; F. p. 329-330; G. p. 493; M. p. 74o
741 ;=per Bulgariam , duce Boamundo , T. I , vin-x
p. 16-17; T- H. P- »7-»8; T- D- P- «6-18; T. A
p. 1 23- 1 25 ; T. J. p. 176-178; C. p. 607-6 1 1 ; M. p. 744
747. — Exercitus Boamundi Constantinopolim per-
venit, T. II, ix, p. 22; T. D. p. 22; T. A. p. 126
T. J. p. 180; F. p. 327; G. p. 493; C. p. 612 614
M. p. 746-747. — Christiani in urbe Constantinopoli
F. p. 33i; G. p. 4<)4î = urbem Nicœam obsident
T.ll,x-xiv,p. 22-24; T. D. p. 32-24; T. A. p. 126
127 ; T. J. p. 180-182 ; A. p. 23g-24o; F. p. 332-334
G. p. 494-495; C. p. 615-617; M. p. 755-759; S
p. 886-887 ; = ab urbe Nicœa diâcedunt, T. III, 1
p. 24; T. D. p. 24; T. A. p. 128; T. J. p, 182; A
p. a4o; F. p. 334; G. p. 495; C. p. 620;M. p. 759
S. p. 888; = in duo agmina divisi, Turcos vincunt
prope Dorylaeum, T. M, p. a4-a8; T. D. p. 24-28;
T. A. p. 128-129; T. J- P- 182-184; A. p. 240-241 ;
F. p. 334-336; G. p. 495-496; C. p. 620 629; M.
P# 759'766; S. p. 888; = Antiochiam, parvam no-
mine , veniunt , F. p. 336 ; G. p. 496 ; =z inde Iconium ,
, T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J.
p. i84; F. p. 336; G. p. 496; M. p. 766, 767; =
Turcos superant prope Heracleam, T. IV, 11, p. 3o;
T. D. p. 3o; T. A. p. i3o,T. J. p. i84; F. p. 337i
G. p. 497; M. p. 767. — Christiania dividunt se ab
aliis Tancredus atque Balduinus cornes , et insimul
* intrant in vaJlem de Botenthrot, T. IV, 11, p. 3o;
T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J. p. 184 ; F. p. 337;
G. p. 496; C. p. 63o; M. p. 767. — Christiani, Tan-
credo duce, Tarsum capiunt atque Turcos fugant,
T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J.
p. i84; F. p. 337; G. p. 496; C. p. 63o-632; M.
p. 767; =z Tancredo atque Balduino contendenlibus
dividuntur, T. IV, n-ni, p. 3o-3i ; T. A. p. i3o-i3i ;
T. J. p. i84-i85; F. p. 337; G. p. 496; C. p. 63a-
634 » 637-639 ; M. p. 767-768 ; z= Tancredo duce, Ada-
nam et Mamistram et plurima castra capiunt, T. IV,
m, p. 3i ; T. A. p. i3i ; T. J. p. i85; C. p. 634-636,
639; M. p. 768; = Artasiura veniunt, Balduinum-
que a Turcis circumvenlum libérant, C. p. 639 640;
= Balduino duce, Edessam obtinent , F. p. 337-338,
G. p. 496-497. — Christianorum exercitus major
Herminiorum terram ingreditur, T. VI, iv, p. 32;
T. D. p. 33; T. A. p. i3i; T. J. p. i85; M. p. 768,
770; S. p. 888. — Chrisliani Caesaream Cappadocia?
attingunt , T. IV, iv. p. 32 ; T. D. p. 32 ; T. A. p. 1 3 1 ;
T. J. p. 1 85 ; M. p. 769 ; S. p. 888 ; = urbem Plasten-
tiam cuidam militi , nomine Petro de Aliphi , conce-
dunt, T. IV, iv, p. 32; T. D. p. 32; T. A. p. i3i; T.
J p. 1 85 ; M. p. 769; = ad urbem Coxor veniunt,
T. IV, v, p. 33 ; T. D. p. 33 ; T. A. p. 1 3 1 ; T. J. p. 1 85 ;
M. p. 769-770; = milites quidam , a comité Raimundo
niissi, quoddam Publicanorum caslrum capiunt, at-
que Rusam civitalem plurimaque castra, T. IV, v,
p. 33; T. D. p. 33; T. A. p. i3i-i3a; T. J. p. i85;
M. p. 770; = per diabolicam monlaneam transeunt,
T. IV, vi, p. 33-34 ; T. D. p. 33-34 ; T. A. p. i32 ; T.
J. p. i85; M. p. 770-771 ; = ad urbem Marasim sive
Mariscum perveniunt, T. IV, vi, p. 34 ; T. D. p. 34;
T.A.p. i3a;T. J. p. i85; F. p. 337;G. p. 4g6;M.
p. 771 ; = Pontem Ferreum attingunt, T. V, 1 , p. 34-
35; T. D. p. 34-35; T. A. p. i3a; T. J. p. i85; A.
p. 24i ; F. p. 339; G. p. 497; M. p. 771 ; = prope
Orontem Turcos superant, T. V, 1, p. 35; T. D.
p. 35; T. A. p. i32; T. J p. i85-i86; M. p. 771 ;
= obsident Antiochiam , T. V. n , p. 35; T. D. p. 35 ;
T. A. p. i32-i33; T. J. p. 186; A. p. 24a et seq.
p. 256; F. p. 339; G. p. 497-499; C. p. 64i-644,
647; M. p. 775; S. p. 888; = Gneci, Syri et Her-
menti in urbe Antiochia a Turcis occiduntur, F. p. 34o;
G. p. 498; = ex urbe Antiochia a Turcis ejecti, T.
J p. 186. — Hermenii et Syri ingeniose invesliga-
bant castra Christianorum, atque referebant Turcis
omnia quae videbant, T. V, 11, p. 35-36; T. D. p. 35-
36; T. A. p. i33; T. J. p. 186-187; M. p. 775. —
Chrisliani a Turcis coangustanlur ad mare et ad mon-
laneam Antiochie, T. V, 111, p. 36; T. D. p. 36; T.
A. p. i33; T. J. p. 187; M. p. 775-776; = Turcos
castri Areg sive Arelh fugant, T. V, ni, p. 36; T. D.
p. 36; T. A. p. i33;T.J.p. 187; M. p. 776-777. —
Famés Christianos anle Antiochiam urget, T. V, v,
p. 37 ; T. VI, ni , p. 4o; T. D. p. 37, 4o;T. A. p. i33;
T. J. p. 187; F. p. 34o-34i ; M. p. 776, 777. —
Christiani castrum faciunt in vertice montis, qui est
super hostem Boamundi, T. V, v, p. 36-37; T. D.
p. 36-37; T. A. p. i33; T. J. p. 187; M. p. 776; R.
p. 89 1 -, = Nativilatem célébrant , T. V, vu , p. 37 ; T.
D. p. 37;T. A. p. i34;T. J. p. 187; M.p.777;^
terrain Sarracenorum invadunt, ducibus Boamundo
Robertoque Flandrensi, T. V, vu, p. 37-38: T. D.
p. 37-38 ; T. A. p. 1 33- 1 34 ; T. J . p. 1 87- 1 88 ; A. p. a/ia ;
116.
Digitized by
92>i
INDEX GENERALES.
M p. 778 779. — Clirislianis Anliocheni Turci in-
M<lianiUP,T. VI, 1, p. 38-39; T. D. p. 38 39; T- A*
p. t34;T.J. p. 188, 243-244; F. p. 34i;G.p. 498;
C. p. 643; M. p. 779 780; = succurrunt naves Ge-
nucnsium, quœ porlui Sancti Simeonis applicant,
A. p. 242-243. — Chrisliani ponlem navium faciunt,
A. p. a43; F. p. 339; G. p. /197-498; = duode-
Cim, in Uomania; praelio capti, ab erairo quodam
in urbc Antiochia e lurre pnvcipilantur, T. J. p. 189.
— E Christianorum castris Willelraus Carpentarius ,
Petrus Heremita aliique milites lalenter reccdunt ,
T. VI, iv, p. 4o-4i ; T. D.p. 4o-4i;T. A. p. i35;
T. i. p. 188-189; p. 65o-65i; II. p. 781-782;
= Tilidus siveTeligus, lamiliaris imperatoris Alexii,
fegk, T. VI, v, p. 41/12; T. D. p. 4i-42; T. A.
p. i3&; T. J. p. 189; A. p. 246; M. p. 782. —
Chrôtiani Turcos prope flumen aggrediuntur, atque
vincunt, T. VI, v„.Xi, p. 42-45; T. D. p. 42-45; T.
A. p. 1 ;><>. 1 87 ; T. .1 . p. 190 191 ;A. p. 247 ; F. p. 342 ;
C p. 647-648; M. p. 783-785; S. p. 889; = legatos
Afdhal, emiri Babilonis, excipiunt, T. VI, xi, p. /,5;
T. VU, iv, P. 49; T. D. 45, 49; T. J. p. i37, i39;
T. .1. p. 1 89 , 1 90 ; A. p. 247 ; M. p. 784 , 79 » -793 ; S.
p. 889 ; =:casli um quoddam œdlGcant onle Machoma-
riani,T. VII, 1, p. /,f)-4G; iv, p 49; T. D. p. 45, Z494
T. A. p. i37, i3(); T. J. p. l99l i93.; A p. 248; M.
p. 785, 793; S. p. 889; r= a Turcis propc portum
Sancli Simeonis vincuntur, imperanlibus Boamundo
romiicqur Raimundo, T. VII, 11, p. 46-47; T. D.
f. 46-47; T. A. p. i38; T. J. p. 19*. A. p. a48-
249; M. p. 785 ; S. p. 889; R p. 891-892.-- Capka
Christianorum mortuorum Turci abscidunt, T. J.
p. i93; M. p. 785. — Chrisliani Turcos prope pon-
tem Anîiocliiaî superanl, T. VU, in, p. 47-48; T. D.
p. 47-^8; T. A. p. i38-i39; T. J. p. i9a-i93; A.
p. 248-249 ; M . p. 785-788 ; S. p. 389-890 ; R. p. 89 1 -
892 ; = capita Turcorum morluorum abscidun( , lum-
basque illorum frangunl, T. VII, rv, p. 49; T. D.
p. 49; T. A. p. 139; T. J. p. i93; A. p. 249; M.
p. 788 793. — Sermo principum Christianorum ad
Jegalos Babilonienses , M. p. 791.792. — Cbristiani
praedam maximam invcniunt, A. p. 25o; F. p. 342 ;
M. p. 793. — Sermo Rainaldi Porcheti ad Christianos f
T. VIII, 11, p. 5i-5a; T. D. p. 5i-52; T. J. p. i94.
— Chrisliani roorlem peregrinorum in Antiochia a
Turcis occisorum déplorant, T. VIII, 11, p. 52; T. D.
p. 52 ; T. J. p. 1 94; = caslrum S. Georgii prope An-
liochiam aedilicant, T. JX, 1, p. 53-54; T. D. p. 53-
54; T. A. p. 139-140; T. J. p. ig4'i95; A. p. 25o;
M. p. 793-794 ; = inducias cum Turcis pacisrunlur,
M. p. 794-796,* R. p. 832. — Christianorum ma-
joribus annuenlibus, Boamundiis cum emiro Pyro
fodus inii, T. IX, m- v, p 54-56; T. D. p. 54-56;
T. A. p. i4o-i4i; T. J. p. 195-196; A. p. a5i;
F. p. 343, 35o; G. p. 499; C. p. 65a; M. p. 796-
7q8. — Urbs Antiochia Clirislianis traditur, T. IX,
v-vn, p. 56-58; T. D. p. 56-58; T. A. p. i4i-i42;
T. J. p. 196-197; A. p. 25 1; F. p. 342-343, 35o-
35 1 ; G. p. 499-5oo; C. p. 654 655, 657; M. p. 799,
800, 801 , 805-807; R. p. 892. — Cbristiani paga-
110s in urbe Antiochia trucidant, T. JX, vi, p. 58;
T. D. p. 58; T. A. p. 142; T. J. p. 196-197* A-
p. 25a; G. p. 5oo; C. p. 655; M. p. 800, 8o5; R.
p. 892; = obsident Chems Eddaulah, filium emiri
Bagi-Seian, in casiro Antiocheno, T. X, 1, p. 60; T.
D. p. 60. — Arma pauperum Christianorum Rerbop«
allala, T. X, 111. p. 61-62; T. D. p. 61-62; T. A.
p. i43; T. J. p. 198199; M. p. 810. — Cbristiani
a Rerboga includunlur in urbe Antiochia, T. \, iv\
p. 62 et seq.; T. D. p. 62 ; T. XI, 1, p. 7.); T. D.
p. 75; T. A. p. i44- 146, i48, 1 54 ; T. J. p. i9fi-
201 ; A. p. 253; C. p. 658-66o; M. p. 81 1, 814,
81 5, 821 ; R. p. 892. — Christianos deserunt Wil-
lelmus de Grentamasnil aliifjue milites, atque dimil-
lunl se lalenter per murum Anliocliiae , fngienlo
pede contra mare, T. X, vïii, p. 67-68; T. I).
p. G7-68; T. A. p. i46; T. J. p. 200; A. p. 256;
F. p. 346; G. p. 5oi;C. p. 662,663; M.p.8i5.—
Visiones quorumdam Christianorum (vid. Stephanus,
Petrus Bartholomœus). — Chrisliani cum pravis rou-
lieribus constupranlur, T. X, îx, p. 69; T. I). p. 69;
T. A. j». i46; T. J. p. 201: V. p. 202; F. p. 345, G.
p. 498, 499 , 5oo; M. j). 821 ; = ad Turcos fugiunl.
A. p. 2 58 ; = murum faciunt (petra et calec) , T. X,
xi , p. 72 ; T. D. p. 72 ; T. A. p. 1 48; T. J. p. 202; A.
p. 259; C. p. 659; M. p. 82/i; = mirantur ignem
cœleslem, T. X, xn , p. 72; T. I). |>. 72 ; T. A. p. 1 48 ;
T. J. p. 202; F. p. 34i ; C. p. 665; M. p. 82/i. -
Famés Christianos in urbe inclusos urget,T. X , xu ,
p. 73 ; T. XI , vi , p. 79; T. D. p. 73 , 7(,;T. A. p, iaH,
i5o; T. J. p. 201 , 202, 2o3, 2o4; A. p. 258, 166 ,
268, 271; F. p. 34o, 34i, 346,348, 349,35i;G.
p. 5o5; C. p. 659, 660, 662, 663, 665, 673,676,
69i; M. p. 8i4, 8i5, 821, 824, 833; R. p. 89a,
893. — Stephanus, Carnolcnsis cornes, Christianos
deserit, T. XI, 1, p. 74 -75; T. D. p. 74-75; T. A.
p. 148-149; T. J. p. ao3; F. p. 342; C. p. 658-650 ;
M. p. 8i5 - 816. — Chrisliani derelinquunt Deum,
T. XI, 11, p. 75; T. D. p. 75; T. A. p. 149; T.
J. p. ao3; G. p. 498, 499» 5oo; M. p. 821, 8a6;
= sanctam lanceam inveniunt, T. XI, iv, p. 77;
T. D. p. 77;T.A. p. i49;T. J. p.ao4;A.p. 257;F.
p. 344-345; G. p. 5o2; C. p. 676 678; M. p. 8a3,
825, 826; = Petrum Heremilam Herluinuroque le-
gatos ad Kerbogam mittunt, T. XI, iv-v, p. 77 79; T.
D. p 77-79 ; T. A. p. 1 49-1 5o ; T. J. p. 204 ; A. p. 259 ;
F. p. 347 ; G. p. 5o2-5o3 ; C. p. 664-665 ; M. p. 8a5-
827; R. p. 893; = inslruunt acies intra civitatem,
T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T. A. p. i5o-i5i ; T. J.
p. ao5; A. p. 259; F. p. 348-349; G. p. 5o3, 5o4.
5o5; C. p. 666; M. p. 827-828; R. p. 8g3; = Ker-
bogam aggrediuntur fugantque, T. XI, vn-ix, p. 80-
83; T. D. p. 8o-83; T. A. p. i5i-i52; T. J. p.ao5-
206; A. p. 259-261 ; F. p. 348-35o; G. p. 5o4; C.
p. 666-671 ; M. p. 828-836; R. p. 893. — Caslel-
lum urbis Anliochiœ ab emiro Chrislianis reddilur,
T.XI, ix, p. 82; T. D p. 82; T. A. p. i5i i52ïT.
J. P. 2O0; A. P. 201-2 6a; M. p. 835-836; R. p.893.
— Urbs Artasium Christianis redditur, C. p. 672. —
Chrisliani, duce Raimundo Pileto, caslrum Talama-
niam capiunt, T. XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. A.
p. i5a; T. J. p. 206; M. p. 838. — Dolor Christia-
norum de morte Ademari, episcopi Podiensis, T. XII,
iv, p. 85-86; T. D. p. 85-86; T. A. p. i53;T.J.
p. 307; A. p. a6a; F. p. 35o; G. p. 5o6;C. p- 673.-
674; M. p. S39. — Chrisliani urbem Albaram ca-
piunt, i bique episcopum eligunt, T. XII, v, p. 86-87 ;
T. D. p. 86-87 ; T. A. p. 1 53; T. J. p. 207; A. p. 266,
267; F. p. 35a ; G. p. 5o6; M. p. 84o; = concilium
in ecclesia sancli Pelri Anliochiœ faciunt, T. XII, vi,
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
925
p. 87-88; T. D. p. 87.88; T. A. p. 1 53 ; T. J. p. 208;
A. p. 267-268; M. p. 843-844; = urbem Marrara
obsident, multasque anxielates patiuntur, T. XIII,
1 i v , p. 90-94 ; T. D. p. 90 94 ; T. A. p. 1 54- 1 56 ; T. J.
p. 208-2094 A, p. 268-271; F. p. 352; G. p. 5o6; C.
p. 674-675, 679; AL p. 846-849; = fame cruciali,
cadavera paganorum manducanl, T. XIII, v, p. 94;
T. D. p- 94; T. A. p. i56; T. J. p. 209; A. p. 271 ;
F. p. 352; C. p. 675; M. p. 85o; = sub Raimundo
comité prope urbem Caesaream hospitantur, T. XIII,
vu, p. 95 ; T. D. p. &5; T. A. p. i56; T. J. p. 209-
210; A. p. 272, 273; C p. 7i5; M. p. 85i ; =: Ca-
phaliam perveniunt, înlrantque in vallem Dessein ,
T. XUI, ix, p. 96-97; T. D. p. 96-97 ; T. A. p. i56,
157; T. J. p. 210; M. p. 85 1-852; = castrum Ar-
cham obsident , T. XIII , x-xu , p. 97- 1 00 ; T. D. p. 97-
1004 T. A. p. 157-1 58; T. J. p. 210-211, 215-217;
A, p. 264,276, 277, 279, 285, 286, 289^. p. 344,
353 ; G. p. 5o6-5o7; C. p. 68o-683, 699; M. p. 853-
857; = quidam Tortosam urbem capiunt, T. XIII,
x,p. 98;T.D.p. 98; T. A. p. i57;T.J.p. 210-211;
A. p. 276; M. p. 854; = Tripolim urbem aggre-
diuntur, T. XIII, xn, p. 99-100; T. D. p. 99-100;
T. A. p. 157-1 58; T. J. p. ai t ; A. p. 285-286, 289;
F. p. 353; G. p. 507; M. p. 856-857; = iter Hiero-
solimilanum incipiunt, T. XIII, xm,p. 100-102; T.
D. p. 100-102 ; T. A. p. i58; T. J. p. 211-212; A.
>. 291 ; F. p. 353-355; G. p. 5o7-5o8; C. p. 683;
M. p. 857-858; = in urbc Cœsarea Pentecoslen cé-
lébrant, T. XIII, xni, p. 102; T. D. p. 102; T. A.
p. 1 58 ; T. J. p. 2 1 2 ; A . p. 29 1 ; F. p. 3 54 ; G. p. 5o8 ;
C. p. 683 ; M. p. 858 ; = ad urbem Ramam perveniunt
ibique episcopum eligunt, T. XIII, xm, p. 102 ; T. D.
p. 102; T. A. p. i58; T. J. p. 212; A. p. 291, 292,
295 ; F. p. 354 ; G. p. 5o8 ; C p. 683 ; M. p. 859 ; = ad
ecclesiam urbis Bethléem veniunl, F. p. 354-355; G.
p. 5o8-5og; C. p. 683; = Hierusalem perveniunt
urbemqoe obsident, T. XIV, 1, p. 102 et seq. ; T. D.
p. 102 et seq.; J. A. p. 159-161 ; T. J. p. 217-222; A,
p. 292-293; F. p. 357-36i ; G. p. 509, 5i2-5i5; C,
p. 6o3 , 683-696 ; M. p. 863-867 ;~processioncm cé-
lébrant circa urbem Hierusalem , T. XIV, iv-v, p. io5-
106; T. D.p. io5-io6; T. A. p. 160; M. p. 867;=:
Sarracenos captives ligna ferre cogunl, T. XV, 1,
p. 107 ; T. D. p. 107 ; T. A. p. 160; A. p. 297 ; r= oc-
cidunl quemdam Sarracenum exploralorem , T. XV,
11, p. 107 ; T. D. p. 107; = intrant Hierusalem et
paganos occidunt, T. XV, iv, p. 109-110; T. D.
p. 109-110; T. A. p. 160-161; T. J. p. 221-223-,
F. p. 359-36o ; G. p. 5 1 5 ; G. p. 693-694 ; M. p. 867-
869; = piscinam aquœ inveniunt, G. p. 5 1 1 ; =
Templum Salomonis aggrediuntur, T. XV, iv, p. 109-
110; T. D. p. 109-110; T. A. p. 160-161; T. J.
p. 223; F. p. 35g; C. p. 696-698; M. p. 868. —
Processio Christianorum ad Sepulcrum, T. XV, iv,
p. 110; T. D. p. 110; T. A. p. 161; A. p. 3oo; F.
p. 36o; G. p. 5i5; M. p. 868-869. — Ex urbe Hie-
rusalem Clirisliani cadavera Sarracenorum ejictunt
cremantque, T. XV, v, p. 1 10; T. D. p. 1 10; T. A.
p. 161; A. p. 3oo;F.p. 359; G. p. 5i6; M. p. 869;
= eligunt regem Godefridum, T. XV, v, p. 110-111;
T. D. p. 110-111; T. A. p. 161; T. J. p. 225; A.
p. 3oi, 3o2, 3o5, 309; F. p. 36i ; G. p. 5i6; M.
p. 870 - 87 1 ; = eligunt Arnulfum pa tri a relia m ,
T. XV, v, p. m; T. D. p. m;T. XVI, i,p. 112;
T. D. p. 112; T. A. p. 161 ; A. p. 3o2; F. p. 36i;
G. p. 5i6; M. p. 870; = Sanctai Crucis partem
inveniunt, T. XVI, 111 , p. n3; T. D. p. n3; A.
p. 302 ; F. p. 36 1; G. p. 5 16. — Afdhal vult Chris-
tianos occidere, T. XVI, i, p. 111; T. D. p- 111;
T. A. p. 161; A. p. 3o2, 3o4;F.p.363; G. p. 5i7;
H- p. 549 ; M. p. 87 1 , 878. — Clirisliani prope As-
calonem Sarracenos fugant, T. XVI, iv-vm, p. 1 i4-
117; T. D. p. 114-117; T. A. p. i6i-i63; T. J.
p. 2 25; A. p. 3o3-3o6; F. p. 36a-363; G. p. 517-
5 18; C. p. 763; M. p. 873-880 ; = caslrum Arsuth,
duce Godefrido, aggrediuntur, F. p. 388; H. p. 558;
= de captivitate Boamundi dolent , T. J. p. 227 ; F.
p. 369 ; G. p. 5 1 9 ; H. p. 552 ; CL p. 705 ; = Baldui-
num regem eligunt, Godefrido mortuo, F. p. 370,
373; G. p. 520; H. p. 552; = contra Turcos pug-
nant prope Barulh, F. p. 374-377; G. p. 520-521 ;
H. p. 553-554; = ad urbem Hierusalem perveniunt,
F. p. 378; G. p. 52i ; H. p. 554; = Balduino duce,
aggrediuntur Arabiam, F. p. 378-381 ; G. p. 522-
523; H. p. 555-556. — Christiania volentibus,
Balduinus rex coronalur, F. p. 382; G. p. 523;
IL p. 556. — Christiani peregrini, tempore régis
Balduini, F. p. 383; G. p. 523; H. p. 557; = urbis
Antiochiae Tancredum principem, looo Boamundi,
constituunt, F. p. 384-385; G. p. 523-524; H.
p. 557-558; = ignem in vigilia Paschae exspectant,
F. p. 385-387 ; G. p. 524-526; = urbem Arsuth ca-
piunt, F. p. 388; G. p. 527; H. p. 558; = urbem
Caesareani obsident, F. p. 388-390; G. p. 527; H.
p. 558-559 ; == prope Ramam ab Ascalonitis bellum
fieri exspectant, F. p. 390-391 ;G. p. 527; H. p. 55g;
= contra Sarracenos pugnant prope Joppen , A.
p. 3o7-3o8; F. p. 391-396; G. p. 5ag-53i; H.
p. 56o-56i. — Gaudemarus se pro Christianorum
salute devovet, A. p. 307. — Christiani Hierusalem
redeunt, F. p. 396; G. p. 53 1 ; H. p. 56i. — Baby-
Jonii omnes Christiarios destruere volont, F. p. 397,
453; G. p. 527-53i; H. p. 559. — Ingens exercilus
Christianorum per Romaniam a Turcis vincilur, F.
p. 398-399; G. p. 53a; H. p. 56a; C- p. 709. —
Christiani urbem Tortosam capiunt, F. p. 399; G.
p. 532-533; H. p. 562 ; = a Sarracenis prope Ra-
mam victi atque occisi , F. p. 4oo-4o3 ; G. p. 533-
534; H. p. 56 1-563; = prope Arsuth a Sarracenis fu-
gati, F. p. 4o4; G. p. 535; = Sarracenos fugant
prope Joppen, F. p. 4o5-4o6; G. p. 535-536; H.
p. 563-564; = Acram urbem obsident atque ca-
piunt, F. p. 4o6-4o8; G. p. 536-537; H. p. 564-
565; = a Parthis in Mesopotamia vincuntur, F.
p. 408-409 ; C. p. 710-712; = Rodoan prope Arta-
sium fugant, F. p. 4u; G. p. 539; H. p. 565; C.
p. 714-715; = Apamiam obsident, C. p. 71 5; H.
p. 570; — exercitum Ascalonis fugant, F. p. in-
4i5; G. p. 539-54i; H. p. 565-567; = urbem
Tripolim capiunt , F. p. 419-420; H. p. 569; = ur-
bem Baruth expugnant, F. p. 4ao-42i ; H. p. 56g;
— peregrini a Sarracenis navibus lacessili , F. p. 4a 2 ;
= urbem Sidonem capiunt , F. p. /|22-423 ; H. p. 570;
= Turcos prope Caesaream (super Oronlem) aggre-
diuntur, F. p. 4*3-424; H. p. 570; = a Turcis vin-
cuntur prope Tiberiadem, F, p. 425 427 ; H. p. 571-
572 ; = Joppilœ classcm Babilonicam rcpellunt, F.
p. 439-43o; H. p. 572-573; = prope Sarmit oppi-
dum Turcos fugant, F. p. 43o-43i ; H. p. 572-573;
Digitized by
926
INDEX GENERALIS.
■ — castrum quoddam in Arabta, nomiae Regale m
Montera, œdincant, F. p. 43 1; H. p. 573; = de
morle régis Balduini I dolent, F. p. 436-437; H.
p. 575 ;=eiigunt regem Balduinum II , F. p. 44i ; H.
p. 576 ; = Antiocheni a Turcis victiprope Artasium,
F, p. 44a; H. p. 576; = Turcos fugant prope Sar-
danaium, F. p. 44a-444; H. p. 576-577; =babent
copiam vendendi in urbe H ie rusai cm , F. p. 445; H.
p. 578; = castrum Gerasam capiunt, H. p. 446-
447 ; H. p. 578 D79; = Turcos fugant prope Antio-
cliiam , F. p. 447-448 ; H. p. 579 ; = de captione régis
Balduini tristes facti,F. p. 45o ; H. p. 58o; = Joppil* a
Babilonm obsessi , F. p. 45o-45i ; H. p. 58o-58i ; =
apud Azolum Babilonios fuganl, F. p. 45i-45a; H.
p. 58 1- 58a ; = quidam Hermenii Turcos in castello
Kharpertoccidunt,F. p. 454-455; H. p. 58a-583;
= Hierosolimilani usque Turbezel (Tell Basclier) ve-
niunt, F. p. 457-458; H. p. 583; = vastant cani-
pestria prope urbem Alepb , F. p. 457 ; H. p. 583-584 ;
= urbemTyrnmobsidcnt,F. p. 459-467; H. p. 584-
585 ; =emirum Balak fuganl occiduntque, F. p. 463-
464 ; H. p . 584 ; = in urbem Tyrum intrant , F. p. 465-
468, 470; = urbem Aleph vel Halapiam obsident,
F. p. 469-470; = Borsequinum prope Hasarth fu-
sant, F. p. 471-472 ; = bellum in terram Damascc-
oam inferunl, F. p. 477*478. — Bellum Babilonio-
rum conlra Cbristianos, F. p. 48 1. — Chrisliani in
monte Libano, A. p. 288; = ^Egyptii, A. p. 247 ; =
Sarraceni, F. p. 379; G. p. 522; H. p. 555; = Syri,
F.p. 477 ; = facti orientales, F.p.468. — Christiano-
rum collegium, T. X, v, p. 64; T. A. p. i4a, i43;
T. J. p. 19g; — regnum, A. p. a59; = exercitus,
T. X, ix, p. 7o;T. D.p. 70;T.XllI,x,p.98;T.D.
p. 98; F. p. 35o; G. p. 5oo, 5o4, 5o5, 5o6, 5og; H.
p. 555, 556; M. p. 836, 85o; = terra, T. XI, iv,
p. 77, 78; T. D. p. 77, 78; T. A. p. 149, i5o; T. J.
p. 181, ao4; F. p. 347; G. p. 5o2; M. p. 8a5. —
Chrislianum esse, T. J. p. 217; = effici, T. XI, iv,
p. 77 ; XIII, x, p. 97; xiii, p. 101 ; T. D. p. 77, 97,
101; T. A. p. i4g, i5o, i57, i58,T. J. p. 190,204,
210, 21 1. — Vid. Franci, Hierosolimilani, Peregrinu
Christianismcs, F. p. 320, 336, 355, 4i 1. 422, 423,
43i, 444, 445, 4^9, 452, 464; = Hierosolimita-
nus, F. p. 44 1.
Curistianitas, T. D. p. 26; T. III, iv, p. 28; T. IX,
m , p. 54 ; T. D. p. 54 » T. XI, v, p. 78 ; T. D. p. 78;
T. XII, ir, p. 84; T. D. p. 84;T.XIIf, iv, p. 92; T.
D. p. 92; T. A. p. 129, i4c, i5o, i52, 1 55; T. J.
p. 190, 191, i95, 202, 206, 208, 225, 226; A.
p. 3oo; F. p. 3ai, 3a3, 326, 445; G. p. 49i;C.
p. 704; M. p. 75o, 75i, 826, 835, 838. — Inimici
CJiristianilatis, T. IV, 1, p. a8; T. D.p. 28; T. VI, 1,
p. 38; T. D. p. 38; T. X, xn, p. 72; T. D. p. 72;
T. XIII, it p. 83; T. D. p. 83; T. A. p. i34; T. J.
p. i83, 188. — Christianilalem recipere, T. XII, ir,
p. 84; T. D. p. 84; T. A. p. i52-, T. J. p. 181,
206.
Ciiristianus, a, um. — Chrisliana professio, F. p. 324;
G. p. 5i8; = multitude F. p. 34o; M. p. 869; =
militia , M. p. 843 ; = fides , F. p. 35o , 35 1 ; M. p. 734 ,
746, 796, 834, 84o; = spes, M. p. 723; = Jex, A.
p. 288; F. p. 467; = religio, G. p. 524, 527; =
lux, M. p. 737 ; = gens , T. X , v, p. 63 ; T. D. p. 63 ;
T. X, vu, p. 65-66; T. D. p. 65-66; T. A. p. i44,
l45, i63; T. J. p. 199* 200; A. p. 3o6; F. p. 453;
H. p. 556; M. p. 73o,8i3, 814,847, 877; = plebs,
T. J. p. 206, 2i4, 21 5. — Chrislianus sanguis,C.
p. 633 ; = cultus , C. p. 6 1 8. — Nomen Cbristianum ,
F. p. 35i.
Chbisticola, T. J. p. 21 3, 220, 221, 223; A. p. 307;
F. p. 3a4; F. V. p. 39a ; F. p. 464; C. p. 617, 620,
6a5, 634, 64i, 648, 649, 65g, 66a, 664, 665.
667, 668, 669, 672, 674, 679, 680, 687, 691,
698; M. p. 756, 775, 793; S. p. 888, 889. — Vid.
Chrisliani.
Christopolis , urbs Macedoniœ, F. p. 33 1 ; G. p. 4g4-
Christus, T. A. p. 1 46, 1 52; T. J. p. 179, 189, ao4,
2i3; F. p. 409; G. p. 5i7; H. p. 565, 566, 585;
C. p. 606, 63i, 634, 64i,648, 656, 664,665,668,
684 , 694 , 696 , 7 1 5 ; M. p. 7 34 , 845 , 869 ; S. p. 886 ,
888, 889. — Christi annunciatio, G. p. 5ig;zz:in-
carnatio, T. J. p. 2a4; = Nativitas (vid. Nativitas
Christi). — Cbristus baplizatus, G. p. 5i a; =: infans,
C. p. 699; = aegrolum sanat, G. p. 5i 1 ; = Anlio-
cbiam beato Potro tradit, T. IV, vi , p. 34 ; T. D. p. 34 ;
T. A. p. i32-,T. J. p. i85;G. p. 5o6; R. p. 8g3; =
orat in monte Olivcti, G. p. 5i2; = porlat crucem,
T. J.p 174; A.p.256;=passusest,T. XV,iu,p. 108;
T. D. p. 108; F. p. 35g; G. p 5io,5n;H. p. 556;
= martyr, M. p. 764; = passus in carne, H. p. 559,
5 60. — Christi resurrectio, F. p. 4ia. — Christus
ascendit in cœlum,T. XIV, v, p 106; T. D. p. 106.
— Christi epistola ad Abgaron, G. V. p. 543; =
imago in nianutergio, G. V. p. 543; = figura, T. J.
p. aaa ; zzz sepulcrum, G. p. 5 10; H. p. 565 (vid. $e-
pulcrum sanclum). — Lancea qua Longinus dextrum
Christi lalus pupngit, F. p. 344; G. p* 5oa (vid. Lan-
cea)» — Cbristus presbylero Stepbano se oslendit,
T. X, ix, p. 68-69; TD- P- 68"69î T- A P- l46' T-
J. p. aoi ; A. p. a56; M. p. 8aa; = apparet Pyro,
F. p. 34a , 343 ; G. p. 499. — Athlela Chrisli, T. I,
I, p. 10; T. D. p. 10; T. V, iv, p. 36; T. D. p 36;
T. D. p. 44; T. XIII, vi, p. 94;T. D. p. g4; T. XIII,
vu, p. g5-, T. D. p. g5; T. A. p. i33, i37;T.J.
p. 187, 191, ig5; C. p. 65 1,668. — Christi ostensio,
T. I, vu, p. i5; T. J. p. i76;=:gens,T.I,vi,p. i5;
T. A. p. ia3; T. J. p. 176, 177; = fides, T. I, m,
p. 12; T. D. p. 12; T. III, m, p. 26; T. D.p. 26,37;
T. DI, iv, p. 28; T. VIII, n, p. 5i; T. D.p. 5i;
T. XII, v, p. 86; T. D. p. 86; T. A. p. 128, i53;
T. J. p. 175, 18a, i83, 207, ai3; H. p. 583; M.
p. 7g6; = jugo subjici, G. p. 497; = nomen, T.
II, xiv, p. a4; T. D. p. a4; T. VII, 11, p. 46; T. D.
p. 46; T. VII, m, p. 47; T. D. p. 47; T. X, xn,
p. 73; T. D. p. 73 ; T. XI, 11, p. 75; T. D.p. 75;
T. XIII, xni, p. 10a; T. D. p. 10a; T. XIV. 11,
p. io4; T. D. p. io4; T. A. p. 121, 137, i38, i48,
149, i58, i5g; T. J. p. 173, i75, 178, 18a, 19a,
2o3, 307, aia, ai3; F. p. 3a4, 3ga; G. p. 5i8; H.
p. 555; C. p. 664; M. p. 85g;= miles, milites, T. I,
vi, p. i5; T. III, 11, p. a5; T. D. p. a5; T. IV, 11,
p. 3o; T. D. p. 3o; T. VI, iv, p. 4o; T. D. p. 47.
T. VIII. n, p. 5a; T. D. p. 5a; T. XI, vm, p. 81;
T. XII, n, p. 84; T. D. p. 84; T. XIII, iv, p. 93;
T. D. p. ga;T. XIV, i,p. io3;T.D.p. io3;T.XVI,
m, p. n3; T. D. p. n3;T.XVI, v, p. ii5;T.D.
p.n5;T. A. p. ia3, ia6, 128, i3o, 1A7, i5i, i5g,
162; T. J. p. 173, 176, 178, 182, i83, i84, 188,
189, 194, 3o5, 208, 218, 220, 228; A. p. 249.
3o6; F. p. 324, 392, 4oi ; G. p. 493, 496, 5o3,
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
927
5a8; H. p. 55o, 55i, 56o, 56a; C. p. 617, 668; M.
p. 762, 788, 828, 843. 867, 876; S. p. 888; = mi-
litia, T. XIII, xu, p. 100 ; T. D. p. 100; T. XIII, xni,
p. 101 ; T. D. p. 101 ;T. A. p. 126, 127, i53, i55,
i56, 1 58, i63; T. J. p. 178, 180, 181, 198, 207,
210, 21 1 ; A. p. 307; C. p. 6o3; M. p. 7/40. — Chris
tus Hierusalem libérât, T. XIV, îv, p. io5; T. D.
p. io5; T. XV, v, p. ni; T. D. p. 111. — Re-
cognoscere Chrisfum , T. XI , ix, p. 82 ; T D. p. 82;
T. XII . u , p. 84 ; T. D. p. 84; T. A. p. 1 5a ; = agnos
cere, H. p. 585. — Christi servi, T. A. p. i5o; T. J.
p. ao4. 206; H. p. 555; = famuli.T. J. p. 172; C.
p. 66a. — Christus imperat, F. p. 3a4i 4i3; G.
p. 49 1 . 54o ; H. p. 566 ; G. p. 636 ; = salvat m un du m ,
T. J. p. 217. — Adjutorium Christi, T. A. p. 1 5 1 ;
T. J. p. 186, 2o5, 206; G. p. 520; H. p. 553, 567.
— Crux Christi a peregrinis invenitur in urbe Hie-
rusalem, T. XVI, m, p. n3;T.D. p. n3;A.p.3o2;
F. p. 36i ; G. p. 5 16; = via, T. A. p. 123;G. p. 5oi ;
= inimici, T. A. p. 149; F. p. 393 ; H. p. 55 1 ; M.
p. 876. — Corpus Christi , T. A. p. 1 5o ; T. J. p. 2o4 ;
R. p. 893 (vid. Communicare , Communio , Eaeharistia).
— Christi cultus, T. XI, îv, p. 78; T. D. p. 78; T.
A. p. i5o; T. J. p. 2o4; H. p. 549; C. p. 649; =
exercitus , T. VIII , 1 , p. 5 1 ; T. D. p. 5 1 ; T. XIII, xu ,
p. 100; T. D. p. 100; T. J. p. 190, 21 1 ; G. p. 538:
H. p. 549, 566, 583; C. p. 618, 620, 6a4, 667 ; S.
p. 887; — populus, T. A. p. i52; T. J, p. 206; C.
p.655; = homines, A. p. a64; = virtus, T.J. p. ai4;
H. p. 554, 557, 565, 58i -, = discipuli , T. J. p. a 17.
— Christus victor, T. J. p. a 20; H. p. 56 1 ; C. p. 691 .
— Christi bella tores, T. J. p. 223. — Christus dux,
A. p. 268, 286; = caput ecclesiae, G. p. 537. — Mi-
grare ad Christum , A. p. 3o8 , 309. — Christi corona ,
H. p. 556 ; = amor, F. p. 3 1 9 ; H. p. 55a , 570 ; =
praeco, F. p. 324- — Christus in urbe Hierusalem de-
honestatus , F. p. 382 . — Christi negotium , F. p. 422 .
— Dominus Christus , H. p. 559 , 56o , 58o , 58a ; C.
p. 699; = exaudilor non défait, H. p. 563. — Mise-
ricordia Christi, H. p. 566. — Chrisliani quidam,
Cbristo posthabilo, turcati, C. p. 672. — Christi mi-
nister, C. p. 673 ; = filii , T. X , vi , p. 64 ; T. D. p. 64 ;
T. A. p. i44;= hcredes, T. A. p. i44. — In Cbristo
baptizati sumus, M. p. 829. — Vid. Jésus Christus.
Chrysolithus. — Vid. Crisolilus.
Chrysopolis , urbs Macedoniae, G. p. 49/». — Vid Cn-
sopolis.
Chrysoprassus. — Vid. Crisoprasstts.
Chucrom (saccarum), F. p. 373.
Chymera, animal, F. p. 475; C. p. 61 4-
Chympsala, urbs Macedoniae, C. p. 612 el annot. b —
Vid. Ipsala.
Cicignds capitis Boamundi, F. V. p. 369. — Vid. Cin>
cinnus.
Cicota, herba, C. p. 663.
Cilicia, regio Asiae, F. p. 337, 399; G. p. 496; H.
p. 562; C. p. 63o, 639, 6491 65i, 680, 709. —
Altéra nominis forma : Cylicia, C. p. 63o, 639, 647,
649, 65 1, 680. — Vide Cyliria.
Cilix. — Vid. Cylix.
Cimba, F. p. 4o3 ; H. p. 563.
Cimex, F. p. 483 et annot./.
Ciminum (cuminum, herba) , F. p. 453.
Cimiteridm Turcorum, prope Àntiochiam, T. VII, iv,
p. /19; T. D. p. 49; T. A. p. 139; T. J. p. 193; A.
p. 249; M. p. 788, 793 (vid. Tunxba). — Cimileria
peregrinorura , F. p. 333. — Cimiterium peregrino-
rum in urbe Hierusalem , G. p. 5 1 1 ( vid. UaceUama).
Cincicla, T. V. p. 12. — Vid. Enicicla.
Cincida (Cincitles?), T. D. p. ia. — Vid. Enicicla.
Cincignds sincipitis Boamundi, H. p. 552. — Vid. CV/i-
cinnus.
Cincinnos capitis Boamundi, F. p. 369; G. p. 519; H.
p. 55a. — Variœ nominis formas : cincignus, H.
p. 55a ; — cicignus, F. V. p. 36g.
Cinis, A. p. a84; G. p. 5i6.
Circumcisio Chrislianorum , M. p. 727.
Cirogrillus, F. p. 474.
Cisternje Tripoleos, T. XIII, xnt p. 99; T. D. p 99;
T. A. p. 1 57 ; T. J. p. 2 1 1 ; M. p. 856 ; = Antiochiae,
A. p. 253; = urbi s Hierusalem, A. p. 293; F. p. 355;
G. p. 5i2, 5i3.
Civetot, urbs Asiae (nunc Gemlik) , F. p. 333. — Vid.
Civito.
Civito, urbs, supra Nicasam (nunc Gemlik), p. 734,
annol. b; p. 885, annot. e. — Chrisliani perveniunt
Civito, T. I, iv, p. i3;T. D. p. i3; T. A. p. 122; T.
J. p. 175; M. p. 734. — Chrisliani a Turcis occisi in
urbe Civito vel capti, M. p. 735, 736. — NavesAlexii
in portu Civito, S. p. 885. — Naves, jussu impera-
toris, adductœ Civito, T. A. p. 127; M. p. 756. —
Variae nominis formas : Civetot, F. p. 333; — Civilot,
S. p. 885; — Civitolh , T. D. p. i3.
Civitot, urbs Asiae (nunc Gemlik), S. p. 885. — Vid.
Civito.
Civitoth, urbs Asiae (nunc Gemlik), T. D. p. i3. —
Vi l. Civito.
Clarandus, rex Àntiochiae, T. XIII, 1, p. 89.
Clarembaldds de Vendoliolo, miles, a Graecis captus,
p. 74a , annot e; = Turcos fugat , M. p. 833.
Clards Mons, urbs Galliae (nunc Clermont). — Conci-
lium Clari Montis, T. I, 11, p. 10; T. A. p. îai ; T.
J. p. 169, 170; F. p. 3ai, 3aa, 3a3, 3a4, 327,
467; G. p. 491, 492 ; M. p. 731, 737, 730, 781. —
Clari Montis platea quaedam, M. p. 737.
Classis. = Babiloniorum, F. p. 4i4, 4i5, 429, 44 1,
45i,48i;G. p. 54i;H. p. 553,567, 572,576; =
Boamundi, H. p. 568; ~ Genuensis, F. p. 387,
419; G. p. 533, 536; H. p. 558, 565, 56g; =
Graecorum, C. p. 7 i3; = Norrensis, F. p. 422 ; =
peregrinorum , G. p. 493; = Pisanorum, G. p. 523,
536; =z Venelicorum, F. p. 449, 45o, 4^2, H.
p. 58o, 58i, 584.
Claddus a sanclo Petro curalur, T. J. p. 217.
Clava, F. p. 397; H. p. 56 1.
Claves. = regni cϔeslis, F. p. 339; = ostii Sepulcri,
G. p. 526. — Vid. Claviculœ.
Clavicules Sepulcri, F. p. 386, 387. — Vid. Claves.
Clavos. — Pedes affixi clavis, T. J. p. 222. — Navium
clavi, A. p. 298.
Clbmens, papa, F. p. 467.
Clemens, emirus Babilonis, M. p. 871,874,875,876,
877, 878. — Vid. Afdhal.
Cleopatra, regina iEgypti, F. p. 484-
Clericds. — Clerici,T. I, p. 10; T. D. p. 10; T. IX, n ,
p. 54; T. D. p. 54; T. XI, u, p. 75; T. D. p. 75;
T. XI, vi. p. 79; T. D. p. 79; T. XII, iv, p. 86; T.
D. p. 86 ; T. XII , v, p. 87 ; T. D. p. 87 ; T. XIII , iv,
p. 92 ; T. D. p. 92 ; T. XVI , u , p. n 3 ; T. D. p. 1 1 3 ;
T. A. p. i4o,i49,i5o, i53, i55, 16a; T.J. p. 169.
Digitized by
928
INDEX GENERALIS.
195, 2o3, ao5, 207, 208; A. p. 245, 256, 260, 272,
1197, 3o2, 3o6, 3o8,- F. p. 323, 333, 36o, 366,
378, 385, 386, Ai 3, 467; G. p. 495, 522, 54o;
M. p. 729, 761, 763, 764, 828, 835. — Clerici
cujusdam visio (vid. Slephanus) , F. p. 346 ; G. p. 5o2.
— Processio ciericorum circa Hierusalem, T. XIV,
1 v, p. 1 o5 ; v, p. 1 06 ; T. D. p. 1 o5 , 1 06. — Clericus
quidam in processione ictu sagilta? occiditur, T. XIV,
v, p. 106; T. D. p. 106. — Vid. Clerus, Presbyter,
Sacerdos.
Clekos, A. p. 278, 296, 3oi, 3o3, 309; F. p. 32 1,
323, 344, 357, 378, 382, 386, 387, 412, 437,445,
468; G. p. 491, 519, 523, 524, 525, 626, 53i,
537, 538, 54o; H. p. 554, 555, 566, 578, 58i,
583, 584. — Pauperes de clero, A. p. 278. — Vid.
Clericus, Presbyter, Sacerdos.
Cliens, T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3; T. XIV, îv,
p. io5;T. D. p. io5; F. p. 375 , 447, 469; G.p.52i ,
527, 53 1 ; M. p. 743. — Sancti Sepulcri clientes,
T. XVI, ni, p. n3; T. D p. n3; = Hermenii, F.
p. 454,455.
Olientela episcopi Ramalensis, F. p. 397. — Turci de
Tancredi clienlela, F. p. 4 10. — Sarracenorum clien-
tela, F. p. 417;= conduclilia, F. p. 459; H. p. 584;
= Christiana, F. p. 464, 478.
Cliothedrom, F. p. 485.
Clitell^e, C. p. 64o.
CliteLlarii Sarraceni, F. p. 397; H. p. 56 1.
Cldmacdm, monasterium Galliae. — Gelasius II papa
sepelilur Gluniaci, F. p. 442.
Clypeds, T. J. p. 174, 223; A. p. 247, 299; G. p. 5o4,
54o;C. p. 61 0,624, 625,645,647, 697; M.p.73a,
762, 781, 784, 806, 807, 845, 848, 856. — Mi-
liles vendunt clypeos, T. IV, vi, p. 34; T. D. p. 34;
T. A. p. i32; T. J. p. i85; M. p. 770, 771. — La-
pides super clypeos, T. XIII, iv, p. 92 ; T. D. p. 92 ;
T. A. p. i55; T. J. p. 208. — Clypei Turcorum, A.
p. 249. — Tune clypei résonant, etc. F. p. 4i3; G.
p. 54o. — Vid. Scutum.
CoatRjE, gens Maeotica? paludis, C. p. 629 el annot. a ;
p. 661. — Vid. Choatrœ.
Cochlear, F. p. 424.
Coclei marini, F. p. 432.
Cœna. =: Domini , T. XIV, i , p. 1 02 ; T. D. p. 1 02 ; T.
A. p. 125, i5g; T. J. p. 178; A. p. 293; G. p. 5i 1;
M. p. 863; = Boamundi in urbe Antiochia, T. J.
p. 2i5-2i6; C. p. 657-658.
Cohors, F. p. 334; G. p. 52 1, 529. 53o, 54o; H.
p. 56o;C. p. 625, 628, 64i, 65o, 667, 668; M.
P-793-
Colaphus sancti Pauli, F. p. 477 et annot. h.
Colax, castellum urbis Antiochiae, A. p. 242 et an-
not. a.
Collis. = prope Anliochiam, A. p. 242 , 247, 25i, 256,
259; C. p. 643; = in valle Dessem, A. p. 274.
Collum. — Lignum apportare collo, T. XV, 1, p. 107;
T. D. p. 107; A. p. 297. — Vasporlare collo, T. XVI,
îv, p. n4; T. D. p. 1 14; T. A. p. 162; A. r. 3o6.—
Collum pugno ferire, F. p. 390.
Coi.onus, T. J. p. 206; F. p. 421.
Columba, lilteras ferens, A. p. 291 et annot. d; F.
p. 474 et annot. a.
CoLOMNJî. = pontis, T. VII, m, p. 48; T. D. p. 48;
T. A. p. i38; T. J. p. 192; M. p. 787; = ecclesia-
rum, C. p. 661 ; = templi Domini, T. J. p. 223; C.
p. 695, 698; = ecclesiae sancti Pétri Antiochia?, A.
p. 254; = urbis Laodiciae, C. p. 706.
Comani, populus, in urbe Constanlinopoli, G. p. 494;
= Raimundo insidiantur, T. II , iv, p. 1 9 ; T. D. p. 19 ;
T. J. p. 178; A. p. 236 ; = in exercitu imperatoris,
A. p. 246. — Alexius timet Comanos, A. p. a38.
Altéra nominis forma : Comati, T. D. p. 19.
Comati, populus, T. D. p. 19. — Vid. Comani.
Cometa in œthere , F. p. 4 1 6 ;G. p. 542 , 543 ; H. p. 567 ;
C. p. 665 ; M. p. 801 ; = ad Austrum , F. p. 4a 1 ; H.
p. 569 ; = inter orientera et septeotrionem , F.p.48o,
48i.
Commith, oppidum Ciliciae, C. p. 639 et annot. /.
Commun icare corpori el sanguini Cbristi,T. A. p. i5o.
— Communicari corpore et sanguine Cbristi, T. X,
ix, p. 69; T. D. p. 69; T. XI, vi, p. 79; T. D.
p. 79; T. J. p. 204. — Communicari de pane sanc-
tiûcato, F. p. 477, 478. — Communicnri Dominici
corporis communione, M. p. 827. — Vid. Christas,
Eucharislia.
Communio, R. p. 893. — Communicari Dominici cor-
poris communione, M. p. 827. — Vid. Communicare ,
Christus , Eucharislia.
Compedes a Goscelino in montem Calvariae allatae , F.
p. 457; H. p. 583.
Compotus Boamundi, T. A. p. 1 53.
CoNciLiuM.znln urbeNicaea, M. p. 758, 759; S. p. 887;
= in urbe Claro Monte, T. I, 11, p. 10; T. A. p. 121;
T. J. p. 169, 170; F. p. 32i, 322, 323, 324, 327,
466; G. p. 491, 492; M. p. 721, 727, 730, 731;=:
ante Antiochiam, T. IX, m, p. 54, 55; T. D. p. 54,
55; T. A. p. i4o; T. J. p. 196; = Antiochenum , A.
p. 25 1 ; C. p. 653, 654; F. p. 466; r= circa Hierusa-
lem, T. XIV, iv, p. io5; T. D. p. io5; = ante
lemplum Domini, T. XV, v, p. 110; T. D. p. 110;
= contra Daimberlum, G. p. 538.
Conestabilis Boamundi, T. VI, x, p. 44; T. D. p. 44;
T. A. p. i36;T. J. p. 191. — Variae nominis formœ:
conestables, R. p. 892 ; — conoslabilis, T. A. p. 1 36.
Conestables (Wallo seu Gualo), R. p. 892. — Vid.
Gualo.
Confessio peccatorum, T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79;
T. A. p. i5o; T. J. p. 2o4, 2i5; A. p. 256, 276,
3o4; F. p. 4i3; G. p. 499, 5o2; H. p. 566; C.
p. 681; M. p. 730, 747, 748, 827.
Congregati sdnt îNiMiGi nostri , etc. ( responsorium) ,
T. X, ix, p. 69; T. D. p. 69; T. A. p. i46 etannof.
a; T. J. p. 201 ; A. p. 256; M. p. 822.
Cono, miles, C. p. 64 1.
Cono, cornes de Monte Acuto, p. 632, annot. a; =
sequilur Balduinum usque ad urbem Tarsum, C.
p. 632 , 633; = aegrotat, C. p. 637. — Morsejus,
C. p. 639.
Conostabilis, T. A. p. 1 36. — Vid. Conestabilis.
Conscientia. — Conscienciae possessae criminibus, A.
p. 258.
Consodolcs, iilius Bagi-Seian, T. A. V. p. i42. — Vid.
Chems-Eddaulah.
Constantia , filia Pbilippi régis Franciœ, p. 228, annot.
e; p. 4io, annot. d; = uxor Boamundi , T.J. p. 228,
229, F. p. 4io; — mater Boamundi junioris, F.
p. 442, H. p. 576.
Constantinopolis, urbs, T. I, 11, p. 11, T. D. p. n;
T. I, v, p. i4; T. D. p. i4; T. II, vi, p. 20; T.
D. p. 20; T. A. p.124, 125, 127; T. J. p. 174,
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
929
181 ; C. p. 6i4, 712 ; M. p. 732, 742 , 816; = a
Conslantino fundatur, M. p. 750. — Situs urbis, F.
p. 33 1, 332 ; G. p. 494. — Pelrus Heremila Constan-
tinopolim venit, T. I, n, p. 1 1 ; T. D. p. 1 1 ; T. A.
p. 121; T. J. p. 174, 175; A. p. 24o; M. p. 732,
735, 736; = Godefridus pervenit, T. I, vi, p. i4;
T. D. p. i4; T. A. p. 123 ; T. J. p. 176; M. p. 743;
= exercitus Raimundi pervenit, T. II, vu, p. 21 ;T.D.
p. 21; T. A. p. i25, 126; T. J. p. 179 ; A. p. 237, 238;
= Stephanus Carnolensis venit , M. p. 744 ; S. p. 885 ;
= exercitus Boamundi venit, T. II , 1, p. 18; T. D.
p. 1 8 ; T. II , îx , p. 2 2 ; T. D. p. 22 ; T. A. p. 1 2 5 , 1 26 ;
T. J. p. 177, 178, 180; G. p. 493; C. p. 61 2, 61 3; M.
p. 746, 747; = cruce signati perveniunt, F. p. 33 1 ;
G. p. 494 ; — Turci in urbe Nicaea capli deducuntur,
T. II, xiv, p. 24; T. III, 1, p. 24; T. D. p. 24; T.
A. p. 127, 128; T. J. p. 181, 182; M. p. 758; =
exercitus imperaloris revertitur, T. XI, v, p. 76; T.
D. p. 76; T. A. p. 149; T. J. p. 2o3, 2o4; G. p. 5oi;
— Hugo Magnus venit ad urbem Antiochiam, T. A.
p. i52; F. p. 35o; G. p. 5o6. — Lancea Salvaloris
in urbe Constantinopoli , G. p. 507. r— Robertus Nor-
mannus et Roberlus Flandrensis Constantinopolim
veniunt, F. p. 364; G. p. 5 18; = Raimundus venit ,
F. p. 364 , 398; G. p. 532. — Imago Christi Con-
stantinopoli , G. V. p. 543. — Vid. Bizantium.
Constantinopolitanus, a, dm. — Imperium Constan-
tinopolilanum , T. J. p. 169 ; G. p. 491- — Urbs
Constantinopolitana, M. p. 727. — Conslanlinopoli-
tanus imperalor (vid. Alexius), F. p. 327, 407, 4 18,
436; G. p. 493, 5oi, 538; H. p. 564; M. p. 808,
836, 837,' 843. — Diviliae Constantinopolitana?, C.
p. 612 ; = navcs, M. p. 757. — Legali Constantino-
polilani, M. p. 759. — Mare Constantinopolitanum ,
M. p. 834 ; = brachjum , S. p. 886.
Constantinus, imperalor. — Somnium ejus, M. p. 750.
— Tempus Constantini, M. p. 758.
Constantinus, Armenus , Balduinum hospitk) recipit,
F. p. 338.
Constellatores Sarracenoruin , A. p. 3o4- — Vid.
Aruspices, Magus, Sortilegus.
Consuetudinarius , a, um. — Mercedem modii consue-
tudinariam in urbe Hicrusalem remitlit rex Baldui-
nus II, F. p. 445. — Vid. Consaeludo.
Consuetudo. — Rex Balduinus II venditores Iritici, etc.
ab omni consuetudine absolvit, H. p. 578. — Vid.
Consuetudinarius.
Consul classis Genuensis, F. p. 387; = Tripolitanus ,
H. p. 569, 571, 577, 579 ; = Edessenus, H. p. 579,
582,583,584.
Conversio sancti Pauli, F. p. 478 et annot. eu
Cophini pleni auro etargento, M. p. 879.
Corathania, regio Asiae, S. p. 889. — Vid. Corosanum.
Corbaga, emirus, princeps Turcorum , A. p. 252 et
annot./. — Vid. Kerboga.
Corbagan, emirus, G. p. 5oo, 5o2, 5o3, 5o4- — Vid.
Kerboga.
Corbagat, emirus, F. p. 348 , 349. — Vid. Kerboga.
Corbagath , emirus , F. p. 345 , 347 , 348. — Vid. Kerboga.
Corbalan, emirus, T. D. p. 62. — Vid. Kerboga.
Corbanam, princeps mililiae Persarum, M. p. 808 et
annot. a; p. 809, 810, 811, 812, 8 1 3 , 8i4; 8i5,
825, 826, 827, 828, 83o. — Vid. Kerboga.
Corbanas, princeps mililiae Persiae, T. J. p. 191, 192.
— Vid. Kerboga.
m.
Corbaran, princeps mililiae régis Persarum, R. p. 892,
et annot. e; p. 893. — Vid. Kerboga.
Corbaras, emirus, A. p. 259, 260. — Vid. Kerboga.
Corroran, princeps mililiae Persarum, C. p. 658, 664.
667. — Vid. Kerboga.
Corcodrillus, in Nilo, F. p. 475; = in flumine Cae-
sareae, F. p. 475. — Cutis Corcodrilli, F. p. 476.
Corda. = arcus, T. IV, 11 , p. 3o. — Cordae navium , A.
p. 298. — Per cordas Franci quidam inIran t Antio-
chiam, F. p. 343, G. p. 4991 5oi, 5o2; C. p. 662.
— Scalae de cordis factae, G. p. 499. — Per scaîas
et cordas murus Tripoleos conscenditur, H. p. 569.
— Vid. Chorda, Funis.
Corfou, insula Graeciae, p. 449 ^ annot. b. — Vid.
Curpko.
Corillds, arbor, F. p. 475.
Corinthus , urbsGraeciœ, G. p. 494.
Corium bestiarum, T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; T.
XIV, ni, p. io4; T. D. p. io4; T. A. p. i48, îbg;
T. J. p. 2o3-, A. p. 258; F. p. 34i; G. p. 498, 5i3;
C. p. 663; M. p. 81 5, 865, 866; = super turrim
ligneam, F. p. 358. — Coria clypeorum , C. p. 647.
Cornélius, centurio, M. p. 858.
Corneus (gallice cornet) , T. J. p. 174.
Cornix, F. p. 457, 471.
Cornu, A. p. 3o4; F. p. 334, 343, 358, 359, 38i;
F. V. p. 394; F. p. 397, An, 436, 464, 472, 477,
478; G. p. 53o; M. p. 880; = civilatîs, F. p. 358.
Corona spinea , A. p. 267; F. p. 382; H. p. 556; =r
aurea, G. p. 5 16 , 523; 526; = immarcescibilis , F.
P- 3l7-
Corosanum, regio Asiae, T. I, m-iv, p. i3; T. D.
p. i3; T. VII, 1, p. 45; T. D. p. 45; T. X, 1,
p. 59, 60; T. D. p. 59, 60; T. X,m-iv,p. 63; T. D.
p. 63; T. XI, v, p. 78; T. D. p. 78; T. XI, ix, p. 8a;
T.D.p.82;T. A. p. 122, 127, 137, i4a, i43, i44,
i5o; T. J. p. 175, 180, 191, 192, 198, 199, 2o4;
A. p. 246, 263; F. p. 35o; G. p. 497; M. p. 809;
S. p. 8S9. — Variae nominis formae: Chorozaim, M.
p. 809; — Coralhania, S. p. 889; — Corotamia,
G. p. 497; — Corozana, A. p. 246; — Corrozana;
T. A. p. 122, 127, 137, 142, i43, i44, i5o; A.
p. 263; F. p. 35o.
Corotamia, regio Asiae, G. p. 497- — Vid. Corosanum.
Corozana, regio Asiae, A. p. 246. — Vid. Corosanum.,
Corpalatius, T. A. p. 124, 125. — Vid. Corpoïasius.
Corpolasius quidam ad Boamundum mittitur ab im-
peratore,T.II, 1, p. 17, 18; T. D. p. 17, 18; T. A.
p. 124, 125; T. J. p. 177, 178. — Variae nominis
formae : Chorpalasius, T. J. p. 177, 178; — Corpa-
latius, T. A. p. 124, 125.
Corpus. — Corpora Christianorum Nicaeam obsiden-
tium, F. p. 333; G. p. 4g5; = Turcorum in urbe
Marra, T. XIII, v, p. 93-94; T. D. p. 93-94 ; T. A.
p. 1 55, 1 56; T. J. p. 209; A. p. 271; F. p. 352 ; C.
p. 675; M. p. 849, 85o. — Corpus Gaùdemari, ex-
tractis intestinis, ad solem siccatur, A. p. 3o8. —
Corpus Balduini I régis, F. p. 436; FI. p. 575. —
Vid. Cadavera, Chris tas.
Corrozana, regio Asiae, T. A. p. 122, 127, 137, 142,
i43, i44» i5o; A. p. 263; F. p. 35o. — Vid. Coro-
sanum.
Cords, ventus, C p. 669.
Coteloseniar, emirus Kerboga*, F. V. p. 347; G.
p. 5o4-
117
Digitized by
Google
930
INDEX GENERALIS.
Coxon, urbs Àsi« (nunc Gogtyn). — Pcregrini recupe-
ranlur illîc per dies 1res, T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33 ;
T. A. p. i3i ; T. J. p. i85; M. p. 769, 770.— Altéra
nominis forma : Çoxor, M. p. 769.
Coxor, urbs Asia?, M. p. 769. — Vid. Coxon.
Crach, oppidum Syriœ, C. p. 680 et annot b. — Vid.
Kalaat-elHofsn.
Crates, T. J. p. aao; A. p. 268, 269, 297, 298, 3oO;
C. p. 691.
Cremiom, agnomen Raiboldi, C, p. 689.
Creta, insula, C. p. 647.
Crêtes , populus insula? Crela?, in urbe Constantinopoii ,
G. p. 494.
Crisolitus, lapis, F. p. 363.
Crisopolis, urbs Macedoniae, F. p. 33 1. — Vide Chry-
sopolis.
Crisoprassos, lapis, F. p. 363.
Crus asini , M. p. 8 1 5.
Crcx. — Franci cruces sumunt, T. I, 1, p. 10; T. D.
p. 10; vu, p. i5; T. A. p. 131, 123; T. J. p. 169,
170, 172, 173; A. p. 237, 257; F. p. 3a4, 335,
327; M. p. 730, 731, 741, 742, 764. — Crux Do-
mini, T. II, vi, p. 2i; T. D. p. 21; A. p. 267; F.
p. 359; M. p. 876. — Cruces in carnibus insigniUe;
F. p. 33o. — Crux in dextro humero , T. J. p. 1 74 ;
A. p. 272; M. p. 741; = in fronte, T. J. p. 170;
= ad capita , T. J. p. 1 72 , 1 73 ; == in scapulis , T. J.
p. 174, 176; M. p. 741. — Vexillum crucis, T. 111,
m, p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 128; T. J. p. 183;
G. p. 517; C. p. 668. — Turci crucem prœtendunt,
A. p. 364. — Cruces ferreae et ligneae in viis, T. A.
p. 1 26 ; T. J. p. 1 80 ; M. p. 755 et annot. b. — Crux
visa in capile Christi , T. X , ix , p. 68 ; T. D. p. 68 ; T.
A. p. i46;T. J. p. 301; A. p. s56; M. p. 831 (cf. A.
p. 279, 386). — Jurare super crucem, T. X, ix, p. 70;
T. D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. aoi; A. p. 356;
M. p. 833. — Crux Ademari anle lanceam Domini
prafertur, A. p. 387, 389. — Cruces in manibus ,
T. XI, 11, p. 79.80; T. D. p. 79 80; T. XIV, iv,
p. io5; T. D. p. io5; T. XVI, 11, p. n3; T. D.
p. n3; T. A. p. 135, i5o, i5 1 ; T. J. p. 178, 197,
3o5; A. p. 297 ; F. p. 338, 354, 378; G. p. 5o4,
509, 533; M. p. 838, 867. — Bajulare crucem, T. A.
p. 1 3 1 ; T. J. p. 176, 1 79 ; F. p. 35 1 . — Dorainus in
cruce, A. p. 379, 280, 283, 3o3, 3o8; M. p. 881.
— Patibulum crucis (vid. Patibulum). — Cruces Sar-
raceni injuriis afficiunt, A. p. 368. — Sarraceni cru-
cem cum ligno verberant, T. XIV, iv, p. io5; T.
D. p. io5; A. p. 397. — Crux ab Helcna inveniiur,
G. p. 5 10. — Pars crucis, in ecclesia ab Helena fun-
data, adoratur, G. p. 5 10. — Pars crucis Jesu Christi
in urbe Hierusalem a peregrinis inveniiur, T. XVI,
in, p. n3; T. D. p. n3; A. p. 3o3; F. p. 36i; G.
p. 5 1 6. — Virtus crucis, H. p. 579. — Crux prope
Ascalonem a patriarcha fertur, T. XVI, m , p. 1 13 ; T.
D. p. 1 1 3 ; T. XVI , iv, p. 1 1 4 i T. D. p. 1 1 4 ; F. p. 36s ;
= in processione, G. p. 526. — Franci a Sarracenis
in cruce appensi, F. p. 388. — Dominicœ crucis lig-
num Balduinus I portari jubet, F. p. 391, 3g3, 3g3,
4o5,4i3;G. p. 539, 53 1, 533,534,535,536, 54o,
54 1; H. p. 56o, 56 1, 563, 564, 566. — Baldui-
nus 11 crucem dominicam in bello porlandam curai,
F. p. 443, 443, 444, 445, 446, 447, 448; H.
p. 577, 578, 579. — Crux a patriarcha fertur, F.
p. 45i, 453 , 457, 458, 468; H. p. 58i, 583, 584-
— Exaltatio crucis, F. p. 444; G. p. 5io;H. p. 577.
— Crux e Perside reducitur, F. p. 444- — Crucis sig-
num, T. II, xi, p. 33 ; T. D. p. s3; T. V, vu, p. 38;
T. D. p. 38; T. VI, x, p. 43; T. D. p. 43; T. VII,
m, p. 47; T. D. p. 47 ; T. XI, 11 , p. 80 ; T. D. p. 80;
T. XIII, x, p. 98; T. D. p. 98; T. D. p. ii3; T. A.
p. i36, 137, i38, 1 5 1 ; 157; T. J. p. 170, 180,
188, 3o5, 307, 310; A. p. 383, 387; p. 317; F.
p. 473; M. p. 729, 730, 741, 783; R. p. 893. —
Servi crucis, H. p. 56o.
Cubitus, A. p. 383 , 287. — Lamina argenti unocubilo
lata, T. J. p. 222. — Longitudo cubiti, F. p. 461.
— Munis altior longitudine cubiti, F. p. 389.
Culcitra, A. 299; F. p. 45 1.
Coltellus Bagi-Seian, T. J. p. 197; — Boamundi,
T. J. p. 216; C. p. 657, 658. — Cultelli Armeno-
rum, F. p. 455.
Cuminum. — Vid. Ciminum.
Cuniliaco (Guilielmus Pétri de), miles, A. p. 273. —
Vid. Guilielmus Pétri de Cuniliaco.
Cunnanus (de Laroballe) , cornes Brilannicus, C p. 648
et annot. a. = a Turcis occidilur, C p. 648. —
Tumulus Cunnani prope Pontem Ferreum, C.
p- 648.
Curbaan, princeps Turcorum,T. X, 1, p. 59, 60; T.
X, m, p. 61, 62; T. X, iv, p. 62, 63; T. X, Yi,
p. 64, 65, 66; T. X,iv,p. 77, 78, 80; T. XI, vin,
p. 81, 82. — Vid. Kerboga.
Curbalan, emirus, T. D. p. 59, 60, 61, 63, 64,65,
66, 77, 80, 82. — Vid. Kerboga.
Corbanas , princeps militiae soldani Persiae, T. J. p. 197,
199, 200, 2o4, 2o5, 206. — Vid. Kerboga.
Curbaram , emirus, T. A. p. i42, i43, i44, i45, i5o,
1 5 1 . — Vid. Kerboga.
Curpbo, insula Gracia? (nunc Corfou), F. p. 449; H.
p. 58o.
Curritores, T. IV, 11 , p. 3o; T. D. p. 3o. — Vid. Cor-
sores, Exploratores.
Currds, C. p. 618.
Cursores, F. p. 336, 474; M. p. 767, 781, 808. —
Vid. Curritores, Exploratoires.
Curti, populus Asiœ, in exercilu Kerbogœ, T. X, 1,
p. 59; T. D. p. 5g; T. A. p. 142; T. J. p. 197; M.
p. 808; = apud Tripolim, T. XUI, x, p. 98; T.
D. p. 98; T. J. p. 210; = prope Ascalonem contra
Christianos pugnant, T. D. p. u5; T. XVI, vi,
p. 116.
Ccspis. = vexilli in terra fixa, A. p. 247; = ensis,
F. p. 337; C. p. 626, 691; = Latina,C p. 617; =
Arabica, C. p. 677, 708.
Cuthai , civitas Lyciœ, C. p. 658. — Vid. Pkilomena.
Cyclades, insula? Gracia?, F. p. 482.
Cydaris, F. p. 462.
Cylicia, regio Asiœ, C. p. 63o, 639, 647, 649, 65 1,
680. — Vid. Cilicia.
Cylix, Cylices, populus Cilicia? , C, p. 629, 639, 712.
— Cylicum flumen, p. 712-
Cyllarus, equus Castoris, C. p. 645 et annot. b.
Cymba. — Vid. Cimba.
Cymiteria peregrinorum , F. p. 333. — Vid. Cimite-
num, Sepultura, Tumba.
Cypressus, arbor, C. p. 690, 697.
Cyprianxjs (sanclus). — Reliquiae ejus , A. p. 290.—
Vid. Reliquiœ.
Cyprus, insula Asiae, F. p. 48a; G. p. 494; C p. 647,
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
649. — Christiani fugiunt in Cyprum, T. VI, vi,
p. 4a ; T. D. p. 4a; T. A. p. i36; T. J. p. 190; A.
p. a55. — Vinum Cvpri, G. p. 64g. — Commercium
cum Cypro, A. p. 274, 290. — Venetici in Cypro,
F. p. 45a. — Babylonii versus Cyprum eunt, F.
p. 48i. — fès Cypri, C. p. 661.
D
Dactylos, F. p. 38o; G. p. 5a3.
Dacds. — Rex Dacorum, T. J. p. 170; C. p. 616. —
Peregrini Daci, F. p. 337. — Daci in urbe Constan-
tinopoli, G. p. 494.
Daher Eddin Toghdekin, Damasci rex, F. p. 4» 5, an-
not. a; p. 4» 6, annot. c; p. 436, annot.y*; H. p. 571 et
annot. d. — Militia ejus , F. p. 426 , 429 ; H. p. 57 1 .
— Daber a uctor caedis Maledocti ( Maudoud) , p. 4a8f
annot. b; F. p. 429; H. p. 671, 57a; = cum Bal-
duino init pacem, F. p. 429; H. p. 57a; = contra
Balduinum II venit, F. p. 44i; = terram Tiberia-
. dis vastat, F. p. 446; H. p. 578; = castellum Jar-
ras construi jubet, F. p. 446, 447 ; = reddit Ty-
rum, F. p. 466; = cum Borsequino a Christianis
fugatur, F. p. 471, 47a. — Pax inter eum et Baldui-
num rumpitur, F. p. 473, 474- — Nova expeditio
Balduini contra Daher, F. p. 477, 478. — Filius
Daher, F. p. 477 et annot. 1; p. 478. — Variae no-
minis forinae: Toldequinus, H. p. 67 a ; — Tuldequi-
nus, F. p. 4a6, 419, 44i, 446, 447> 47a, 473,
477, 478; H. p. 571.
Daibertos , patriarcha , F. p. 365 , 366 , 378 , 38a , 4o8,
417» 466. — Vid. Daimbertus.
Daimbertds , archiepiscopus Pisanus, patriarcha eligitur,
T. J.p. aa6 et annot./; p. -227, 365, annot.cf; p. 366;
G. p. 5 1 9 ; H. p. 55o ; C. p. 704 ; = cum Boamundo
it Hierusalem, F, p. 365; G. p. 5 18; H. p. 55o; C.
p. 704 ; = ad Godefridum raorientem venif, T. J.
p. 327 ; C. p. 705 ; =z Balduino malevolus , F. p. 378 ;
G. p. 5aa ; H. p. 554, 555; = cum Balduino pacifi-
catur, F. p. 38a; G. p. 5a3; H. p. 556; = Baldui-
num coronal, F. p. 38a; G. p. 5a3; H. p. 556; m
officium vigiliae Paschœ célébrai , F. p. 385 , 386 , 387 ;
G. p. 5a4 , 5a5 , 5a6. — Dissensiones Daimberti cum
Balduino rege cleroque, G. p. 537, 538. — Conciltum
contra Daimbertum, G. p. 538. — Daimbertus cum
Boamundo mare ingreditur, T. J. p. 228; F. p. 4o8;
G. p. 538; H. p. 565; =:moritur, F. p. 4o8, 417;
H. p. 565. — Godefridus et Boamundus acceperant
terram suam a patriarcha Daimberto, F. p. 466. —
Variae nominis formas : Daibertus, F. p. 365, 366,
378, 38a, 4o8, 417, 466; — Daybertus, T. J.
p. aa6, 337, aa8; C. p. 704, 705.
Dairamornus, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89.
Dalmatia, regio, F. p. 327; G. p. âg3. — Peregrini de
Dalmatia,F. p. 333.
Dalphol (Pelrus Raimundus). — Vid. Petrus Raimun-
dus Dalphul
Damasceni, populus Syriae. — Exercitus Damasceno-
rum, T. J. p. 21 5; F. p. 4 16, 43o; C. p. 681, 691.
— Turci Damasceni, F. p. 368, 4n; G. p. 519,
54o, 54i ; H. p. 553; = ab Hugone de Tiberiade
vicli, F. p. 4 16; H. p. 568. — Rex Damascenorum,
F. p. 393, 439, 44 1, 446, 471, 477; G. p. 5ao; H.
p. 57a (vid. Deccacas, Daher- Eddin). — Partes Da-
mascenorum, F. p. 4 a 8. — Damasceni contra Bal-
duinum II congregau', F. p. 443, 446; H. p. 576,
577, 578; = castellum Jarras aediûcaverant, H.
p. 578. — Urbs Damascena, F. p. 473.. — Terra
Damascena, F. p. 477. — Damasceni a Balduino victi,
F. p. 477, 478; = sanguinem potant, F. p. 479. —
Farfar Damascenus, C. p. 642. — Altéra nominis
forma : Damascini, H. p. 553.
Damascini, populus Syriae, H. p. 553. — Vid. Damas-
ceni.
Damascos, urbs Syrïae, ab Alexandro capta, F. p. 462.
— Sarraceni a Damasco congregati ad auxilium Antio-
chiae dandum, T. V, vu, p. 37 ; T. D. p. 37 ; T. A.
p. i34; T. J. p. 187, 190; F. p. 35o; M. p. 778; R.
p. 891. — Turci Damasci , G. p. 519. — Pagani de
Damasco, T. XII, m, p. 85; T. D. p. 85; H. p. 55 1.
— Expeditio Balduini I contra Damascum , G. p. 536 ;
G. V. p. 542. — Maledoctus Damasci occisus, F.
p. 428 et annot. b; H. p. 571, 57a. — Expeditio
nova régis Balduini contra Damascum, F. p. 473,
474- — Nomen Damasci, F. p. 479. — Sanguis Abel
in Damasci terra fusus, F. p. 479. — Bellum a Da-
masco inslat, T. J. p. 219 ; C. p. 690. — Damascus,
ab urbe Hierusalem expellitur, C. p. 688. — Tan-
credus usque Damascum pervenit, T. J. p. 226. —
Vallis Damasci, T. J. p. 226; G. p. 497; C. p. 702,
— Via ad Damascum, A. p. 274. — Via per Damas*
cum, A. p. 288; F. p. 425, 429; H. p. 571, 572.
— Rex Damasci, T. X. I, p. 59; T. D. p. 5g; T. X,
xii, p. 73;T. D. p. 73; T. A. p. i43;T. J.p. 197 et
annot. d; G. p. 497 et annot. h; H. p. 552 et annot.
e; M. p. 809 et annot. e; S. p. 889 et annot. e; R.
p. 892 et annot. g (vid. Deccacas) ; F. p. 426, 429,
447, 466, 471 ; H. p. 571, 578 (vid. Daher Eddin).
Damiata, urbs yEgypti, G. p. 54i. — Vid. Damiath.
Damiath, urbs yEgypli, F. p. 432. — Vid. Damiata.
Dan , urbs Palaestinae. — Fundatio urbis Dan , F. p. 367
et annot. g; p. 462; G. V. p. 542. — Filii Dan, H.
p. 55o. — Fons Dan, F. p. 367, 4a6, 462; H.
p. 55o, 571. — Tribus Dan, F. p. 367, 378.
Danisman, emirus Turcorum, F. V. p. 368; F. p. 369;
G. p. 519 ; H. p. 55o, 55 1; C. p. 709. — Vid. Ke-
meschtekin Ibn Danischmend.
Dapiines, fluvius Syriae (nunc Doueir), p. 43, annota.
— Vallis Daphnis, C. p. 65o, annot. e. — Varias no-
minis formas : Dapne, C. p. 65o. — Doxa, C. p. 65o.
Dapifer. z= Podiensis episcopi, M. p. 779 et annot e;
= Hugonis Liziniacensis , T. XIV, 1, p. io3; T. D.
p. io3. — Vid. Senescalcus.
Dapne, vallis (nunc Doucir), C. p. 65o et annot e. —
Vid. Daphnes.
Dabandus, rex Antiochiae, T. D. p. 89.
Daribonos, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 90.
Darius, Medus, F. p. 483.
Dastdrs ( Galferius) , p. 1 93 , annof. d; T. J. p. 206. —
Vid. Goffeiius de Turribus.
Datorre (Gulferius de). — Vid. Galferius de Dalurreel
Gofferiusde Turribus.
David, rex Israël, T. X, vi, p. 64; T. D. p. 64; T. A.
117.
Digitized by
Google
932
INDEX GENERALIS.
p. i44; T. J. p. 199; F. p. 3a8, 366; G. p. 5io,
5i 1 ; C. p. 653; M. p. 723. — Sepulcrum ejus in
monte Sion, A. p. 293. — Turris David, in urbe
Hierusalem, T. XV, iv, p. 109; T. D. p. 109 ; T. A.
p. 160; T. J. p. 217, 222 , 224, 225; A. p. 293, 3oo,
3oi, 3o2; F. p. 356, 359, 36i, 46o; G. p. 509;
C. p. 684, 686, 687, 6g3, 702; M. p. 867. — So-
liuro David, A. p. 296; C. p. 633. — A Davide dinu-
meratio populi facta, F. V. p. 356; F. p. 357.
David HjEREticus, rex Antiochis, T. XIII, 1, p. 89; T.
D. p. 89.
David, Armenus, rex Aveirâe, G, V.p. 542.
Daviticus, a, cm. — Turris Davitica , F. p. 356, 35g,
36 1; C. p. 684, 693, 702. — Porta Davitica, F.
p. 452 ; = prophetia, F. p. 366. — Versus Daviticus,
F. p. 442.
Daybertus , Pisanorum epicopus , patriarcha , T. J.
p. 226, 227, 228; C. p. 704, 7o5. — Vid. Daim-
bertas.
Decgacos Ibn-Toctousch , rex Damasci , p. 1 97, annot. d;
p. 373, annot. g; p. 497, annot. h; p. 889 , annot. e. —
Nuntiusa Bagi-Seian ad regem Deccacum mittitur, G.
p. 497 ; S. p. 889. — Deccacus venît in auxilium An-
liochiœ,T. X,i,p. 59; T. D.p. 59; T. A. p. i4a;T.
J. p. 1 97 ; M. p. 809 ; = Chrislianos in urbe Antiochia
obsidet,T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; M. p. 8i5,
R. p. 892 ; = Balduinum I aggreditur, F. p. 373 ,
374 ; G. p. 5ao ; H. p. 552. — Varia? noroinis forma? ;
Ducach, G. p. 520. — Ducath, F. p. 373. — Du-
cbac, H. p. 552. — Docap, S. p. 889. — Docdph,
G. p. 497.
Décima. — Décimas in quatuor partes dividendas jubet
P. Bar iholomaeo , Marra obsessa, beatus Andréas,
T. XIII, m, p. 91; T. D. p. 91; = sive beatus Petrus,
A. p. 269; = praecipiebat et episcopus Podiensis, T.*
}. p. 207. — Idem in oppugnatione Àrchados jus-
sum , A. p. 278; = a quibus observatum, A. p. 280.
— Decims fraudulenter reddits vcl omnino retente,
F. p. 434 ; = datœ episcopo constituto apud Ramam ,
T. XIII, xiii, p. 102; T. D. p. 102; T. A. p. i58; T.
J. p. 212 ; M. p. 859.
Deiramohdus, rex Antiochis, T. D. p. 89.
Delids, C. p, 619.
Delpoz (Petrus Raimundus), miles, T. VIII, 1, p. 5o.
— Vid. Petrus Raimundus Dalphul.
Delufres, rex Antiochis, T. D. p. 90. — Vid. Pelufres.
Demetrius (sanctus), cura Georgio et Mauricio signifer
horum qui pro fide Christi roartyrium sustînuerunt
et contra incredulos dimicaverunt , M. p. 796; =
cum sancto Georgio et Theodoro Turcos fugat prope
Dorylœuni, T. J. p. i83; G. p. 496; = contra Tur
cos adjutor promittitur per Slephanum sacerdotem
Christianis Antiochia obsessis, T. X, ix, p. 69; T. D.
p. 69; = adjutor venit cum innumerabilibus exer-
citibus equos albos habentibus contra Kerbogam,
T. XI, vin, p. 81 ; T. D. p. 81; T. A. p. i5i; M.
p. 832.
Dehonis flumen, F. p. 33o. — Vid. Drilo.
Denarids, T. I, 1, p. 10; T. D. p. 10; T. IV, vi, p. 34;
T. D. p. 34; T. VJ, m, p.4o; T. D. p. 4o;T. X,
xn, p. 73; T. D. p. 73; T. XV, m, p. 108; T. D.
p. 108; T. A. p. 121, 126, i32, i48, 160; T. J.
p. 180, i85, 188, 193, 2o3,2o5; M. p. 755,781.
— Solidi denariorum , T. VI, ni, p. 4o; T. D. p. 4o;
T. A. p. 1 35.
Dbseii, vallis, T. D. p. 100; T. A. p. i58. — Vid.
Dessem.
Dbsen, vallis, M. p. 856. — Vid. Dessem, Sem (de),
Issem.
Desiderius (Petrus), A. p. 281. — Vid. Petrus Deside-
rius.
Dessem, vallis Syris. — Christian! , Raimundo duce, in
Dessem intrant, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96; T.
A. p. i56, 157; T. J. p. 210; M. p. 852. — Castra
vallis Dessem a Christianis expugnata , T. XIII , ix ,
p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. i56, 157; T. J.p. 210;
M. p. 852. — Ultra vallem Dessem equilant Chris-
tiani,T. XIII, x, p. 100; T. D. p. 100; T. A. p. i58;
M. p. 856. — Variae nominis forma? : Desem , T. D.
p. 1 00 ; T. A. p. 1 58; — Desen , M. p. 856; — Issem,
T. D. p. 96 ; — Sem (de) , T. A. p. 1 56.
Deds. — Deus hoc vult, T. I, vu, p. i5; T. D. p. i5
T. IX, vi, p. 57;T.D.p. 57;T.A.p. i23;F. p. 343
G. p. 5oo. — Deus vult, G. p. 496, 5i5; C. p. 625
M. p. 729, 741, 761. — Deus iîlud vult, T. J.p. 170
— Deus lo vult, T. IX, p. 57;T.J. p. 174, 176, 196
— Deus deorum omnium , M. p. 81 2 ; = mirabilis in
suis operibus, H. p. 573; = Deus Christianorum , T.
X, vi vn, p. 64, 65, 66; T. D. p. 64, 65, 66; T. A
p. 1 44 , 1 45 ; T. J. p. 200 ; M. p. 8 1 2 , 836 ; = Fran
corum, T. X, vu , p. 66; T. D. p. 66; T. A. p. i45
G. V. p. 542; M. p. 81 3. — Deus,adjuva, A. p. 258,
274, 280, 284; F. p. 359,392,472,474, 478, G.
p. 5i5, 529; H. p. 56o. — Deus alienus, M. p. 858.
— In virtute Dei, M. p. 873.
Dextrarius. — Mille optirai destrarii a Christianis apud
Caesaream et Camelam compara ti, A. p. 273.
Diabolos, T. VII, 111, p. 47; T. D. p. 47-48; T. A.
p. i38; T. J. p. 190, 192, 195; F. p. 32i, 325; G.
p. 491, 49.2, 537; H. p. 56o, 579. — Mons ubi
tenlatus est a Diabolo Dominus, G. p. 5 12. — Flu-
men Diaboli , F. p. 33 1 , annot. g; G. p. 493 et annot./
(vid. Drilo); = filii, M. p. 784. — Diabolus rex Ba-
bylonis, M. p. 874. — Satellites Diaboli, M. p. 876.
Diaconus. — Diaconi ex urbe Antiochia a Turcis eji-
ciuntur, T. J. p. 186. — Diaconus in visione, A.
p. 3o8.
Dido , Beli filia , Carlhaginem condidit , F. p. 46 1 . —
Vid. Helisa.
Diensis cornes, A. p. 289. — Vid. Isoardus I, cornes
Diensis.
Dies terrs, T. J. p. 180. — Vid. Dieta.
Dieta terra;, T. II, i,p. 18; T. D. p. 18; T. A. p. 125;
T. J. p. 180; F. p. 337. — Vid. Dies.
Digon, emirus, G. p. 496.
Dilovidm, M. p. 881.
Dinumeratio populi a rege David facla, F. p. 357.
Diogenes, imperator, G. V. p. 543.
Diospolis, urbs Palsslins, F. p. 45 1; H. p. 58 1. —
Vid. Lidda.
Diplois (pallium), F. p. 485.
Dipsis (vel Dipsas), genus serpentis, F. p. 484.
Dirachium, urbs Dalmatiœ, A. p. 236; H. p. 568. —
Vid. Durachium.
Dissenteria Tancredi , T. J. p. 219; C. p. 689.
Dives, F. p. 323.
Djebaïl, urbs Syriœ, p. 101, annot. d; p. 858, annot. 6.
— Vid. Gibelon.
Djebali, urbs Syriaî, p. 99, apnol. a. — Vid. Gibel-
tum.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
933
Djemal Almole, emirus, p. 4i4, annot. a; G. p. 539;
= dux Ascalonis, F. p. 4i i ; G. p. 54 1 ; H. p. 566;
= contra Balduinum pugnat, F. p. 4i i, 4*2 . 4i3,
4i4; G. p. 54 1 ; H. p. 565, 566; = occiditur, F.
p. 4i4; G. p. 54 1 ; H. p. 566, 567. — Caput ejus
jactalur in na vem Babylonicam , F. p. 4 1 5 ; G. p. 54 1 ;
H. p. 567. — Varias nominis forme: Gemelmuch, H.
p. 566, 567; — Gemelmalc, F. p. 4i4, 4i5; — Gi-
melmuc, G. p. 54 1; — Gymelmulc, G. p. 54 1.
Djenab el Daula, princeps Emease, p. 95, annot. c.
— Vid. Genah Eddeule.
Djerascb , urbs Syrie, p. 447* annot b. — Vid. Ge-
rma.
Docap, princeps Damasci, S. p. 889 et annot e. — Vid.
Deccacus.
Docaph , emirus Damasci,G. p. 497 et annot. h. — Vid.
Deccacus.
DOLABRUM, À. p. 298.
Domenicus Michaelis, dux Vénerie, p. 4 -a, annot. b;
= Acram applical, F. p. 45a ; H. p. 58 1 ; z= in urbe
Hierusalem manet, F. p. 45g ; H. p. 584; = Tyrum
obsidet, F. p. 459, 464; H. p. 584, 585.
DonuTici,=Tatini, imperatoris Alexii legati,T. VI, v,
p. 4a; T. D. p. 4a; T. A. p. i35; T. J. p. 189; =
Tancredi, C. p. 65o; = Sancti Sepulcri, M. p. 746.
Dominus Bethanie Lazarum resuscitat, G. p. 5 12. =.
super asinam sedens,G. p. 5 10; =zcœnans cum suis
discipulis in monte Sion, T. XIV, 1, p. 102; T. D.
p. 1 02 ; G. p. 5 1 1 ; M. p. 863 ; = in cruce crucifixu* ,
A. p. 379, 280, 3o8; = non debere ibi eligi regem,
ubi Dominos passus el coronatus est , A. p. 396 ; =
Dominus polens in prelio, A. p. 247, a56 ; M. p. 776,
777. — • Domine, quis habitabit in tabernaculo ? ■ A.
p. 256.— •Gloriosus es, Domine, «etc. M. p, 763. —
• Domine, miserere nostri , • M. p. 847- — Negare Do-
minum, T. A. p. 122 (vid. abnegare). — Domini via,
T. I, 1, p. 10; = Sanguis, A. p. a6a, a63. — Ad
bellum Dominus dirigebat , M. p. 866.
Dommith, oppidum CUicie, C. p. 639.
Do 11 us a peregrinis dévastais, T. I, 11, p- 1 1 ; T. D.
p. 1 1 ; T. A. p. iai ; M. p. 73a, 733. — Domus pa-
triarchalis, A. p. 3oi ; = in cœlo, A. p. 276. — ■ Do-
mus mea, domus oralionis.» G. p. 5 10; C. p. 700.
Donnus (Dominus), H. p. 549 * *>64, 565, 569.
Dor, urbs Syrie (nomen antiquum urbis Cesaree) , G.
p. 5o8 et annot. 1.
Dora, urbs Syrie, F. p. 354 et annot./ — Vid. Tor-
toura.
Dorecil , vallis Asie, C. p. 700 et annot./ — Vid. Do-
rotilla, Dorylœum.
Dormandus, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
p. 89.
Dorotilla , vallis Asie. — Vallis Dorotille, F. p. 35o;
C. p. 700 et annot. / — Franci in valle Dorotille
Turcos devincunt, F. p. 35o. — Vid. Dorecil, Dory-
lœum.
DoRYLiEUM , urbs Asie, p. 28 , annot. a; p. 1 29 , annot. b.
— Prelium prope urbera Doryleura, T. III, 1, p. 25-
28; T. D. p. 25-28; T. A. p. 128, 129; T. J.p.i8a;
A. p. 24o, 24i ; F. p. 334, 336 et annot. a; p. 700,
annot./ M. p. 759, 760, 761, 762 et annot. g; S.
p. 888 et annol. c. — Varie nominis forme : Dorecil ,
C. p. 700; — Dorotilla, F. p. 35o.
Doc kir, fluvius Syrie, p. 43, annot. a. — Vallis Doueir,
p. 65o, annot. e. — Vid. Daphnes.
Doxa, vallis Syrie, C. p. 65o et annot. e. — Vid.
Daphnes.
Draco, genus serpent is. -r- Natura draconis, F. p. 475.
— Lapis draconis, F. p. 475. — Draco maximus ser-
penttum, F. p. 475.
Drago*undus, T. V. p. 107. — Vid. Drogamandus.
Drahonus, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89.
Drilo, fluvius, p. 33o et annot. e; G. p. 4g3. — Va-
rie nominis forme -.Demonis (lumen, F. p. 33o; —
Diaboli flumen, G. p. 4g3.
Drogamandus sive Drogamundus (inlerpres, drogman),
T. D. p. 5i, 52, 77, 107. — Varie nominis forme:
Dragomundus, T. V. p. 107; — Drogomandus,
T. VIII, 11, p. 5i, 52; T. XI, iv, p. 77; — Drogo-
mundus, T. XV, 11, p. 107. — Vid. Drogomandus ,
Inlerpres.
Drogo de Nella , miles , a-Grœciscaplus ,p. 742 , annote;
= Turcos fugat, M. p. 833.
Drogomandus sive Drogomundus (interpres), T. VIII,
11, p. 5i, 52; T. XI, iv, p. 77; T. XV, 11, p. 107.
— Vid. Drogamandus, Interpres.
Droliandus, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 90.
DromedjE a Christianis capti, F. p. 4 1 4; G. p. 54 1. —
Vid. Dromedarius.
Dromedarius a Francis cap lu s, M. p. 879.
Dscherrascr, urbs Syrie, p. 447, annot. b. — Vid. Ge-
rasa, Djerasch.
Dugacr , rex Damascenorum , G. p. 52 o. — Vid. Dec-
cacus.
Ducath, rex Damascenorum, F. p. 373. — Vid. Dec-
cacus.
Duchac, rex Damasci, H. p. 552 et annot. e. — Vid.
Deccacus.
Durachis, urbs Dalmalie, T. D. p. i4, 19. — Vid.
Durachium.
Durachium , urbs Dalmatie , a Roberto Guiscardo expug-
natur, C. p. 606, 685; = a Boamundo obsidetur,
T. J. p. 171. — Cruce signati applicant Durachium ,
T. I, v, p. i4; T. D. p. i4î T. II, m, p. 19; T. D.
p. 19; T. A. p. 123; T. J. p. 176, 178; A. p. 236;
F. p. 327, 33o; G. p. 4q3; M. p. 742. — Dux Du-
rachii (vid. Joannes, Isaaci Jilius). — Boamundus ite-
rum obsidet Durachium, T. J. p. 229; F. p. 4 18; H.
p. 568; C. p. 6o3. — Varie nominis forme : Dira-
chium, A. p. 236; H. p. 568; — Durachis, T. D.
p. i4i 19; — Duratium, F. p. 327, 33o, 4i8; —
Dyrachium, T. J. p. 171, 229; F. p. 4i8; G. p. 493;
H. p. 568; C. p. 6o3, 606, 685.
Durand (Ursinus), p. 5g3, 597. — Vid. eliam Martene.
Duras, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Duratium, urbs Dalmatie, F. p. 327,33o,4i8. — Vid.
Durachium.
Dyrachium, urbs Dalmatie, T. J. p. 171, 229;F.p.4i8;
G. p. 493; H. p. 568; C. p. 6o3, 606 , 685. — Vid.
Durachium.
Digitized by
Google
934
INDEX GENERALIS.
E
Ebelona, urbs marilima Bulgarie (nunc la Vallona),
T. J. p. 177 et annot. e. — Vid. Aulon.
Ebramdons, rex Anliochiœ, T. XIII, 1, p. 8g.
Ebhardus, sacerdos, visîonem cujusdam Suriani narrât,
A. p. 281» 28a ; = avem quamdam, antequam Pe-
trus Bartholomasus rogo egrederetur, desuper volan-
tem videt, A. p. 283.
ëbrarous Pusiatensis, miles, Francos increpat, T. J.
p. 2a3 ; C. p. 698. — Vid. Evrardus de Paisatio.
Ebrardos Venator, mile*, tuba canit in obsidione
Marne, T. XIII, m, p. 91; T. D, p. 91; T. A. p. i54,
i55; T. J. p. 208; M. p. p. 8^7. — Varias nominis
formas : Everardus, M. p. 8^7; — Evrardus, T. D.
p. 91; — Hemirandus, T. J. p. 208.
Ebremarus, patriarche Hierosolymitanus , p. Ai 2, an-
not. a, — eligitur, G. p. 538; = a rege Balduino ar-
cessitur, F. p. 4i2 ; G. p. 54o; H. p. 566. — Sermo
Ebrcmari ad Hierosoly mi ta nos , F. p. 4 1 2 ; G. p. 54o ;
H. p. 566. — Ebremarus ad Ramam urbem pervenit,
F. p. 4i3; G. p. 54o; H. p. 566; =z ad Romani
Iransfretat, F. p. âif ; = archiepiscopus Caesariensis ,
F. p. 442 et annot. 7; — crucem dominicam baju-
lat, F. p. 44a» 443; H. p. 577. — Altéra nominis
forma ; Evermerus, G. p. 538.
Ebriacus (GuiHelmus) , A. p. 298. — Vid. Guillelmus
Ebriacus.
Ebron, urbs Palasstinas, G. p. 5n, 522. — Vid. He-
bron.
Ecclesia, T. J. p. 173; A. p. 3oo; F. p. 32 1, 322,
323, 325,326,339; G. p. 491,49a, 5i6, 528; M.
p. 727, 728, 758; S. p. 887. — Caput Ecclesias,
ChrisLus , G. p. 537 ; = gradus , T. J. p. 172. — Ec-
clesia Romana, T. J. p. 169, 228; A. p. 259; F.
p. 326 , 467 ; = Remensis , R. p. 890. — Ecclesias
Asias,T. J. p. 169; F. p. 468; G. p. 491. — Ecclesia
Orientalis, A. p. 266; = Antiochena, F. p. 467, 468;
G. p. 5o5 , 5o6 ; M. p. 82 1 ; R. p. 893 ; = Bethlehe-
mitica,A. p. 3oi; mCaesareas, G» p. 527; = Hiero-
solymitana, F. p. 4i2, 4>3, 445, 446, 45g, 466,
467, 468 ; G. p. 5 1 9 , 537, 538 ; H. p. 584 ; M.p. 872 ,
873; zzz Tyria, F. p. 447» 467. — Décimas datas ec-
clesiis, T. XIII, m, p. 91; T. D. p. 91; T. XIII, xv,
p. 102; T. D. p. 102; T. A. p. 1 58. — Ecclesias in
urbe Antiocliia numeralas, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
p. 89; T. A. p. i54; T. J. p. 186, 202; M. p. 827,
844; = in urbe Antiocliia ab igné combuslas, T. X,
xi, p. 72 ; T. D. p. 72; T. A. p. i48; T. J. p. 202 ;
C. p. 661; M. p. 824. — Turci ecclesias per Roma*
niam exspoliant, T. IV, 1, p. 29; T. D. p. 29; T. A.
p. i3o; T. J. p. i84; F. p. 324: = in Syria diruunt,
A. p. 288 ; = peregrini vastant , T. 1 , 11 , p. 1 1 ; T. D.
p. 1 1; T. A. p. 121, T. J. p. 174 ; M. p. 732, 733; =
Roberlus Guiscardus vastat, T. J. p. 224; C. p. 700,
701; = itemque Tancredus, C. p. 700.
Ecclesia Beat* Mari* Aniciensis, p. 317.
Ecclesia Sancti André* Antiochena, A. p. 263,264,
265 , 266.
Ecclesia Sancti Jacobi Antiochena, C. p. 661.
Ecclesia beati Leontii Antiochena. — Reliquias sanc-
torum in bac ecclesia, A. p. 289, 290.
Ecclesia Sanct* Mari* Antiochena, F. p. 339; G.
p. 5o6. — Visio Slepbani in ecclesia, T. X, ix,
p. 68; T. D. p. 68; T. A. p. i46; T. J. p. 201; A.
p. a56; M. p. 821, 822. — Visio cujusdam Suriani
in ecclesia, A. p. 281. — Ecclesia patriarcbas a Turcis
reservata, T. J. p. 195, 197. — Forma rotunda ec-
clesias, F. p. 339. — Ecclesia igne devastata, T. X,
xi, p. 72; T. D. p. 72; C. p. 661; M. p. 824. —
Processio in ecclesia , T. J. p. 2o5.
Ecclesia Sancti Pétri Antiochena, F. p. 339; G.
p. 5o2, 5o5,5o6 ;M.p. 770 ;=: a Turcis contaminata,
T. J. p. 195; A. p. 254; M. p. 821 ; = igne devas-
tata, T. X, xi, p. 72; T. D. p. 72; T. J. p. 202; M.
p. 824. — Porta ecclesias, A. p. 254. — Lancea a
beato Andréa in ecclesia revelata, T. X, x, p. 70; T.
D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. 201, 202 ; A. p. 254;
C. p. 676, 677; M. p. 822, 823. — ibidemque in-
venta, T. XI , iv, p. 77; T. D.p. 77; T. A. p. 149; T.
J. p. 2o4; A. p. 257; F. p. 344, 35 1; G. p. 5o2,
507 ; C. p^ 697 ; M. p. 823; R. p. 893. — In ecclesia
processio, T. J. p. 2o5; = concilium principum,
T. XII, 1, p. 83 ; T. D. p. 83; = Concilium de Boa-
mundi et Raimundi dissidio, T. XII, vi, p. 87-88;
T. D. p. 87-88; T. A. p. 1 53-i 54; T. J. p. 208; A.
p. 267; M. p. 843. — Arvedus Tudebovis in eccle-
sia sepultus , T. X , vin , p. 67 ; T. D. p. 67 ; = item-
que Rogerius de Barnavilla, T. J. p. 196; = atque
etiam Ademarus episcopus, A. p. 262; C. p. 673; M.
p. 839; = sermo Boamundi de periculo civitatis, C.
p. 712, 713.
Ecclesia Sancti Trophimi Arelatensis, A. p. 264 et an-
not. b.
Ecclesia Sancti Nicolai Barensis, T. J. p. 206; F.
p. 329.
Ecclesia Domimc* Nativitatis in Bethléem, A.
p. 295; G. p. 509, 5i 1, 5i8, 519.
Ecclesia Beat* Mari* in Bethléem, F. p. 355, 382.
Ecclesia Sancti Sabini Canusina, T. J. p. 229.
Ecclesia Sancti Jacobi Gallici*, A. p. 309.
Ecclesia Sancta Ann*, in urbe Hierusalem, G. p. 5i 1 .
Ecclesia in monte Calvari* ab Helena fundata, G.
p. 5io.
Ecclesia Sanct* Mari* Latin*, in urbe Hierusalem,
G. p. 5 10.
Ecclesia Sanct* Mari*, matris Domini, in monte
Sion, Hierosolimitana, T. XIV, 1, p. 102; T. D.
p. 102; T. XIV, iv, p. io5; T. D. p. io5; T. XIV,
v, p. 106 ; T. D. p. 106; T. A. p. i5g; A. p. 293;G.
p. 5 1 1 ; M. 863 ; = a Sarracenis destrucla , G. p. 5 1 1 .
Ecclesia Beat* Mari*, in valle Josaphat, G. p. 5i 1,
5l2.
Ecclesia montis Oliveti, T. XIV, v, p. 106; T.
D. p. 106; G. p. 5 12.
Ecclesia Dominici Sepclcri; = in urbe Hierusalem,
A. p. 3oi;F. p. 356 ; F. V. p. 357, 468; G. V. p. 542.
— Ecclesias S. Sepulcri altaria, A. p. 3o2; G. p. 525;
= forma rotunda, F. p. 356; F. V. p. 357; = or-
namenlrt , G. p. 52 2 ; = canonici , F. p. 36 1 . — Offi-
cium vigilias Paschac in ecclesia, F. p. 385, 386,
387; G. p. 5a4, 525, 526. — Daimbertus ibi
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
935
patriarcha eligitnr, F. p. 366 ; G. p. 5 1 9 ; — custos-
que ecclesia? pnefiatur, G. p. 519. — Balduinus m
ecclesiam dedocitur, F. p. 378; G. p. 5aa.
Ecclbsia Sancti Stephani pbotomaityris Hierosolimi-
tana, T. XIV. 1, p. 10a; T. D. p. 10a ; T. XIV, iv,
p. io5; T. D. p. io5; T. A. p. 159; A. p. 293, 398;
G. p. 509; M. p. 863.
Ecclbsia Sancti Georgii Ramatensjs, T. XIII, xtu,
p. 1 03 ; T. D. p. 1 03 ; T. A. p. 1 58 ; T. J. p. a 1 a ; F.
p. 354 ; G. p. 5o8 , 509 ; M. p. 859 ; = turribus ma-
nita , G. p. 53 1 . — Sarraceni ecclesiam aggrediuntur,
F. p. 397, 403; G. p. 53i ; H. p. 56i.
EcHINUS, F. p. 683.
Eclipsis solis, F. p. 4a5, 468, 469; H. p. 570, 571;
= lunœ, F. p. 435, 468; H. p. 574.
Edessa , urbs Mésopotamie. — Situs urbis, F. p. 337,
338 , 433 ; G. p. 496. — Prioceps civiiatis ante Chris-
lianorum adventum, Grascus quidam nomioe Thoros,
F. p. 337 ; G. p. 496, 497. — Urbem obtinet Baldui-
nus, A. p. 367; F. p. 337*338; G. p. 496-497; C.
p. 637, 64 1 . — Princeps civiiatis occiditur, F. p. 338,
339. — Balduinus occiso priocipi substituitur, F.
p. 339 , 345 ; G. V. p. 54a. — Godefridus versus Edes-
sam proficiscitur, A. p. a 6a. — Kerboga Edessam
urbem obsidet, F. p. 345; G. p. 5oo. — Balduinus
cornes Edessae, T. J. p. 337; F. p. 364; H. p. 549;
= dux, F. p. 369; = ad Edessam properat, F.
p. 368; G. p. 519, 5ao; H. p. 55o, 55it 55a; C.
p. 704. — Archiepiscopua Edessœ ordinatur, T. J.
p. 337 ; C. p. 704 et annot. h. — Balduinus de Burgo
dux Edessa? , C. p. 706. — Edesssa aTurcis circumda-
tur, C. p. 7 1 o. — Christiani ad Edessam fugiunt , C.
p. 711. — Tancredus Edessam servat, F. p. 4io; C.
p. 6o3 , 71a. — Balduinus de Burgo in Edessam io-
troire non polesl, F. p. 4 10. — Hex Balduinus I
Edesssa Turcis oppugnatas subvenit, F. p. 4a 1; H.
p. 569. — Nonnulli Edessa? viri ineunt consilium de
liberatione régis Balduini II (Balduini de Burgo), H.
p. 58a. — Balduinus ducendus Edessam, F. p. 458;
H. p. 584. — Imago Chrisli in urbo Edessa, G. V.
p. 543. — MausoleumTbaddei Edessae, G. V. p. 543.
— Fons Edessa, G. V. p. 543. — Varie nominis
formac: Edissa, G. p. 5aa; G. V. p. 543; — Rages,
T. J. p. 337; C. p. 7o5; — Roais, A. p. a6a, 367,
370; — Rothasia, F. V. p. 368; G. p. 496.
Edessanus , a, dm ; = consul (Balduinus, Godefredi (râ-
ler), G. V. p. 543; = cornes, C. p. 713 (Balduinus
de Burgo). — Cives Edessani. C. p. 710. — Vid. Edes>
tenus.
Edbssenus, a, dm; — dux, F. p. 338 (vid. Thoros, dux
Edessœ)\ = cornes (Balduinus, Godefridi frafer), F.
p.4o8, 409; zzz (Baduinus de Burgo), F. p. 44 1. —
Ad comitem Edessenum legatio Balduini II régis, F.
p. 443. — Edessenus cornes (Goscelinus) , F. p. 448,
454, 473 ; H. p. 579. — Cives Edesseni, F. p. 338,
339; C. p. 710; = Franci, F. p. 369; H. p. 553,
577. — Vid. Edessanus.
Edissa, urbs Mesopotamiae , G. p. 533; G. V. p. 543.
— Vid. Edessa.
Effrata , nomen anliquum urbis fythleem , G. p. 5 1 1 .
— Vid. Bethléem.
Effrenion, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
P-»9-
Ekron, urbs Svriae, olim Acharon, p. 354, annot. c. —
Vid. Acharon.
Elawtje, populus Sy rifle, p. 495, annot./; = aggre-
diuntur Francos prope Dorylaeum, G. p. 495; —
in exercitu Kerbogae, G. p. 5o4; C. p. 667.
Elariscb, urbs yEgypti, p. 436, annot. h, p. 575, an-
not. e. — Vid. Larit.
El-Baisan, urbs Syris, p. 477, annot. b. — Vid.
Besan.
Electrom, C. p. 697.
Eleemosyha, T. XV, v, p. 110; T. D. p. 110; T. A.
p. 1 63 ; = pauperibus Francis ab Alexio imperatore
data, T. I, vi, p. i5; T. III, 1, p. a4; T. D. p. i5,
a4; T. A. p. ia3. 138; T. J. p. 176, 18a; M.
p. 758, S. p. 885, 886; = pauperibus a peregrinis
daU.T. X, ix, p. 69; T. D. p. 69; T. XI, vi, p. 79;
T. D. p. 79; T. XVI, 11, p. n3; T. D. p. n3; T.
À. p. i5o, 160, 161; T. J. p. ao5; A. p. 345,
358, 364, 369, 373, 378, a86, 397, 3o6; F.
p.346,4i3,4i3,45i, 466; G. p. 54o;H.p. 566,
58i; M. p. 839, 866, 877. — Dare eleemosynas
pro animabus mortuorum, T. X. vin, p. 67; T. D.
p. 67.
Elephanti*, F. p. 484.
Elepbas, animal, F. p. 475, 476; C. p. 693; = a
dracone alligatus suffocatur, F. p. 475.
El-H amman , urbs Syrias, p. 671, annot. b. — Vid. Ha
mah.
Elidius, rex Anliocbiae, T. D. p. 89.
Elirandons, rex Anliocbiae, T. D. p. 89.
Elisabeth de Monte Letherici, uxor Goscelini, F.
p. 457 et annot. a; H. p. 583 et annot. a.
Elleborom, F. p. 38o; C. p. 663.
Emath (terra) , nomen Antiochiae, F. p. 46s et annot. d.
Emads, castellum Syrie (nunc Abou-Goch), F. p. 354,
annot. I; p. 509, annot. b. — Christiani perveniunt
ad caslellum Emaum , F. p. 354; G. p. 509.
Emessa, urbs Syriae, p. 97, annot. b; p. 373, annol. a;
p. 853 , annot. 4. — Nuntii régis Einessae, T. XIII , x,
p. 97; T. D. p. 97; T. A. p. 157; T. J. p. 310; A.
p. 375; M. p. 853. — Vallis EmessaB, T. J. p. 336;
C. p. 703. — Rex EmessaB (vid. Genah Eddauïe). —
Vid. Camela.
Emir Feircs, p. 57, annot. d. — Vid. Pyrus.
Emirds. = Acconita, F. p. 4i4; H. p. 566; = de
Aleph , T. J. p. 1 90 ; = Antiochiae , T. VIII , n« p. 5 1 ;
T. D. p. 5i; T. IX, 1 , p. 59; T. D. p. 5g; T. A.
p. i43, i54; T. J. p. 191, 193, 194, 195, 197; F.
p. 34o, 343; S. p. 889 (vid. BagiSeian); = Ascalo-
nis, F. p. 4i4. 4i5 (vid. Djemal-Aîmolk); — Baby-
loniae vel Babylonius, T. VI, xi, p. 45; T, D. p. 45;
T. VII, iv, p. 4g; T. D. p. 49; T. XVI, 1, p. 111;
vi, p. n5, 116; T. D.p. m, n5, 116; T. A. p.137,
139, 161, 163, i63; T. J. p. 181, 189, 190,301; A.
p. 377, 3o3, 3o4, 3o5, 307; F. p. 433, G. p. 5i5;
H. p. 565; M. p. 784 , 791, 857,871, 873, 875, 876,
878, 879 (vid. Afdhal) ; = urbis Barulh, F. p. 377 ;
H. p. 554; = Caesare», F. p. 389; G. p. 637; H.
p. 559; = Camelae, A. p. 375 (vid. Genah Eddauïe);
= Gibelli, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. 157; T. J. p. 311;= Hierosolimitanus (vid. Soc-
manus) ; = urbis Maracleae, T. XIII, xi , p. 98; T. D.
p. 98; T. A. 157; T. J. p. 3ii; = Balac, F. p. 448;
H. p. 579; = Gemelmuc, H. p. 566; = Solimanus,
F. p. 334 ; G. p. 495 ; = quidam Christianos in urbe
Anliochia occidebot, T. J. p. 189; z=z quidam oppi-
dum Antiochenum custodit, T. X, 11, p. 61; T. XI,
Digitized by
Goo
936
INDEX GENERALIS.
ix, p. 8a; T. D. p. 62, 82; T. A. p. i43, i5i, i52-,
T. J. p. 1 98, 2o5, 206 ; = quidam , T. IX , m , p. 54 ;
T. D. p. 54; T. A. p. i4o; F. p. 35i; M. p. 787,
796 (vid. Pyrus). — Duodecim emiri a Francis in-
terempli, T. VII, 111, p. 48; T. D. p. 48; T. A.
p. i38; T. J. p. ig3; M. p. 788; S. p. 890. — Eroiri
in exercilu Kerbogœ, T. X, 11, p. 61; T. XI, v, vu,
p. 78, 80; T. D. p. 61, 78, 80; T. A. p. i44, i5i;
T. J. p. 199. ao5; F. p. 347; G. p. 5o4; M. p. 8i3,
829, 835; = cooperti auro, T. X, xi, p. 72; T. D.
p# — Emirus qui turrem David, in urbe Hieru-
salem, cuslodiebat, T. XV, iv, p. 109; T. D. p. 109 ;
T. A. p. 160, 161 ; T. J. p. 224; M. p. 867, 868 (vid.
Istikharusel-Daula). — Vid. Admiraldus, Admiralius,
Admiratus, Admiravisms , Amiraldus, Amiraius, Ami-
ralius, Amiratus, Amiravissus , Ammiraius, Ammira-
rius, Ammiraius, Ammiravisus.
Emma, civitas Syriae, C. p. 65o et annot. c; p. 671 et
annot. b; p. 674. — Vid. Hamah.
Emma, soror Boamundi, mater Tancredi , T. J. p. 171;
C. p. 6o5.
Emorrois (seu Haemorrhois), genus serpenlis, F. p. 484.
Engèlbkrtos, miles, frater Letoldi, Hierusalem ingre-
ditur, T. J. p. 221; G. p. 5i5; C. p. 692 et annot.
c; p. 867, annol. 6. — Allera nominis forma : Ingel-
berlus, T. J. p. 221.
Engelrandus de Sancto Padlo, miles, obsidet Antio-
cbiam, C. p. 642; = apud Marram occidilur, A.
p. 276; = apparet Anselmo de Ribodi Monte, A.
p. 276, 277. — Vid. Sancti Paulensis (cornes).
Enicicla, T. I, m, p. 12. — Variée nominis forma? :
Cincicla, T. V. p. 1 2 ; — Cincida, T. D. p. 12 ; —
Zinzicla, T. J. p. 175.
Ennius laudatur a Fulcherio Carnotensi, F. p. 4» 3 et
annot. b; G. p. 54o et annol. b.
Ensis,T. D.p.47;T. X, m, p. 61; T. D. p. 61; T.
XIII, m p. 91 ; T. D. p. 91 , T. XIV, 1, p. io3; T. D.
p. io3; T. XV, iv, p. iioïT. D. p. 110; T. XVI, v,
p. n5; T.D. p. 1 15 ; T. A. p. i43, 159, 161, 162;
T. J. p. 170, 174, 198, 221, 223, 224; A. p. 3o6;
F. p. 337, 363, 376, 4i4, 472; G. p. 536, 54o,
54i; C. p. 622, 624. 625, 626, 627, 638, 64o,
662, 666,669, 691,692,694, 696.697, 700; M.
p. 756,784,786, 787, 808, 810, 825, 83i, 848,
867; = emiri ^abylonis, T. XVI, vu, p. 116; T.
D. p. 116; A.p. 3o6; M. p. 879.
Epacta, A. p. 279.
Epiphania , urbs Syriae, F. p. 462.
Epiphania (festum). — Domini Epipbania, F. p. A&9 ;
H. p. 584.
Epirus. — Vid. Epyrus.
Episcopiom, H. p. 56 1.
Episcopos, T. XI, 11, p. 75; T. D. p. 75; T. XI, iv,
p. 78; T. D. p. 78; T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79;
T. XIII, 11, p. 90; T. D. p. 90; T. XIII, xi, p. 99;
T. D. p. 99, 1 02 ; T. XVI, m, p. 1 1 3 ; T. D. p. 1 1 3 ; T. A.
p. 149, i5o, i58;T. J. p. 2o3, 2o5, 207; A.p. 266,
286, 287, 291, 292, 296, 3o3, 3o6; F. p. 344,
366, 382, 467; G. p. 5o2; M. p. 729, 758, 828,
874. — Episcopi in concilio Claromontano , T. I, 1,
p. io; T. D. p. 10; T. A. p. 121 ; T. J. p. 172, 173,
176; F. p. 32i; G. p. 491; M. p. 727, 730, 731. —
Episcopus quidam Chrislianos conforlat, T. I, m,
p. 12 ; T. D. p. 12; T. A. p. 122; T. J. p. 175. —
Episcopi concilio ecclcsiae sancti Pelri, in urbe An-
liocbia, stantes, T. XII, vi, p. 88; T. D. p. 88; T.
A. p. i53; T. J. p. 208; M. p. 843, 844. — Epi-
scopi faciunl processionero circa Hierusalem , T. XIV,
iv, p. io5; T. D. p. io5; T. A. p. 160, 162; =
laudant ut codavera paganorum ejiciantur exlra
urbem Hierusalem , ne fœtor commorantibus ibi no-
ceat, T. XV, v, p. 110; T. D. p. 1 10. — Episcopi
in urbe Hierusalem ordinantur, T. J. p. 227; C.
p. 703. — Episcopi patriarcbatus Antiocheni, T. XIII ,
1, p. 89; T. D. p. 89; T. A. p. i54; T. J. p. 186.
— Episcopus, frater comitis de Rosignolo (vid. Gi-
rardus, episcopus Arianensis). — Duo episcopi capti
in urbe Babylone, T. J. p. 2i3 , 21 4- — Pisanorum
episcopus , T. J. p. 226 ; C. p. 703. — Quidam episco-
pus de Apulia, F. p. 365 et onnot. e. — Vivariensis
episcopus, A. p. 235. — Successorem sibi eligi jubet
Ademarus ut Beata Maria episcopum habeat , A. p. 2 63.
— Atensis episcopus, A. p. 265, 282, 291. — Ro-
manus episcopus, A. p. 266. — Quarta pars data
episcopis, A. p. 278. — Episcopi cardinales, F.
p. 326. — Episcopi Sarracenorum , in urbe Caesarea ,
F. p. 389; G. p. 527; H. p. 559.
Epistola a Kerboga calipbae et soldano inissa, T. X, iv,
p. 62-63; T. D. p. 62-63; T. A. p. i43, i44; T. J.
p. 199 ; M. p. 811 ; = Slepbani Carnotensis ad Ade-
lam , uxorem suam , S. p. 885-8go ; = peregrinorum
ad Drbanum II papam, F. p. 35o-35i ; — Anselmi
de Ribodi Monte ad Manassera, archiepiscopum Re-
mensem , R. p. 890-893 ; — Joppitarum ad Tancre-
dum, F. p. 396; G. p. 53o; H. p. 56 1 ; = Alexii
imperatoris ad Boamundum , C. p. 6 1 1 . — Vid. Lit-
téral.
EpiTAPHiOM; = Godefridi,F. p. 370;=alterum Gode-
fridi, G. V. p. 542; = Balduini I, régis, F. p. 437;
H. p. 575; = Girardi Hospitalarii , F. V. p. 446.
Epyros , regio, C. p. 607.
Eqoa Boamundo data, T. J. p. 212. — Equs a Cbris-
tianis captae, M. p. 793.
Eques, T. J. p. 190, 196, 204, 206; A. p. 247, 273,
274; F. p. 334,336, 347,362,365,375. — Equi-
tés prope fluvium Demonis peditibus opem ferunt,
F. p. 33o. — Equités in Romania moriunlur, T. A.
p. i3o. — Equitum Flandria nutrix, T. J. p. 170. —
Equiles descendunt de equis, T. J. p. 182; = pedi-
tes facti, T. J. p. i84; M. p. 766 ; = desunt in ob-
sidione Antiochena, R. p. 891; = prope portum
sancti Simeonis fugiunt, T. J. p. 192; M. p. 785-,
= in obsessione urbis Marra? , T. J. p. 209; = li-
bérant viam usque ad Barutb , T. J. p. 2 1 2 . — Duo
équités, armis coruscis Cbristianorum exercitum prœ-
cedentes, bostibus imminent prope Dorylaeum, A.
p. 24o; G. p. 496. — In fluvio Farfar quidam eques
obrutus, A. p. 249. — Equités Sarraceni,F. p. 397,
44i, 46o, 464, 469, 477; G. p. 53o, 53i, 539,
56i; = Christiani, F. p. 447, ^3, ^78, ^8i; H.
p. 563, 579.
Eoucs, T. D. p. 47; T. VIII, n, p. 5i; T. D. p. 5i;
T. XI, m, p. 76; T. D. p. 76; T. XI, iv, p. 78; T.
D. p. 78; T. A. p. 142, 149, i5o, i56;T.J. p. 169,
181, 182, 194,^97, 204, 210, 2 15, 217; A.p. 239,
243, 260; F. p. 338, 354, 477; G. p. 529, 54i;C.
p. 627, 628, 629, 632, 681, 686, 7 1 5 ; M. p. 759,
760, 784, 785, 786, 787, 83 1, 833, 846. — Flan-
dria ferax equorum, T. J. p. 170; C. p. 616. — Sta-
bula equorum secus Sepulcri ba>ilicam, T. J. p. 169.
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
937
— Chnstiani , siti afllicti , equos flebotomant , quorum
sanguinem bibunt, T. I, m, p. ia; T. D. p. ia;
T. A. p. îaa; T. J. p. 175. — F ranci, cymbis
delicientibua, equorum candis pro remigio utuntur,
C. p. 608. — Equi Graecorum a peregrinis capli
in.urbe Castoria, T. A. p. ia4; T. J. p. 177; = ab
imperatore Christianis dati, F. p. 33a; G. p. 4g4;
S. p. 887 ; = Turcorum prope Dorylaeum a Francis
capti, T. III, 111, p. 17; T. D. p. 37; T. A. p. 139;
T. J. p. i83; F. p. 336; G. p. 496; M. p. 764; =
Cbristiaoorum a Tnrcis capli, T. IV, 1, p. ag; T. D.
p. ag; T. A. p. i3o; T. J. p. 1 84 ; = militum mo-
riunlur in Romanta, T. IV, t, p. ag; T. D. p. ag;
T. A. p. i3o; T. J. p. i84; M. p. 766; = sese préci-
pitant per montana, T. IV, vi, p. 34; T. D. p. 34;
T. A. p. i3a; T. J. p. i85; = Turcorum a Christia-
nia capli, Antiochia obsessa, T. V, 1, p. 35; T. VI,
xi, p. 44; T. VII, 111, p. 48; T. D. p. 35, 44, 48;
T. A. p. i34, 137, i3g; T. J. p. 186, 191; A. p. a4a,
344* a49; M. p. 7g3; R. p. 891; = Christianorum
fcre omnes inopia pereunt, Antiochia obsessa, T. VI,
v, p. 4i; T. D. p. 4i; T. A. p. i35; T. J. p. 189,
190; A. p. a45, a46, a6i; F. p. 346, 348, 349; G.
p. 5o5; C. p. 647; M. p. 78a, 8i5, 833; R. p. 891;
= Agulanorum ferro cooperti , T. X , 1 , p. 59 ; T. D.
p. 5g; T. A. p. i4a;T. J. p. 197; M. p. 808;= Per-
sarum velocea, C. p. 670;= Turcorum auro coo-
perti, T. X, xi, p. 7a; T. D. p. 7a; A. p. a43, a6i.
— Chnstiani equorum carnes manducant,T. X, xu,
p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. i48;T. J. p. aoi, ao3;
A. p. a58; F. p. 35if 365; G. p. 498; H. p. 55o;C.
p. 65 1; M. p. 81 5; R. p. 89a. — Equorum coria, A.
p. a58; M. p. 81 5. — Milites quidam nécessita te
compulsi equos suos vendunt, Antiochia obsessa,
M. p. 8a8. — Episcopus Podiensis praecipit ut quis-
que pro posse suo annonam equis distribuere nila-
tur, F. p. 348; G. p. 5o3. — Equi albi sanctorum pro
Christianis pugnantium, T. XI, vm, p. 81; T. D.
p. 81; T. A. p. i5i; T. J. p. i83, ao5; A. p. 3og;
G. p. 496; M. p. 796, 797 ; = exercitus Kerbogae a
Christianis capti, T. XI, vin, p. 8a; T. D. p. 8a;
T. A. p. i5i; T. J. p. ao5;F. p. 34g; G. p. 5o5; M.
p. 834; = Arabum in valle Dessem a Christianis
capti, T. J. p. 307; A» p. 374; = comiti Raimundo a
rege Etnessae miltuntur.T. XIII, x, p. 97 ; T. D.p. 97;
T. A. p. 157; T. J. p. aao; A. p. 375; M. p. 853;
= a Tripoleos rege comiti Raimundo mitluntur,
T. XIII. x, p. 97; T. D. p. 97, T. XIII, lui, p. 101;
T. D. p. ion T. A. p. i57, i58; T. J. p. aïo,
ait; A. p. 375, 378, 386; M. p. 857. — Merca-
tus equorum, T. XIII, vu, p. g5; T. D. p. g5;
T. XIII, xiii, p. loi; T. D. p. 101; T. A. p. 1 56,
i58. — Equi Sarracenorum a Christianis propc
Tripolim capti, T. XIII, x, p. g8; T. D. p. 98; A.
p. 378; M. p. 854; = «b eroiro Gibelii dono dati
duci Godefrido, T. XIII, xi, p. 99; T. D, p. 9g; A.
p. 378; = episcopo Ratuatensi dati, T. XIII, xiu,
p. 103 ; T. D. p. 103 ; T. A p. i5g;T. J. p. 313; A.
p. aga; M. p. 85g; = Christianorum urbem Hieru-
salem obsidenliurn , A. p. ag4» 3oo, 3o4; = Arabum
et Sarracenorum a Christianis capti, dum Hierusalem
oppugnatur, T. XIV, i,p. io3;T. D.p. io3;T.XV,
iv, p. 1 1 o ; T. D. p. 1 1 o ; T. A. p. 1 5g, 1 6 1 ; T. J.
p. aaa ; M. p. 864 ; = a Christianis capli prope Asca-
Jonem, T. XVI , vin , p. 1 1 7 ; T. D. p. 117; F. p. 363;
m.
M. p. 879 ; = Turcorum Sarracenorumque a Chris-
tianis capti, F. p. 377, 393, 4»4, 4 16, 417, 43o,
46o; G. p. 53o, 536, 54i; H. p. 573; = Christianis
desunt, F. p. 384, 3g7, 3g8; = Christianorum a
Turcis capti, F. p. 3g8, 4og; G. p. 53a ; = in urbe
Hierusalem, F. p. 4o4; = Provincialium , C. p. 65 1;
= Veneticorum, F. p. 44g; H. p. 58o; = sili ex-
stincti, F. p. 4o5, 47 a; G. p. 536. — Equus emiri
Bagi-Seian, C. p. 656; = Balduini régis, F. p. 3ga,
397, 4oo; G. p. 534; H. p. 563; == Fulcherii Car-
notensis,, F. p. 38i; = Rainaldi Porcheti, T. J.
p. 193; = Roberti Flandrensis, C. p. 646; = Ro-
geri de Barnavilla, T. J. p. 198; M. p. 80g; = Tan-
credi, T. J. p. 31g. — Iter equi, C. p. 613. — Loca
equis intia, A. p. 344- — Equi dextrarii, F. p. 33o;
= famelici, A. p. 345, 346, 361; F. p. 336, 35 1; =
farii, A. p. 34g» 373, 378; = cursu veloces, M.
p. 791. — Equus paratur ad bellum, F. p. 4o5,
434 ; H. p. 564.
Erachia, urbs Asiae (nunc Eregli), T. A. p. i3o. —
Vid. /. H cracha,
I. Ebaclea, urbs Macedohiae (nunc Erekli), F. p. 33 1.
II. Eraclea, urbs Asiae (nunc Ercgli), T. D. p. 3o;
F. p. 337 ; G. p. 496. — Vid. J. Heraclca.
III. Eraclea, urbs Syriae (nunc Marakia), G. p. 5ao.
— Vid. Maraclea.
Eraclia, urbs, Syriae (nunc Marakia), C. p. 681. —
Vid. Maraclea.
Eregli, urbs Asiae (olim Heraclea), p. 767, annot. a.
— Vid. /. Heraclea.
Erekli , urbs Macedoniae , p. 33 1 , annot. L — Vid.
I. Eraclea.
Eremita (vid. Petras Heremita). — Eremita quidam
in monte Oliveti, T. J. p. 317, 318; A. p. 393; C.
p. 685, 686, 688. — Vid. Reclusus, Solitarius.
Ermingareus (Guiiielmus), T. J. p. 309. — Vid. Gui-
lielmus Ermingareus.
Ernulfus, G. p. 5 16, 5 19. — Vid. Arnulfus.
Ertesi, urbs Syriae, p. 63g, annotai — Vid. Artasium.
Esaias, propheta, M. p. 764. — Vid. Isaias.
Esas, castellum Syriae, p. 354 et annot. e; = a Turcis
de Aleph obsidetur, A. p. 364, 365; = a Borse-
quino obsessum, F. p. 471 et annot. d; p. 47a. —
Varia? nominis forme : Asa, A. p. 364, a65; — Ha-
sar, F. p. 471 ; — Hasarth, p. a64 et annot e;
p. 47 1 ♦ annot. d.
Escomds, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 8g.
Esconics, rex Antiochiae, T. D. p. 8g. — Vid. Esco-
mus.
Esdoud, urbs Syriae (olim Azotum), p. 354, annot. e;
p. 3g4, annot. c; p. 44i» annot. e. — Vid. Azolam.
Esdras reaediûcat Templum, G. p. 5 10.
Eski-Kaleh, noracn castri Exerogorgo, p. 733, an-
not. a.
Ethna (Mons), C. p. 635.
Ethnicus, F. p. 467.
Eugharistia, T. J. p. 3i5; C. p. 681; M. p. 873. —
Vide Commun io.
Eofiiates , fluvius Asiae, F. p. 333, 337, 338, 364,
368, 4o8, 43i, 4aa, 4s3, 435, 4ag, 44it 445,
455 , 456 , 46g , 473 ; G. p. 4g4 , 4g6 ; H. p. 54g ,
56g, 570, 571, 573, 578, 583; R. p. 8g3. — Eu-
fratis ortus, F. p. 433; H. p. 573. — Eufrates, flu-
men Paradisiacum , F. p. 46g. — Vid. Euphrales.
Eufratesia, regio Asiae, H. p. 54g, 573.
118
Digitized by
938
INDEX GENERAL1S.
Euphratbs, fluvius, A. p. 367; C. p. 637 ; S. p. 888.
— Vid. Eufratcs.
EuaorA, regio, T. X, m, p. 6a; T. D. p. 6a; G. p. 491,
igù , 497; C. p. 61 3, 629.
Eoropia, regio, F. p. 3a 1, 3a6. — Vid. Europa.
Eurus, venlus, C. p. 669, 686, 690, 692.
Eurydice, uxor Orphei, C. p. 620 et annot. d.
Edstachides, C. p. 63a, 64i. — Vid. Balduinus 1.
Ecstachius I, Boloniœ cornes, pater Godefridi atque
Balduini, T. J. p. 170; G. p. 543; C. p. 6i5; M.
p. 73i-
Ecstachius II, cornes Bolontensis, frater Godefridi. —
Ortusejus, A. p. 3o8; C. p. 632. — Eustachius cruce
signatur, À. p. 3og ; M. p. 732 ; = obsidet Anliocliiam,
C. p. 64a;=cusiodit tentoria, T. VI, vui, p. 43; T.
D. p. 43. — Epistola Euslachii ad Urbanum papam ,
F. p. 35o-35i. — Eustachius adest concilie, in ca-
thedra B. Pétri Antiochiœ, T. XII, vi, p. 88; T. D.
p. 88; = cœnat cmn Boamundo, Antiochiœ, T. J.
p. 2 1 5 , a 1 6 ; C. p. 657, 658 ; = in casteîlo ante Hie-
rusalem pugnat, T. XV, ni, p. 108; T. D. p. 108;
T. A. p. 160; G. p. 5i 4; M. p. 866; = secundus in
murum urbis Hierusalem ascendit, T. XV, 111,
p. \ 08 ; T. D. p. 1 08 ; = recipit Neapolim , T. XVI , 1 ,
p. 111; T. D. p. m; T. A. p. 161; A. p. 3o5; M.
p. 871; =:a Godefrido revocatur, T. XVI, 1, p. 111,
na;T.D. p. m, ua;T. A. p. 161; A. p. 3o5;M.
p. 87 a ; = it Ascalonem , T. X VI , 1 v, p. 1 1 4 ; T. D.
p. 1 14 ; T. A. p. 161, 16a; A. p. 3o5, 3o6; M.
p. 874 , 876.
Ecstachius, dominus Caesareae Sidonisque, F. p. 45o;
H. p. 58o; =. custos terras Hierosolimilanx, F.
p. 45o; H. p. 58o, 58 1 ; = moritur, F. p. 454; H.
p. 58a.
Eustras, rcx Antiochiae, T. XIII, 1 , p. 89.
EVANGELISTA, F. p. 353.
Evangelium , T. I, i, p. g; T. A. p. 131 ; T. J. p. 173,
ai3, ai4; F. p. 3aa , 3a3 , 4o3; G. p. 498, 5u;
H. p. 55o ; C. p. 606 ; M. p. 728, 739, 730. — Jurarc
super Evangelia , T. X , ix , p. 70 ; T. D. p. 70 ; T. A.
p. 147; T. J. p. 201; M. p. 822. — Evangelium
sancli Pelri, A. p. 281 el annol. b; p. 288.
Evax ABAiiE, C. p. 668, 671.
Everardds quidam venator, M. p. 847- — Vid. Ebrar-
diis Venator.
Evermaros, palriarcha Hierosolimilanus, G. p. 538. —
Vid. Ebremarus.
Evrardos de Puisatio, miles, venit Romam, T. A.
p. 123; = Turcos fugat, M. p. 833; = Christianos
increpat in templo Salomonis, T. J. p. aa3; C.
p. 698. — Variae nominis formae : Ebrardus Pusia-
tensis , C. p. 698 ; — Hebrardus Puisiatensis , T. J.
p. 2a3; — Ewardus de Putcolo, M. p. 833.
Evrardus venator. — Vid. Ebrardus venator.
Ewardls de Puteolo, miles, M. p. 833. — Vid. Evrar-
dus de Puisatio.
Ewrardus miles, frater conjugis Gualonis, M. p. 796.
Exactio de hordeo atque de ieguminibus in urbe Hie-
rusalcm remitlilur, F. p. 445; H. p. 578.
Exaltatio Crucis, festivitas, F. p. 444 et annot. b; H.
p. 577 et annot. d.
Excommcnicare , T. XVI, ni, p. n3; T. D. p. 1 13; T.
A. p. îfla; A. p. 3o4» 3o6; B. p. 893. — Vid.j4na-
ihematizare.
Exerogorgo, castrura Asiaî ( nunc Esk fi Kaleh ) , p. 733,
annol. a; = a Christianis capitur, T. I, m, p. 1 1, 12;
T. D. p. 11, ia; T. A. p. îaa; T. J. p. 174, 175;
M. p. 733. — Altéra nominis forma : Scerogorgo,
T. J p. 174.
Exploratores, T. A. p. i36; F. p. 363; F. V. p. 377;
F. p. 3g 1 ; G. p. 5o8 , 534 ; H. p. 553 , 568 ; M. p. 784 ,
85a, 877. — Vid. Curritores, Cursores.
Ezeciiias, rex, F. p. 46 1.
F
Faba, T. X , xii, p. 73 ; T. D. p. 73. — Grana fabas, A.
p. a68. — Novolla faba, T. XIII, xu, p. 100; T. D.
p. 100; T. A. p. i58; T. J. p. an ; M. p. 85a. —
Surculus fabae, F. p. 34 1 ; G. p. 498. — Vid. Fava.
Faber lignarius, T. J. p. 319.
Facdla, F. p. 358; G. p. 5i4.
Falcamberga ( Hugo de) , miles, G. p. 5a4. — Viâ.Hugo
de Sancto Aldemaro.
Falcatds, a, um. — Falcala acies, C. p. 69a; M. p.
?75. _ Vid. Fabc..
Faûc, T. J. p. aai; F. p. 358; G. p. 5i5.
Famelici equi, A. p. a45, a46, a6i ; F. p. 336, 35 1 ;
= Chrisliani, A. p. 271 ; F. p. 34 1, 365, 455.
Famés, T. A. p. îai ; T. J. p. 173, 175; C. p. 710; =
Christianoruni Nicaram obsidentium , T. II , xiv, p. a4 ;
T. D. p. a4; T. A. p. ia6; T. J. p. 18a; M. p. 755;
m Christianoruni Bomaniam Iranseuntium, T. IV, 1,
p. 39; T. D. p. 39; T. A. p. i3o; T. J. p. 1 84 ; G.
p. 496; M. p. 767 ; — peregrinonim Antiochiarn ob-
sidentium, T. V, v, p. 37; T. D. p. 37; T. VI, m,
p. 4o; T. D. p. 4o; T. VI, vi, p. 4a; T. D. p. 4a; T.
A. p. i35, i36, i48; T. J. p. 188, 190, aao; A.
p. a45; G. p. /197, 498; C. p. 6/46, 647, 648, 65o,
65 1 ; M. p. 776, 777, 780,781,783, 791; S. p. 888;
R. p. 891, 893. — Famés Turcos in urbe Antiochia
premiî , C. p. 648 , 649 , 65 1 , 653 ; M. p. 793 ; = pre-
mit Francos in eadem urbe inclusos , T. X , xu , p. 73 ;
T. D. p. 73-, T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T. A.
p. i48, i5o;T. J. p. 301, 303, 2o3, 3o4;A.p. 358,
365, 268, 371 ; F. p. 34o, 34i, 346, 348,349,
35i ; G. p. 5o5; C. p. 65g, 660, 662, 663, 665,
672, 676, 691; M. p. 8i4, 8i5, 831, 834, 833;
R. p. 89a, 893. — Famcs Christianorum Marram
obsidentium , T. XIII , m , p. 9 1 ; T. D. p. 9 1 ; T. XIII ,
v, p. g4î T. D. p. 94; T. A. p. i55; T. J. p. 309; A.
p. 368, 369, 371, 37a; F. p. 35a ; C. p. 675; M.
p. 85o; = Christianorum Hierusalem obsidentium,
T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3 et seq.; T. A. p. i59;
T. J. p. 317, 330; A. p. 393, 394; F. p. 358; G. p.
5i3; C. p. 687, 691; M. p. 864, 865, 866; = in
exercilu Balduini Boamundique, F. p. 365; G. p. 5i8;
H. p. 55o, 55 1 ; = in Romania Francos périrait, F.
p. 3tj8; G. p. 53a; H. p. 562; = Balduini, H.
p. 563; = in urbe Laodicia, C. p. 716; = Gos-
celini, F. p. 456 ; H. p. 583; =in urbeHalapia, F.
p. 469. — Infantes, famé vcxaH, plorant, F. p. 4*3.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
939
Familia, A. p. 280; = impcraloris, A. p. 245; =
Àdemari episcopi, A. p. 263; = comilis Rahmindi,
T. VIII, i, p. 5o; T. D. p. 5o; A. p. 270; = comitis
Pictavensis,T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; F. p. 399;
= Goscelini, F. p. 457; H. p. 583; = Pyri, C.
p. 65i, 65a.
Faraon, rex Anliochise, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Faraldus de Tornaiz, miles, in venit sanctam îanceam,
A. p. 357.
Farfar, flumen Syriœ, T. VII, m, p. 47; T. J. p. 188;
G. p. 497. — Turci prope Farfar vincuntur, T. VII,
m, p. 47; T. D. p. 47, 48; T. J. p. i85, 186. —
Farfar prope Antiochiam fluit, T. XIII, i, p. 89; T.
D. p.89;T.A.p. i54, i56;T.J.p. 186; C. p.64i,
64a, 643 < 647, 670 ; M. p. 844 ; = juxla Caesaream
fluit, T. XIII, vu, p. 95; T. D. p. 95;T. J. p. 210;
M. p. 85 1. — Farfar Damascenus, C. p. 64a. — Vid.
Orontes.
Farii equi, A. p. 249, 273, 278.
Farina, T. VI , v, p, 4i ; T. D. p. 4 1 ; T. XI, vin, p. 82;
T. D. p. 82 ; T. XIII , ix , p. 97 ; T. D. p. 97 ; T. XVI ,
vin , p. 1 1 7 ; T. D. p. 1 1 7 ; T. A. p. 1 35 , 1 5 1 , 1 57 ;
T. J. p. 186, 189, 2o5, 210; F. p. 363, 3g4; M.
p. 782,851,852.
Farreds (Pons). — Vid. Pons Fcrreus.
Fava, T. D. p. 73. — Vid. Faba.
Fax, T. J. p. 220; C. p. 691 ; M. p. 756, 846.
FEMiN;E,in urbeNicaea, M. p. 756 , 757, 758; = Chris-
tian® aquatn potandam Francis praeliantibus prope
Doryteum affermit, T. III, 11, p. 25; T. D. p. 25; T.
A. p. 128; T. J. p. 182; M. p. 761 ; = in easlro,
T. J. p. igo; = in urbe Antiocbia, T. J. p. 186,
ig3, 197 ; M. p. 8o5; =de exercilu ante Anliochiam
ejiciuntur, F. p. 34o ; G. p. 498-499. — In urbe An-
tiocbia feminae paganœ Francis commisceutur, T. X,
ix, p. 69 ; T. D. p. 69; T. A. p. i46;T. J. p. 201;
A. p. 252 ; F. p. 345 ; G. p. 498-499 ; M. p. 82 1 . —
Feminae in templo Salotnonis a Chrîstianis occi?ae, T.
XV, iv, p. 109; T. D.p. 109; F. p. 359; G. p. 5i5;
= Sarracenœ in urbe Caesarea captœ, F. p. 389; =
bisantios inlra se occultant, F. p. 390; H. p. 55a. —
Nulla in exercitu femina, F. p. 4 18. — Vid, Muîier.
Fenestra. = mûri , T. VIII , m , p. 48 ; T. D. p. 48; T. A.
p. 1 38 ; T. J. p. 193 ; =z ecclesiae Sepulcri , F. p. 387.
Fernus , fluvîus Syriœ , F. p. 33g , 342 , 423 ; G. p. 497.
— Vid. Orontes.
Ferreds, a, dm. — Ferreae lanceaî, C. p. 676, 677; =
manicas, G. p. 534- — Arma ferrea, T. XIII, iv,
p. 92 ; T. D. p. 92. — Ferreus iychinus, T. J. p. 2 14.
21 5; zzrPons (super Orontem), C. p. 647 (vid. Pons
Ferreus).
Ferrdm, C. p. 696. — Agulani cooperti ferro, T. X, 1,
p. 59; T. D. p. 59; T. A. p. i42; T. J. p. 197; M.
p. 808. — Ferrum Angliae, C. p. 661.
Ficus (arbor). — Folia fici, T. X, xn, p. 73-, T. D,
p. 73; T. A. p. i48; T. J. p. 2o3; A. p. 258.
Fidelitas, T. I, v, p. i4; T. D. p. i4î T. A. p. 125,
i43, i54; T. J. p. 176, 191, 198, 227, 228; M.
p. 742, 749, 809. — Sancti Sepulcri fidelitas, T. IV,
iv, p. 32; T. D. p. 32; T. A. p. i3i ; T. J. p. i85
(vid. Fiducia). — Fidelitas imperatoris, T. IV, iv,
p. 32; T. D. p. 3a; T. VI, v, p. 4i; T. D. p. 4i;
T. XIII, vi, p. 94;T. D. p. 94;T. A. p. i3i, i35;
= Urbani papae, F. p. 329. — Jurant (idehtatem
Anliocheni Boamundo, F. p. 485.
Fides. — SancLae Fidis sive Fidei feslivilas, A. p. 265
et annot. b.
Fiducia , T. II, 11, p. 18; T. D. p. 18; T. II, iu,p.i9;
T. D. p. 19; T. II , vu , p. 2 1 ; T. D. p. 2 1 ; T. II , xiv,
p. 24; T. XIII, vi, p. 94; T. D. p. g4;T.A. p. 125,
126, i56, i5g; T. J. p. 176, 178, 179, 181, 209,
210; M. p. 749 (vid. Fidelitas). — Habere fidu-
ciam, M. p. 782.
Fini Christi, T. A. p. i44; = Dei, T. J. p. 200; F.
p. 323; G. p. 5*8; = adoptionis, T. X, vi, p. 64; T.
D. p. 64 ; T. A. p. 1 44 ; T. J. p. 200 ; = hominum ,
A. p. 254.
Filoména, urbs Asiac (nnnc A kschehr) , T. J. p, 2o3. —
Vid. Philomena, A kschehr.
Flagellatio Christi, G. p. 5i i .
Flamines, F. p. 467.
Flandrensis cornes (vid. Robertus, cornes Flandrensis). —
Peregrini Flandrenses, C. p. 626, 627; S. p. 886.—
Vîd. Flandri, Flandrigcna.
Flandri peregrini, F. p. 336. — Vid. Flandrensis , Flan-
drigena.
Flardria, regio, T. J. p. 170; F. p. 329, 332, 335,
348, 364; G. p. 4g3, 507, 5i3, 543;C. p. 616,646,
65o, 657.
Flandrigena, T. J. p. 221, 222 ; C. p. 626, 646,660,
666, 690, 693. — Vid. Flandrensis, Flandri.
Flasco, C. p. 670.
Flebotomare faciunt Franci equos et asinos, in caslro
Exerogorgo, quorum sanguinein bibunt, T. I, m,
p. 12; T. D. p. 12; T. A. p. 122; T. J. p. 175.
Flumen, prope Iconium, T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o;
T. J. p. i84; M.p.767; = prope Antiochiam, T. VI,
1, p. 39 ; T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89; T. A.p.i34,
139; T. J. p. 186, 188, 192, 193-, G. p. 497, 498;
C. p. 643; M. p. 771, 779, 783, 784, 787, 83o,
* 844; S. p. 890 (vid. Orontes); rr prope Archam,
T. A. p. 157; ML p. 856 (vid. Albana)^ = prope
Caesaream Palacstioae, F. p. 475 et annot. d. — Flu-
men Scaloniae, T. XVI, m, p. n3; T. D. p.
T. A. p. 1 62 ; A. p. 3o3 , 3o6 ; M. p. 873 et annot. c,
p. 874, 879 (vid. Sou-Krek). — Vid. Flavius.
Flovius, prope Antiochiam, A. p. 241, 242, 243, 245,
247, 248, 249, 25o, 252 ; C. p. 653, 670, 671 ; M.
p. 793; R. p. 891, 892. — Pons de navibus super
fluvium, A. p. 243. — Fluvius prope Ramam, A.
p. 291; = prope Ascalonem (vid. Soa-Krek), A.
p. 3o3, 3o6; M. p. 873, 874, 879. — Fluvius Ra-
plianiœ, F. p. 479 et annot. c; ~ prope Acram, F.
p. 479 et annot. d; = Archados, F. p. 479; G. V.
p. 542; C. p. 680 (vid. Albana). — Vid. Flameiu
Floxds ventris Tancredi, T. J. p. 219.
Foencm, T. VIII, h, p. 52; T. D. p. 52; T. J. p. tg4;
C. p. 635; = siccum, A. p. 260.
Foetor magnus in urbe Hierusalein, T. XV, v, p. 1 10;
T. D. p. 110; T. A. p. 161; F. p. 366; M. p. 869.
Folidm. — Arborum folia manducant Chrisliani, T. X,
xii, p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. i48; T. J. p. 2o3;
A. p. 258, 261.
Fons vivus, ad pedem castri Exerogorgi, T.1, 111, p. 12 ;
T. A. p. 122; T. J. p. i75; M. p. 733. — Nullus
fons prope Marram, T. XII, m, p. 85; T. D. p. 85.
— Venae fontium prope Hierusalem a Sarracenis ob-
clusaa, A. p. 293, 294. — Fons in urbe Antiocbia,
T. XIII , 1 , p. 89 ; T. D. p. 89 ; = prope Hierusalem
(vid. Sitoe), T. XIV, m, p. io4, io5;T. D. p. io4,
118.
Digitized by
Google
940
INDEX GENERALIS.
io5
p. 5u
T. A.
p. i5g, 160; A. p. 29^; F. p. 355; G.
■ Fontes duo Jordanis ad montis Libani ra-
mena, F. p. 367 ; H. p. 55o. — Fons prope Palmy-
ratn , F. p. 368 ; = vivus e silice Moysis virga per-
cusso émanât, F. p. 38 1 ; G. p. 5a3; H. p. 556; =
in Edessa, G. V. p. 543; = prope Mare Rubrum, H.
p. 574.
Fontenella (Radulfus de), miles, C. p. 662. — Vkl.
Radulfus de Fontenella.
Fonticulus, F. p. 355. — Vid. Fons.
Forcenez (Hugo li), miles, T. A. p. 147, 1 48. — Vid.
Hugo lo Forsenet.
Formagià, F. p. 469.
Forsenet (Hugo io), miles, T. X, xi, p. 71. — Vid.
Hugo lo Forsenet.
Forsonea (Hugo), miles.T. J. p. 202. — Vid. Hugo lo
Forsenet.
Fortdna, F. p. 43 1.— Fortuna vilrea est, F. p. 4*8.
Fossa,C. p. 643,653.
Fossatum circa castra, in obsidione urbis Antiocbia?,
T. J. p. 189 ; = in obsidione urbis Marra. M. p. 846.
Fovea plena fmmento, T. IV, 11, p. 35; T. D. p. 35;
T. A. p. i3a ; T. J. p. 186; M. p. 775; =z plena
Turcorum mortuorum , T. VII, iv, p. 49; T. D.p. 49;
T. A. p. 139; T. J. p. 193,- = in qua erat sancta
lancea ,1 XI , iv, p. 77 ; T. D. p. 77 ; T. A. p. 1 4g ;
A. p. 257; = in civitale Marra, T. XIII, v, p. 93,
T. D. p. 93; T. A. p. i55; T. J. p. 209; M. p. 849;
= prope Hierusalem, T. XV, 111, p. 108; T. D.
p. 108; T. A. p. 160.
Framea (cnsis), F. p. 464, 472.
Franci. — Indoles Francorum, T. J. p. 171. — Franci
crucem suraunt, T, I, 1, p. 10; T. D. p. 10 j T. A.
p. i9if 123, T. J. p. 173, 174, 195; F. p. 3a4,
326, 327, 336; G. p. 492, 493; C. p. 611, 617,
633; M. p. 723, 731, 732, 733; = pleni superbia,
T. I, m, p. m; T. A. p. 122; T. J. p. 174; = a
Turcis occisi, M. p. 704, 735 ; = per Ilaliam trans-
eunt, F. p. 329; M. p. 740, 741 ; = ad flumen Bar-
darum veniunt, C. p. 608, 609; M. p. 746; = in
urbe Constantinopoli commoranlur, M. p. 743, 744,
746,747, 749;= obsident Nicœam,T. A. p. 127;
T. J. p. 180, 181, 182; A. p. a3g, 24o; F. p. 333,
398; G. p. 4g4, 495; C. p. 617, 618; M. p. 75o,
758; = a Nicaea discedunt. F. p. 334; G. p. 4g5,
4g6 ; M. p. 759 ; = Turcos vincunt prope Dorylaenm,
C. p. 628; M. p. 760, 761, 762, 763, 764, 765; =
Turcos superant, prope Heracleam, T. IV, 11, p. 3o;
T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J. p. i84; F. p. 337;
G. p. 497 ; M. p. 767 ; = prope Tarsum Turcos fu-
gant,T.IV,in,p. 3i ; T. D. p.3i;T. A. p. i3o, i3i;
C. p. 632, 636; M. p. 767; =apud Arlasium, C.
p. 64o, 64 1; = Antiocliiam perveniunt, F. p. 33g;
G. p. 4g6; — quidam ad Afdhal mittuntur, T. J.
p. 2i3, 2i4, 2i5; = obsident Antiocliiam, T. J.
p. 191, 192, ig4, 197» 'g8* a,*ï A- P- 2/»2î F-
p. 33g, 34o; G. p. 497, 498; C. p. ^64i, 644, 647,
648, 649, 65i, 658; M. p. 775, 78^ 788> 79*>
808; S. p. 888. — Urbs traditur Francis, G. p. 5oo,
5o6i C. p. 656; M. p. 799, 807, 8og. — Fronci
Chems-Eddaulab obsident in castro Antiocheno, T.
X, i, p. 60; T. D. p. 60. — Arma Francorum Ker-
bogœ allât». T. X, m, p. 61-62; T. D. p. 61 62;
T. A. p. i43; T. J. p. ig8, 199; M. p. 810. —
Franci in urbe Antiochia inclusi, T. X, îv, p. 62 ; T.
D. p. 62 ; T. XI, 1, p. 75; T. D. p. 75;T.A.p. i/i4\
i/15, i46, i48, i54; T. J. p. 196, 198, 199,200,
201; A. p. 253; F. p. 342, 345, 346, 347; G.
p. 5oo, 5oi, 5o2; C. p. 658, 659, 660; M. p. 811,
81 4, 81 5, 821; = raurum faciunt (petra et calce)
inter se et Turcos, T. X, », p. 72; T. D. p. 72;
T. A. p. i48, T. J. p. 202; A. p. 25g; C. p. 659;
M. p. 824. — Franci miranlur ignem cœlestem,
T. X, xii, p. 72; T. D. p. 72; T. A. p. 1&8; T.
J. p. 202; C. p. 665; M. p. 824; = sanclam lan-
ceam vident, T. XI, iv, p. 77; T. D. p. 77; T. A.
p. 149; T. J. p. 2o4; A. p. 257; M. p. 823, 825,
8a6. — Legalio Francorum ad Kerbogam, T. XI,
iv-v, p. 77-79; T. D. p. 77-79; T. A. p. i4g, i5o;
T. J. p. 2o4; A. p. 25g; F. p. 347; G. p. 5o2-5o3;
C. p. 664, 665; M. p. 825, 826, 827; R. p. 893.
— Francorum principes, F. p. 348; G. p. 5o3;
M. p. 7g 1 ; = acies , T. XI , vi-vn , p. 7g; T.D. p. 79 ;
T. A. p. i5o, i5i;T. J. p. 2o5; A. p. 259,261, 262,
281; F. p. 348, 34g; G. p. 5o3, 5o4, 5o5; C.
p. 666, 667, 668, 669, 670; M. p. 827,829,830,
83 1 , 832 , 833 , 834 ; R. p. 8g3. — Franci Turcorum
mulieres occidunt, F. p. 34g, 35o; =: Godefrido
duce, Turcos fugant, A. p. 267. — Urbs Arlasium
Francis traditur, C. p. 672. — Franci casirum Tala-
miniam capiunt, T. J. p. 206; M. p. 838; = Marram
veniunt, T. A. p. i52, i53, i54, i55;T. J. p. 207,
208, 20g; F. p. 352; C. p. 674; M. p. 838, 845,
85a; = ante Arcbam, C. p. 682; = juxta Cœsa-
ream bospitati, T. XIII, vu, p. g5 ; T. D. p. 95 ; T.
A. p. i56;T. J. p. 210; A. p. 272, 273; M. p.85i.
— Pignora data Francis ab Alexio violata, M. p. 837.
— Franci in urbem Caphaliam veniunt, T. XIII, ix,
p. g6; T. D. p. g6; T. A. p. 1 56 ; T. J. p. 21c; M.
p. 85 1, 85a. — Mos Francorum de signis alicujus
principis in castello quodara positis, A. p. 275,
292. — Usque ad Tripolim Franci equitant, A.
p. 285; G. p. 507 ; M. p. 853, 854, 856; = ve-
niunt ad urbem Ramam, T. XIII, xv, p. 102; T.
D. p. 102; T. A. p. i58; T. J. p. 212; A. p. 291,
292; F. p. 354; G. p. 5o8; M. p. 85g; = ad
urbem Bethléem perveniunt, F. p. 354, 355; G.
p. 509; C. p. 683; = Hierusalem obsident, T. XIV,
1, p. 102 et seq. T. A. p. 159, 160, 161; T. J.
p. 218, 219, 220, 221, 222; A. p. 293; F. p. 355,
357, 358, 359,36i;G. p. 5og, 5i5, 5i7;C.p.6o3,
687, 6go, 691 ; M. p. 863, 864, 865, 866, 867,
868, 869; = piscinam aquœ inveniunt, G. p. 5n;
= Templura Salomonis aggrediuntur, T. J.p.223;C.
p. 696, 697, 6g8; M. p. 868. — Francorum occi-
sionem sibi pollicetur hostis, A. p. 3o2 , 3o4; F.
p. 363; G. p. 527. — Sarracenos prope Ascalonem
Franci vincunt, T. J. p. 225; A. p. 3o6; F. p. 362,
363; G. p. 517, 5i8; C. p. 763; M. p. 873,
874, 875, 876, 877, 878, 87g; = castrum Ar-
sutb, Godefrido duce, aggrediuntur, F. p. 388,
H. p. 558. — Franci Edesseni et Antiocbeni, F.
p. 369; G. p. 519; H. p. 552. — Franci contra Tur-
cos pugnant prope Barulb, F. p. 374, 375, 376;
G. p. 520; H. p. 553; = in urbe Joppe Balduinum
excipiunt, F. p. 378, H. p. 554; = urbem Laodi-
ciam expugnant,C. p. 708, 709.— Franci peregrini,
tempore Balduini, F. p. 383; = urbem Caesaream
capiunt, F. p. 38g, 3go; G. p. 527; H. p. 558, 55g;
= bisantios a Sarracenorum oribus foras excutiunt,
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
F. p. 3go; G. p. 527; H. p. 55g; = prope Ramam
Ascalonitas exspeclant, F. p. 3go; H. p. 55g; =z
veniunt Joppen, F. p. 3g 1; H. p. 55g, 56o; =
contra Sarracenos pugnant, F. p. 3g 1, 3ga, 3g3,
3g4, 3g5; G. p. 5ag, 53o, 53i; H. p. 56o. — -
Ingens exercitus Francorum per Roruaniam pergit,
a Turcis vincitur, F. p. 3g8, 3gg; G. p. 53a; H.
p. 562; C. p. 709. — Tortosam Franci expugnant,
F. p. 3gg; G. p. 53a, 533; H. p. 56a; = Archas
transeunt, F. p. 3gg; G. p. 533; = ad urbcm Tri-
polim veniunt, F. p. 39g; G. p. 533; = prope Ra-
mam a Sarracenis victi, F. p. 4oi, £02; G. p. 533,
534; H. p. 56a, 563; z=z Sarracenos prope Joppen
fugant, F. p. 4o5; G. p. 535, 536, H. p. 563, 564;
=rin Mesopolamia vincuntur, C. p. 710, 712; —
Turcos vincunl, F. p. 4i4, 4i5; G. p. 54o, 54 1,
54a; H. p. 566, 567; = urbem Baruth expug-
nant, F. p. 4a 1; H. p. 56g ;= Turcos prope Caesa-
ream aggrediuntur, F. p. 4a3, 4a4 ; = prope Tybe-
riadem a Turcis victi, F. p. 4a6, 427; H, p. 571;
~ juxta Sarmit Turcos Yincunl, F. p. 43o; H. p. 57a,
573; = captivi liberantur, H. p. 573;=mortuum Bal-
duinum lugent, F. p. 436, 437 ; H. p. 575. — Qui-
dam Turcus Francos alloquitur, F. p. 443; H. p. 577.
— Franci in urbe Antiochia , F. p. 443, 444 ; =ab urbe
Hierusalem Ascalonitas fugant, F. p. 46o; H. p. 584,
585 ;= facti Orientales, F. p. 468. — Gens Franco-
rum, T. III, iv, p. 27; T. D. p. 27; T. IX, iv, p. 56,
57; T. D. p. 56 , 57 ; T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58;
T. X, i, p. 5g; T. D. p. 5g; T. X, v, p. 63; T. D.
p. 63; T. A. p. i3o, i4i, i4a, i43, i44, i5i; T.
J. p. 176, 181, i83, 196, ig7f îgg, ao6; A. p. a5g,
a64, 271, 3o3; M. p. 727, 736, 750, 812, 826,
829. — Foriitudo Francorum, T. A. p. 159. — Nomen
célèbre Francorum, M. p. 870. — Genus Franco-
rum, A. p. 3o2. — Turci de Francorum génère se
oriundos dicunt, T. III, iv, p. 27, T. D. p. 27 ; T. A.
p. 129; T. J. p. i83. — Exercitus Francorum, T. A.
p. i4i, i5i;T. J. p. 197; A. p. 254; F. p. 34g; M.
p. 746, 747, 7ga, 7gg, 811, 85o. — Collegium
Francorum, T. J. p, 198. — Ecclesia peregrina Fran-
corum, A. p. 261. — Reges Francorum, A. p. 309,
317, 327 ; H. p. 568; M. p. 73g, 740; = regnum,
R. p. 890- — Vid. Chrisïuini, Percgrini.
Francia, regio, T. 1 , 11, p. 1 1 , T. D. p. 1 1 ; T. VI, iv,
p. 4o; T. D. p. 4o; T. A. p. 121, i35;T. J. p. 170,
174, 188, 228; H. p. 241; F. p. 3ai, 342, 35o,
364; F. V. p. 383; F. p. 3g3, 3g7, 4oo, 4i8;G.
p. 491, 5o6, 533; H. p. 56o; C. p. 616, 689, 697 ;
M. p. 739, 74». — Usus Francise, F. p. 474. —
Rex Franciae, C. p. 65o, 680 ; M. p. 739 (vid. /.u-
dovicas, Pkilippus).
Francica gens, T. X, iv, p. 6a; T. D. p. 6a; T. J.
P- l99-
Francigena, T. I, m, p. 11; T. D. p. m; T. VI, iv,
p. 4o; T. D. p. 4o; T. A. p, i35, i43, i5o, i63;
T. J. p. 174, 188, ao5, ai8; A. p. a44, a5g; M.
p. 731 , 7411 74a, 743, 766, 786, 810, 8ai, 855,
867, 868, 882; S. p. 888. — Francigena; in civitate
Hierusalem, T. XV, m, p. 109; T. D. p. 109; T. A.
p. 160; A. p. 3oo. — Vid. Franci.
Francbs quidam murum Antiochia? ascendit, A. p. 25 1.
— Vid. Franci.
Frangi agip salip (verba arabica), T. XIV, iv, p. io5,
el annol. b; T. D. p. io5.
FlMTERNITAS , A. p. 236.
Frigus in obsessione Antiochiae, A. p. 273; F. p. 34 1;
G. p. 498; M. p. 777, 780; S. p. 888; R. p. 891 ;
= in exercitu Balduini , F. p. 365.
Frisi peregrini , F. p. 336.
Frondes arborum, M. p. 81 5.
Frons. — Signum Crucis in fronte, T. J. p. 170, 173-,
M. p. 741.
Froctos novi, T. XIII, xii, p. 100 ; T. D. p. 100; T.
A. p. i58; T. J. p. 211. — Uberlas fructuum, M.
p. 775. — A fructu frumenti, vini et olei multipli-
cati sunt, M. p. 744-745.
Frdmentcm, T. I, 111, p. 12; vm, p. 16; T. V, 1,
p. 35; T. D. p. 35; T. VI, v, p. 4i; T. D. p. 4i; T.
IX, 11, p. 54; T. D. p. 54;T. XI, vm,p. 82; T. D.
p. 82; T. XIII, vm, p. 95;T. D. p. 95;T.XIII, ix,
p. 96, 97; T. D. p. 96, 97; T. XIII, xii, p. 100; T.
D. p. 100; T. XVI, vin, p. 117; T. D. p. 117;
T. A. p. 122, 124, i32, i35, i4o, 1 5 1 , i56,
i57, i58; T. J. p. 174, 177, 186, 188, 189, ig5,
ao5, 210, 211; A. p. 276, 291; F. p. 327; G.
p. 492 , 5oo ; C. p. 663 ; M. p. 733 , 771, 775 , 779,
782 , 85 1 , 85a ; = carum , T. V, v, p. 37 ; T. D. p. 37 ;
T. VI, m, p. 4o; T. D. p. 4o; T. A. p. i33; T. J.
p. 187 ; M. p. 781 ; = novum, T. XIII, xii, p. 100;
T. D. p. 100; T. A. p. i58; T. J. p. 211. — Grana
frumenti , A. p. 268.
Folcher, rex Antiochian, T. D. p. 8g. — Vid. Pal-
oher.
Fulcherius Carnotensis, régis Balduini nolarius, A.
p. 3og. — Prologus hisloriae ejus, F. p. 3i 9 , 320.
— Fulcherius peregrinus , F. p. 327 ; = scriptor His-
toriœ Bellisacri, F. p. 327 ; ab exercitu cum domno
Balduino , apud Mariscum , discedit , F. p. 337 ; = ca-
pellanus Balduini, F. p. 33g; = venit cum Balduino
Laodiciam, F. p. 365; = it Hierusalem videlque
quanta exercitus passus fuerit, F. p. 365; — laudat
Josephum, F. p. 367; = laudat Hieronymum, F.
p. 367 ; = videt mare Morluum , F. p. 367 ; = Turco-
rum in?idiis vix eripitur, F. p. 375; = mare Mor-
tuum describit, cujus aquam gustu tenlans elleboro
amariorem invenit, F. V. p. 37g; F. p. 38o; =
adest officio vigiliarum Paschae, F. p. 385, 386;
= nudipes in processione , F. p. 4 1 3 ; = scientia ru-
dis, res narrât prout oculis Yidit, F. p. 4 1 5 ; =r sequi-
tur Balduinum usque Caesaream , F. p. 4a4 ; = avido
corde rimalur cujusmodi mare Rubrum sit , F. p. 432 ;
= ne crux sancta ab hostibus capiatur pertiraescit,
F. p. 446; = in urbe Hierusalem manet, F. p. 45 1.
— jEtas auctoris , F. p. 457 et annot. d; p. 473 et an-
nol. 6. — Fulcherius videt bestiam quanidam por-
tentosam apud Neapoliin, F. p. 475. — Auclor libri
qui inscribitur Gesta Francorum se illa dicil enucleare
qnae narravit Fulcherius, G. p. 4g2.
Fulcherius Carnotensis, miles, M. p. 799 et annot. c;
p. 800, 8o5. — Vid. Fulgerins.
Fdlcherds Carnotensis, F. p. 327, 339, 365; F. V.
p. 378; F. p. 38o, 385 , 4i5. — Vid. Fulcherius Car-
notensis.
Foi.co, Andegavensis cornes, A. p. 3cg; G. V. p. 543;
=: rex Hierosolimitanus , A. p. 3og ; G. V. p. 543.
Fulgerius , fraler Budelli Carnotensis, p. 654, annot.
d; p. 799, annot. c; — murum Antiochiae primus
ascendit, A. p. 25 1; M. p. 7gg, 800, 8o5 = fralrcs
Pyri occidit, M. p. 800.
Digitized by
949
INDEX GENERALIS
Fomos tormentoram corum ascendat in sœcula sœculorum
dictum de Gomorrha , etc. H. p. 55i.
Fonda instrument!, T. II, xii, p. 23; T. A. p. i27; T.
J. p. 180; C. p. 679, 699; M. p. 757, 775 ; = inge-
«». T. XV, h, p. ,o7; T. D. p. 107; = balearis, T.
J- P- C. p. 674, 691.
Fundibalist*, in oppugnalîone urbis Hierusalem, G.
p. 5i4.
Fondiboiom, F. p. 34o, 358, 43o; G. p. 498, 5i3,
5i4.
Fdnditorbs, C. p. 610.
Fdndos instrumenti, T. D. p. 23. — Vid. Funda*
Fdnes, T. II, xii, p. a3; T. D. p. a3; T. VIII, 11, p. 5a;
T. D. p. 5a; T. A. p. 127; T. J. p. 180, 194, 200,
226 ; A. p. 253; F. p. 333; G. p. 5o2; C. p. 652, 654,
657, 659, 662, 663; M. p. 765, 81 5 (vid. Corda). -
Instrumenti funes,T. J. p. 221; A. p. 299; F. p. 358;
G. p. 5 15 ; C. p. 691; C. p. 703.
Fostis, T. XIV, v, p. 106; T. D. p. 106; T. J. p. 181;
A. p. 279; M. p. 765.
Gabala, urbs Syriae (mine Djebali), p. 99, annot. a —
Vid. Gibellarn.
Gabaopt, F. p. 355.
Gabriel, dux Meliliniae, F. p. 368 et annot. rf;p. 369; G.
p. 5 19 et annot. e; H. p. 55 1 et annot. e; p. 552. —
Vid. Khauril, Gabrikel.
Gàbribel, dux urbis Melitiniae, G. p. 519 et annot. e.
— Vid. Gabriel Khauril
Gaderius, rex Antiocbiae, T. D. p. 89. — Vid. Galderius.
Gades, C. p. 669.
Gaditandm fretum, F. p. 483.
Gaperius, rex Antiochiae, T. D. p. 89. — Vid. Gafernus.
Gafernus, rex Antiocbiae, T. XIII, 1, p. 89.
Gagia (Hisnardus de) miles, A. p. 248. — Vid. His-
nardus, miles de Gagia,
Gaina (id est vagina), T. D. p. 58.
Galaad, nions, F. p. 447, 458; G. p. 497; H. p. 57g,
584; = urbs, F. p. 461.
Galapbia, urbs Syriae. — Rex urbis Galaphiae,G.p.497,
539; p. 891, annot. a. — Vid. Rodoan, rex Halapim.
Galapia, urbs Syriae, R. p. 891. — Rex urbis, R.
p. 891 et annot. a. — Vid. Rodoan et Galaphia.
Galderius, rex Anliochiae, T. XIII, i, p 89.
Galea, T. J. p. i74, 220, 22i, 223, 226; F. p. 333;
G. p. 529, 54o; C. p. 624, 625, 629, 636, 645,
691; M. p. 74i, 765, 781, 784. — Milite» vendunt
galeas, T. IV, vi, p. 34; T. D. p. 34; T. A. p. i32;
T. J. p. i85; M. p. 77o, 771. — Galea lucida, F.
p. 395, 472.
Galerannus, cognatus Goscelini, H. p. 579, 58o, 582 ,
584. — Vid. Gualerannus.
Galerus optimus, F. p. 349; = auratus, F. p. 363.
Galferius Dastors, miles, T. J. p. 206. — Vid. Gol-
ferius de Turribus.
Galferius de Lasturs, miles, T. J. p. ig3 et annot. d.
— Vid. Golferius de Turribus.
Galicia, regio Hispaniae, A. p. 309.
GaliljEA, regio PaJaestinœ, F. p. 46 1, 462; G. p. 5i2;
H. p. 55oj zzzaustralis, C. p. 686. — Mare Gai ilaeae ,
F. p. 367, 4a6, 432, 477ï G- P- 5l9i H- P- 57>-
Galiljiï, populus Palaestinae, F. p. 35 1,469; C. p. 684.
Galli, populus, C. p. 616 ; = peregrini, T. I, 11,
p. 10; T. D. p. ioï T. A. p. 121 ; T. J. p. 170; F.
p. 336; C. p. 625, 626, 665; C. p. 687, 702; M.
p. 7a7# — Gallorum comités, T. J. p. 218; = prin-
cipes, M. p. 755; = regiones, T. I, 1, p. 9, 10; —
naliones, T. D. p. 9; = provinciœ, T. D. p. 10;
T. VI, iv, p. 4o; T. D. p. 4o. — Vid. Franci, Gai-
licani.
Gallia. — Regiones Gallia;, T. A. p. 12 1; T. J. p. 169 ,
i73, 229; — fines, M. p. 723. — Galliae, F.
p. 32i, 398; G. p. 532, 538; H. p. 56a, 568; C.
p. 6i7, 646; — Galliarum palriae, T. J. p. 190.
— Scelus Galliae, T. A. p. i35; T. J. p. 188; = cu-
ria, C. p. 680. — Ecclesia Sancti Leonardi in Gallia,
T. J. p. 228. — Boamundus in Gallia, F. p. 4io,
4i7. — Gens Galliae, C. p. 610, 71a ; = duces, T.
p. 6i3, 676.
Gallicani, populus. — Gallicanorum palriae, T. 1, 1,
p. 1 1 ; T. J. p. 228. — Gallicana gens, M. p. 744,
870. — Vid. Galli.
Gallicus, a, dm. — Gallicus populus, T. J. p. 170; =
rex, C. p. 616; = clamor, C. p. 618. — Audacia
Gallica, C. p. 625;= nobilitas, C. p. 664; = terra,
C. p. 702. — Arma Gallica , C. p. 667. — Ensis Gal-
licus, C. p. 697. — Vid. Franci, Galli, Gallicani.
Gallina, T. X, xii, p. 73; T. D. p. 73; T. XIII, ix,
p. 97; T. D. p. 97 ; T. A. p. i48; T. J. p. ao3; A.
p. 258.
Galterids sine Habere, miles, p. 1 1, annot. d; p. 735,
annot. a; = dux peregrinorum , T. I, iv, p. i3; T.
' D. p. i3; T. A. p. 122; T. J. p. 175? F. p. 328; M.
p. 735; = a Turcis occiditur, T. I, iv, p. i3; T. A.
p. 122; F. p. 328; M. p. 735. — Variae nominis
formae : Gnallerius sine Habere, T. J. p. 175; —
Gauterius, T. D. p. i3; — Walterius sine Habere,
T. A. p. 122 ; — Walterius sine Pecunia, F. p. 3a8;
M. p. 735.
Gambasium, A. p. 299.
Ganz (Balduinus cornes de) , miles , S. p. 886 et annot /.
— Vid. Balduinus, cornes de Ganz,
Gargara, C p. 6s5.
Gasconia, regio Galliae, A. p. 244-
Gasto de Biarz, miles, castrum Macbomariae aervat,
T. VIII, 1, p. 5o;T. D. p. 5o;T. J. p. i93;:=:quu>
tam aciem cura Tancredo ducit, T. XI, vi, p. 79; T.
D. p. 79; = operariis prsefectus in obsidione Hieru-
salem , A. p. 297 ; = dat vexillum Sarracenis, T. XV,
iv, p. 1 10 ; T. D. p. 110; T. A. p. 161 ; = it Asca-
lonem, T. XVI, iv, p. n4; T. D. p. u4; T. A.
p. 162; A. p. 3o6; M. p. 874. — Variae norainis
formae : Gasto de Bearno, T. J. p. 193; — Gasto de
Beardo, A. p. 2g7; — Gaston de Bearn, T. XI, vi,
p. 79; T. D. p. 79; T. XV, iv, p. 110; T. XVI,
iv, p. n4; T. J. p. ig3; — Gastos de Bearzt, T.
D. p. 1 1 4 ; — Gasto de Becr, T. A. p. 1 6 1 ; — Guas-
tom de Bcbert, M. p. 874; — Gaslos de Biart, T.
D. p. 5o; — Gaslos de Bieriz, T. D. p. 1 10.
Gaudemarqs Carpinelle, miles. — Vid. Gaudemarus
Carpinellus.
Digitized by
Google
INDEX G
Gaudemabus Carpinellus, miles, cruce signalur, A.
p. 307; = il ad porlum Joppe, T. XIV, 11, p. io3,
jo4; T. D. p. io3, io4; A. p. 296, 290; = domi-
nus plnrimorum caslrorura, A. p. 307 et annol. e;
— signifer exercitus, A. p. 307; — ab Ascalonitis
viclor inlerficitur, A. p. 307, 3o8. — Corpus ejus ad
solem siccatum, anle Sanctum Sepulcmm ponitur, A.
p. 3o8. — Post mortem apparet Hugoni Lugdunensi
archiepiscopo, A. p. 3o8.
Gacffier de Las Tours, miles, p. 92 , annol. a. — Vid.
Goiferius de Turribus.
Gaufredus de Monte Scabioso, miles, cruce signatur,
T. A. p. 124; T. J. p. 177; = a Turcis prope Dory-
lœum occidilur, T. III, iv, p. 27 ; T. D. p. 27; T. A.
p. 129; T. J. p. i83. — Exercitus Gaufredi, T. X,
xi, p. 71; T. D. p. 71 ; T. A. p. i48;T. J.p.202. —
Variae nominis forma?: Goffredus de Monte Scabioso,
T. D. p. 71; — GoflYidus de Monte Scabioso, T. J.
p. 177, i83; — Gosfredus de Monte Scajoso, T. A.
p. i48; — Godefredusde Mon te Scabioso, T. XI, p. 71;
T. A. p. 129; — Joffredus de Monte Scabioso, T. J.
p. 202; — Hunfredus de Monte Scabioso, T. A. p. 124.
Gaufridus comes Vendomensium , p. 4oo, annot. d; =
cruce signatur, F. p. 4oo; G. p. 533; — in urbe
Joppe manet, H. p. 56 1 ; = in urbe Rama occidilur.
G. p. 534. — Altéra nominis forma : Goffridus Vendo-
mensis, G. p. 533, 534.
Gauterios, miles, T. D. p. i3. — Vid. Galterius.
Gaza, dux Turcorum, F. p. 443. — Vid. Ilghazi.
Gaza, urbs Syriœ, F. p. 432; = ab Alexandre capta,
F. p. 462. — Babilonii transeunt urbem Gazam, F.
p. 48i.
Gaza (thésaurus) , F. p. 363; C. p. 661, 674 , 679, 701,
708.
Gazami, rex Antiocbiœ, T. D. p. 90. — Vid. Gazant.
Gazam, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 90.
Gazela, nomen equi Balduini, G. p. 534.
Gazianus, rex AnUocbiœ, T. XIII, 1, p, 90; T. D. p. 90.
Gedeon, F. p. 43 1 ; = judicat Israël, F. p. 46o.
Gehenna, A. p. 262.
Gelasids II, papa, p. 442, annot. b; =z obit, F.
p. 442.
Gelisaslan, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G. p. 5o4.
Gemelmdc, emirus Ascalonita, H. p. 566, 567. — Vid.
Djemaî Almolk.
Gemelmulg , dux Ascalonensis , F. p. 4 1 4 , 4 1 5. — Vid.
Djernal Almolk.
Gemlik, nomen urbis Civilo, p. 734, annot. 4; p. 885,
annot. c. — Vid. Civetot, Civito, Civitot, Civiloth.
Gemma, T. J. p. 2i5, 216, 222, 223; C. p. 619, 681,
693, 694, 695, 700, 701, 714; M. p. 878; S.
p. 887.
Gena. — Gênas laniare, raos Armenorum, G. p. 526.
Genaii Eddadle, Emessœ princeps, p. 97, annol. c;
p. 210, annot./; p. 275, annot. a; p. 373, annoL4;
p. 520, annot. d; p. 552, annot./; p. 853, annol. a;
= nuntios Raimundo millit, T. XIII, x, p. 97 ; T. D.
p. 97 ; T. A. p. 1 57 ; T. J. p. 210, 275 et annol. a;
M. p. 853; = Balduinum aggreditur, F. p. 373,
374 ; G. p. 520; H. p. 552. — Altéra nominis forma :
Ginahadoles, F. p. 373; H. p. 552.
Genesar Jacus, F. p. 367.
Gentamasnil (Willelmus de) , miles, T. X, vin, p. 67.
— Vid. Willelmus de Grenlamusnil.
Grntiles.T. J.p. 169; G. p. 5io;C. p. 606; M. p. 870.
ŒltALIS. 943
Genurnsks, popnlus Ilaliai, naves ad porlum Sancti Si-
rneonis applicant, A. p. 2 42 , 290. — Naves Genuen-
sium in portu Joppe, A. p. 294, 295, 298. — Genuen-
ses in obsidione urbis Hierusalcm , A. p. 298 ; =
peregrini, G. p. 519. — Naves Geuuensium apud
porlum Laodiciœ biemant, F. p. 385; G. p. 523,
524' H. p. 558. — Genucnses cum Balduino rege
paclum faciunl, F. p. 387, 388; G. p. 527, 536; H.
p. 558 ; rr urbem Cœsaream capiunt , F. p. 390 ; =
urbem Acram obsident, F. p. 407, 4o8; G. p. 537;
H. p. 565; = urbem Tripolim expugnant, F.p.419,
420; H. p. 569. — Allera nominis forma : Januenses,
A. p. 298; F. p. 385; F. V. p. 387, 388, 390, 407,
419, 420; G. p. 519, 5a3, 524» 527, 536, 537;
H. p. 558,565.
Geon, fluvius, F. p. 432 et annot. /;p. 433, 4^6; H.
p. 573. — Varia? nominis forma?: Gyon, F. p. 433,
436; — Gion, H. p. 573. — Vid. Nilas.
Georgids (sanctus) invictus miles, Cliristanorum mili-
tiœ signifer, T. J. p. 173; M. p. 796, 859; =z prope
Dorylœum pugnat in Turcos, T. J. p. i83; G.
p. 496; = in Kerbogam pugnat, T. X, ix, p. 69;
T. D. p. 69; T. XI, vin, p. 81; T. D. p. 81; T. A.
p. i5i ; T. J. p. 2o5; M. p. 832. — Corpus ejus in
ccclesia Ramatensi rcquiescil , T. XIII, xiii, p. 102;
T. D. p. 102; T. A. p. i58; T. J. p. 212; A.
p. 292; M. p. 859. — Reliquiœ ejus, A. p. 290. —
B. Georgius apparet Petro Desiderio, A. p. 290; =
dux exercilus A. p. 290, 292. — Filius S. Georgii,
G. p. 543.
Gerardus senex de Melione, M. p. 833; ~ a Turcis
occidilur, M. p. 833.
Gerasa, urbs Syriœ (nunc Djerasch sive Dscherrasch) ,
p. 447, annot. b; = a Balduino diruta, F. p. 446,
447; H. p. 578, 579. — Begio Géras®, F. p. 462.
— Altéra nominis forma : Jarras, F. p. 447; H.
p. 578.
Germani, populus,in conciîioClaromonlano, M. p.727.
Getsemani, villula Palœstinœ, G. p. 5i2. — Vid. Jes-
semani.
Ghor, vallis silvestris, F. p. 379 et annot. c; H. p. 555
et annot./.
Ghor-Safieh, villa Syriœ, p. 38o, annol. a. — Vid.
Segor.
Girel, urbs Syriœ (nunc Djebali)* p. 99, annol. a; C.
p. 681. — Vid. Gibellum.
Gibelet, urbs Syriœ (nunc Djebaïl)^ p. 101, annot. d.
— Vid. Gibelon.
Gibelet h , urbs Syriœ (nunc Djebatl) , C. p. 683. — »
Vid. Gibelon.
Gibelinus , palriarcha Hierosolimitanus, F. p. 467.
Gibellulum , castellum Syriœ (nunc Djebali) , F. p. 35a
el annot./; p. 399. — Vid. Gibellum.
Gibellum, urbs Syriœ (nnne Djebali), p. 99, annot. a;
p. 21 1, annot. c; p. 365, annol. b; G. p. 507; p. 855,
annot. d. — Baimundus vult aggredi urbem Gibellum ,
A. p. 273. — A Godefrido el Boberlo Flandrensi Gi-
bellum oppugnatur, T. XIII, xr, p. 99; T. D. p. 99;
T. A. p. i57; T. J.p. an; A. p. 277; F. p. 3.r>2;G.
p. 507; M. p. 855, — Dominus Gibelli pacem facit
cum Godefrido, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T.
A. p. 157; T. J. p. 21 1 ; A. p. 278; M. p. 855. —
Arnulfus Gibellum transit, T. J. p. 2i5; C. p. 681,
700. — Balduinus transgreditur per urbem Gibel-
lum, F. p. 365, 373; G. p. 520; H. p. 552 — Franri
Digitized by
944
INDEX GENERALIS.
cruce signati per Gibellum commeant, F. p. 39g;
G. p. 533. — Variae nominis formae : Gabala, p. 99,
annot. a ; — Gibel , C. p. 68 1 ; — Gybcl , T. J. p. 2 1 5 ;
— Gibellulum, F. p. 35a, 399; — Gybellulum, G.
p. 533; — Gybelluin, G. p. 5ao; C. p. 700.
Gibelon, urbs Syriae (nunc Djebail), p. 101, annot. d;
p. 858, annot. b. — Christiani in urbe Gibelohe sitiin
patiuntur, T. XIII, xiii, p. 101 ; T. D. p. 101 ; T. A.
p. i58; T. J. p. 212; G. p. 507; C. p. 683; M.
p. 858. — Variae nominis formae : Biblius, G. V.
p. 54a; — Byblos, p. 101, annot. d; — Gibelet,
p. îoi, annot. d; — Zebar, T. A. p. 1 58 ; — Zebari,
T. J. p. 212; — Zebaris, M. p. 858.
Gimelmuc, dux roilitiae Ascalonis, G. p. 5/»i. — Vid.
Djemal Almolk.
Gina^adoles, rex Calipli, F. p. 373 el annot. h; H.
p. 552 et annot./. — Vid. Genah Eddaule.
Gingiva, F. p. 390; H. p. 559.
Gion, fluYÎus, H, p. 573. — Vid. Geon, Gyon.
GlRARDUS HOSPITALARIDS. Mors ejus, F. V. p. 446.
— Epilaphiuni Girardi, F. V. p. 446.
Girardds, episcopus Arianensis, f rater comitis de Ro-
signolo, T. I, x, p. 17; T. D. p. 17; T. J. p. 176,
177, et annot. a; = venit Laodiciam, F. p. 365 et
annot. e; H. p. 55o et annot. b ; = moritur in ob-
sessione Antiochiae, T. J. p. 189.
Girard us Malafaida, miles, castrum Macliomariae cus-
todit, T. J. p. 193.
Girardds , frater comitis de Rossilione , T. J. p. 176. —
— Vid. Girardus, episcopus Arianensis.
Girardds, Roberti pater (vid. Robertus , filius Girardi) ,
C. p. 668.
Gisauma (gallke pertuisane), T. J. p. 174.
Gladiator. = Godefridus, M. p. 8i3; = Kerbogae,
M. p. 829.
Gladius , T. X , 1 , p. 60 ; T. D. p. 60 ; T. XIV, v, p. 1 06 ;
T. D. p. 106; T. XVI, v, p. n5; T. D. p. 11 5; T.
A. p. 126; T. J. p. 175, 180, 198, 218, 219, 221,
2a3; A. p. 243, 244, 279, 298; F. p. 329, 34i,
346, 376, 389, 395, 398; G. p. 5oo, 5 18, 53o,
532, 533, 535, 54i; H. p. 553, 558, 56o, 564,
58i ; C. p. 610, 617, 622, 623, 633, 636, 638,
64i» 644, 645, 655, 656, 668, 669, 675, 689,
696, 697; M. p. 760, 779, 786, 787, 792, 8o5,
808, 812, 826, 829, 845. 848, 876; — Agulani
gladiis solum modo pro armis utuntur, T. X, 1,
p. 59; T. D. p. 59; T. A. p. i4a; T. J. p. 197; M.
p. 808. — In orc gladii, M. p. 770. — Qui acci-
piebant gladium, gladio peribant, M. p. 779.
Gleba. — Ori apponere glebam, M. p. 865.
Gldten Arcus glutine compaginali, F. p. 368; H.
p. 55i.
Godefridus, dux Lothariae, G. p. 543.
Godefridus , dux Buillionis , T. IV, 11 , p. 3o; T. D. p. 3o ;
C. p. 61 5. — Indoles ejus, T. J. p. 170; A. p. 3o8;
C. p. 6 1 5 ; M. p. 870 ; = origo , T. J. p. 1 70 ; G. p 496 ,
543 ; C. p. 6 1 5 ; M. p. 73 1 . — Godefridus , dux Teu-
tbonicus, M. p. 731 et annot. c; = cruce signatur,
T. J. p. 170; A. p. 3o8; F. p. 327; M. p. 731, 732;
= unum c peregrinorum agminibus ducit, T. I, 11,
p. 1 1 ; T. D. p. 10, 11 ; T. A. p. 121 ; T. J. p. 174; G.
p. 4g3; M. p. 731 ; 743; = Yenil Conslantinopolim ,
T. I,vifp. 14, i5; T. A. p. 123, 125; T. J. p. 176,
i78-F. p. 33a; G. p. 493; M. p.732,743, 744; =
osculalur Hugonem Magnum, M. p. 743; = depre-
catur Raimundum comitem, T. II, vi, p. 20; T. D.
p. 20; T. II, vu, p. 21 ; T. D. p. 21; T. A. p. 126;
T. J. p. 179; A. p. 237, 238; = sacramentum Alexii
recipit, M. p. 749; = ad urbem Nicaeam viam ape-
rit, T. A. p. 126; T. J. p. 180; M. p. 755 et annot.
b; = Nicaeam obsidet, T. II, ix, p. 22; T. D. p. 22;
T. A. p. 126, 127; T. J. p. 180, 181 ; A. p. 239,
24o; F. p. 332; G. p. 494; C. p. 6i5; M. p. 755,
756; = ab urbe Nicaea discedit, G. p. 4 95; = Tur-
cos aggreditur prope Dorylaeum, T. III, 1, p. 25 et
seq. T. D. p. 25; T. III, m, p. 26; T. D. p. 26; T.
A. p. 128, 129; T. J. p. 182; A. p. 240; F. p. 334,
335; G. p. 496; C. p. 627, 628; M p. 759, 761 ; =
in Henni nio ru m terram intrat, T. IV, iv, p. 32; T.
D. p. 32; T. A. p. i3i ; = obsidel Anliochiam, C.
p. 642; = graviter inûrmatur ante Antîocbiam, A.
p. 243 ; = prope pontem FerriTurcos fugat , C. p. 647 ;
M. p. 786 ; = perçu tit quemdam Sarracenum perçus-
sumque in duas partes dividil, T. D. p. 47 ; A. p. 249 ;
C. p. 646; M. p. 786, 787, 868; = urbem Sedium
occupât, G. p. 65o. — Boamundus Antiocbiam tra-
dendam dicit Godefrido, T. IX, v, p. 56; T. D. p. 56;
T. A. p. 1 4 1 ; T. J. p. 1 96 ; A. p. 25 1 ; M. p. 799. —
Godefridus jurât se nunquam reversurum, T. X, ix,
p. 70; T. D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. 201 ; A.
p. 246, 256. — Castrum ejus, A. p. 256. — Porta
ejus in urbe Anliochia, T. A. p. i48; T. J. p. 202.
— Godefridus gladiator, M. p. 8 1 3 ; = secundam
aciem ducit contra Kerbogam, T. XI, vi, p. 79-81 ;
T. D. p. 79-81 ; T. A. p. i5o, i5i ; T J. p. 2o5; A.
p. 259; F.p.346,349;G. p. 5o3,5o4»5o5;C.p.666,
669; M. p. 827, 83 1, 833; = recipit castrum civi-
tatis, A. p. 262 ; = Hugonem Magnum Conslantino-
polim mittit, T. A. p. i52. — Epistola Godefridi ad
Urbanum papam, F. p. 35o, 35 1. — Godefridi iter
usque ad urbem Edessam, A. p. 262. — Godefridus
praeliatur cum Turcis, A. p. 267 ; = sedet in concilio
ecclesiae sancti Pétri, T. XII, vi, p. 87-88; T. D.
p. 87-88; T. A. p, i53, i54; T. J. p. 208; A. p. 267;
= recipit nunlios Omari, reguli de Asa, A. p. 264,
265; = abest ab obsidione urbis Marne, A. p. 270,
271; = Rusiam venit cum Raimundo locutum,
T. XIII, vi, p. 94; T. D. p. 94; T. A. p. i56; T. J.
p. 209; A. p. 271 ; M. p. 85o; = venit Laodiciam,
T. XIII , xi , p. 98 99 ; T. D. p. 99 ; T. A. p. 1 57 ; T.
J. p. 21 1 ; M. p. 855; obsidet Gibellum, T. XIII ,
XI , p. 99 ; T. D. p. 99 ; T. A. p. 1 57 ; T. J. p. 2 1 1 ;
A. p. 277 ; F. p. 352 ; G. p. 507 ; M. p. 855 ; = ob-
sidet Arcbam, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. 157, 1 58; T. J. p. 21 1,2 15; A. p. 277, 278, 289;
F. p. 352; G. p. 507 ;C. p. 680,681; M. p. 856. —
Tancrcdus cum Godefrido esse vult, A. p. 278. — -
Godefridus cum rege Tripoleos concordatur, T. XIII,
xii-xm,p. 100 , 101 ;T. D. p. 100, 101 ; T. A. p. 1 58;
T. J. p. 21 1 ; M. p. 856; = accipit munera de Babi-
lone, T. J. p. 212; = Hierusalem pervenit, T. XIV,
1, p. 102; T. D. p. 102; T. A. p. i5g; T. J. p. 218;
A. p. 292; = Hierusalem obsidet ab occidente,
T. XIV, i,p. 102; T. D. p. 102; T. A. p. i5g; T. J.
p. 218, 222; F. p. 358; G. p. 5i3; C. p. 6g3; M.
p. 863, 866, 867; = a seplentrione, A. p. 293,
297 ; = in obsidione Hierusalem castrum facil, T. XV,
1, p. 107; T. D. p. 107; T. A. p. 160; A. p. 298,
299; G. p. 5i4; M p. 866, 867;=: in castro pugnat,
T. XV, iv, p. 108; T. D. p. 108; T. A. p. 160; A.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
945
p. 299, 3oo; G. p. 5i4; M. p. 866, 867; = secun-
dus in m 11 mm Hierusalem ascendit, T. XV, 111,
p. 108-109; T. D. p. 108109; A. p. 3oo, 309; M.
p. 867 , 868; = rexa Christiania eligitur, T. XV, v,
p. 1 10, 1 11 ; T. D. p. 1 10, 1 1 1 ; T. XVI, îv, p. 1 i4;
T. D. p. n4;T. A. p. 161 ; T. J. p. 22b; A. p. 3oi,
3o3, 3o5, 309; F. p. 36i ; G. p. 5i6; M. p. 870,
871 ; = requirit Turrem David a comité Raimundo,
A. p. 3oi , 3oa ; C. p. 70a ; = mitlit Eustachium cum
Tancredo ad urbem Neapolim, M. p. 871 ; = Tan-
credum et Eustachium revocat, T. XVI, 1, p. 111;
T. D. p. 1 1 1 ; T. A. p. 161; A. p. 3o5; M. p. 87a;
= accipit nuntium Tancredi , T. XVI , 1 , p. 1 1 a ; T.
D. p. na; T. A. p. 161; A. p. 3o5; M. p. 87a; =
it Ascalonem contra Turcos, T. XVI, 11, p. 11a;
T. D. p. 11a; T. XVI, m, p. n3, n4; T. D.
p. n3, u4; T. A. p. 161, 16a; T. J. p. aa5; A.
p. 3o3, 3o5, 3o6; F. p. 36a; G. p. 517, 5i8; C.
p. 703 ; II. p. 873, 874, 875, 876; = de Ascalonis
deditione lœtatur, T. J. p. aa5, aa6; = principatum
Hierosolimitanum régit, F. p. 364, 366; G. p. 5i8;
= recipit Balduinum atque Boamundum, T. J.
p. aa6, aa7; F. p. 366; G. p. 5i8, 519; H. p. 55o;
C. p. 704 ; = accipit terram aDaimberto, F. p. 466;
= castrum Arsuth incassum obsidel, F. p. 388; H.
p. 558 et annot. c. — Votum ejus, G. V. p. 54a.
— Godefridus in urbe Hierusalem moritur, T. J.
p. 337; A. p. 309; F. p. 370, 373; G. p. 5ao; H.
p. 55a; C. p. 705. — Scrmo Godefridi ad Daim-
bertum atque Arnulfum, T. J. p. 337; C. p. 705.
— Godefridus rex non vocalur, F. p. 38a ; = non
coronalus fuit, H. p. 556; = in Golgotha sepelilur,
F. p. 437; G. V. p. 54a; H. p. 575-, C. p. 706. —
Visio matris Godefridi, A. p. 3o8, 309. — Epita-
phium Godefridi, F. p. 370. — Alterum epitaphium,
G. V. p. 54a.
Godefridus de Monte Scabioso, miles, T. A. p. 139.
— Vid. Gaufredas de Monte Scabioso.
Goffeiuus de Lasturs, miles, T. J. p. 309. — Vid.
Goîferias de Turribas.
Goffredus, T. D. p. 5o. — Vid. Goîferias de Tur-
ribas.
Goffredos de Monte Scabioso, miles, T. V. p. -37. —
Vid. Gaufredas de Monte Scabioso.
Goffridus de Monte Scabioso, miles, T. J. p. 177,
i83. — Vid. Gaufredas de Monte Scabioso.
Goffridus, cornes de Rosignolo, cruce signatur, T. A.
p. 1 34 ; T. J. p. 1 76 et annot./; = prope (lumen Bar-
darum Turcopolorum numéro oppressus, a Tancredo
subie vatur serva turque, T. I, x, p. 17; T. D. p. 17;
T. A. p. is4 ; T. J. p. 177; = vulneratus in praelio Pon-
tis Ferrati, moritur, T. J. p. 189. — Varia? nominis
formée : Goffridus, cornes de Rossilione, T. J. p. 1 76 ;
— cornes de Rosignolo, T. I, x, p. 17; — de Rug-
sinolo, T. D. p. 17; — cornes de Ruscignolo, T. J.
p. 177; — cornes de Russignolo, T. A. p. ia4; —
de Russinolo, T. A. p. 134.
Goffridus, cornes de Rossilione, T. J. p. 176 et onnol.
f. — Vid. Goffridus, cornes de Rosignolo.
Goffridus Vendomensis, G. p. 533, 534. — Vid. Gau~
jridus, cornes Vendomensium.
Golferius de Turribus, miles, p. 93, annot. a ; p. i55,
annot. b; p. 193, annot. d; p. 370, annot. a; p. 847,
annot. c; rz: castrum Macbomariœ custodil, T. VIII,
1 , p. 5o ; T. D. p. 5o ; T. J. p. 1 g3 ; = sequilur Rai-
III.
mundum Piletum, T. J. p. 306; = super murum
Marras urbis ascendit primus , T. XIII , v, p. 93,93,
T. D. p. 93 , 93 ; T. A. p. 1 55 ; T. J. p. 309 ; A. p. 370 ;
M. p. 847, 848; = vulneratur, M. p. 847. — Varia?
nominis formas : Galferius Dasturs, T. J. p. 306. —
Golferius de Lasturs, T. J. p. 193. — Gulferius de
Daturre, T. A. p. i55; M. p. 847, 848. — Gauffier
de Las Tours, p. 93, annot. a.
Golgotha, mons in urbe Hierusalem, A. p. 3o3; G.
p. 5ao. — Godefridus sepelitur in Golgotha, F.
p. 437; G. V. p. 54a; H. p. 575; C. p. 706. — Bal-
duinus sepelitur in Golgotha, F. p. 437 ; G. V. p. 543 ;
H. p. 575.
Golias, M. p. 786. — Vid. Goliath.
Goliath, C. p. 653.
Gomorra, urbs Pakestinœ, F. p. 367, 379; G. p. 5i3,
533.
Gomorrei, H. p. 555.
Gorbandos impius de Samarzana , rex Antiocbiae , T. XIII ,
I, p. 89. — Vide Gordandas.
Gordandus impius de Saramania, rex Antiochias, T. D.
p. 89. — Vide Gorbandos.
Gorgandus, rex Antiochias, T. XIII, 1, p. 90; T. D.
p. 90.
Goriiundus, patriarche, p. 445, annot./; = a rege re-
quirilur, F. p. 445, 446; H. p. 578; = Eustachium
cuslodem terras eligit, F. p. 45o; H. p. 58o; = fert
crucem,F. p.45i, 453, 458, 468; H. p. 58i, 583;
= dat benedictionem et absolutionem Christianis an(e
pugnam, F. p. 45 1 ; H. p. 58i;=zornamenta ecclesiœ
oppignerat, F. p. 459; H p. 584; = Tyrum obsidet ,
F. p. 459, 466. — LitterasGormundi ad cives urbis
Hierusalem, F. p. 466. — Gormundus reverlitur
Hierusalem, F. p. 468.
Goscelinus, urbem Maresium regebat, C. p. 710; =
it contra Parthos, F. p. 4o8, 409; C. p. 710; =
capitur, F. p. 409; = liberatur, F. p. 4io; = Tan-
credum vincit, F. p. 4 10; = cornes Edessenus,
F. p. 448; H. p. 579; = a Turcis capitur, F. p. 448;
45o, 454; H. p. 579, 58o, 58a ; = e carcereevadit,
F. p. 455 , 456 , 457, 458 ; H. p. 583 , 583 ; = Tur-
bezel venit, F. p 457 ; H. p. 583; = it Antiochiam ,
dehinc Hierusalem, F. p. 457 ; H. p. 583; = in ter-
ri torio Antiocheno manet, F. p. 458 ; H. p. 583 , 584 ;
= contra Balak Antiochenos congregat, F. p. 464;
= caput Balak Antiochiam deferri jubet , F. p. 463,
464. — Armiger Goscelini miles factus, F. p. 463.
— Goscelinus secedit Antiochiam, F. p. 469; =
Borsequinum vincit, F. p. 47a. — Altéra nominis
forma : Joscelinus, H. p. 584*
Gosfredus de Monte Scajoso, T. A. p. i48. — Vid.
Gaufredas de Monte Scabioso.
Gothi, peregrini, A. p. 344; F. 337; G. p. 4g3.
Gottifredus, T. J. p. 170; C. p. 704, 7o5. — Vid. Go-
defridus.
Gouei. Carnotensis, miles, ascendit in murum Antio-
cbiae, C. p. 654 et annot. d; p. 655. — Vid. Fulge-
rius.
Gracianus, princeps Antiochias, A. p. 348 et annot. c;
349. a 5a. — Vid. Bagi Seian.
Grjeci , populus , T. A. p. 1 29 ; T. J. p. 1 74 ; C. p. 65o ;
M. p. 874 ; = a Roberto Guiscardo victi , T. J. p. 1 7 1 ;
C. p. 66a; = in urbe Constânlinopoli, G. p. 494;
M. p. 736, 746; = plumbum a Francis emunt,
T.I, 11, p. 11; T. D. p. ii;T.J.p. i74; M. p. 733;
119
Digitized by
Google
/
INDEX GENERAIJS.
946
= Boamunduin invadunt , T. I , x , p. 1 7 ; T. D. p. 1 7 ;
T. A. p. 124, ia5; T. J. p. 177, 178; C. p. 607, 608,
609, 613; M. p. 7A6; = Raimundum aggrediuntur,
T. II, m, p. 19; T. D. p. 19; T. 11, v, p. ao; T. D.
p. 20; T. Il, vu, p. 2i ; T. D. p. 21, T. J. p. 178,
179; A. p. a36; = aTurcis territi, T. III, iv, p. 27;
T. J. p. i83, i84; = urbis Tarsi, C. p. 63o, 63a;
= Edessae, F. p. 338 ; = ex urbe Antiochia a Turcis
ejecti, T. J. p. 186; m alimenta pro peregrinis in-
quirunt, T. VI, m, p. 39-40; T. D. p. 39-40 ; T. J.
p. 186; == Turcos apprehendunt, T. VI, xi, p. 44;
T. D. p. 44; = in urbe Antiochia, T. VII, m, p. 48;
T. D. p. 48; F. p. 35i ; C. p. 662; = Turcali, A.
p. a5i, F. p, 34o; = Turcos adesse nuntiant, A.
p. a5o, 25 1 ; = ad auxilium Francorum veniunt, C.
p. 658; = lanceam sanctam vident, T. XI, iv, p. 77 ;
T. D. p. 77; = Turcos fugientes occidunt, T. XII, 1,
p. 83; T. D. p. 83; = in urbe Bethléem, F. p. 354,
355 ; G. p. 509 ; = in obsidione Hierusalem , T. XV,
11, p. 107; T. D. p. 107. — Petrus Eremita hortatur
Graecos et Latinos urbis Hierusalem ante pugnam
prope Ascalonem commissam, T. XVI, jî, p. 112;
T. D. p. 1 12 ; T. A. p. 162 ; A. p. 3o6. — Naves Gra-
corum, A. p. 276, 290; C. p. 712. — Gens effeini-
nala Graecorum, M. p. 792. — Peregrini Graeci, F.
p. 337 ; = Balbac urbem Palmyram vocant, F. p. 368.
— Graeci urbis Hierusalem, F. p. 378,451 ;G.p. 5i6,
52 1 ; = ignem sacrum cœlitus in lampadibus accen-
sum exspectant, F. p. 385, 386, 387; G. p. 5a4,
52Ô; = symphonixant, G. p. 526. — Graeci qui ur-
bem Mamistram aliasque, Boamundo régnante, oc-
cupaverant, ex iis a Tancredo ejiciuntur, C. p. 706;
r= Laodicioe a Tancredo expugnantur, C. p. 706,
707 ; = urbem Laodiciam fraudulenter occupant, G.
p. 53g ; C. p. 7 1 a ; = a Tancredo victi , C. p. 7 1 5 ; =
Geon flumen dicunt Nilum esse , F. p. 436. — Tempus
Graecorum, F. p. 467; = imperalor (Aîexius), H.
p. 575 ; C. p. 6o5 , 606 , 708 ; = rex , C. p. 6 1 8 ; =
regnum, M. p. 728.
Gbjecia, regio, T. J. p. 229; C. p. 617, 65a, 658 , 659;
= tremuit , T. J. p. 2 1 7 ; C. p. 685. — Civitates Grae-
ciae, G. p. 494; = imperator, G. p. 4g 1 ; C. p. 618.
— Vid. Alexias.
Gmecus, a, dm. — Graeca letania, A. p. 3o8. — Graecae
lectiones, F. p. 385. — Phalanx graeca, C. p. 609. —
Verba graeca (Ma te Christo, etc.) , T. XV, 11, p. 107 ;
T. D. p. 107 ; = (Micro Franco* echome), T. IX, v,
p. 57 et annot. b; T. D. p. 57; T. A. p. i4i ; T. J.
p. 196; = (Uqaen gratin), T. X, xm, p. 70 ef an-
not. a; — (Utquem grassim) , T. D. p. 73.
Grandemasneda (Albericus de), miles, T. J. p. 200. —
Vid. Albericus de Grentamasnil.
Grandemasneda (Guilielmus de), miles, T. J. p. 200.
— Vid. Willelmas de GreniamasniL
Grandis Mainil (Willelmus de), miles, A. p. 256. —
Vid. Willelmas de Grentamasnil.
Granmasnil (Guilielmus de), miles, T. X, vin, p. 67.
— Vid. Willelmas de GreniamasniL
Grantamasnil (Guillelmusde),miles,T. X, viu,p. 67.
— Vid. Willelmus de Grentamasnil.
Grassegals (Willelmus), miles, p. 317. — Vid. Wil-
lelmus Grasseyais.
Gregarii milites, A. p. a4?.
Gregorios, laudatur a Fulcherio, F. p. 323.
Gregorius VII, papa eligitur, F. p. 325 et annot. d —
ab Henrico imperatorc obsidetur, T, J. p. 171; — a
Guiberto de basilica Sancli Pétri excluditur, F. p. 3a5.
— Mors Gregorii, F. p. 326.
Gregorius, cardinalis, M. p. 730.
Grentamasnil (Albericus de). — Vid. Albericus de
Grentamasnil.
Grentamasnil (Willelmus de), miles, T. X.vhi, p. 67.
— Vid. Willelmus de Grentamasnil.
Grentamasnil ( Yvo de). — Vid. Yvo de Grentamasnil
Grente Maisnil (de), C. p. 662. — Vid. Albericus,
Willelmus et Yvo de Grentamasnil.
Grentemaisnil (Guilielmus de), miles, T. A. p. 146.
— Vid. Willelmus de Grentamasnil.
Grentemaisnil (Ivo de), miles, G. p. 5oi. — Vid.
Yvo de Grentamasnil.
Grentemesnil (Willelmus de), miles, T. A. V. p. i46.
— Vid. Willelmus de Grentamasnil.
Grvpphes, alites, F. p. 475, 476.
Gualerannus , cognatus Goscelini , F. p. 448; H. p. 579;
= a Turcis capitur, F. p. 448, 45o; H. p. 579;
in castro Cartapeta inclusus, F. p. 458; H. p. 58o,
582 ; = in urbe Carra inclusus , F. p. 458; H. p. 584.
— Vid. Galerannus.
Gualo, miles, cornes stabuli régis Francorum, p. 795,
annot. a; = die ultimo induciarum a Turcis occi-
ditur, M. p. 794, 795, 798; R. p. 892. — Ejus
conjugis dolor, M. p. 795, 796. — Altéra nominis
forma : Wallo, conestables, R. p. 892.
Gualterius sine Habere, miles, T. J. p. 175. — Vid.
Galterius sine Habere.
Gdarinqs, miles Tancredi, C. p. 61 4.
Guarinus de Petra-Mora , miles, io obsidione Archados
interficilur, M. p. 857.
Gdarnerius Marchio, a Turcis occiditur, C. p. 64a.
Guascones, F. p. 327, 34g.
Goasto , oppiduîum Cih'ciae , p. 63g , anuot. b; = a Tan-
credo capitur, C. p. 63g.
Guastom de Behert, miles, M. p. 874. — Vid. Gasto
de Biarz.
Goelfo, miles, violenter Adanam urbem occupaveral,
p. 3i, annot. 6.
Guicherius, miles, murum urbis Hierusalem secondas
conscendit, M. p. 867, 868; = leonem prostravitet
médium secuit, M. p. 867, 868.
Guidbertds , archiepiscopus Ravennatensis , p. 3a5, an-
not. 6; p. 3a6; = aposlolatus officium, Gregorio
papa, usurpât, F. p. 325, 3a6; = Orbanum papam
Roma pellit, F. p. 326. — Guibertus ob Ecclesia;
principatum turgidus, F. p. 326; = in Alemannia,
F. p. 326. — Homines Guidberti, F. p. 339.
Gcidelmus de Supera, castrum Machomariae servat,
T. J. p. 193. — Vid. Willelmus de Sabra.
Guido, frater Boamundi, p. 816, annot. d; = plangit
mortem fralris Boamundi, T. XI, 11-111, p. 75-76;
T. D. p. 75-76 ; T. A. p. 1 49 ; T. J. p. ao3 , ao4; C.
p. 658, 659; M. p. 816, 817; = familiaris Boa-
mundo, M. p. 816; = morilur in obsidione urbis
Durachii, H. p. 568; p. 816, annot. d.
Gcido Rubeds, miles, C. p. 65o et annot. i. — Vid.
Guido Trosellus.
Goido Trassellds, miles, T. D. p. 67. — Vid. Guido
Trosellus.
Guido Trosellus, miles , aufugit ab urbe Antiochia, T.
X, vin, p. 67; T. A. p. i46; T. J. p. aoo; C. p. 65o
et annot. i. — Variae nominis formae : Guido Trassel-
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
947
lus, T. D. p. 67; — Guido Tursellus, T. J. p. 200;
— Guido Rubeus, C. p. 65o.
Guido Tursellus, miles, T. J. p. aoo. — Vid. Guido
Trosellus.
Guilielmus de Bruilla , miles , ab urbe Antiocbia fugit,
per murum fanibus dimissus, T. J. p. 200. — Vid.
Willelmus de Bernevilla.
Goilielmus Buti, T. J. p. a 10. — Vid. Willelmus
Botins.
GciLiELMCS ebemita, p. 1 68 ; = captus in urbe Baby-
lone, T. J. p. a i3 ; = monli ut loco moveatur praci-
pit,T. J. p. ai3, ai4; — ignem cœlitus accensum
iri in lampadibus pollicetur, T. J. p. ai 4, ai 5.
Guilielmus Ermingareus, homo comitis Raimundi, T.
J. p. ao9.
Guilielmus, fili os Riccardi, miles, T. J. p. aoo. — Vid.
Willelmus, Jilias Richardi.
Guillelmus, episcopus Aurasicensis, A. p. 3oi. — Vid.
Willelmus, episcopus Aurasicensis.
Guillelmus I, rex Anglorum, T. J. p. 170; F. p. 3a8;
= pater Adelae, comitissœ Carnotensis, S. p. 886 et
annot. b.
Guillelmus, Pictavensis cornes, p. 397, annoL b; =
venit usque Anliochiam, H. p. 56a. — Gens comitis
Pictavensis in urbe Antiochia , T. XI , vi , p. 79 ; T. D.
p. 79; G. p. 53a. — Guillelmus cruce signât ui\ A.
p. 307 ; F. p. 398 ; G. p. 53a ; H. p. 56a ; C. p. 709 ;
= in Romania perdit familiam atque pecuniam, F.
p. 398, 399; G. p. 53a; C. p. 709; = Antiocbiam
pedes pervenit, F. p. 399; G. p. 53a; C. p. 709; =
it ad Montem Peregrinum, C. p. 709; =: Franciam
revisit, F. p. 4oo; G. p. 533.
Guillelmus de Bernavilla, miles, T. D. p. 67. — Vid.
Willelmus de Bernevilla.
Guillelmus Bleniensis, miles, M. p. 83 1.
Guillelmus Bono, miles Arelatensis, A. p. a83.
Guillelmus Botins, T. D. p. 98. — Vid. Willelmus
Botinus.
Guillelmus de Buris , Tiberiadis dominus, F. p. 454;
= custos terra Hierosolimitanae, F. p. 454; H.
p. 58a.
Guillelmus Carpentarius, miles, M. p. 781. — Vid.
Willelmus Carpentarius.
Guillelmus EBRiAcus,dux nautarum Genuensium in
obsessione Hierusalem, A. p. 398.
Guillelmus de Guntamasnil, miles, T. D. p. 67. —
Vid. Willelmus de GrenlamasniL
Guillelmus Jordanus, nepos' Raimundi Sancti iEgidii,
F. p. 4i 1 ; G. p. 539; H. p. 565. — Guillelmi con-
tentio cum Bertranno, cognato suo, F. p. 419, 4ao;
H. p. 569. — Guillelmus iclu sagitts inlerit, F.
p. 4 3o; H. p. 569.
Guillelmus Malus Puer, miles Bitereitsis, A. p. a83.
Guillelmus, Marchisi filius, miles, T. A. p. ia3; M.
p. 742. — Vid. Willelmus, Marchisi filius.
Guillelmus de Monte Pislerio, miles, T. A. p. i3a,
i55; M. p. 847. — Vid. Willelmus de Monte Pis-
lerio.
Guillelmus Pétri de Cuniliaco, miles episcopi Alba-
riensis, A. p. 373 et annot. c; p. = dominus
Pétri Bartholomsei , A. p. a 55. — Altéra nominis
forma: Willelmus Pétri, A. p. a55.
Guillelmus Picardus, miles, T. D. p. 99; T. A. p. i58;
M. p. 857. — Vid. Willelmus Picardus.
Guillelmus Ricau, operariis Raimundi praefectus, A.
P- *97-
Guillelmus de Sabra, miles, T. A. p. 159; A. p. 394;
M. p. 865. — Vid. Willelmus de Sabra.
Guillelmus Ugo (sive Hugonis), dominus de Monteil,
frater episcopi Podiensis, A. p. a 38 et annot. b; =
a Raimundo comité Laodiciam mittitur, A. p. 287 ; =
ad suos revertitur, A. p. 289; = Petro Desiderio
mandat ut principes populumque Hierusalem obsi-
dentes alîoquatur, A. p. 296.
Guillielmus, rex Anglorum, T. J. p. 170. — Vid.
Guillelmus I , rex Anglorum.
Guillielmus, Marchisi filius, T. J. p. 176. — Vid. Wil-
lelmus, Marchisi filius.
Guiscardus (Robertus), T. J. p. 171, 317. — Vid. Ro-
bertus Guiscardus.
Gûlek-Borghas, porta tnontis Tauri, p. 63o, annot. d.
— Vid. Borentot, Botenhtrot, Botentroth, Brotrenthrol ,
Butrotum.
Gulferius de Daturre, miles, T. A. p. 1 55 et annot.
b; M. p. 847 et annot. c; p. 848. — Vid. Golferius
de Turribus.
Guntamasnil (Guillelmus de). — Vid. Guillelmus de
Guntamasnil et Willelmus de Grenlamasnil.
Gtbel, urbs Svriae (nunc Djebali) , T. J. p. a 1 5. — Vid.
Gibellum.
Gybellulum, urbs Syriae (nunc Djebali), G. p. 533. —
Vid. Gibellum.
Gybbllum, urbs Syriae (nunc Djebali), G. p. 5ao; C.
p. 700. — Vid. Gibellum.
Gtgremis , emirus Kerbogœ , F. V. p. 347 '< G- p. 5o4.
Gtmelmulc, emirus, G. p. 54 1. — Vid. Djemal-Al-
molk.
Gtnahadoles, emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4; = emirus quidam, G. p. 5ao. — Vid. Ge-
nah Eddaule.
Gyon, fluvius, F. p. 433, 436.— Vid. Geon, Gion.
Gypsum, T. J. p. 195.
Gyrifalcus (accipiter) , T. J. p. 1 74.
Haaliz, filia Balduini II, p. 485, annot. c; = uxor
Boamundi junioris, F. p. 485.
Habraam, F. V. p. 356, — Vid. Abraham.
Haceldama , p. 5 1 1 , annot. g ; C. p. 687 ; — locus sé-
pulture peregrinorum prope Hierusalem, G. p. 5 1 1 .
— Vid. Acheldemach.
HiEMORRHOis. — Vid. Emorrois.
HjEREtjcorum castrum, in Pelagonia, caplum a Boa-
H
mundo atque igne combustum, T. I, ix, p. 16; T.
D. p. 16; T. A. p. ia4; T. J. p. 177; M. p. 745.
Halapa, urbs Ciliciœ, H, p. 570, 577. — Vid Apamia.
Halapia, urbs Syriae. — Turci fugitivi Halapiam in-
grediuntur, F. p. 443, 446; H. p. 578. — Christiaoi
agrum Halapiae vastant, F. p. 457, 458; H. p. 583,
584. — Balak egreditur ex urbe Halapia , F. p. 464.
— Caliptum quod vulgo Halapia nuncupatur, F.
119-
Digitized by
948
INDEX GENERALIS.
p. 464. — Balduinus Halapiam obsidet, F. p. 468,
46g,— Wà.Alepk.
Hamah, urbs Syrise, p. 65o, annot. c; p. 671, annot.
bt C. p. 674. — Tancredus Hamah occupât, G.
p. 65d. — Turci fugati transeunt prope Hamah , G.
p. 671, 67a. — Varise nominis formée : Emma, C.
p. 65o, 671, 674. — Haman? C. p. 715.
Hamah, oppidum, C. p. 715. — Vid. Hamah?
Hamelnuth , fcmirus Corothanife, S. p. 889. — Vid. Ame-
liuth.
Ham modit.£, F. p. 484- — Vid. Ammoditee.
Hamus, C. p. 61&; = ferreus (vid. Arma ferreu), T. A.
p. i55.
Hannibal, H. p. 555.
Hara, urbs Syriœ , F. p. 35a et annot. c; G. p. 5o6.
— Vid. Albara.
Hareng, urbs Syriœ (nunc Hirem)% p. 65o et annot. d.
— Tancredus Harenc occupât, C. p. 65o. — Tancre-
dus usque Harenc Turcos fugat, C. p. 671. — Vi-
reta Harenc, C. p. 674. — Altéra nominis forma:
Harengus, C. p. 671.
Harbngus, urbs Syriœ (nunc Hirem) C. p. 671. — Vid.
Harenc.
Harundinetum (prope Dorylaeum), F/p. 334, 335; G.
p. 495.
Hasar, municipium Syriœ, F. p. 471 et annot. à. —
Vid. Esas, Asa, Hasarth.
Hasarth , municipium Syriœ , p. 264 et annot. e; p. 47 1 .
annot. d. — Vid. Esas, Asa, Hasar.
Hasor, urbs Syriœ, p. 46o, annot b. — Vid. Azor.
Hassan Al Boalbeky, emirus urbis M aubogœ sive Mom-
bech, p. 463, anriot a; — a Balak decollatur, F.
p. 463.
Hasta, C. p. 627, 645, 647, 691, 697*, = plena iabiis
et nasibus (sic) Turcorum, T. IV, v, p. 33; T. D.
p. 33; = cassa, T. X,xi, p. 71; T. D. p. 71; T. A.
1^7; T. J. p. 203. — Vexilla in hastis, T. XIII, îv,
p. 92; T. D. p. 9a ; T. A. p. i55; T. J. p. 208; G.
p. 529; C. p. 648. — Machomet in hasta, T. XIV, îv,
p. io5 ; T. D. p. io5. — Hasta standari , T. XVI, va
p. 116; T. D. p. 116; T. A. p. 162; A. p. 3o6; M.
p. 879. — Vibrare hastam, A. p. 260, 3o8; F. p. 392;
G. p. 529; M, p. 741, 757, 791 ; = iggerere, C.p. 628.
— Urgens hasta, C. p. 607; = domina, C. p. 61 4.
Hbbrjbus, F. V. p. 356; F. p. 436; C. p. 653. — He-
brœorum pueri, G. p. 5 10.
Hebrardus Pdsiatensis, miles, Franco» increpat in
tempio Salomonis, T. J. p. 2 23. — Vid. Evrardus de
Puisatio.
Hebron, urbs Palœstinœ, F. p. 462; G. p. 5u. — .
Balduinus venit Hebron, F. p. 379 et annot. b;
p. 38i et annot. d; G. p. 522. — Christiani urbis He-
bron, F. p. 4o3; H. p. 563. — Variœ nominis forraœ :
Ebron, G. p. 5 1 1 , 522; — Sanctus Abraham, F.
p. 4o3; H. p. 563.
Hector, héros, C. p. 694, 702.
Hectoreus, C. p. 627, 694.
HelBna (sancta ) lignum sanctœ Crucis in venit , G. p. 5 1 o
et annot. a.
Heu a, nomen urbis Hierusalem, F. p. 357; G. p. 5 12.
— Vid. Hierusalem.
Helias, propheta, G. pi 5o8.
Hblias, rex Antiochiœ, T. XHI, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Heu as, Barensia episcopus, p. 2i3, annot. e; p. 507,
annot. e; — repertam lanceam non, ut jaclabaiur.
dominicam illam esse existimat, F: V. p. 344; G.
p. 507.
Helicon (mons), C. p. 674.
Helidius, rex Antiochiœ, T. XIII, 1, p. 89.
Hblim, urbs Arabise (nunc Wadi-Gharandel) , p. 433
et annot. 6. — Balduinus visitât Helim, F. p. 43a ;
H. p. 573.
Helisa, F. p. 46i. — Vid. Dido.
Helids Adrianus, imperator, F. p. 357; G. p. 5ia.
Hellespontds , mare, C. p. 61 3.
HelusjEus, rex Tyri, F. p. 46o, 46 1.
Helya, nomen urbis Hierusalem, G. p. 5 la. — Vid.
Helia, Hierusalem.
Helysjsus, propheta, G. p. 497*
Hemirandds, venator, T. J. p. ao8. — Vid. Ebrardas
Venator.
Henricus, rex Francise, pater Hugonis Magni, T. J.
p. 170; C. p. 616.
Henricus IV, rex Teulonicus , F. p. 3a 1 , 449 ; G* p- 49 1 ;
H. p. 6o5;=Gregorium papam obsidet, T. J. p. 171;
= Guidberto favet, F. p. 3a5, 3a6; = cum Calixto
papa reconciliatur, F. p. 449; H. p. 58o.
Henricus V, imperator. — < Mors ejus, F. p. 48o et
annot. c.
I. Hbraclea, urbs Asiœ (nunc Eregli),p. 767, annot. a.
— Christiani Heracleam expugnant, T. IV, 11, p. 3o;
T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J. p. i84; F. p. 337;
G. p. 496; M. p. 767 et annot. b. — Variœ nominis
formœ : Eraclea, T. D. p. 3o; F. p. 337; G. p. 496;
— Erachia, T. A. p. i3o; — Herclia, T. IV, n,
p. 3o.
II. Heraclea, urbs Syriœ (nunc Marakia), T. J. p. ai5.
— Vid. Maraclea.
I. Heraclius, imperator, crucem de Perside reportât,
F. p. 444.
II. Heraclius, vicecomes de Polignac, p. 261, annot a;
— vexillifer episcopi, in Kerbogam pugnans, vulne-
ratur, A. p. 261, 282; = se ostendit Bertranno sa-
cerdoti, A. p. 282.
Herba, T. IX, 1, p. 53; T. D. p. 53; T. A. p. 127, i3g,
T. J. p. 181, igâ; A. p. 245; F. p. 34i; C. p. 644,
647; M. p. 756, 81 5; B. p. 891. — Ignis in herba,
T. XI, toi, p. 81; T. D. p. 81. — Herb» a locustis
consumptœ, F. p. 434» — Bacbces berbœ, G. p. 698-
Herclia, urbs Asiœ (nunc Eregli), T. IV, 11, p. 3o.—
Vid. /. Heraclea.
Hercules, F. p. 46o; C. p. 645.
Hbredes Dei, T. X, vi, p. 64; T. D. p. 64; =Christi,
T. A. p. i44; T. J. p. 200.
Herluinds , 1 égalas a Christianis ad Kerbogam mittitur,
T. A. p. i5o; M. p. 825, 826, 827.— Vid. AHaim.
Hbrmannus de Canni, miles, cruce signatur, T. A.
p. i23; = equum suum in pugna perdit, T. J. p. 1 87.
Hermenii , a Turcis territi , T. III , m , p. 27 ; T. D. p. 27 ;
T. A. p. 129; T. J. p. 1 83;= urbis Tarai, C. p. 63o;
=peregrini , F. p. 337. — Terra Hermeniorum , T. IV,
iv, p. 32 ; T. D. p. 32 ; T. A. p. i3i; T. J. p. i85 ; F.
p. 338; M. p. 768; S. p. 888 ;R. p. 89».— Hermenii
capiunt urbem Adanam, C. p. 635, 636. — Quidam
Hermenius (vid. Constantinas), F. p. 338.— Hermenii
reddunt Balduino castruxn Tellbascher, G. p. 496;
= Petro de Roas se tradunt, T. IV, v, p. 33; T. D.
p. 33; T. A. p. i32; M. p. 770; = in Anliochia
urbe, T. V, 11, p. 35-36; T.D. p. 35-36; T. VII, m,
p. 48; T. D.p. 48; T. A. p. i33, i38; F. p. 34o, 35i;
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
G. p. 498; M. p. 775; S. p. 888; = ex urbe Antio-
chia ejecti , T. J. p. 1 86; = in urbe Antiochia abnegan t
Cbristum, T. J. p. 186 , 187 ; = Turcati, A. p. a5i ;
z= alimenta inquirunt quœ ad Franco» déférant, T.
VI, m, p. 39-40; T. D. p. 39-40; T. A. V. p. i34;
T. A. p. i35; T. J. p. 186, 188; F. p. 34a; M.
p. 777, 781, 785; = quetndain emirum Turcum
denuntiant, T. J. p. 189; = Turcos occidunt, T. VI,
xi, p. 44; T. D. p. 44; T. A. p. 137 ; T. I. p. 191; M.
p. 784; = alimenta Turcis ferunt , T. IX, 11 , p. 54 ;
T. D. p. 54; T. A. p. i4o; T. J. p. 194. 195; M.
p. 794 ; = Turcos adesae nuntiant, A. p. a5o ; = Cas-
sianum (Bagi-Seian) occidunt, T. IX, vu, p. 58; T.
D. p. 58; T. A p. i4a ; T. J. p. 197; A. p. a5* ; M.
p. 806; =sancta iancea inventa exsultant, T. XI, iv,
p. 77; T. D. p. 77; = Turcos fugientes occidunt,
T. XI, v, p. 8a; T. XU, 1, p. 83; T. D. p. 8a-83;
T. A. p. 1 5 1 ; T. J. p. ao5 , ao6 ; F. p. 343 ; M. p. 83a ,
833, 836; = urbis MeletiniaB, F. p. 368, 369; G.
p. 519; = a Turcis in Persiam ducti, F. p. 4aa; =
ignem sacrum spectant, G. p. 5a6. — Clientes Her-
menii fugae Balduini adjutores, F. p. 454, 455; H.
p. 58a , 583. — Hermenii Christiani proditionis su-
specti , H. p. 583. — Quidam Hermenius Goscelinum
salvat, F. p. 456, 457; H. p. 583. — Hermenii a
Balac occisi, F. p. 458; H. p. 584- — Feminse Her-
meniœ, F. p. 469.
Hbrodes, F. p. 354; — Innocentes ab Herode trucida ti,
G. p. 5i 1. — Filius Herodis, H. p. 55o. — Perfidia
Herodis, C. p. 6ao. — Herodes urbem Cœsaream
exatruit, M. p. 858.
Hbrodes, Agrippa cognomine, F. p. 354 ; = moritur,
F. p. 354 et annot. h; G. p. 5o8 et annot. j; M.
p. 858.
Herodes, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Hbrsbn, oppidum Ciliciae, a Tancredo expugrtatum, C.
p. 64 1. — Segetes Hersen, C. p. 674.
Hbxambron sancti Ambrosii, F. p. 483 et annot. d.
Hiems ante Aotiocbiam Christianos coarctat, A. p. 373;
F. p. 34i ; G. p. 498; M. p. 777, 780; S. p. 888;
R. p. 891.
Hiena, animal, F. p. 474.
Hibrapolis, urbs Syriae (nunc Manbedj sire Menbedj),
F. p. 463. — Vid. Mombech, Ierapolis.
Hibronymus (Beatus). — Vid. Iheronymas.
Hibrosolimitanus, a, um. — Iter Hierosolymitanum,
T.II, vi, p. ao;T. A. p. i35;T. J. p. 179, 189, soi;
A. p. a37, a64, 367, a68, a86, a88, 389, aga;
F. p. 35a , 373 ; G. p. 538 ; M. p. 7a3 , 730. — Ter-
minus quo omnes Antiochia m ad iter Hierosolymi-
tanum convenirent kalend. Novembris 1098 accep-
tas, T. XII, 1 , p. 83; T. D. p. 83; T. XII, vi , p. 87 ;
T. D. p. 87;T.XIII,xii,p. 100; T. D. p. 100; T. A.
p. i5a, i53, i58; T. J. p. ao6, an, 317; A p. a6a.
367, 370, 371 , 37a; C. p. 708. — Hierosolymitana
via, T. X, vin, p. 67; T. D. p. 67; T. X, ix, p. 69;
T. D. p. 69 ; A. p. 3o8. — Tancredus ab itinere Hie-
rosolymitano, quandiu secum quadraginta milites
babuerit, se non reversurum jurât, T. X, x, p. 70;
T. D. p. 70; T. A. p. 147 ; T. J. p. aoi. — Hieroso-
lymitani Cbristianos aggrediuntur, A. p. 39a. —
Obsessio Hierosolymitana , T. XIV, 1, p. io3-io4;
T. D. p. io3-io4. — Hierosolymitanus amiralius sive
emirus, T. X, 1, p. 59; T. D. p. 59; T. X, xn, p. 73-,
T. D. p. 73; T. XIII, xiii, p. 101; T. D. p. 101 ;T. A.
p. i4a; T. J.p. 1 97 et annot. c; G. p. 497; M. p. 809;
S. p. 889 ;R. p. 891, 89a (vid. Socmanus Ibu Ortok);
= principatus, F. p. 364, 366; = populus, F.
p. 373, 396, 44i. 44a, 45o; H. p. 56i. — Impe-
riurn Hierosolymitanum, G. p. 537; C. p. 680. —
Hierosolymitana terra, F. p. 383, 4a 8, 434- — Hie-
rosolymitanum territorium, H. p. 57a, 574. — Re-
gio Hierosolymitana, F. p. 477; H. p. 557. — Rex
Hierosolymitanus, T. J. p. as6; A. p. 307, 309; F*
p. 443, 469; G. p. 533. — Regnum Hierosolymita-
num, T. J. p. aa5, 339. — Eccleaia Hierosolymitana ,
F. p. 4ia, 4i3, 445, 446, 45g, 466, 467, 468;
G. p. 5i9, 537, 538; H. p. 584; M. p. 87a, 873.
— Hierosolymitanus exercitus, F. p. 4a3 , 43o, 457,
471. — Peregrini Hierosolymitani, M. p. 74a; =
milites, T. XIV, 11, p. io4; T. D. p. io4; T. XVI,
v, p. 1 15; T. D. p. 11 5; F. p. 35o. — Hierosolymi-
tani urbem Caipham comprehendunt, F. p. 377.
— Varia? nominis fbrm» : — Hierusolimitanus, C.
p. 618, 633; — Hierusolimipeta, C. p. 618, 681 ;
— Iherosolymipeta , C. p. 679; — Iherosol imita», A.
p. 393, 3o8; F. p. 377, 468; — Iberosolymitani
(q. vide); — Jerosolimitae, H. p. 555, 565, 566,
567*570, 571, 573,573, 584; — Jerosolymitani ,
T. J. p. 197; H. p. 56 1 ; — Jerusolymitae, T. J.
p. si 5; H. p. §76; — Jernsolymitaai, T. J. p. aa5,
336, 339; H. p. 557, 57a, 574; — Jerusolymipeta ,
T. J. p. 339.
Hibrosolyii a , urbs Palestine, T. D. p. ao; T. II, vi,
p. ai ; S. p. 889; R. p. 890 — Vid. Hierasaiem.
Hierusalem, urbs Palsestins, a Melchisedech condita,
M. p. 881. — Nomina urbis, M. p. 881, 883. — Vo-
catur Helia, F. p. 357 ; G. p. 5 1 3. — Prophétise Isaiœ
super Hierusalem, M. p. 764. 88s. — Hierasaiem a
rege Nabugodonosor capitur, F. p. 46 1, 463. — Mu-
rus Hierusalem a Nabuzardan destruitur, F. p. 46a.
— Hierusalem ab Alexandre visita lur, F. p. 46a ;
— a Pompeio dissipa tur, F. p. 463 ; = a Tito dirui-
tur, F. p. 462. — Hierusalem umbiiicus terrarum,
F. p. 463; M. p. 739. — Socmanus, rex Hierusalem ,
T. X, i, p. 59; T. D. p. 59; T. X, xii,n.73;T.
D. p. 73, T. XIII, xnu p. 101 ; T. D. p 101 ; T. A.
p. i4a ; T. J. p. 1 97 et annot c; G. p. 497 ; M. p. 809 ;
S. p. 889; R. p. 891, 89a (vid. Socmanus). — Hie-
rusalem mater, C. p. 6o3. — Hierusalem Gentilibus
subjecta, T. J. p. V69, ai4; A. p. 3o8; C. p. 606;
M. p. 870. — Tendere Hierusalem, M. p. 740; R.
p. 890. — Ire Hierusalem, M. p. 791, 859. — Via
Hierasaiem , T. J, p. a 1 5. — Vincula sancti Pétri in
urbe Hierusalem, M. p. 839. — Ascalo adversatrix
Hierusalem, M. p. 873. — Turci ab urbe Hierusa-
lem congregab ut Antiochiae succurrant, T. V, vu,
p. 37; T. D. p. 37; T. A. p. i34; T. J. p. 187; M.
p. 778. — Hierusalem ab emiro Afdhal capta, T. .1.
p. 190, 3i4, 319; A. p. 377; C. p. 688, 689. —
Apprebendere Hierusalem, T. XIII, xm, p. 101 ; T.
D. p. 101 ; T. A. p. i58; T. J. p. an ; — Explora-
tores Christiani veniunt ab urbe Hierusalem ad Fran-
corum exercitum prope Ramam, G. p. 5o8. — Tan-
credus venit Hierusalem, T. J. p. 317; ~ Peregrini
perveniunt, T. XIV, 1, p. îoa; T. D. p. 103; T. A.
p. i58, i59;T. J.p. 317, 318; A. p. 39a; F. p. 354,
355; G. p. 5o8, 5og; C. p. 683, 684; M. p. 863.
— « Salve Hierusalem , • C. p. 684. — Descriptio urbis
Hierusalem, F. p. 355, 356, 357; G. p. 509, 5 10,
Digitized bry
Google
950
INDEX GENERALIS.
5i 1, 5ia; C. p. 685, 686, 687. — Franci obsident
Hierusalem, T. XIV, 1, p. 10a, io3; T. D. p. 10a,
io3; T. XV, i, p. 105-109; T. D. p. io5-iog; T. A.
p. 159, 160, 161; T. J. p. 217, ai8, 219, 220,
221, aaa; A. p. ag3, 394, 396, 297, 299, 3oo; F.
p. 355, 357, 358; G. p. 509, 5ia, 5i3, 5i4; C.
p. 687, 688, 689,690,691, 69a; M. p. 863, 864,
866 , 867, 868. — Hierusalem a Christianis expugnata,
T. XV, m, p. 109; T. D. p. 109; T. XV, v, p. 1 1 1 ;
T. D. p. m; T. A. p. 160, 161 ; T. J. p. aai, aaa,
aa3f 224; A. p. 296, 3oo;F. p. 359, 36i, 364, 37a ,
419; G. p. 5 1 5 , 5 1 6 , 517; H. p. 549; C. p. 6o3,
69a, 693, 695, 696, 697, 700, 702; M. p. 867,
868, 869. — Afdhal ad expugnandum Hierusalem
se prœparat, T. XVI, 1, p. 1 1 1 ; T. D. p. 1 n ; T. XVI,
vi, p. n6;T.D.p. n6;T.A.p. 161, i63;A. p. 3oa,
3o3, 3o4; F. p. 36a, 363; G. p. 517; M. p. 871,
872 , 878, 879. — Godefridus manet in urbe Hieru-
salem, T. XVI, 1, p. 11a; T. D. p. na;T. XVI, iv,
p. n4; T. D. p. n4;T. A. p. 161 ; T. J. p. aa5; A.
p. 3o5; M. p. 871. — Petrus Eremita manet in urbe
Hierusalem , T. XVI , 11 , p. 1 1 3 ; T. D. p. 1 1 3 ; T. A.
p. 16a; A. p. 3o6; M. p. 873. — Urbs Hierusa-
lem a Tancredo ditatur, T. J. p. aa6 ; C. p. 70a ; = a
Francis ditatur, M. p. 873. — Regere Hierusalem,
T. D. p. 110. — Urbs a Christianis subacta , G. p. 5 1 8.
— Crux Domini inventa Hierusalem, T. XVI, 111,
p. 1 13 ; T. D. p. 1 13; A. p. 3oa ;F. p. 36i ;G. p. 5i6.
— Cbristiani revertuntur Hierusalem, T. XVI, vin,
p. 117; T. D. p. 117; T. A. p. i63;F. p. 363; G.
p. 5i8; M. p. 880. — Balduinus atque Boamundus
Hierusalem veniunt, T. J. p. 226, 227; F. p. 364,
365, 366;G. p. 5 18 , 519; H. p. 549, 55o; C. p. 704.
— Palriarcha Hierusalem Daimberlus eligilur, T. J.
p. 226, 227; F. p. 366; G. p. 519; H. p. 55o; C.
p. 704. — Episcopi in urbe Hierusalem ordinantur,
T. J. p. 227 ; C. p. 704. — Hierusalem mortem Go-
defridi lugel, T. J. p. 227 ; C. p. 705. — Balduinus
rex Hierusalem eligilur, T. J. p. 227, aa8; A. p. 309 ;
F. p. 369 , 370 , 373 ; G. p. 5ao ; H. p. 552 ; C. p. 705.
— Balduinus Hierusalem pervenit, F. p. 378; G.
p. 5ao,5ai, 5a 2; H. p. 554; C. p. 706. — Porta? Tan-
credo clauduntur, T. J. p. 337. — Balduinus Hierusa-
lem reverlitur, F. p. 38i, 383 ; G. p. 5a3; H. p. 556.
— Possessiones Tancredi in urbe Hierusalem, G.
p. 5a3. — Hierusalem a peregrinis visitatur, F. p. 383,
384, 4i8, Aaa; G. p. 5a4; H. p. 557, 558, 568,
570; C. p. 709; = a militibus custoditur, F. p. 383;
H. p. 557. — Balduinus iterum venit Hierusalem ,
F. p. 385; G. p. 534; H. p. 558, 56 1, 56g. — Ignis
sacer in urbe Hierusalem, F. p. 385, 386, 387; G.
p. 5a4» 5a5, 5aÇ. — Cbristiani redeunt Hierusa-
lem, F. p. 396, 4a 1, 4aa , 4a4; G. p. 53i. — Chris-
tianorum novus exercitus Hierusalem pergit, F.
p. 398, 399, 4oo; G. p. 53a, 533; H. p. 56a. —
Très milites ab urbe Rama equitant ad urbem Hie-
rusalem, F. p. 4oa; G. p. 534. — Cives Hierusalem
ad arma a rege vocantur, F. p. 4o3, 4o4; G. p. 535 ;
H. p. 563. — Pascha in urbe Hierusalem celebratur,
F. p. 406, 407; G. p. 533, 536; H. p. 564, 565. —
Terra Hierusalem, G. p. 537, 53g. — Novus patriar-
cba, G. p. 538; H. p. 565. — Nuntius Balduini Hie-
rusalem pervenit, F. p. 4ia; G. p. 54o; H. p. 566.
— Terne molus in urbe Hierusalem, F. p. 4i5; G.
p. 54a; H. p. 567, 571,572. — Joppilae, Hierusalem
lendentes, ab Ascalonitis invaduntur, F. p. 417; H.
p. 568. — Ascalonitae Hierusalem adeunt, F. p. £27;
H. p. 571. — Locustae in territorio Hierusalem, H.
p. 57a. — Episcopus Aurasicensis Yenit Hierusalem,
F. p. 43 1 ; H. p. 573. — Hierusalem redit Balduinus,
F. p. 43a; H. p. 573 ; = fertur corpus Balduini,
F. p. 436, 437; G. V. p. 543; H. p. 575; = venit
Balduinus, Edessenus cornes, rexque eligitur, F.
p. 44 1; H. p. 575, 576; = Balduinus II regreditur,
F. p. 444, 445 ; H. p. 577, 578. — Exactiones in
urbe Hierusalem a Balduino II remittuntur, F. p. 445 ;
H. p. 578. — Cruxreportatur Hierusalem , F. p. 446,
448, 452 ; H. p. 577, 578,579, 58i, 584. — Vene-
tici in urbe Hierusalem, F. p. 449, 45g; H. p. 58o.
— Caplivitas Balduini II , régis Hierusalem , F. p. 45or
453; H. p. 58o. — Cbristiani urbis Hierusalem, F.
p. 45 1, 457; H. p. 58 1. — Hierusalem venit Gosceli-
nus,F. p. 457; H. p. 582, 583; = Christiani redeunt,
F. p. 458, 459 ; H. p. 584. — Ascalonitae usque Hieru-
salem veniunt, F. p. 459, 46o; H p. 584, 585. — Ca
put Balak fertur Hierusalem , F. p. 464. — Ascalonilœ
prope Hierusalem veniunt, F. p. 465, 466. — Preces
in urbe Hierusalem, F. p. 466. — Gaudium in urbe
de expugnatione Tyri, F. p. 466, 467. — Christian]
revertuntur ad urbem Hierusalem, F. p. 468. —
Balduinus II redit Hierusalem , F. p. 470. — Gravis-
sime tribulantur qui circa Hierusalem inhabitant, F.
p. 471. — Balduinus II Hierusalem venit, F. p. 473.
— Natalitium Domini in urbe celebratur, F. p. 477.
— Balduinus II regreditur Hierusalem, F. p. 479,
48o ,485. — Varia? nominis forma?. — Hierosoiyma,
T. D. p. 20; T. II, vu, p. ai; S. p.889; R. p. 890;
— Ierosolima, M. p. 882; — Ierusalem, M. p. 881,
882; — Ierusalonomia, M. p. 881 ; — Iherosolima
(q. vide); — Iherosolymi (q. vide); — lherusalem
(q. vide) ; — Ihesusalem, M. p. 881 ; — Jerosolyma,
T. J. p. 179; F. V. p. 378, 383, 3gi; H. p. 549,
55o, 56 1, 568, 575, 577, 582, 584; — Jerosolimi
(q. vide); — Jérusalem (q. vide); — Jerusolyma
(q. vide); — Jerusolimi, H. p. 575, 576, 577; —
Salem , M. p. 88 1 ; — Syon , M. p. 88 1 , 88a. — Helia ,
F. p. 357; — Helya.G. p. 5i2.
HiERusoLiiiiPETA, C. p. 618, 68 1. — Vid. Hierosoly-
mitanus.
Hierdsolimitands , C. p. 618, 633. — Vid. Hitrosoly-
mitanus.
Hilaïuos (sanctus). — Festum sancti Hilarii, T. J.
p. 209 et annot. e.
Hilarius, nomen Turci cujusdam traditoris, T. J.
p. 190. — Hilarius a Turcis occiditur, T. J. p. 191.
Hildebrandus, F. p. 325 et annot. d;p. 33Ô. — Vid.
Gregorias VII, papa.
Hippiale (seu Hypnale) , genus serpentis, F. p. 484 et
annot. /.
Hippopotamds, animal, F. p. 475. — Vid. Ippola-
mas.
HiRGANi , populus Asiae, F. p. 476.
Hircani a , regio Asiae, F. p. 476.
Hircds. — Cbristiani utuntur hircis pro caballis, T.
J. p. i84.
Hirem, urbs Syriae, nomen urbis Harencsive Harengi,
p. 65o, annot. d.
Hisnardus , miles de Gagia, A. p. 248 et annot. a.
Hispania (pro terra Sarracenorum), p. 243, annot. a.
— Boamundus in Hispaniam infrat, A. p. 243, a45-
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
— Raimundus cornes in Hispania, A. p. 264, 2Ô5,
27a.
Hispania, regio Europœ. — Willelmus Carpentarius in
Hispania, T. VI, iv, p. 4o; T. D. p. 4o; T. A. p. i35;
T. J. p. 188. — Hispania circinata, A. p. 290.
Hominagigm , C. p. 612, 6i3, 6i4, 618, 642. — Vid.
Hominium.
Hominium, T. II, vu, p. 21 ; T. D. p. 21 ; T. H, vin,
p. 22; T. D. p. 22; T. A. p. 126, i43; T. J. p. 179;
A. p. 237; F. p. 4ao, 447J H. p. 579; M. p. 748,
749» 810. — Vid. Hominagium.
Horatius, a Radulfo Cadomensi laudatur, G. p. 612 et
annol. d; p. 617 et annoi. a; p. 6fg et annol. d;
p. 620 et annot. a, b; p. 624 et annot. d; p. 637 et
annot. e; p. 645 et annot. c; p. 656 et annot e;
p. 657 et annot. d; p. 670 et annot. b; p. 678 et an-
not. o; p. 686 et annot. 6; p. 688 et annot. d; p. 702
et annot. a; p. 7 1 3 et annot. a.
Horde dm, T. D. p. 4i ; T. VIII, 11, p. 54; T. XIII, xn,
p. 100; T. D. p. 100; T. XVI, vin, p. 117; T. D.
p. 117; T. A. p. i35, i4o, i58; T. J. p. 189, ig5,
2 1 1 ; A. p. 26 1 , 276 ; M. p. 775 , 782 , 85 1 . — Grana
hordei, A. p. 268. — Exactio de hordeo in urbe
Hierusalem remittitur, F. p. 445.
Hobtus Capbaliœ, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96 ; T. A.
p. i56; T. J. p. 210; M. p. 852. — Horlus urbis
Hierusalem, C. p. 693 ; M. p. 881; = Abrahae, in
urbe Jericbo, F. p. 364.
Hospitalb in urbe Hierusalem , G. V. p. 543.
Hospitidm pauperibus Francorum, in urbe Nicaea, se
facturum promittit Alexius, T. J. p. 181; A. p. 24o.
Hostia, G. p. 53 1.
Hostis (gallice host, armée), T. II, vu, p. 21; T. V, vi,
p. 37; T. D. p. 37; T. VI, m, p. 4o;T. D. p. 4o;T.
XI, vu, p. 80; T. D. p. 80; T. XIII, xn, p. 100;
T. D. p. ioo; T. A. p. 157, 162; T. J. p. 187; =
Boamundi, T. V, v, p. 37; T. D. p. 37; T. A.
p. i35.
Hugo, archiepiscopus Lugdunensis, p. 307, annot. d;
= dominus Gaudemari CarpinelJi, A. p. 307, 3o8.
— Gaudemarus Hugoni se ostendit, A. p. 3o8.
Hogo Magnus (seu Mannus), (rater régis Francorum,
M. p. 811. — Ejus indoies, T. J. p. 170; C. p. 616.
— Hugo cmce signatur, T. J. p. 170; F. p. 327; G.
p. 493; M. p. 739, 740; = venit Romam, T. I, v,
p. i4; T. A. p. 123; T. J. p. 175; M. p. 740; = in
porlu Barim mare intrat, M. p. 74a » 743 ;=a Dura-
chii duce capitur, T. I, v, p. i4; T. A. p. 123; T. J.
p. 176; F. p. 327; M. p. 742 et annot. e; p. 743 ; =
amplexatur Godefridum , M. p. 743 ; ==: sacramentum
Alexii recipit . M. p. 749 ; = Nicaeam obsidet , C. p. 6 1 6 ;
M. p. 756; = ab urbe Nicaea discedit, G. p. 495;
M. p. 759; = Turcos aggreditur prope Dorylaeum,
T. III, 1, p. 25 et seq. T. D. p. 25 et seq. T. III, m,
p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 128, 129; T. J. p. 182,
i83; F. p. 334, 335; C. p. 625, 626, 627, 628,
629; M. p. 759, 761 ; = obsidet Antiochiam, C.
p. 642 ; = consanguineus Guillelmi Carpeutarii, M.
p. 782 ; = prope flunien Farfar Turcos fugat, T. D.
p. 47. — Boamundus Antiochiam mox sibi (raditum
iri nuntiat Hugoni, M. p. 799. — Hugo vexilla-
rius, M. p. 8i3; = primam aciem ducit contra Rer-
bogam, T. XI, vi, p. 79-81 ; T. D. p. 79-81 ; T. A.
p. i5o, i5i ;T. J. p. 2o5; A. p. 259; F. p. 348, 349;
G. p. 5o3; C p. 666, 667; M. p. 827, 83o, 83i,
833; R. p. 893; = Turcum quemdam lancea per-
forât, M. p. 83 1. — Juventus (id est commilitones)
Hugonis, M. p. 833. — Hugo a senioribus Constan-
tinopolim mittitur, T. A. p. ibi; F. p. 35o, 398;
G. p. 5o6, 532 ; H. p. 562 ; M. p. 836; = in Cilicia
sauciatus, C. p. 680; = ab obsidione Hierusalem
abesl, T. J. p. 217; C. p. 687; = Hierusalem redit,
F. p. 398; G. p. 532 ; H. p. 562 ; = Tarsi, quae est
urbs Ciliciœ, defunctus sepelitur, F. p. 399 ; G. p* 532 ;
H. p. 562; C. p. 680 et annol. d; M. p. 837 et an-
not. b.
Hugo VI, Liziniacensis dominus, p. 4oo, annot. e; =
frater comitis Raimundi, F. p. 4oo et annot. e; G.
p. 532 , 533 , 534 ; H. p. 56 1 ; = cruce signatur, F.
p. 4oo; G. p. 532 ; = venit Tbarsum , G. p. 532 ; =
in urbe Joppe manet,F. p. 4oo;G. p. 533; H. p. 56 1 ;
= in urbe Rama occiditur, G. p. 534. — Dapifer
Hugonis Liziniacensis occiditur, T. XIV, 1, p. io3;
T. D. p. io3.
Hugo de Falcambbrga , G. p. 524- — Vid. Hugo de
sancto A Idemaro.
Hugo lo Forsenet, miles, contra Turcos in lurri viri-
liter se défendit, T. X, xi, p. 71 ; T. D. p. 71 ; T. A.
p. 147, i48; T. J. p. 202; M. p. 824 et annot. e. —
Variae nominis formae : Hugo li Forcenez, T. A.
p. 147, i48; — Hugo Forsonea, T. J. p. 202; —
Insanus, T. A. p. i48 (var.).
Hugo i>e Sancto Aldemaro, dominus de Tyberiade,
p. 4o3, annot. a; G. p. 524; — ad auxilium Bal-
duini régis venit, F. p. 4o3; G. p. 535; H. p. 563;
= Damascenos superat, F. p. 4 16; H. p. 567; =
ictu sagittce interit, F. p. 4i6; H. p. 567. — Altéra
nominis forma : Hugo de Falcamberga, G. p. 524-
Hugonis (Guillelmus), miles. — Vid. Guillelmus Ugo.
HUNPREDUS DE MONTE ScABlOSO, T. A. p. 124- Vid.
Gaufredus de Monte Scabioso.
Hunpredus, filics Radulpi , miles , cruce signatur, T.
A. p. 123; T. J. p. 176.
Hungari, populus. — Patria Hungarorum, F. p. 327.
— Alexius timet Hungaros, A. p. 238. — Altéra no-
minis forma ; Ungari, A. p. 2 38.
Hungaria , regio. — Peregrini per Hungarinm transeunt,
T. I, 11, p. 10; T. D. p. 10; T, A. p. 121; T. J. p. 174;
A. p. 235; F. p. 328; M. p. 73i, 732, 743. — Pere-
grini de Hungaria, F. p. 333. — Varia? nominis
forma? : Ungaria, T. J. p. 174; — Ungria, T. D.
p. 10.
Huni, populus, C. p. 676.
Husi, populus, Raimundum invadunt, A. p. 236.
Hydruntum, portus Italiae, F. p. 482; C. p. 622. —
Vid. Otrentum.
Hymnus, A. p. 257, 3o3; G. p. 526; C. p. 673, 677;
M. p. 763. — Hymni nocturni, G. p. 523; = ma-
tutini, G. p. 53o.
Hypnale, genus serpentis, p. 484, annot. /. — Vid.
Hippiak.
Hyrcania. — Vide Hircania.
Digitized by
Google
952
INDEX GENERALIS.
I
Ibenidm , viculus Palœstinae, F. p. 3g4; = olim Aiotum,
F. p. 45i.
Ibbri, populus. — Peregrini Iberi, F. p. 337.
Ibo, miles, fugit ex urbe Antiocbia,T. J. p. 200. — Vid.
Yvo de Grentamasnil.
Icon. — Iconas et cru ces in manibus ferunt Franci , T.
J. p. 197.
Iconia, urbs Asiœ, T. J.p. 184. — Vid. Jcomam.
Iconium, urbs Asiœ (nunc Konieh), p. 336, 766. —
Christiani adveniunt Iconium, T. IV, 11, p. 3o; T. D.
p. 3o ; T. A. p. 1 3o ; T. J. p. 1 84 ; F. p. 336 ; G. p. 496 ;
M. p. 766, 767. — Varias nominis formae : Iconia,
T. J. p. 197; — Yconium, G. p. £96; — Ychonium,
F. p. 336.
Ida, mater ducis Godefridi, G. p. 543; C. p. 6i5 et
annot. d; = descendit de génère Kariomanni, G.
p. 543 ; = soror Godefridi , ducis Lothariae, G. p. 543.
— Ida? visio, A. p. 3o8, 309.
Ida, mous, C. p. 629.
Iebds, pars nominis urbis Hierusalem, B in R mu la la,
M. p. 881.
Iebapolis, urbs Syriae (nunc Manbedj, sive Menbedj) , G.
V. p. 543. — Vid. Hierapolis, Mombech.
Ierosolima, urbs Palœstinae, M. p. 881. — Vid. Hieru-
salem.
Ierusalem, urbs Palœstinœ, M. p. 881, 88a. — Vid.
Hierusalem.
Ierusalumonî a , nomen urbis Hierusalem en Salomone
perperam deductum, M. p. 881.
Iftikharcs-Eddacle, emirusTurris David, p. 109, an-
not. a. — Vid. Istikarasel-Daula.
Iggerere (pro ingerere), C. p. 628 et annot. a.
Ignis, F. p. 3a 1 ; C. p. 618; = accensus a Christianb
adversus Turcos revertilur, T. I, iv, p. i3; T. D.
p. i3; T. A. p. îaa ; T. J. p. 175; M. p. 736.—
Ignis castrum Haereticorum comburit, T. I, ix, p. 16;
T. A. p. 134; T. J. p. 177; M. p. 745; = in obsi-
dione urbis Nicaeae turri cuidam submittitur, T. II,
xiii, p. a3; T. D. p. 33; T. A. p. 137; T. J. p. 181.
— Turci proprio castro mittunt ignem et fugiunt,
T. VI, xif p. 44; T. D. p. 44; T. A. p. i37; T. J.
p. 191. — Ignis in obsessione urbis Antiochiae,
A. p. 369. — Christiani capti in urbe Antîocbia igne
cremati, T. VUI, 11, p. 5s; T. D. p. 5s; T. J.
p. 194. — Projicere in ignem, T. X, xx, p. 70; T.
D. p. 70; T. A. p. 147 ï T. J. p. 301. — Ignis urbem
Antiochiam comburit, T. X , xi , p. 73 ; T. D. p. 73 ; T.
A. p. i48; T. J. p. ao3; G. p. 5oi ; C. p. 660, 661;
M. p. 83 4 ; = de cœlo videtur a Cbristianis , T. X , xn ,
p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. i48; T.J. p. i73, 303;
C. p. 665; M. p. 8a4, 836; = accensus in capite
hostis, T. XI, vu, p. 80; T. D. p. 80; T. A. p. 1S1;
T. J. p. 3o5; M. p. 839;= in herbam a Turcis mit-
titur, T. XI, vin, p. 81 ; T. D. p. 81 ; T. A. p. i5i ;
T. J. p. 3o5 ; A. p. 360 ; C. p. 669 , 670 ; M. p. 833 ;
= per noctem ante Tortosam videtur, T. XIII, x,
p. 98; T. D. p. 98; T. A. p. 157; T. J. p. 311; M.
p. 854; = sacer in vigilia Paschae, T. J. p. 3i4 et
annot. b; p. 31 5; F. p. 385, 386, 387 ; F. V.p.4oo;
G. p. 5a4, 5s5, 5s6. — Judicium ignis, A. p. 381,
383, 383, 384; F. p. 344, 345; G. p. 507. — Ignis
in obsidione Hierusalem super obsessores jacitur, T.
A. p. 160; T. J. p. 330; A. p. 399, 3oo; C. p. 69a.
— Cadavera Sarracenorum igne cremata, T. XV, v,
p. 110; T. D. p. 110; T. A. p. 161; F. p. 359; G.
p. 5 1 6 ; M. p. 869. — Ignis spolia Turcorum prope
Ascalonem fugatorum comburit, T. XVI , vin , p. 1 17 ;
T. D. p. 1 1 7 ; T. A. p. 1 63 ; = pro signo accenditur,
F. p. 377 ; G. p. 53i ; H. p. 554; = ad cavern© orifi-
cium a Balduino mittitur, F. p. 379 ; G. p. 5aa. —
Sarraceni messes igne comburant, F. p. 427. —
Ignis contra portas urbis Joppe jacitur, F. p. 43o; H.
p. 573. — Naves igne combustœ, F. p. 453. — In
castrum Cartapetam ignis jacitur, F. p. 458; H.
p. 584; = in obsessione Tyri jacitur, F. p. 465 ; H.
p. 57o.
Ignis GrjECUs, cum oleo et adipe mixtus, G. p. 5i4;=
in obsidione Marra? jacitur, T. XIII, iv, p. 9a; T. D.
p. 93 ; T. J. p. 308; M. p. 846; = in obsessione Hie-
rusalem, T. XV, m, p. 109; T. D. p. 109; T. A.
p. 160; F. p. 358; G. p. 5i4; C. p. 691.
Iheremias, propheta, F. p. 356; G. p. 5io.
Iberico, urbs Palœstinae, F. p. 364» 366, 46a; G.
p. 5i3, 5 18. — Vid. Jéricho.
I héron ym os (beatus). — Expositio Iheronymi super
Amos, F. p. 367. — Iheronymus laudatur.F. p. *46a ;
G. p. 5i 1 et annot. h. — Epistola Iheronymi ad Pau-
lam, p. 5i 1, annot. h.
Iberosolima, urbs Palaestinœ, A. p. a38, 377, a83;
39a, 395, 3oo, 3oi, 3o3,3o3, 3o4;F. p. 327, 35a,
355, 363, 370, 379, 383, 3gi, 3g6, 3g8, 4o3,
4i3, 4i8, 43i,436, 444, 45i, 46a, 470,480; G.
p. 507, 5i8, 53i, 533, 54o; C. p. 706; M. p. 740,
809 , 873 , 881 . — Vid. Hierusalem.
Iherosolymi, urbs Palaestinœ, F. p. 396, 4o8, 409, 4 1 1,
4a5, 436, 444, 45o, 458, 468, 477, 48a, 485; G.
p. 5i8, 533, 53o, 543; M. p. 737, 839, 877.— Vid.
Hierusalem.
IherosolymitjE aggrediuntur Cbristianos, A. p. 29a ; ==
castrum Caipham comprehendunt, F. p. 377; =re-
cipiunt corpus Gaudemari, A. p. 3o8; =z revertun-
tur Hierusalem, F. p. 468. — Vid. Hierosolymitanus.
Iherosolymipeta, C. p. 679. — Vid. Hierosolymitanus.
Iherosolymitanus , a, un. — lherosolymitanus rex, A.
p. 307, 309; F. 443, 469; G. p. 538; = exercitus,
F. p. 35o, 4a3, 43o, 457, 471. — Ecclesia Ihero-
solymitana, F. p. 4ia, 4i3, 445, 446, 469, 467,
468; G. p. 5ig, 537, 538; H. p. 584; M. p. 87a,
873 ; = via , A. p. 3o8. — Peregrini Iherosolymitani,
M. p. 74a. — Iberosolymitanum iter, A, p. 337, 386,
a88, 289, 393; F. p. 353, 373; G. p. 538; M.
p. 733, 730; = imperium, G. p. 537- — Principatns
Iberosolymitanus , F. p. 364, 366; = populus, F.
p. 373, 396, 44 1, 44s, 45o. — Terra Iherosolymi-
tana,F.p.383,438, 439, 434; = regio, F. p. 477-
— Iherosolymitani castrum Caipham occupant, F. V.
p. 377. — Vid. Hierosolymitanus.
Iherusalem, urbs Palaestinae, A. p. 363, 264,366, 367,
370,373, 377,378, 379, 381, 386,388,389,290,
391, 393, 393, 394, 396, 397, 3oo, 3o2, 3o3,3o4»
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
953
3o5,3o6, 307, 3o8, 3og; F. p. 319,336, 35o, 35i,
354,355, 36i, 362,363,364, 366,378,379,381;
F. V. p. 38a; F. p. 384, 385, 3g8, 399,400, 4o3,
4o3, 4o4, 4o6f 407, 412, 4i4, 4i5, 417, 4i8,
419, 421, 422,424,427, 43i, 43a, 436,44i,445,
446 , 447. 448 , 4*9 , 45o , 453 , 454, 458 , 459 , 466 ,
467, 471, 473, 477, 479; G.p.497,5o8,5i5,5i8,
521, 523, 5*4, 527,532, 533, 534,535,536,537,
539, 54i, 54a; G. V. p. 54a, 543; C. p. 6o3; M.
p. 778, 791, 79a, 798, 857, 85g, 863, 864, 868,
870, 871,872,873,874,878, 879,880,881,88a.
— Vid. Hierusalem.
Ihesu-Nave, M. p. 7a3.
Ihesus, T. IV, vi, p. 34. — Vid. Jésus.
Ihesusalem, M. p. 88a. — Vid. Hierusalem.
Ilghazi, Maredinae princeps, p. 443, annot. b; 3= dux
Turcorum, a Balduino victus, F. p. 443. — Vid.
Gaza.
Ilidm, civitas Asia3, C. p. 67a, 675.
Illyricum, regio, C. p. 610.
Imago Domini a Turcis in ecclesia Sancti Pétri Antio-
cbena fœdata , T. J. p. 1 95 ; z= Jesu Christi , A. p. a 56 ;
= Salvatoris , T. J. p 1 95 , a l6 ; C. p. 683 ; M. p. 8a 1 ;
= Christi in manutergio, G. V. p. 543; = Machu-
meth, in templo Domini, T. J. p. aaa; = Mathomi,
M. p. 878. — Imagines sanctorum in Syria , A.
p. 388.
Imber, A. p. a5o; F. p. 34i, 365; H. p. 55o, 55i ; C.
p. 646, 647, 71 1 ; = divinus, A. p. 261 ; =. hiber-
nus in urbe Hierusalem, F. p. 355, 357, 4ao, 4a 1 ;
G. p. 5 12. — Vid. Pluvia.
Imperator Grjecorum. — Vid. Alexius.
Inaures gemmatas a quorumdam auribus violenter di-
rimunt Christiani , T. J. p. 2a3.
Incantatio, A. p. 299.
Incarnatio Domini, A. p. 379; F. p. 3a 1, 337, 35s,
367, 383, 4i8, 435, 433, 44i, 445, 446; G.p. 491,
537, 54i; H. p. 55o, 557, 564, 565, 576, 578,
58o; M. p. 737; R. p. 890.
Incontinent™ Arnulfi, A. p. 3oa. — Vid. Luxuria.
Indi, populus Asiae, C. p. 667, 670.
India, regio Asiae. = superior, T. X, iv, p. 63; T. J.
p. 199. — Usus Indiae, F. p. 474. — Hippopotamus
in India, F. p. 475. — Dracones in India, F. p. 475.
— Quae Aiexander repererit in India, F. p. 476 et
annot. h; p. 484; G. V. p. 543.
Indictio, A. p. 278; F. p. 477, 485; R. p. 890.
Indicom mare, F. p. 483. — Vid. Mare.
Inducias pacis, M. p. 794, 795.
Indûment a Turcorum a Chrislianis capta, F. p. 349.
Infernus , A. p. 284. — Aderaarus in inferno , A. p. a6a ,
381, 387. — Pœnae inferni , A. p. a63, 281. — Plaga
inferni, A. p. 375.
Ingelbertgs, miles, ascendit super murum Hierusalem,
T. J. p. 331 ; p. 867, annot. b. — Vid. Engelbertus.
Ingenium (machina), T. XV, 11, p. 107; T. D. p. 107.
Innocentes ab Herode trucidati, G. p. 5 1 1 et annot. d.
Inopia. = Francorum iter per Romaniam facientium,
G. p. 496; = Antiochiam obsidenlium, T. VI, m,
p. 4o et annot. a; T.D.p. 4o;T. VI, v, p. 4i;T. D.
p. 4i ; T. VI, vt, p. 43: T. D. p. 4a; = Cbristiano-
rum in Syria, H. p. 55o, 55a (vid. Famés) ; = urbis
Antiochiae sub Tancredo, C. p. 714.
Insanos, roiliiis cujusdam cognoraen, T. A. V. p. 148.
— Vid. Hugo lo Forsenet.
m.
Institutio ecclesiastica,T. J. p. 169.
Instrumenta. = lignorum , T. V, x, p. a a ; T. D. p. aa ;
T. II, xii, p. 33; T. D. p. s3; T. J.p. 180; M. p. 756;
=z Turcorum, T. VII, iv, p. 49; T. D. p. 49; T. XIII,
iv, p. 92; T. D. p. 92; T. XVI, vi, p. 116; T. D.
,p. u6;T*A.p. i55;T. J.p. ao8; F. p. 45o, 45i;
M. p. 879.
Insgla (Raimundus de), miles, A. p. 373. — Vid. fiai-
mandas de Insuîa.
Insula (Rogerius de). — Vid. Rogerius, castellanus de
Insula.
Interpres , T. XIII , v, p. 93 ; T. D. p. 93 ; T. A. p. 1 49 ; *
T. J. p. 194, 204, 309, 3i3; M. p. 8a5, 848; —
(Drogamandus) , T. D. p. 5i, 53; — ( Drogamundus) ,
T. D. p. 77 ; T. D. p. 107 ; — ( Drogomandas) , T. VIII ,
il, p. 5i, 5a; T. XI, n, p. 77; — [Drogomandas),
T. XV, 11. p. 107.
Intestina = Balduini sallita, F. p. 436 et annot. j;
H. p. 575; = caprearum, A. p. a58.
Ippotamos (sic) , in fluvio Nilo et in India, F. p. 475. —
Vid. Hippopotamus.
Jpsala, urbs Macedoniae, p. 6ia, annot. b. — Vid.
Chympsala.
Isaac, «patriarcha. — Sinus Isaaci, T. XII, iv, p. 86;
T. D. p. 86; T. J. p. 307. — Sepultura Isaaci, F.
p. 379 et annot. b.
Isaaccs Sebastocrator, pater Joannis, ducis Durachii ,
p. 176, annot. a.
Isaias propheta laudatur, F. p. 460, 46 1; M. p. 739,
764, 880, 883. — Vid. Esaias.
Isaoria, regio Asiae, F. p. 483.
Iskenderum, urbs Asiae, p. 639, annot. a. — Vid.
Alexandreta, Alexandriola.
IsmaelitjE, populus Palaestinae, H. p. 559.
Ismaros, mons Thraciœ, C. p. 660.
Isoardus I, cornes Diensis, A. p. 389 et annot./.
Israël. — Terra Israël, A. p. 393; G. p. 537, 533. —
. Filii Israël, G. p. 5s3; H. p. 554; M. p. 738, 747.
779. — Gedeon judex Israël, F. p. 46o. — Israël in
Assyrios transfertur, F. p. 46 1 ; = in Cbaldaeos du-
citur, F. p. 46i, 463. — Sanctus Israël, G. p. 536;
M. 883.
Israélites , populus, H. p. 573, 577. — Vid. Hebrœi.
Israeliticds, a, um. — Plebs Israelitica, F. p. 319,
376. — Populus Israeliticus hospitatur apud Helim,
F. p 433. — Israelitici archam fœderis perdiderunt,
F. p. 446. — Tabernaculum Israeliticum , C. p. 683.
Issem (vallis) , T. D. p. 96. — Vid. Dessem, Sem.
Istikharus el-Daula, emirus Turris David, p. 109,
annot. a; p. 867, annot. c; — reddit se comiti Rai-
mundo, T. XV, iv, p. 109, T. D.p. 109; T. A. p. i6p,
161; T. J. p. 324; M. p. 867, 868.
Itali peregrini, T. D. p. 1 1; F. p. 337, 365, 383, 385;
H. p. 55o, 558; = in urbe Constantinopoli , G.
p. 494- — Allera nominis forma : Italici, T. D. p. 1 1 ;
G. p. 494.
Itali a, regio. — Normanni in Italia, T. J. p. 171. —
Franci per Italiam transeunt, F. p. 339; C. p. 610;
M. p. 740. — Boamundus in Italia, T. J. p. 328.
Italici peregrini, T. D. p. 1 1 ; = in urbe Constantino*
poli, G. p. 494. — Vid. Itali.
Ivo de Grente Maisnil, G. p 663. — Vid. YvodeGren*
tamasniï
Ivo de Gdntamasnil, miles, T. D. p. 67. — Vid. Yvo
de Grentamasnil.
X20
Digitized by
»
954
INDEX GENERALIS.
Jabin, rex Cbananœorum , possedit Azor, F. p. 46o.
Jacinctus, lapis, F. p. 363.
Jacob, patriarcba. — Sinus Jacobi, T. XII, îv, p. 86;
T. D. p. 86; T. J. p. 207. — Jacob lapidem erigit,
F. V. p. 356. — Sepultura Jacob, F. p. 379 et ao-
not. b; p. 38i. — Rachel, uxor Jacob, F.V. p. 38i;
G. p. 5n. — Puteus Jacob, C. p. 687. — Locus ubi
Jacob vidit scalam , C. p. 700.
Jacobiïte , in urbe Antiocbia, F. p. 35 1.
Jagobus (sanctus) in praeceps datur, T. J. p. 217; C.
p. 685. — Sepulcrum beali Jacobi , C. p. 686.
Jagobus, episcopus Tarentinus, p. 2i3, annot. a; ==
apud Babylonem in vinculis detentus, T. J. p. ai3,
2i4.
Jaddus, princeps sacerdotum, Alexandrum excipit, F.
p. 462. <
Japi, pointus Syriae, T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3. —
Vid. Joppe.
Jalobatsch, urbs Asiae, p. 336, annot. c. — Vid. An-
tiochia Parva.
Jambertds Pacper, miles, T. J. p. 200. — Vid. Lam~
bertus Pauper.
Jamnia, urbs Syriae (nunc Yabne), F. p. 354 et annot.
d; p. 378, 46a; G. p. 5o8 et annot. g.
Janoe, urbs Syriae, F. p. 46 1.
Janua. = Antiocbiae, M. p. 793; z= urbis Marrae, M.
p. 845; = urbis Caphaliae, M. p. 85a ; = Ascalonis,
M. p. 87 5 , 878. — Januae cbori, in ecclesia Sancîi
Pétri, T. XI, iv, p. 77; T. D. p. 77; =Templi Salo-
monis, G. p. 5i5; = Sepulcri, F. p. 327; G. p. 5 a 5.
— Vid. Porta.
Januenses, populus Italiae, A. p. 298; F. p. 385; F. V.
p. 387, 388, 390, 407, 419, 4ao; G, p. 519, 5a3,
5a4, 527, 536, 537, 558, 565, 56g. — Vid. Ge-
nuenses.
Japhia, portus Syriae, T. A. p. 159; M. p. 864. — Vid.
Joppe.
Japix, C. p. 662.
Jarras, caslrum Arabise, F. p. 447 et annot- °* H.
p. 578. — Vid. Gerasa.
Jaspis, lapis, F. p. 363.
Jebusei, populus Syriae, M. p. 881.
Jejdnium. — Caput jejunii , T. I , x , p. 1 7 ; T. D. p. 17;
T. VI, xi, p. 45; T. D. p. 45; T. A. p. ia4, i37;
T. J. p. 177, 191. — Domini jejunium, G. p. 5ia.
— Jejunia Ch ri s tianorum, T. X, ix, p. 69; T. D.
p. 69; T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T. XV, v,
p. 110; T. D. p. 110; T. A. p. i5o, 160; T. J.
p. ao4, ai3, 226; A. p. 245, 270, 283, 286, 296;
F. p. 344, 346, 4i3,466;G. p. 499, 5o2, 507; H.
p. 566, 58i; C. p. 677, 682; M. p. 780, 782, 827,
833, 835.
Jeremias, propheta. — Vid. Iheremias.
Jéricho, urbs Palaestinae, A. p. 3oi; F. p. 366, 462; G.
p. 5 12, 5 18. — Hortus Abrahae in urbe Jéricho, F.
p. 364- — Vid. Iherico.
Jerosolyma, urbs Palaestinae, T. J. p. 171; F. V. p. 378,
383, 391; H. p. 549, 55o, 56i, 568, 575, 577,
582, 584. — Vid. Hierusalem.
Jerosoltmi, urbs Palaestinae, H. p. 557, *>63, 565, 566,
568, 569, 570, 573, 575, 577, 579, 58o, 58i. —
Vid. Hierusalem.
Jerosolymitjs , H. p. 555, 565, 566, 567, 570, 571,
572, 573, 584- — Vid. Hierosolymitanus.
Jrrosolymitands ammirarius, T. J. p. 197; — popu-
lus, H. p. 56 1. — Vid. Hierosolymitanus.
Jérusalem, urbs Palaestinae, T. J. p. 169, 187, 190,
211, 212, 2i4* ai5, 216, 217, 218, 219, 220, 232,
225, 226, 227, 229; F. V. p. 396, 397, 398, 399,
4oo, 402, 4o3, 4o4» 446; H. p. 55o, 555, 557, 56a,
563, E64, 568, 570, 571, 575, 578, 579, 58o, 58i;
C. p. 653, 674, 7o4t 705, 709; S. p. 887. — Vid.
Hierasalem.
Jerusolyma, urbs Palaestinae, T. J. p. 179, 228; H.
p. 55a, 554, 556. 56i, 567, 56g, 576, 578, 583,
584- — Vid. Hierasalem.
Jerusolymi, H. p. 575, 576, 577.
Jerusolymipeta, T. J. p. 239. — Vid. Hierosolymitanus.
JerusolymiTjE, T. J. p. ai 5; H. p. 576. — Vid. Hiero-
solymitanas.
Jercsolymitanus, a, dm; =z rex, T. J. p. aa6. — Re*
gnum Jerusolymitanum, T. J. p. aa5, aag; m ter-
ritorium, H. p. 57a, 574. — Regio Jerusolymitana ,
H. p. 557. — Vid. Hierosolymitanus.
Jessemani, locus, C. p. 686. — Vid. GessemanL
Jésus Christus, T. IV, vi, p. 34; T. D. p. 34; T. V, vf
p. 37; T. p. p. 37; T. XII, xi, p. 45; T. D. p. 45;
T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T. XI, vin, p. 81;
T. D. p. 81; T. XIII, iv, p. 9a; T. D. p. 92; T. XVI,
iv, p. n4, T. D. p. n4; T. A. p. lai, i3a, 137,
i46, i5i, i5a, 160, 16a; T. J. p. 17a, 173, i85,
191, ao5, ao6, ai3; A. p. a47> a53, a54, 261, 37a,
290,306, 307, 317; F. p. 339, 35o,35i,36o, 45o;
G. p. 509, 537; H. p. 553, 579; C. p. 673; M.
p. 772, 796, 797, 798. 800, 817, 83o, 847, 849,
863, 870, 876, 880; S. p. 887 ; R. p. 893 ; =per
visum apparet Petro Heremitae, T. J. p. 169; = cui-
dam Turco in urbe Antiocbia , G. p. 499 ; = Stephano
presbytero, T. X, ix, p. 68- 69; T. D. p. 68-69;
T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T. A. p. i46, 147;
T. J. p. 201; A. p. 255, a56, 279, 28a, a86; M.
p. 821, 822; = Petro Bartholomaeo , A. p. 257, 26a,
379, 280. — Lancea Jesu Christi, T. X, x, p. 70-71;
T. D. p. 7o-7i;T.XVI, m, p. n3; T. D.p. u3; T.
A. p. 147, 149; T. J. p. 201; A. p. a53, 254, a55,
257, 258, 261, 262, 265. — Crux Jesu inventa in
urbe Hierusalem, T. XVI, m, p. 1 13; T, D. p. u3.
— Nalivitas Christi, F. p. 366. — Jésus puer, G.
p. 5 10. — Jésus ejicit nummularios e templo, G.
p. 5io, 5i 1. — Jésus in cruce, A. p. 279.
Joannes, Isaaci Sebastocratoris filius, dux Durachii,
p. 176, annot. a; p. 2 36, annot. c; p. 742» annot. i;
= peregrinos apprebendi jubet, T. I, vf p. i4i T.
D. p. i4; T. A. p. 123; T. J. p. 176; H. p. 74a et
annotât, c; = Raimundum excipit, T. II, m, p. 19;
T. D. p. 19; T. J. p. 178; A. p. 236.
Joannes, filius Boamundi, p. 4*0, annot e.
Joannes Chrysostomus (sanctus). — Reliquiae ejus, A.
p. 290.
Job (sanctus), F. p. 34 1.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
955
JOFFREDUS DE M ON TE ScABlOSO, miles, T. J. p. 303. —
Vid. Gaufredus de Monte Scabioso.
Johannis (sancti) festivilas, A. p. 286.
Joppe, portus Syriae (mine Jajfa) , F. p. 46a ; C. p. 6o3.
— Joppen Christiani a dextera linquunt, G. p. 5o8.
— Naves Christianorum in portu Joppe, T. XIV, 1,
p. io3; T. D. p. io3; T. A. p. 159; A. p. 294, 295;
M. p. 864» 865. — Naves Genuensium in portu
Joppe, A. p. 298. — Naves Pisanorum Joppen aggre-
diuntur, T. J. p. 226; G. V. p. 543; C. p. 7o4- —
Balduinus Joppen pervenit, F. p, 377, 378; G. p. 52 1;
H. p. 554. — Naves peregrinorum ad porlum Joppen
applicant, F. p. 383, 385; G- p. 524» 537; H.
p. 557, 558. — Joppe custoditur, F. p. 383; H.
p. 557. — Christiani urbis Joppe, F. p. 391; H. p. 55g,
56o. — Pogani urbein Joppen aggrediunlur, A.
p. 307, 3o8; F. p. 3g5 ; G. p. 53o; H. p. 56o. —
Balduinus Joppen proficiscitur, F. p. 387; G. p. 527;
= Christiani Joppen veniunt, alque Sarracenos vin-
cunt, F. p. 394; G. p. 527; H. p. 56o. — Arabes
ante Joppen veniunt, F. p. 395; G. p. 53o; H.
p. 56o, 56 1. — Cives urbis Joppe, F. p. 396; G.
p. 53o , 53 1 . — Balduinus in urbe Joppe , F. p. 397 ;
G. p. 53 1 ; H. p. 56 1 ; =z percgrini in Joppe , F. p. 397 ,
4oo; G. p. 533, 534; H. p. 56 1, 562; = episcopus
Ramatensis Joppen aufugit, F. p. 402; G. p. 535;
H. p. 563. — Balduinus per mare Joppen tendit, F.
p. 4o3, 4o6; G. p. 535; H. p. 56 1, 563; = cives
Hierosolymitani pervcniunt, F. p. 4o/j; G. p. 535;
H. p. 563. — Sarraceni prope Joppen victi, F. V.
p. 4o3, 4o5-, G. p. 535, 536; H. p. 563, 564. —
Balduinus exspectat gentem suam apud Joppen, F.
p. 4ia, 4i3, 4 1 4; G. p. 54i; H. p. 566, 567. —
Classis Babylonica ante Joppen, F. p. 4i4. 4i5; G.
p. 54o , 54i; H. p. 567. — Calerva de Joppe, F.
p. 417; H. p. 568. — Gens Norrensis Joppen applicat,
F. p. 42 2; H. p. 569, 570. — Urbem Joppen Ascalo-
nilae obsidenl, sed frustra, F. p. 429, 43o; H. p. 572.
— Situs urbis Joppe, F. p. 43a; H. p. 573. —
Gens de Joppe, F. p. 446; H. p. 578. — Joppe a
Babyloniis obsidetur, F. p. 45o, 45 1, 452; H. p. 58o,
58 1. — Babylonii transeunl Joppen, F. p. 48 1. —
Variœ nominis formie : Jafi, T. XIV, 1, p. io3; —
Japhia.T. A. p. 159; M. p. 864.
Joppeni, congregati a Balduino, F, p. 477. — Vid. Jop-
pitœ.
Joppensis portus, H. p. 557.
JopPiTiE, incolae urbis Joppe, H. p. 58o; = ab Arabibus
exterriti, F. p. 395; G. p. 53o, 53 1; H. p. 56o, 56 1;
= Tancredum vocanl, F. p. 395, 396; G. p. 53o;
H. p. 56 1. — Epistoia Joppitarum, F. p. 396; G.
p. 53o, 53 1. — Joppitis subvenitur, F. p. 4o3; H.
p. 563. — Vicecomes Joppitarum, G. p. 534. —
Joppilae Ascalonitas vincunt, F. p. 4 17» 429. 43o; H.
p. 568, 572; = naves Babyloniorum capiunt, H.
p. 567; = congregati a rege Balduino, F. p. 477. —
Altéra nominis forma : Joppeni, F. p. 477.
Jor, fons, F. p. 367, 4a6; H. p. 55o, 571.
Jordanicum flomen , F. p. 366, 38o. — Vid. 'Jordanis.
Jordanis, fluvius Palaeslinse. — Origo fluvii, F. p. 367,
38o, 432, 462, 477; G. p. 5i2, 522; H. p. 55o,
55 1, 556. — Cornes Raimundus de flumine aspergi-
tur, A. p. 255, 3oi, 3o2. — Christiani Jordanem
adeunt, G. p. 5i8 — Campeslria Jordanis, A. p. 292 ,
295. — Vallis Jordanis, G. p. 5ia. — Quidam bapti-
zantur in Jordane, A. p. 295, 3oi, 3o2. — Quidam
in Jordane lavanlur, F. p. 364- — Gaudemarus prope
Jordanem stat, A. p. 307. — Daher Eddin Jorda-
nem transgredilur, F. p. 44i. — Balduinus II non
longe a Jordane venit, F. p. 44a , 446 ; H. p. 577. —
Castellum Jarras prope Jordanem, F. p. 447; H.
p. 578. — Christiani Jordanem transeunl, F. p. 458,
477; H. p. 584- — Altéra nominis forma : Jordani-
cum (lumen , F. p. 366 , 38o.
I. Josaphat, rex Juda. — Sepulcrum ejus, C. p. 686.
IL Josaphat (vallis), A. p. 298; F. p. 355, 436; G.
p. 509, 5u, 5i3; H. p. 575; C. p. 685, 686, 687.
690. — Monasterium Sanctae Mariœ in valle Josa-
phat, T. XIV, v, p. 106; T. D. p. 106. — Sepulcrum
Virgiriis in valle Josaphat, T. J. p. 217; G. p. 5i 1.
— Vallis a Francis obsidentibus Hierusalem non oc-
cupatur, T. J. p. 218. — Porta Josaphat in urbe
Hierusalem , T. J. p. aai; G. p. 509; C. p. 693.
Josaphatea porta, C. p. 693. — Vid. II. Josaphat.
JoscEtiNDS, cornes, H. p. 584- — Vid. Goscelînus.
Joseph, patriarcha. — Sepultura ejus, F. V. p. 379.
Josephds (Flav.), a Fulcherio laudalur, F. p. 367,
46o, 474, 479.
Josias, rex Juda, F. p. 356; G. p. 5 10.
Josue, judex, M. p. 723; = soli imperat, F. p. 355. —
Consimiiis Josue, F. p. 437. — Josue urbem Azor
destruit, F. p. 4 60.
Joba equorum, A. p. 243.
Juda, regnum, A. p. 3oa; F. p. 356; G. p. 5 10. —
Terra Juda, F. p. 367; G. p. 539, 54 1.
Juda:a, regio, T. D. p. 63 (vid. India) ; = regio Palaes-
tinae , F. p. 462 ; G. p. 5 1 2 ; = superior, T. A. p. 1 44 ;
F. p. 462. — Montana Judaeae, G. p. 5o8, 5aa.
JtJD^tis, a, cm. — Judaei,T. J. p. ai 4; F. p. 479; G.
p. 5o3; C. p. 678; M. p. 863, 881 ; = Dominum
vendunt, A. p. a58; = ncfarii, F. V. p. 38a; = in
urbe Conslantinopoli , G. p. 494. — Pecrata Judaeo-
rum, F. p. 462. — Geus Judaea, A. p. 280. — Ju-
daeus quidam invenit crucem, G. p. 5 10.
Jodaicus, a, dm. — Judaicum regnum, A. p. 3oa. —
Terra Judaica, F. p. 367. — Vid. Juda.
Jcdas MachabjEOs , inter Antiochiœ reges numeratus,
T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Judas, proditor, A. p. a 58, 380; = laqueo se suspen-
dit,^ J. p. ai7;C. p. 685.
Judex in urbe Antiochia, A. p. 262, 280.
Jueta, filia régis Balduini II, p. 473, annot. a; = re-
dempta, F. p. 473.
Julius (Ca?sar), C. p. 674.
Jumagium (pro minayio), H. p. 578 et var. 1.
Jumentum, A. p. 292, 294» 397; F. p. 336, 354, 358,
365, 366, 375, 378, 38i, 39/ï, 398, 4o4, 409,
4i4» 417, 4a4, 477; G. p. 5o8, 5i3, 5a3, 53o, 53i,
53a, 533, 54i; H. p. 55o, 553, 56i; C. p. 64i. 65i.
711; M. p. 771, 779,851,879.
Justitia. = lerrae, T. A. p. 125; T. J. p. 178, = Dei,
A. p. 263, 264, 369. — Tenere justitiam, A. p. a8o.
Jusum, porta in urbe Antiochia, C. p. 64a et annot a.
Jdventus (i. e. commilitones) Hugonis Magni , M. p. 833.
120.
Digitized by
Google
956
INDEX GENERALIS.
K
Kaisarieh, urbs Syriae, p. 354. annot. g; p. 389,
annot. a; p. 858, annot. g. — Vid. Cœsarea Palœs-
tinœ.
Rakocn t castellom Syriae , p. 45 1 , annet. a. — Vid.
Cacho.
Kalaat-el-Hofsn , castellum Syriae, p. 680, annot. b.
— Vid. Crach.
Raleptum , urbs Syriae, C. p. 714. — Vid. Aleph.
Kalixtus , papa, F. p, 46g. — Vid. Calixtus.
Kalo Francia condari Christo exi (voces graecae),
T. XI, iv, p. 77 et annotât, b; T. D. p. 77.
Karlomannus, G. p. 543. — Vid. Carolus Magnas.
Karolus Magnds, rex Francorum, M. p. 728, 73a. —
Vid. Carolus Magnas.
Keblata , nomen urbis Antiochiae , F. p. 33g. — Vid.
Antiochia.
Kedes, urbs Syriae, p. 461, annot. g. — Vid. Cèdes.
Keferthabe, urbs Syriae, p. g5, annot. d; p. 372,
annot. b; p. 46g, annot. c; p. 85o, annot./. — Vid.
Capharda, Cafartab.
Kemeschtekin Ibn Danischmend, emirus, p. 227, an-
not. c; p. 369 , annot. a; G. p. 519 et annot. d; p. 55 1 1
annot./; p. 705, annot. b; = detinet Boamundum,
T. J. p. 227; F. V. p. 368; F. p. 36g; G. p. 5ig; H.
p. 55 1, 552; C. p. 7o5, 70g; = contra Ghristianos
pugnat, C. p. 709. — Variae nominis formae : Anisraa ,
T. J. p. 227 et annot. c; — Anisman,C. p. 705 et an-
not. b; — Danisman, F. V. p. 368; F. p. 36g; G.
p. 5i g ; H. p. 55i , 552; G. p. 70g.
Kephalia, urbs Syriae, T. A. p. i56; T. J. p. 210. —
Vid. Caphalia, Cephalia.
Kerboga, Mauselae princeps , p. 262, annot./; p. 345;
p. 808, annot. a; p. 892 , annot. c;=nuntios emiri An-
tiochiae recipit , T. X , 1 , p. 5g ; T. D. p. 5 9 ; T. A. p. 1 4 2 ;
T. J. p. 191, 192, 197 ; G. p. 5oo; = contra Chris-
tîanos exercitum congregat, T. X, 1, p. 5g; T. A.
p. 142; T. J. p. 197 ; A. p. 252; F. p. 345; G. p. 5oor;
C. p. 658; M. p. 808; R. p. 892,— Edessam urbem
oppugnat, F. p. 345; G. p. 5oo. — Oppidum Antio-
chenum ei commissum, T. X, 1, p. 60, 61. T. D.
p. 60, 61 ; T. A. p. i42,i43;T. J.p. 198; M. p. 809,
810. — Kerboga ad Pontem ferreum castrametatur,
T. X, 1, p. 6o, 61 ; T. D. p. 60, 61 ; T. A. p. i43;
T. J. p. 198; M. p. 809. — Arma Francorum ei
allata, T. X, m, p. 61-62-, T. D. p. 61-62; T. A.
p. i43; T. J. p. 198-199; M. p. 810. — Kerboga
îitteras Calipbœ mittit, T. X, iv, p. 62, 63; T. D.
p. 62-63; T. A. p. i43, i44; T. J. p. 199; M.
Su. — Mater Kerboga? cum filio colloquitur, T.
X , v-vi , p. 63-66 ; T. D. p. 63-66 ; T. A. p. 1 44 ■ 1 45 ;
T. J. p. 199, 200; M. p. 81 1-812, 8i3-8i4- — Ker-
boga matri suae respondet ferociter, T. X, vi, p. 64;
T. D. p. 64; T. X, vu, p. 65-66; T. D. p. 65-66;
T. A. p. i44, i45;T.J.p. 199,200;!^. p. 8ib,8i3,
Si 4. — Mater ejus recedit ad urbem Aleph, T. X,
vu, p. 66; T. D. p. 66; T. A. p. i45; T. J. p. 200;
M. p. 81 4. — Kerboga Cbristianos in urbe Antto-
chia obsidet, T. X, vin, p. 66; T. D. p. 66; T. A.
p. i45, i46;T. J. p. 200,201,202, 2o3; A. p. 252,
253, 258; G. p. 5oi, 5o2 , C. p. 662, 663; M. p. 81 1,
81 5; R. p. 892, 893; = Petrum legatum recipit,
T. XI, iv, p. 77-78; T. D. p. 77-78; T. A. p. i5o;
T. J. p. 2o4; A. p. 259; F. p. 347; G. p. 5o2, 5o3;
C. p. 664, 665; M. p. 825, 826, 827; R. p. 8g3. —
Emiri ejus, F. p. 347; G. p- 5o4- — Kerboga ludit
scaccis, A. p. 260; F. p. 348; G. p. 5o4; C. p. 667;
= videt acies Francorum in pugnam procedentes,
T. XI, vu, p. 80; T. D. p. 80; T. A. p. i5i; T. J.
p. 2o5; A. p. 260; F. p. 348, 349; G. p. 5o4,C.
p. 667 ; M. p. 828 , 82g ; = apostatam quemdam occi-
dit, M. p. 82g ; = mandat ad principes ut quinque vel
deceniTurci cum totidem Francis decertent, A.p. 260;
F. p. 34g; G. p. 5o4;C. p. 664, 667; = fugatur,T.
XI, vin, p. 81-82 ; T. D. p. 81-82; T. A. p. i5i ; T. J.
p. 2o5, 206; A. p. 260, 261 ; F. p. 349; G. p. 5o4,
5o5 ; C. p. 668 , 66g , 670 , M. p. 83o ; 83 1 , 832 , 835 ;
R. p, 8g3. — Tentorîum ejus a Boamundo captum,
T. J. p. 206. — Varia nominis forma?: Corbaga, A,
p. 252; — Corbagan, G. p. 5oo, 5o2, 5o3, 5o4; —
Corbagat , F. p. 348, 34g ; — Corbagath , F. p. 345 , 347,
348; — Corbanam, M. p. 808, 80g, 810, 811, 812,
8i3, 814,815,825,826,827, 828,830; — Corba-
nas, T. J. p. igi, 192; — Curbanas, T J. p. 197,
199, 200, 204, 2o5, 206. — Corbaran, R. p. 892,
8g3; — Corbaras, A. p. 259, 260; — Corboran, C.
p. 658, 664, 667; — Curbaram, T. A. p. i4a,
i43, 1 44, i45, i5o, i5i ; — Curbalan, T. D.p. 59,
60, 61, 63, 64. 65, 66, 77, 78, 80, 82; — Cor-
balan, T. D. p. 62 ; — Curbaan, T. X, i, p. 59,
60, 61, 62, 63, 64, 65, 66; T. XI, p. 77, 78,
82.
Khabur, fluvius Asiae, p. 409, annot. b. — Vid. CAa-
bor, Chobar.
Khar'an, oppidum Asiae, p. 4og, annot. a; p. 710,
annot. b. — Vid. Carra, Charran.
Kharpert, castellum Asiae, p. 454, annol. e; p. 456.—
Balduinus inclususin castello Kharpert, F. p. 454;H.
p. 58o. — CustodescasleDiocciduntur, F.p.454,455,
458; H. p. 582. — Goscelinus evadit de Kharpert, F.
p. 455, 456, 458; H. p. 582, 583. — Kharpert cas-
trum Balak , F. p. 455, 456 , 457 ; H. p. 58o , 582 , 584;
= a Balak diruitur, F. p. 458; H. p. 584.— Vid.
Cartapcta.
Khauril, dux Melitiniae, p. 368, annot, d; p. 519, an»
not. e; p. 552, annot. e. — Vid. Gabriel
Kilidj Arslan, Solimani Obus, lconii princeps.p. a4o,
annot. 6; p. 4g5, annot. g; p. 620, annot. e; p. 764,
annot. d; p. 886 , annot. e; = Nicaea expulsus.T. IV,
1, p. 28; T. D. p. 28; T. A. p. 129; T. J. p. i83,
1 92 ; A. p. 240 ; F. p. 334, 3g8 ; G. p. 495 ; S. p. 886 ;
1= Francos aggreditur prope Dorylaeum, F. p. 334,
35o; G. p. 4g5, 496; C. p. 620, 621, 623, 625; M.
p. 759-764. — Sermoejus ad Arabes, T. IV, i,p.28,
29; T. D. p. 28, 29; T. A. p. i29,i3o;T.J.p.i83;
M. p. 764, 765, 766. — Kilidj Arslan Francos in
Romaniae finibus vincit, F. p. 398, 399; G. p. 532;
H. p. 562. — Variae nominis formae : Assàm , S. p. 888
et annot. rf;=zSolimanus, T. IV, 1, p. 28, 29; T. D.
p. 28, 29; T. A. p. 129, i3o; T. J.p. i83, 192; A.
p. 240; F. p. 334; G. p. 4g5; H. p. 562; C. p. 6ao,
Digitized by
Google
/
INDEX GENERALIS.
6a3, 6a5; M. p. 764, 765, 766; S. p. 886; z= Sul-
HmannuB, F. p. 35o.
Konieh , urbs Asia?, p. 33ft, annot. d; p. 766. — Vid.
Iconium.
957
KnviE eleison» Kyrieleison, T. XI, iv, p. 77; T. D.
p. 77; T. J. p. 178, 186, 197, 221 ; C. p. 684, 693;
M. p. 8o5; = décanta tur in officio vigiliae Pascha?,
F. p. 385, 386, 387; G. p. 524, 5a6.
Labia. — Hasta plena labiis et nasibus (sic), T. IV, v,
p. 33; T. D. p. 33.
Lacerta: (sive Lacerti), genus scrpentis, F. p. 484.
Lagds. — Hœreticoruin castri, T. J. p. 177; ~ urbis
Nicaea? , T. A. p. 1 27 ; T. J. p. 1 8 1 ; A. p. 239 ; F. p. 333 ;
M. p. 756, 757, 758; = prope Antiocbiam, T. A.
p. i36, 190; = prope Tiberiadem, F. p. 367; =
Gcnesar, F. p. 367, 43a; = Asphaltites, F. p. 367;
F. V. p. 379; F. p. 38o, 38i, 43a; G. p. 5aa, 5a3;
H. p. 55 1, 556; = in urbe Hierusalem, G. p. 5 10.
Laici, T. 1, 1, p. 10; T. D. p. 10; T. IX, 11, p. 54; T.
D. p. 54; T. XI, n, p. 75; T. D. p. 75; T. A. p. 149;
T. J. p. 195, ao3; A. p. a56; r=ex urbe Antiochia a
Turcis ejiciuntur, T. J. p. 186.
Laidus, rex Antiochia?, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Lambertus Padper, miles, aufugit ab urbe Antiochia,
T. X, vm, p. 67; T. D. p. 67; T. A. p. i46;T. J.
p. aoo. — AUeranominis forma : Jamberlus Pauper,
T. J. p. aoo.
Lamina. = aurea, T. J. p. ai a ; F. p. 462 ; ~ argenti,
T. J. p. aaa.
Lamma argenti, C. p. 695.
Lamna, C. p. 645.
Lampades, ante Sepulcrum, T. J. p. ai 4; F. p. 385,
386, 387; G. p. 5a4, 5a5, 5a6; = in urbe Antio-
chia, A. p. a5i ; = in ccclesia Sancti Pétri, Antio-
chia?, A. p. a54-
Lampreda, piscis genus, F. p. 474.
Lamulafres, rex Antiochia?, T. D. p. 89. — Vid. Lamu-
rajles.
Lamdrafles, rex Antiochia?, T. XIII, 1, p. 89. — Vid.
Lamulafres.
Lamdsteoc fortis, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T.
D. p. 89.
Langea , T. VIII , m , p. 48 ; T. D. p. 48 ; T. X , 1 , p. 5g ;
T. D. p. 5g ; T. X , m , p. 6 1 ; T. D. p. 6 1 ; T. XIII , m ,
p. 91; T. D. p. 91; T. XIII, iv, p. 92; T. D. p. 9a;
T. XIII, v, p. 93 ; T. D. p. 93 ; T. XVI, v, p. 1 15 ; T.
D. p. n5; T. A. p. i4a, i43, i55, i5g, 162; T. J.
p. 170, 174, 192, 197, 198, ao4> 208, 218, 220,
224; A.p. 240, 243,279,306; F.p. 338,35o,362,
389, 392, 393, 395, 4o5, 409, 421 , 436, 48i, 517,,
5i8, 529, 536;H.p.55i,558,56o,582;C.p. 623;
63 1, 638, 64o, 646,656, 65g, 665, 700, 714; M.
p. 741, 756, 760, 761, 765, 781, 787, 806, 808,
810, 83 1, 845. — La tus Christi lancea perfossum,
T. J. p. 222.
Lancea Salvatoris, A. p. 287. — Revelatio lanceae,
T. X,x,p. 70, 71; T. D. p. 70, 71; T. A. p. 147;
T. J. p. 201, 202 ; A. p. 253 et annot. b; p. 254, a55,
258 , 262 ; C. p. 676 ,-677 ; M. p. 822 , 8a3 ; R. p. 893.
— Inventio lanceae, T. XI, iv, p. 76-77; T. D. p. 76-
77 ; T. A. p. 1 49 ; T. J. p. 204 ; A. p. 257, 262 , 263 ,
265, 268, 269, 270, 281, 282; F. p. 344, 345,
35i ; G. p. 5o2 , 507 ; C. p. 677, 678; M. p. 8a3,
825; R. p. 8(j3. — Cuspis Arabica lanceae, C. p. 677.
— Lancea in pugna contra Kerbogam ab Ademaro fer-
tur, T. XI , vi , p. 79 ; T. D , p. 79 ; T. A. p. 1 5o ; T. J.
p. 2o5; A. p. 261 ; M. p. 827,829,834; R.p. 893. —
Dubitatio de lancea, A. p. 281 ; F. p. 344; C. p. 678,
682. — Judiciumde lancea A rchœfartum, T.D.p. 100;
A. p. 264 , 283 , 284 , 288 ; F. p. 344, 345; G. p. 597;
C. p. 682 ; — Lancea prope Ascalonem a capeUano
Raimundi comitis fertur, T. XVI, m, p. 1 13; T. D.
p. n3;T.XVI,iv, p. n4;T.D. p. n4; A. p. 3o3;
= in ecclesia prope Sanctuui Trophimum ponenda,
A. p. 264. — Crux prae lancea fertur, A. p. 287. —
Cornes Raimundus lanceam diu servat, posteaque
Alexio dono dat, F. p. 345 et annot. b; C. p. 708.
LANGOBARDi,populus ltalia?. = peregrini , T.I, 11, p. 11;
T. D. p. iiîT.A.p. i2i,i5i;T.J.p. 174; C p. 610;
M. p. 732, 835; = eligunt Raginaldum ducein,
T.I, m, p. 11; T.D. p. 11 ;T.A. p. 122.— Quidam
Langobardus, serviens Boamundi, T. IX, v, p. 57;
T. D. p. 57; T. A.p. i4i;T. J. p. 196. — Vid. Lan-
go bardas.
Laodicensis portus, H. p. 55o. — Cives Laodicenses,
C. p. 708, 709, 716.
Laodicia, urbsSyriae, C.p. 706 , 707. — Cruce signati in
urbeLaodicia, T. J.p. 192. — Principes Christiani ve-
niunt Laodiciam, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99;
T. A. p. 1 57 ; T. J. p. 2 1 1 ; M. p. 855. — Robertus
Normannus Laodicia?, C. p. 649. — Angli Laodiciam
tcnent, A. p. 290; C. p. 649. — Arnulfus pervenit
Laodiciam, T. J. p. 2i5; C. p. 681, 700. — Naves
de Laodicia, A. p. 276, 295. — Laodicia Alexio ser-
vit, C. p. 649. — Guillelmus Ugo de Montilio mittitur
Laodiciam, A. p. 287. — Cornes Raimundus Laodi-
ciam regreditur, F. p. 364, 368; H. p. 55i; = Bal-
duinus venit , F. p. 365 , 368 , 373 ; G. p. 5 1 8 , 520 ; H.
p. 55o, 55 1, 552. — Slolus Januensium hiemat Laodi-
cia?, F.p.385;G.p. 523, 524; H. p. 558. — Tancredus
urbem Laodiciam imperatori aulert, T. J. p. 228; F.
p. 407; G. p. 537; H. p. 564; C. p. 706, 707, 708,
709. — Laodicia Boamundo redditur, C. p. 709 ; = ab
imperatore fraudul enter capitur, G. p. 509; C. p. 7 1 2 . —
Laodicia? summa nécessitas, C. p. 716. — Laodicia a
Tancredo iterum vi subditur, G. p. 529; C. p. 715.
— Dux Graecus urbis Laodicia?, p. 709, annot. a.
— Varia? nominis forma? : Laudocia, T. J. p. 2i5;
— Lichea , T. J. p. 2 1 1 ; — Lichia , T. XIII , xi , p. 99 ;
T. D. p. 99; T. A.p. 157; — Licia.T. J. p. 192; M.
p. 855.
Lapathum (fœnum durius) mandunt Christiani apud
Antiochiam obsessi , C. p. 663.
Lapides. =: in Franco* orantes Romae, in basilica Beau'
Pétri , ab hominibus Guiberti anti-papa? deorsum ja-
ciuntur, F. p. 329; = in Nicœam tormentis jacu-
lantur, F. p. 333; = de tumulis Turcorum, T. A.
p. 1 39 ; T. J. p. 1 93 ; = in obsidione Marra? jactantur
supra castrum Francorum, T. XIII, îv, p. 92; T. D.
p. 92; T. A. p. 1 55 ; T. J. p. 208; A. p. 269, 271;
Digitized by
958
INDEX GENERAL1S.
M. p. 846, 8A7, 848; = in obsidione Archados, A.
p. 275, 277; M. p. 857. — Sanctus Stephanus lapidi-
bus obrutus, T. XIV, 1, p. 10a ; T. D. p. 10a; T. A.
p. 159; T. J. p. 217; G. p. 509; C. p. 685. — Se-
pulcri lapides , G. p. 5 1 o. — Lapis ubi Angélus stetit , G.
p. 5 10. — Lapides in obsidione Hierusalem dejiciun-
tur in Christianos, T. XV, 111, p 1 09 ; T. D. p. 1 09 ; T. A.
p. 160; T. J. p. aai ; A. p. 398, 299; F. p. 358; G.
p. 5i3, 5i4ï M. p. 867; = quadrati turris David,
F. p. 356; = pretiosi, F. p. 359, 363; G. p. 5i6;
= in oppugnatione Caesare», H. p. 558; = in obsi-
dione Joppe, F. p. 45o; H. p. 58o; = in oppugna-
tione Tyri, F. p. 465; = in obsidione Raphaniae, F.
p. 48o. — Lapis de cerebro draconis excisus, F.
p. 475.
Lapilli rubri, F. p. 43a.
Laris, urbs jEgypti (nunc Elarisch), p. 436, annot. h;
p. 575, annot. e. — Balduinusin urbe Lare moritur,
F. p. 436; H. p. 575. — Babylonii La rem pertrans-
eunt, F. p. 48i.
Larissa, urbs Graeciae, T. J. p. 171 ; C. p. 606.
Lasturs (Galferius de), miles, T. J. p. 193. — Vid.
Golferius de Turribus.
Lasturs (Gofferius de) , miles, T. J. p. 309. — Vid. Gol-
ferius de Turribas.
Latinus, a, dm. — Exercitus Latinus, T. J. p. ai5; C.
p. 621, 6aa, 633, 64o, 664» 668, 698. — Duces
Latini, C. p. 6ao, 647. — Gens Latina, F. p. 447;
C. p. 648. — Monasterium et hospitium Latinum in
urbe Nicaea, T. J. p. 181 ; A. p. 339, a4o. — San-
guis Latinus, C. p. 64 1. — Latini in urbe Antiocbia,
C. p. 659, 663; peregrini, C. p. 608, 611, 617;
M. p. 874. — Petrus Heremita in urbe Hierusalem
Latinos alloquitur, T. XVI, 11, p. 1 13; T.D. p. 1 1 3 ;
T. A. p. 163; A. p. 3o6. — Lectiones Latins, F.
p. 385; G. p. 5a4. — Lingua Latina, G. p. 5o3. —
Latini in urbe Hierusalem, F. p. 45 1 ; G. p. 5a 2. —
Ecclésia Sanctaa Mariœ Latinœ, G. p. 5 10.
La trônes, in Normannia, T. J. p. i70;.C. p. 616; =
peregrinos in Sclavonia aggrediuntur, A. p. a36; —
a comité Raimundo mutilati, A. p. 236. — Tancre-
dus in Epiro la trônes exercitum subséquentes arce-
bat, C. p. 607. — Latrones in Arabia, H. p. 573. —
Latrones Sarraceni in cavernis, F. p. 379 ; G. p. 533 ;
H. p. 555. — Vid. Lalrunculi.
Latrdnculi. = Sarraceni in cavernis, F. p. 379; G.
p. 522; H. p. 555; = in Epiro a Tancredo oppug-
nati, C. p. 607. — Vid. Latrones.
Lauoocia, urbs Syriae, T. J. p. 21 5. — Vid. Laodicia.
Laurentids (sanctus). — Festum sancti Laurentii, F.
p. 428 et annot. e.
Lavedalius, dux militiœ jEgypti, F. p. 362 et annot. <2;
p. 363; G. p. 517 et annot. c. — Vid. AJdhal.
Lavendalids, dux militiœ iEgypti, G. p. 517 et an-
not. c. — Vid. Afdhal, Lavedalius.
Lazarus. — Dominus Lazarum resuscitat, G. p. 5i2 et
annot. c. — Monumentum Lazari, G. p. 5i 2.
Leres, C. p. 670; M. p. 834» 879.
Lecta (lecti), M. p. 879.
Lectica, F. p. 426; H. p. 575; C. p. 670.
Lectiones Latinœ, F. p. 385; G. p. 524-
Lectds, M. p. 879; =comitis Raimundi, T. J. p. i84;
A. p. a4i. — Lecti coloribus depicti, T. J. p. 174.
Legatds. =z Alexii imperatoris ad Boamundum, C.
p. 611, 612; = Raimundi, A. p. 237. — Principes
Babyloniam legatos mittunt, T. J. p. 181, 189,
190, 212. — Legati emiri Babylonis veniunt Antio-
chiam, T. VI, xi, p. 45; T. D. p. 44-45; T. VII, xv,
p. 49; T.D. p. 49; T. A. p. 137, 139; T. J.p. 189,
i9o;A. p. 247; M. p. 784,79i,792,793;S.p.88g;
R. p. 893. — Sermo legatorum ad principes Chris-
tianorum, M. p. 791, 792. — Legati Christiani ab
emiro Babylonis missi in carcerem , T. J. p. 1 90 , 2 1 3 v
2 1 4 ; = Babylonia revertuntur, T. J. p. 2 1 2 , 2 1 3 ,
2 1 4 , 2 1 5 ; A. p. 277 ; = imperatoris Alexii , A. p. 286 ;
= emiri Antiochiae ad Kerbogam, T. J. p. 191, 192 ;
= principum Christianorum ad Kerbogam , T. XI, iv,
p. 77, 78; T. D. p. 77, 78; T. A p. 149, i5o; T. J.
p. 2o4; A. p. 259; F. p. 347; G. p. 5o2, 5o3; C.
p. 664, 665; M. p. 825, 826, 827; R. p. 893; = ut
ad Alexium mittantur decretum est, M. p. 836; =
comitis Raimundi, T. J. p. 209; =^ régis Cœsareœ,
T. XIII, vu, p. 95; T. D. p. g5; T. A. p. i56; =
régis Emessa?, T. XIII, x, p. 97; T. D. p. 97; T. A.
. p. 157; T. J. p. 210; A. p. 275; = régis Tripo-
leos, T. XIII, x, p. 97; T. D. p. 97; T. A. p. 157,
i58;T. J. p. 21 1 ; A. p. 275, 285; = Romans sedis ,
H. p. 573; = régis Balduini I ad cives urbis Hierusa-
lem, F. p. 4i2.
Legumen. — Grana leguminum, A. p. 268. — Vendi-
tores leguminum in urbe Hierusalem, F. p. 445; H.
p. 578.
Léo, T. J. p. 171, 199, 222; F. p. 469; = sitiens,
T. VI, x, p. 44; T. D. p. 44; T. A. p. 137, i44; T.
J. p. 191 ; = a Guicherio occisus, M. p. 867, 868.
— Signum Leonis, C. p. 665.
Leodegarius , episcopus Vivariensis , A. p. 235 , annot a;
p. 275.
Léon ardus (sanctus). — Votum Boamundi sancto Leo-
nardo, T. J. p. 228; C. p. 713. — Ecclesia sancti
Leonardi in Gallia, T. J. p. 228.
Leoncios (sanctus). — Reliquiae ejus, A. p. 290.
Lepra, G. V. p. 543.
Letania.T. XVI, 11, p. n3;T. D.p. n3;T. J.p. 219;
A. p. 3o8; = major, F. p. 434 et annot. a.
Letholdos, miles, T. J. p. 221. — Wà: Letoht.
Letbot, miles, T. D. p. 108. — Vid. Letoht.
Letoht, miles , ascendit primus in murum urbis Hieru-
salem, T. XV, iv, p. 108; T. D. p. 108; T. A. p. 160;
T. J.p. 22i; G. p. 5i5; C. p. 692 et annot. c; M.
p. 867 et annot. a. — Variae nominis forma? : Lethot,
T. D. p. 108 j — Letholdus, T. J. p. 221; — Letol-
dus, T. A. p. 160; M. p. 867; — Lettboldus, C.
p. 692; — Lietoldus, G. p. 5i5.
Letoldds, miles, T. A. p. 160; M. p. 867. — Vid. Le-
( toht.
Lettholdus, miles, C. p. 692 et annot. c. — Vid. Le-
toht.
Leucocrota, bestia, F. p. 476.
Liban us, mons. — Montes Libani, A. p. 24 1. — Mon-
tana Libani, A. p. 288. — Mons Libanus, F. p. 479 ;
G. p. 497- — Habitatores Libani montis, A. p. 288.
— Radices montis Libani, F. p. 352, 367, 462; G.
p. 5o6, 519, H. p. 55o; C. p. 680. — Cedri Libani,
C. p. 661.
Libies (Libyes), populus, C. p. 667.
Libra, M. p. 781.
Liburna (navis), T. J. p. 228; F. p. 465.
Libyes. — Vid. Libies.
Lica , urbs Syriae, prope Antiochiam. — Cornes Raimun-
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
959
dus transit per urbem Licam, T. D. p. 90. — Vid.
Raiath.
Licbea , urbs Syrie, T. J. p. au. — Vid. Laodicia.
Lighia, urbs Syrie. — Principes Christiani remuât us-
que Lichiam, T. XIII f xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. !5y. _ Vid. Laodicia.
Licia, urbs Syrie, T. J. p. 192; II. p. 855.— Vid. Lao-
dicia.
Lieu, regio Asie, F. p. 482. — Vid. Lycia.
Liciniacensis (Hugo), miles, G. p. 53a, 533. — Vid.
Hugo VI Liziniacensis.
LicTORt F. p. 3a a.
Lida, urbs Syrie, H. p. 559. — Vid. Lidda.
Lidda, urbë Syriœ, F. p. 390, 46a; G. p. 537, 5a8. —
Cives de Lidda, F. p. 477. — Vid. Lida.
Lietoldcs , miles, G. p. 5i 5. — Vid. Letoht.
Lignarius, A. p. 397; F. p. 471.
Lignum. — Instrumenta lignorum, T. II, x, p. aa; T.
D.p. aa ; T. J. p. 180. — Ligna. T. I, v, p. i3; T.
D. p. i3; T. II, xiii, p. a3; T. D. p. a3; T. VIII, 11,
p. 5a; T. D. p. 5a; T. A. p. 137, i3g; T. J. p. 174,
175, 181, 194, ai8, aaa; A. p. 369, 397, 399; F.
p. 344, 358; H. p. 58o; C. p. 688, 689.— Sarraceni
cum quodam ligno cruces verberant, T. XIV, 1 v, p. 1 o5 ;
T. D. p. io5; A. p. 397. —Ligna. ad Hierusalem
obsidendam apportata, T. XV, 1 , p. 107 ; T. D. p. 107 ;
T. A. p. 160; T. J. p.ai8, 319, 330,331 ; A. p. 397;
G. p. 5 1 3. — Ligna a Tancredo inventa , T. J. p. a 1 9 ;
C.p. 689. — Lignum sancte Crucis , F. p. 36a, 391,
39a, 3q3, 4o5; G. p. 5io, 539, 53i, 535, 54o; H.
p. 56o. — Lignum Crucis invenitur a beata Helena,
G. p. 5 10.
Limbus aureus, in templo Domini, G. p. 5 16.
Lingua. = cameli, T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; =
equi, A. p. 358; = vexilli,T. A. p. i37;T. J. p. 191.
Corcodrillus non babet linguam, F. p. 475. — Lin-
gua hippopotami, F. p. 475; =draconum, F.p. 475.
Lingua. = Syriaca, T. J. p. 198; = Greca, A.p. 343.
— Lingue divers® in exercitu Cbristianorum , F.
p. 336, 337; G. p. 493.
Linteolum Domini in cruce, A. p. 380.
Linter, T. J. p. 174; H. p. 553.
Lintion, rex Antiochie, T. XIII, 11, p 89; T. D.p. 89.
Lisiardus , Turonensis clericus, auctor Secundœ partis
Historiée Iherosolimitanœ , p. 547» ann°t-
Litarods, miles quidam, vulneratus in urbeïlama, vix
evadit, G. p. 534-
Litterje. — Littere principum ad emirum Babylonie,
T. J. p. 181; = imperatoris Babylonis , S. p. 889 ;
= régis Caesaree, A. p. 373, 373; = imperatoris
Alexii ad regem Babylonis apud Ascalonem inveniun-
tur, A. p 377; = a columba delate, A. p. 391 et
annot. d; F. p. 474 et annot. a; = régis Achon, A.
p. 291 ; = Gormundi, patriarche, F. p. 466; =Ste-
pbani Carnotensis , S. p. 890. — Vid. Epistola.
Lituus, T. XIII, m, p. 91 ; T. D. p. 91 ; F. p. 477; G.
p. 5oo, 5o5, 5i3, 5i4t 517; H. p. 56a.
Liziniacensis (Hugo), miles, T. XIV, i, p. io3; T. D.
p. 1 o3 ; F. p. 4oo. — Vid. Hugo VI Liziniacensis.
Lobenes (Aimericus de), miles, T. XIII, x, p. 98. —
Vid. Aimericus de Lobenes.
Lobreto (Amanerius de), miles, T. D. p. 98. — Vid.
Aimericus de Lobenes.
Loca Sancta in urbe Hierusalem, F. p. 36o, 366; G.
p. 5og, 5i5, 533; H. p. 549, 557, 56a ; G. p. 491.
Loculi retiquiarum in ecclesia beati Leontii , A. p. 389,
390.
Locusta, F. p. 383. — Ifultitudo locustarum segetes
yastat, F. p. 438, 434; H. p. 57a, 574.
Lodovicus, rex F rançonna , p. 317. — Vid. Ludovi-
cus VII.
LoLiuii, C. p. 663.
Lombardf , populus Italiœ , T. A. p. 1 3 1 , 1 3 3 ; T. J. p. 1 74.
— Vid. Lumbardi.
LoNGiNUs Christ um in latere dextro lancea pupugit, F.
p. 344 • 35 1 ; G. p. 5o3 , 507.
Longob ardia , regio Italie, A. p. 335 ;C. p. 610.
Longobardus. = quidam serviens Boamundo, T. IX , v,
p. 57 ; T. A. p. 1 4i î T. J. p. 196. — Longobardi, T.
A.p. i5i ; T. J. p. 174; C. p. 610; M. p. 733, 835.
— Vid. Longobardi.
Lora, T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o; T. A. p. i3o;'G:
p. 536; M p. 746, 765, 766.
Lorica, T. J. p. 174, 331 ; F. p. 333, 473; G. p. 5o4;
C. p. 634, 638, 645; M. p. 73a , 741, 763 , 765, 78a ,
784, 839, 834. — Militesvendunfloricas, T. IV, vi,
p. 34; T. D. p. 34; T. A.'p. i33; T. J. p. i85; M.
p. 770, 771. — Ducente taries, T. J. p. 319; C.
p. 703.
Loth, patriarcha, F. p. 43s. — Sepulcrum Loth, G.
p. 533 ; = uxor, p. 620, annot. d.
Loth aria, regio Gallie, T. J. p. 170; G. p. 493, 543.
— Vid. Lotharingia.
Lotharidje, C. p. 637, 666.
Lothariensis dux, F. p. 337, 35o; G. p. 5o3.
Lotharingi , populus Gallie, peregrini , F. p. 336 , 349 ;
= comités, G. p. 5o3. — Vid. Lotharidœ, Lotharien-
sis.
Lotharingia, regio Gains. — Dux Lotharingie, A.
p. 337, 338, 349, 35i, 363, 367, 371, 378, 389,
3o3 , 3o8. — Varie nominis forme : Lotharia, T. J.
p. 170; G. p. 493, 543; — Lotharium, C. p. 61 5.
Loth a ri u m , regio Gallie, C.p. 61 5. — Vid. Lotharingia.
Lotharius II, dux Saxonum, F. p. 48o; = imperator,
F. p. 48o et annot. d.
Lubens (Amanei de), miles, T. J. p. 310. — Vid. Ai-
mericus de Lobenes.
Luca, urbs Italie, F. p. 339.
Lucanus, a Radulfo Cadomensi laudatur, C. p. 63 5 et
annot. a; p. 633 et annot. c; p. 638 et annot. a;
p. 64i et annot. a; p. 67 4 et annot. a; p. 703 et annot.
b; p. 716 et annot. a.
Lucgenses (moneta), A. p. 378 et annot. e.
Lucifer, A. p. 363; M. p. 869 et annot. c.
Lucretia , urbs Macedonie, F. p. 33o; G. p. 4g4.
Ludovicus I, rex, films Caroli Magni, M. p. 738.
Ludovicus VI, rex Francorum, A. p. 309; H. p. 568.
Ludovicus VII, Junior, rex Francorum, filiam Willelmi
ducis Aquitanorum uxorem ducit, À. p. 309; p. 317.
— Historias belli sacri offert Ludovico Willelmus
Grassegals, p. 3 17-3 18.
Lugdunensis archiepiscopus , A. p. 307, 3o8. — Vid.
Hugo, Lugdunensis archiepiscopus.
Lumbardi, populus Italie, peregrini, T. 1, 11 , p. 1 1; T.
A. p. 131 ; T. J. p. 174; = eligunt Raginaldum du-
cem, T. III, m, p. 1 1 ; T. D. p. 11; T. A. p. 133; T.
J. p. 174. — Vid. Longobardi, Lombardi, Longobardi.
Luna. — Lune signum, F. p. 434, 435; H. p. 574*
575; = eclipsis, F. p. 435; H. p. 574; = cornua,
F. p. 477-
Digitized by
Google
INDEX GENERAL1S.
Lopatdm aureum, F. p. 377.
Lupus, F. p. 3aa.
Luxuria, T. Xf îv, p. 6a; T. D. p. 6a; T. A, p. i43;
T. J. p. 199; F. p. 335, 34o;G. p. 498; H. p. 576;
= Amulfi, À. p. 3oa. — Vid. Incontinentia.
Luxus,/T. J. p. 170.
Ltbia, regio Africa?, G. p. 5o4-
Lygaonia , regio Asia?. — Franci intrant in Lycaoniam,
M. p. 766.
Lychinus ferreus in lanipadibus, T. J. p. 21 4, ai 5.
Lycia, regio Asiae, C. p. 658. — Altéra nominis forma :
Licia, F. p. 48a.
Lynca, fluvius, C. p. 671 et annot a.
M
Mabilloms (Jo.) Admonitio et Observatio in Historiam
Peregrinoram , seu Tudebovem imitatum et continuation ,
p. 167, 168; p. 885, annot. a.
M acedonia , regio. — Percgrini transeunt per Macedo-
niani, F. p. 33 1 ; G. p. 4g3, 494. — Boamundus po-
titur Macedonia, C. p. 610.
Macellum , T. XVI , v, p. 1 1 5 ; T. D. p. 1 1 5 ; T. A. p. 1 6a ;
A. p. 3o6; C. p. 65 1.
Mageries templi Saloruonis madent sanguine, T. J.
p. aa3.
MACHABjEi. — Machaba?orum acta, T. J. p. 173; A.
p. a44; F. p. 319, 43i ; F. p. 46a; = civitas (Mo-
din), F. p. 354; = liber II, F. p. 356; G. p. 5io.
Magheronta, castrum Syria?, F. p. 46a.
Machina. — Machina? (bellica?) peregrinorum , T. XVI,
vi, p. 116; T. D. p. 116; T. A. p. i48;T.J.p.i8i/
aoa, a 18; A. p. a3g, a4a, a48, a64, a68; F. p. 333,
35a; G. p. 495, 5o6; C. p. 653, 674; M. p. 756,
757, 775, 806, 846; = in obsidione urbis Hierusa-
lem, T. XV, 1, p. 107; T. D. p. jo7;T. A. p. 160;
T. J. p. aig, aao, aai; A. p. 397, 398, 399; F.
p. 358; G. p. 5i3, 5i4, 5i5; C. p. 688, 690,691;
M. p. 863, 866, 878; = in obsidione urbis Acra?,
F. p. 407 ; G. p. 537 ; H. p. 565 ; = in obsidione ur-
bis Sydonis , F. p. 4a a , 4a 3 ; = in obsidione castelii
Jarras, F. p. 447; H. p. 578; = uavium, F.p. 44g»
45o; H. p. 58o; = in obsidione Tyrî, F. p. 464,
465; = in obsidione Hasarth, F. p. 471 ; = Sarra-
cenorum, F. p. 4o4; G. p. 535 ; H. p. 563; =Tur-
corum , in obsidione Joppe , F. p. 45o , 45 1 ; H. p. 58o.
— Machina lignea in obsidione urbis Caesareae, F.
p. 389 ; G. p. 537 ; H. p. 558.
Machomaria (gallice Mosquée). = ultra pontem Antio-
chia? ante portam , T. VII , ix , p. 4g ; T. D. p. 49 ; T.
A. p. 1 39 ; T. J. p. 1 93. — Castrum ad Machomariam
Antiochia? a Francis aedificatur, T. VII, 1, p. 45-46;
T. D. p. 46; T. VII, îv, p. 4g; T. D. p. 49; T. VII,
xf p. 49 ; T. XIII , vi , p. 94-95 ; T. D. p. g4-g5 ; T. A.
p. 137, 1 38, 1 39 ;T. J.p. 1 93 ;C. p. 643 ;M. p. 785, 788,
7g3 , 8a8. — Turci sepeliuut mortuos ad Antiochia?
Machomariam, T. VII, iv, p. 49; T. D. p. 49; T.
A. p. i3g; T. J. p. ig3; M. p. 788. — Porta ante
Machomariam Antiochiae , T. XI, vi , p. 80 ; T. D. p. 80;
T. A. p. 1 5 1 ; T. J. p. ao5. — Dua? machomariae in
urbe Antiochia, A. p. a43. — Ecclesia Sancti Pétri
facta machomaria, A. p. a54- — Ecclesia? Syria? fiunt
machomaria?, A. p. a88. — Templum Domini fit
machomaria , T. J. p. 16g. — Varia? nominis forma? :
machumaria, T. A. p. 137, i3g; M. p. 788,838; —
mahumaria, A. p. 3 54, 388; — mabummaria, C.
p. 643; — mahumeria, T. J. p. 16g; — bafuinaria,
A. p. a43; — moscholum, S. p. 8go.
Machomet, Sarracenorum propheta,T. X,iv, p. 63; T.
D. p. 63;T.XVI,vi, p. 1 15, 1 16; T. D. p. n5,u6;
T. A. p. i44, i63; T. J.p. igg;M. p. 788,796,810,
839 877, 878; = deus, C. p. 644, 691, 694; =
antichristus , T. J. p. 333; C. p. 694. — Leges Ma-
chomet, A. p. 39g; C. p. 673. — Sarraceni pergunt
per muros Hierusalem , Machomet in hasta déférentes
panno coopertum, T. XIV, iv, p. io5; ï. D. p. io5
— Simulacrum argenteum Machomet in templo Do
mini, T. J. p. 333, 3a3. — ïdolum in nomine Ma
chomet, F. p. 357. — Imagines Machomet, M. p. 878
— Officium Machomet, T. J.p. aa3. — Papa Turco
rum de génère Machomet, A. p. 377. — Anathema
tizare Machomet, A. p. 378; = invocare, R. p. 89a
— Machomet advocatus Turcorum , F. p. 34o. —
Castra Machomet, A. p. 3o4. — Credere Machomet,
T.VI11, 11, p. 5i ;T. D. p. 5i. — Sepulcrum Macho-
met, M. p. 878. — Varia? nominis formas : Mahomet,
T. A. V, p. i44» 1 63 ; — Machumeth, T. J. p. 222,
333; Mahumet, A. p. 377, 378; F. p. 34o, 357; —
Mahummet , A. p. agg ; C. p. 664 » 67a , 69 1 , 694; —
— Mahummeth, A. p. 3o4; F. V. p. 357; — Mal-
phumet, T. VIII, 11, p. 5i ; — Malphus, T. D. p. 5i ;
— Mathomus, M. p. 788, 796, 810, 839,877,878;
— Baphometh, R. p. 89a.
Machumaria Antiochia?, T. A. p. 137, 1 39; M. p. 788,
8a 8. — Vid. Machomaria.
Machumeth, T. J. p. 333, 333. — Vid. Machomet.
MachumicoljE , T. J. p. aao, 337. — Vid. Arabes, Pa-
nam, Sarraceni, Turci.
Macra, urbs Macedonia? (nunc Makri) , F. p. 33 1 et an-
not. 6.
Magdalenb. — Vid. Maria Mugdalene.
Magnaijimus (cognomen Rolland i seu Achillis?), C.
p. 634 et annot. a.
Magnus III, rex Norrensium, F. p. 4aa et annot. b, c.
Magi, M. p. 81 3. — Vid. Aruspices, Constellatores , &r
tilegus.
Mahomet, T. A. V. p. i44, j 63. — Vid. Machomet.
Mahumaria, A. p. a54. a88. — Vid. Machomaria.
Mahumeria, T. J. p. 169. — Vid. Machomaria.
Mahumet, A. p. 377, 378; F. p. 34o, 357. — Vid.
Machomet.
Mahummaria, C. p. 643. — Vid. Machomaria.
Mahummet, T. J. p. 3aa; A. p. 39g; C. p. 664, 672,
6g 1, 6g4. — Vid. MachomeL
Mahummeth, A. p. 3o4; F. V. p. 357. — Vid. Ma-
chomet.
MahummicoljE, C. p. 630, 670, 67g, 6g 1, 698, 705. —
Vid. Machumicolœ.
Max-ad-Sidna-Mousa (rupes Moysis, in Arabia), p. 38i,
annot. a.
Makri, urbs Macedonia?, p. 33i, annot. b. — Vid Ma-
cra,
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
961
Mala Corona , serviens Boamundi, T. IX, iv, p. 56; T.
D. p. 56; T. A. p. iài ; T. J. p. 196.
Malafajda (Girardus) , miles , T. J. p. 193. — Vid. Gi-
rardas Malafaida.
Malardus , rex Antiochiae , T. XIII , 1 , p. 89 ; T. D. p. 89.
Malatia, urbs Asias, p. 368, annot. c. — Vid. Meli-
tinia.
Maledoctds, dux militiae Turcorum,. F. p. 4^6, 428;
H. p. 571. 572. — Vid. Maududus.
Maleducat, emirus Turcorum, F. p. 347.
Malfetani, populus Italiae, in urbe Constantinopoli, G.
p. 494.
Malfi, urbs Italiae, T. If vu, p. i5; T. A. p. 123. —
Vid. A malfi, Malphi.
Mallei. = ferrei, A. p. 298; = lignei, A. p. 299.
Malphi, urbs Italiae, T. D. p. i5; M. p. 7^0. — Vid.
A malfi, Malfi.
Malphdmet, T. VIII, 11, p. 5i. — Vid. Machomet.
Malpbus, T. D. p. 5i. — Vid. Machomet.
Malthildis, Tusciae comitissa , F. p. 326 et annot. b.
Malus Puer (Guillelmus) , miles, A. p. 283. — Vid.
Guillelmas Malus Puer.
Malve, castrum Syriae, G. V. p. 543.
Mamista, urbs Ciliciae (nunc Missis), C. p. 709, 712.
— Vid. Mamistra.
Mamistra, urbsCiliciae (nunc Missis) , A. p. 255: p. 634.
annot. y} p. 768, annot. i;na Tancredo capta, T.
IV, in,p. 3i ;T.D. p. 3i; T. A. p. i3i;T. J. p. i85;
C. p. 634, 636, 637, 639; M. p. 768; = Boamundo
a Tatio data, A. p. 246. — Bartholomaeus Mamistra?
episcopus ordinatur, T. J. p. 227; C. p. 704 et an-
not./. — Tancredus Graecis Mamistram secundo au-
fert, C. p. 706. — Mamistra Boamundo reddita, C.
p. 709. — Terrae motus partem oppidi Mamistrae
obruit, F. p. 428, 43 1 ; H. p. 572 , 573. — Mamistra
in jusGrœcorum redit, C. p. 712. — Olim Mopsues-
tia, p. 634 1 annot./; p. 768, annot. b. — Varias no-
minis formas : Mamista, C. p. 709, 712 ; — Mamis-
tria, F. p. 4a8, 43i ; H. p. 573; — Mamysta, T. J.
p. 227 ; C. p. 636 , 637, 704 , 706 ; — Mamystana ci-
vilas, C. p. 634; — Manustra, M. p. 768.
Mamistria, urbs Ciliciae (nunc Missis), F. p. 4^8, 43 1 ;
H. p. 573. — Vid. Mamistra.
Mamysta, urbs Ciliciae (nunc Missis), T. J. p. 227; C.
p. 636, 637, 704, 706. — Vid. Mamistra.
Mamystanus, a, um. — Mamystani, incolae urbis Ma-
mystae, C. p. 639. — Mamystana civitas, C. p. 634
et annol./ (vid. Mamistra).
Manasse. — Tribus Manasse, F. p. 447 ; H. p. 579.
Manasses 1, archiepiscopus Remensis, p. 168, 2i3,
annot. c; = in urbe Babylone caplus, T. J. p. 2i3,
214.
Manasses II, archiepiscopus Remensis, p. 890, annoi.
f. — Epistola Anselmi de Ribodi Monte ad Manas-
sem, R. p. 890-893.
Manasses de Herges , miles , nepos Balduini II , F. p. 458
et annot. b ; H. p. 584.
Manbedi, urbs Syriae, p. 463, annot. a. — Vid. Men-
bedj , Mombech, Hierapolis.
Mandulfus, satrapa Turcorum , F. p. 429. — Vid, Mau-
dadus.
Manganellum, machina bellica. — Turci capita Chris-
tianorum manganellis de muro Antiochiae ejiciunt.T.
J. p. i93.
Manioc ferrées, G. p. 534-
Hl.
M ANNA, G. p. 5 IO.
Manses, monelae genus, A. p. 278 et annot. d.
Mansio , F. p. 324 . 336 ; G. p. 492 , 5 1 6.
Manticqora, be3tia, F. p. 476.
Mantuanus (Virgilius), C. p. 658 et annol. 6; p. 702 et
annot. c. — Vid. Virgilius Maro.
Maxus, H. p. 577; M. p. 792. — Plaudere manibus,
T. VII, m, p. 48; T. D. p. 48; T. A. p. i38; T. J.
p. 193, 2o3. — Fcrire manus prae tristitia, T. A.
p. i32, 149. — Decoriare manus usquead ossa, T. X.
vin, p. 67; T. D. p. 67; T. A. p. i46; T. J. p. 200,
201 ; M. p. 8i5. — Manus truncatae, A. p. 236. —
Manibus post terga revinctis, G. p. 54 1 et annot. b.
Manustra, urbs Ciliciae, M. p. 768 et annot. b. — Vid.
Mamistra.
Manutergium. — Imago Christi in manutergio, G. V.
p. 543.
Mapale, C. p. 647*
Mara , urbs Syriae, F. p. 352 ; G. p. 5o6. — Vid. Marra.
Marachea, urbs Syriae (nunc Marakia) , C. p. 700. —
Vid. Maraclea.
Maracxea, urbs Syriae (nunc Marakia), p. 98, annot. 6;
p. 211, annol. b; p. 373, annot d; p. 854, annot. b;'
— Ciiristianis traditur ab emiro, T. XIII, xi, p. 98;
T. D. p. 98; T. A. p. 157; T. J. p. 211 et annot. b ;
M. p. 854 , 855. — Arnulfus transit prope Maracleam ,
T. J. p. 2i5 ; C. p. 681, 700. — Balduinus transit
per Maracleam , F. p. 373; G. p. 520; H. p. 552. —
Variae nominis formas : Marecla, T. J. p. 211 ; —
Marachea , C. p. 700 ; — Araclea , H. p. 552 ; — Era-
clea, G. p. 520; — Heraclea, T. J. p. 21 5; — Era-
clia, C. p. 681.
Marakia, urbs Syriae, p. 98, annol. b; p. 21 1, annot. b;
p. 373, annot. d; p. 854/ annot. b. — Vid, Ma-
raclea.
Marao.n, rcx Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Marasch, urbs Syriae, p. 4^8, annot. h. — Vid. Mu-
ras is.
Marasis, urbs Syriae (nuncMarasch). — Franci Marasim
perveniunt , T. IV, vi , p. 34 ; T. D. p. 34 ; T. A. p. 1 32 ;
T. J. p. i85; F. p. 337; G. p. 496; M. p. 771. —
Goscelinus urbem Marasim regebat, C. p. 710. —
Terrae motus Marasim subvertit, F. p. 428, 429; H.
p. 572. — Variae nominis forma? : Marescum, G.
p. 496; — Maresium, C. p. 710; — Mariscum, F.
p. 337, 428; H. p. 572; — Marusis, T. D. p. 34.
Marca,T. IX, 1, p. 53 ; T. J. p. 222, 225; M. p. 879;
=rargenti,T. XVI, vu, p. 1 1 6 ; T. D. p. 1 16; T. A.
p. 139, i63; T. J. p. 174, 1 94 ; C. p. 695-, M. p. 794.
— Vid. Marcha.
Marcha, C. p. 701 ; = argenti, A. p. 245, 25o, 3o6.
— Vid. Marcu.
Marchanensis episcopus, T. J. p. 216 et annot. c. —
Vid. Arnulfus, episcopus Martoronensis.
Marchio (Guarnerius), miles, G. p. 642. — Vid. Guar-
nerius Marchio.
Marchiones, T. J. p. 172.
Marchisides sive Marchisida (Tancredus), C. p. 612,
618, 619, 623, 624, 625, 632, 633, 634, 637,
639, 64 1, 645, 646, 674, 700, 702, 708, 710,
7i3, 714.
Marchisi filius. — Vid. Tancredus, Willelmus.
Marchisus (Odo Bonus), p. 6o5, annot. a; = pater
Tancredi , T. J. p. 171; C. p. 6o5 ; M. p. 744 ; = pa-
ter Willelmi , M. p. 742.
121
I
I
Digitized by
Google
962
INDEX GENERALIS.
Marchosus, T. J. p. 171. — Vid. Marchisus.
Marcisopbar, vallis Syriae, F. p. 477 et annot. g. —
Vid. Merdj AUoffar, Merdj-Sefer, Mergisafar, Safr,
Sopkar.
Marcds (sanctus) , evangelista, cuidam Suriano se osten-
dit, A. p. 381.
Marcds (argenti) , T. D. p. 53. — Vid. Marca.
Mardolienes, rex Antiochiae, T. D, p. 90. — Vid. Mar-
drolienus.
Mardromenus, rex Antiochiae, T. XIII, i, p. 90. — Vid.
Mardolienes.
Mare. = Magnum , F. p. 3ao , 43a , 48a , 483 ; G. p. 5a3 ;
= Adriaticum ,C. p. 6 1 o ; M. p. 750 ; = GaliJacae , F.
p. 367, 4a6, 43a, 477; G. p. 5ig; H. p. 571 ; —
Mortuum, F. p. 367; F. V. p. 379; F. p. 38o, 43a;
G. p. 5ia, 5aa; H. p. 55 1 1 556; = Rubrum, F.
p. 43i , 43a , 433 , 437, 483; G. V. p. 54a ; H. p. 573 ,
574 ; C. p. 693 ; M. p. 74 7 , 8 1 a ; = Mediterraneum , A.
p. a4i> 390; F. p. 3a3,483; G. p. 491; H. p. 573; =
Indicum , F. p. 483. — Animalia in mari, F. p. 476.
— Pericula maris , F. p. 48a , 483. — Mare Rubrum a
mari Oceano dirivari dicunl, F. p. 43a .
Marecla, urbs Syriae, T. J. p. ai 1 et annot. b. — Vid.
Maraclea.
Maregart (nions) , p. 37 , annot. a. — Castrum a Chris-
tianis in monte Maregart, prope Antiochiam, aedili-
catur, T. D. p. 37 (cf. T. V, v, p. 37 et annot. a);
T. A. p. i33; T. J. p. 187; M. p. 776; R. p. 891 et
annot. b. — Variae nominis formai : Maregoth, T. A.
V. p. i33; — Margaret, T. A. p. i33; — Mauregard,
p. 37 , annot. a.
Maregoth (mons), T. A. V. p. i33. — Vid. Maregart.
Marescum, oppidum Syriae (nunc Marasch), G. p. 496.
— Vid. Marasis. »
Maresium, urbs Syriae (nunc Marasch), C. p. 710. —
Vid. Marasis.
Margaret (mons) , T. A. p. i33. — Vid. Maregart.
Màrgories, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
p. 89.
Maria, soror Aaron, F. V. p. 38 1.
Maria (sancta) , mater Dei , T. D. p. 37; T. III , îv, p. 38 ;
T. X, ix, p. 68; T. D. p. 68; T. XI, iv, p. 77; T. D.
p. 78; T. XIV, 1, p. i03;T.D. p. ioa;T. A. p.iag,
i46; T. J. p. i83, aoi, ai4; A. p. 347, a56, 359,
381, a85, 387; F. p. 366; G. p. 5o3, 5io, 5ii;
M. p. 831, 833 (vid. Virgo); = apparet Stephano,
presbytero, T. X, ix, p. 68-69; T. D. p. 68-69; T.
A. p. 1/I6- 147 ; T. J. p. aoi; A. p. 356, 383, 387;
M. p. 83 1-833 ;=apparet cuidam Suriano, A. p. 381;
= apparet Pelro Bartholomaeo , A- p. 385. — Partus
ejus, F. p. 436. — B. Maria migrât a saeculo, in monte
Syon, T. XIV, 1, p. 103; T. D. p. 103; A. p. 393 ;
G. p. 5 1 1 et annot. h. — Sepulcrum ejus , T. J. p. 3 1 7 ;
G. p. 5i 1 et annot. h; C. p. 686. — Mater ejus, G.
p, 5 1 1 . — Corpus B. Mariae raplum in cœlum , ex mo-
nasterio vallis Josaphat , T. XIV, v, p. 1 06 ; T. D. p. 1 06.
— Assumptio B. Mariae , T. J. p. 007. — Episcopus B.
Mariae, A. p. 363. — Nativitas B. Mariae (feslum), A.
p. 307; F. p. 3g4; G. p. 53o; H. p. 56i. — Purifi-
catio B. Mariae (festum), T. XIII, x, p. 97; T. D.
p. 97; T. A. p. 157; T. J. p. 310; M. p. 853.
Maria Magdalene. Locus ubi = plorat niortem Salva-
toris, G. p. 5 10. — Dominus peccala Mariae remittit,
G. p. 5i3.
Marinarics, S. p. 889. — Vid. Nauta.
Mariscum , urbis Syriae (nunc Marasch), F. p. 337, 4^8;
H. p. 573. — Vid. Marasis.
Marids, C. p. 699.
Marna, fluvius Galliae, S. p. 886.
Maro (Virgilius), laudatur a Radulfo, C. p. 6o4.— Vid.
Virgilias Maro.
Marra, urbs Syriae (nunc Marrah), p. 85 et annot. a.
— Raimundus Piletus Marram venit, T. XII, m,
p. 85; T. D. p. 85; T. A. p. i53-i53; T. J. p. 207;
A. p. a68; M. p. 838, 845. — Marra a comité Rai-
mundo obsessa, T. XIII, 11, p. 90 et annot. d; T.
D. p. 90 et seq. T. A. p. 1 54 , 1 55 , 1 56 ; T. J. p. 208 ,
309,313; A. p. 368etannot.a;p.369,270,27i,376;
F. p. 353, G. p. 5o6;C. p. 674,675,679, 680,700;
M. p. 845, 846, 847, 848, 849, 853. — Populus
muros Marne diruit, A. p. 371, 372. — Raimundus
ex urbe Marra exil, nudis pedibus, T. XIII, vu,
p. g5; T. D. p. 95; T. A. p. i56; T. J. p. 209; A.
p. 373, 373, 386; M. p. 85o. — Raimundus reci-
pit Marrae nunlios régis Caesareae, T. J. p. 210; M.
p. 85 1. — Cornes Marrae, M. p. 85 1. — Guillelmus
episcopus Aurasicensis morilur Marrae, T. XIII, vi,
p.95;T.D.p. g5; T. A. p. i55; T. J. p. 209; A.
p. 3oi; M. p. 85o. — Altéra nominis forma : Mara,
F. p. 352; G. p. 5o6.
Marrah, urbs Syriae, p. 85, annot. a. — Vid. Marra.
Marrenses cives, C. p. 674. — Vid. Marra.
Mars, C. p. 697, 698, 699. — Martis simulacrum, C.
p. 695.
Martene (Edmundi) et Ursini Durandi Admonitio in
Radulji Cadomensis Historiam, p. 593-597.
Marthranensis episcopus, C. p. 683. — Vid. Arnuîfus,
episcopus Marioronensis.
Martoronensis episcopos, T. XVI, 11, p. 11a; T. D.
p. 113. — Vid. Arnuîfus, episcopus Marioronensis.
Martranensis episcopus, A. p. 3oi et annot. b; p. 3oa,
3o3. — Vid. Arnuîfus, episcopus Martoronensis.
Martronensis episcopus , A. p. 3o3. — Vid. Arnuîfus,
episcopus Martoronensis.
Marturanensis episcopus, T. A. p. 161 ; A. p. 3o5, 3o6.
— Vid. Arnuîfus, episcopus Martoronensis,
Martyrium, pro Cbrisli nomine, T. I. iv, p. i3; T. H,
xiv, p. 34; T. D. p. i3,a4; T. VII, n, p. 47;T.D.
p. 47; T. VIII, u, p. 53; T. D. p. 53; T. XI, v,
p.76;T.D.p. 76; T. XIII, xu, p. 100; T. D. p. 100;
T. XIII, xiii, p. 103; T. D. p. 103; T. A. p. îaa,
i38, 149, i58; T. J. p. 175, 182, 19a, 194, aia;
F. p. 319, 34 1; M. p. 734, 796, 800.
Marusis, urbs Syriae ( nunc Murasch), T. D. p. 34- —
Vid. Marasis.
M ATHOMUS , M. p. 788 , 796 ,8lO, 839 , 877 , 878. —
Vid. Machomet.
Maududus Ibn-el-Tunthekin , Mausehe princeps,p.4a6,
annot. e;= dux militiae Turcorum Balduinum fugat,
F. p. 4^6, 439; H. p. 571; rrapudDamascum inte-
remptus , F. p. 4a8 et annot. b ; p. 429; H. p. 671, 67a.
— Variae nominis formae : Maledoctus, F. p. 4a6,
4s8; H. p. 571, 573; — Mandulfus, F. p. 439.
Mauregard (mons), p. 37, annot. a. — Vid. Mare-
gart.
Mauri, populus. = In urbe Tripoli, A. p. 385.
Mauricius (sanctus) debellat paganos, M. p. 796; =
contra Kerbogam pugnat, M. p. 883.
Mausoleum argenteum, G. V. p. 543.
Medan, urbs Syriœ, p. 477» annot« d- — Vià. Meiàa
Digitized by
Google
INDEX GENERAUS.
963
Medda, urbs Syriae, F. p. A77 et annot. d. — Vid.
Me dan.
Medi , populus Asiœ , G. V. p. 54a ; = prope Dorylaeura ,
G. p. 4g5; M. p. 763; = Christianos aggrediuntur,
F. p. 4o8, 409 ; G. p. 5o4; C. p. 647, 667; = ad
succurrendum Antiochiae congregati , M. p. 778, 808.
— Darius Medus , F. p. 483.
Media, regio Asiae, F. p. 320.
Medicus, M. p. 764.
Mediolanensis archiepiscopus , C. p. 709 et annot. b.
— Vid. Anselmus.
Mediterranecm (mare), A. p. 34 1, 290 ; F. p. 3s3;G.
p. 491; H. p. 573. — Silus maris Mediterranei , F.
p. 483.
Medracontes (seu Chamaedracontes), genus serpentis,
F. p. 484.
Megaloatelon , emirus Kerbogae, F. V. p. 347; G.
p. 5o4.
Mel, M. p. 738,852; = silvestre, F. p. 365, 373; G.
p. 5ao; H. p. 55o.
Melchisedech , filius Noe, M. p. 881; zzrurbem Hie-
rusalem condidit, M. p. 881.
Meleager, C. p. 645.
Meleduchach , emirus Kerbogae, G. p. 5o4 (cf. F. V.
p. 347, annot. 11 et îa).
Meletania , urbs Asiœ (nunc Malatia), T. J. p. 337; C.
p. 704, 7o5. — Vid. Melitinia.
Meletina, urbs Asiae (nunc Malatia), H. p. 55 1 , 55a.
— Vid. Melitinia.
Melgorienses, moneta? genus, A. p. 378 et annot. g.
Melione (Gerardus, senex de), M. p. 833. — Vid. Ge-
rardus de Melione.
Melitima , urbs Asiae (nunc Malatia) , G. p. 519. — Vid.
Melitinia.
Melitinia, urbs Asiae (nunc Malatia), p. 368, annot. c.
— Ttirci aggrediuntur Melitiniam, T. J. p. 237 ; F.
p. 368, 369; G. p. 519; H. p. 55 1, 553; C. p. 704,
7o5. — Dux Melitiniae, F. p. 368 et annot. d; p. 369;
G. p. 5i9 ; H. p. 55 1 (vid. Gabriel). — Urbem Meli-
tiniam Balduino reddit dux, F. p. 369; G. p. 519;
H. p. 55a. — Variae nominis formae : Meletania, T. J.
p. 337 ; C. p. 704» 7o5 ; — Meletina, H. p. 55 1, 55s ;
— Melitima, G. p. 519.
Melo, urbs Asiae, F. p. 483.
Melon, urbs Galliae, p. 781, annot. e. — Vid. Wi7i-
dunum.
Memnon. — Vid. Mennon.
Memphis, Memphys, urbs jEgypti, C. p. 688. — Rex
urbis Memphis, G. p. 703, 703.
Mexander Ephesids. — a Josepho laudatur, F. p. 46o.
Menbedj, urbs Syriae, p. 463, annot. a. — Vid. Man-
bedj, Mombech, Hierapolis.
Mennon , Memnon. — Mennonis sepulcrum, F. p. 479.
Mensa. = Boamundi , T. J. p. 2 î 6 ; C. p. 657 ; = Tur-
corum, C. p. 670.
Mergatores capere , F. p. 333.
Mercatds, T. J. p. 186; =r in urbe Constantinopoli ,
T. I, 11, p. 1 1 ; T. D. p. 11; T. I, vi, p. i5; T. D.
p. i5, T. A. p. 131, i33; T. J. p. 174» 176; M.
p. 733 , 744; = per terram imperatoris Alexii, T. II,
1, p. 18; T. D. p. i8;T. VI, v, p. 4i;T.D. p.4i;T.
A. p. 135, i35; T. J. p. 178, 180, 189; A. p. 386;
M. p. 749, 755, 783; — in urbe Marasi, T. IV, vi,
p. 34; T. D. p. 34; T. A. p. i3a ; T. J. p. i85; = de
equis, in urbe Caesarea, T. XIII, vu, p. 95-, T. D.
p. 95; T. A. p. i56; T. J. p. 310; = in obsidione
castri Archœ, T. XIII, xn, p. 100; T. D. p. 100 ; T.
A. p. i58; T. J. p. an; = de equis et asinis, in
urbe Tripoli, T XIII, xiii, p. 101 ; T. D. p. 101;
T. A. p. i58 ; G. p. 507 ; M. p. 857. — Quaerere mer-
catum, T. A. p. ia4; T. J. p. 177; = praebere, M.
p. 85 1.
Merces. = magna, A. p. 393 ; = artificum, A. p. 397 ;
=: parata, F. p. 33 3. — Conslitulae mercedes, A.
p. 303.
Mercumus (sanctus).' = contra Kerbogam pugnat, T.
A. p. i5i; T. J. p. 3o5; M. p. 833. — Reiiquiae
sancti Mercurii, A. p. 390.
Merdj-Alsoffar, p. 477, annot. g. — Vid. Marcisophar.
Merdj-Sefer, p. 477, annot. g. — Vid. Marcisophar.
Meretrices in exercitu Chrislianorum, T. X, ix, p. 69;
T. D. p. 69; T. A. p. i46;T. J. p. 301 ; A. p. 35a;
F. p. 34o , 345 ; G. p. 498 , 499 , 5oo , 5o 1 ; M. p. 83 1 .
— Vid. Feminœ, Mulierculœ, Mulieres.
Mergisafar, p. 477, annol. g. — Vid. Marcisophar.
Mesopotamia, regio Asiae, F. p. 3so, 337, 364, 4o8,
431, 4a3, 445. 456; G. p. 5o4, 517; H. p. 549,
557, 570; C. p. 637. — Exercitus Mesopotamiae , F.
p. 383. — Eufrates transit per Mesopotamia m, F.
p. 433; H. p. 573.
Mesraïm (filius), M. p. 872.
Messes, A. p. 291; F. p. 35a, 365; G. p. 507, 5o8,
53 1; = igne combustae, F. p. 437; H. p. 571; =
abundae, F. p. 437. — Locuslae messes vastant, F.
p. 4a8, 434; H. p. 57a, 574.
Messinopolis , urbs Macedoniae, F. p. 33 1.
Messionis tempus, F. p. 353.
Metallom carum, T. J. p. 22a, 333.
Metropolis, F. p. 467.
Michael (sanctus). — Dedicatio sancti Michaelis (fes-
tum), T. I, m, p. 13; T. D. p. 13; T. A. p. 132;
T. J. p. 175; M. p. 733. — Altéra nominis forma:
Mikael, T. A. p. 1 22.
Michaleti, monetae genus, T. J. p. 228. — Vid. Afi-
chelati.
Michelati aurei , monetae genus, T. J. p. 228; C.
p. 709 et annot./. — Altéra nominis forma : Micba-
leti, T. J. p. 228.
Mikael (sanctus), T. A. p. 122. — Vid. Michael.
Milidunum , urbs Galliae (nunc Melun), M. p. 781 et
annot. e.
Milites. =Godefridi, T. XV, m, p. 109; T. D. p. 109;
T. J. p. 176; A. p. 267 ; = gregarii, A. p. 242 ; =
rernanserunt pedites, T. IV, 1, p. 29; T. D. p. 29;
T. A. p. 1 3o , 1 32 ; T. J. p. 1 84 ; F. p. 347 ï M. p. 766 ;
= vendunt arma, T. IV, vi , p. 34; T. D. p. 34; T. A.
p. i32; T. J. p. 1 85 ; M. p. 770-771; = babentes
equos, T. J. p. 189. — Très milites in turri quadam
ante castellum Antiochenum contra Turcos pugnant,
T. X, xi, p. 71; T. D. p. 71; T. A. p. i47-i48; T.
J. p. 202; A. p. 2 58; M. p. 824; = famé cruciati,
M. p. 8i5; R. p. 892; lx pugnam contra septem
millia Sarracenorum sustinent, A. p. 25o; m Ker-
bogae, T. J. p. 199, 200; z= albi, M. p. 83a; = in
obsidione Marrae, T. XIII, m, p. 91; T. D. p. 91,
T. XIII, iv, p. 92 ; T. D. p. 9a ; T. XIII, x, p. 93 ; T.
D. p. 93; T. A. p. i54, i55; T. J. p. 309-310; A.
p. 268, 371; = in valle Dessem, A. p. 374; =
plebei , A. p. 374 , = equitant contra Tripolim ,
T. XIII, x, p. 97-98 , T. D. p. 97-98; T. XIII, xn,
121 .
Digitized by
Google
964
INDEX GENERALES.
p. 99-100; T. D. jk 99-100; T. A. p. i57-i58; T.
J. p. 210-311; M. p. 853-854; = exeunt de exer-
citu prœdandi causa, et prœliantur cum Arabibua,
T. XIV, i, p. io3; T. D. p. io3; T. A. p. i5g; =
aggrediuntur urbem Hierusalem, T. XIV, 1, p. io3;
T. D. p. io3; T. XIV, iv, p. io5; T. D. p. io5; T.
A. p. 159; F. p. 354, 355, 358; = eunt ad portum
Joppe, T. XIV, h, p. io3-io4; T. D. p. io3-io4;
T. A. p, 159, A. p. 394-295; = puguant in cas-
lello ante Hierusalem, T. XV, iv, p. jo8; T. D.
p. 108; = processionem faciunt cîrca Hierusalem,
A. p. 297. — Numerus miiitum, A. p. 298. — Milites
eunt Neapolim, T. XVI, 1, p. m; T. D. p. 111; T.
A. p. 161; z=eunt Ascalonem, T. XVI, 11, p. 112;
T. D. p. 11a; T. XVI, vi, p. n5; T. D. p. n5; T.
A. p. 161, 16a, i63 ; A. p. 3o3, 3o4, 3o5, 3o6;
=r euntes Hierusalem equos amitlunt et pediles
ûunl, F. p. 365; H. p. 55o-55i; = Balduini régis,
F. p. 383, 3gi, 393, 4i3,4ai; G. p. 5a 1,527, ^34;
H. p. 557, 559, 56a, 563, 566, 571, 577. — Facti
de armigeris milites, F. p. 391. — Miles armiger
régis Balduini, G. p. 534- — Armiger Goscelini mi-
les factus, F. p. 463. — Milites in urbe Joppe, in
Franciam redituri , F, p. 397 ; = in urbe Rama oc-
ciduntur, F. p. 397, 4oa ; G. p. 53 1, 534; H. p. 56i,
563. — Très milites ad urbem Hierusalem ab urbe
Rama perveniuot, F, p. 4oa ; G. p. 534. — Miles
quidam fertvexillum Balduini /F. p. 4i4- — Milites
Balduini II, F. p. 443, 447, ^72, 477, 479. — Mi-
lites relinquunt uxores, F. p. 48o.
Militia. = Imperatoris , T. A. p. i4g; T. J. p. ao3; =
Boamundi, T. A. p. i5o; T. J. p. ao5; = Ker-
bogœ, T. J. p. 199; = régis Babylonis, F. p. 36a,
4n, 4i4; G. p. 5 1 7 ; = Chrîsti , T. XUI , xti,p. 100;
T. D. p. 100; T. XIII, xni, p. toi; T. D. p. 101 ;
T. A. p. 126, 137, i53, i55, i56, i58f i63; T. J.
p. 178, 180, 181, 198, 307, a 10, ai 1 ; A. p.3o7;C.
p. 6o3; M. p. 740;= soldani Persiae, T. J. p. 19a,
197, ao4; G. p. 5o3; R. p. 89a; = Balduini, F.
p. 374, 383, 397, 417; G. p. 5ao, 5ai, 527, 53i,
533; H. p. 553, 555, 557, 563, 575;= régis Tur-
corum , F. p. 4a6 , 4a 9 ; G. p. 5a8 , 529 ; H. p. 565 ,
566; = conductilia, F. p. 45g; = christiana, H.
p. 58i. — Militia vita est liominis, C. p. 64i.
Minagiom , merces modii, H. p. 578.
Mingbre in pugillum alterius , et bibere , T. 1 , 111 , p. 1 a ;
T. D. p. 12; T. A. p. 133; T. J. p. i75; M. p. 733.
Mirdalin , Turcus quidam de Antiochia, cum Kerboga
loquitur, A, p. 260 et annot. a. — Vid. Amirdalis et
Amyriïalis.
Mirgdlandus , rex Antiochiae , T. XIII, 1, p. 89.
Miriathos, emirus Solimani, F. p. 334; G. p. 496.
MiRMiON,rex Antiochiae , T. XIII, 1, p. 90; T. D. p. 90.
Missa, A. p. 245, 278, 290; F. p. 477; = dominica,
F. p. 387 ; G. p. 526. — Turci quemdam presby-
terum célébra ntem missam super altare inveniunt,
eumque martyrizant, T. I, îv, p. i3; T. D. p. i3;
T. A. p. 1 2 a ; T. J. p. 1 75 ; M. p. 735. — Chrisliani
missas cantare faciunt, T. X, ix,p. 69, T. D. p. 69;
T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T. A. p. i5o; T. J.
p. ao5; M. p, 837. — Clerici missas célébrant in
urbe Hierusalem , T. A. p. 1 63 ; A. p. 3o6; M. p. 87a ,
873. — Missa Natalis Domini in ecclesia Bethléem
celebratur, F, p. 366; G. p. 5a3; = de Nativitale
Virginis Marias, F. p. 394; G. p. 53o, H. p. 56 1.
Missis, urbs Ciliciae, p. 634,annol./,- p. 768, annot. b.
— Vid. Mamistra.
Mitilena, urbs, C. p. 647. — Vid. Mitylena.
Mitha, capitis tegumenlum, C. p. 645.
Mitylena, urbs insulae Lesbi, G. p. 494; C. p. 647.
— Varias nominis formas : Mitilena, C. p. 647; —
Mytylena, G. p. 494.
Moabitis regio, pars Syriae, F. p. 463.
Modin , civitas Machabaeorum , F. p. 354.
MoDios. = frumenti, T. XVI,vm, p. 11 7; T. D. p. 117;
= hordei, T. XVI, vin, p. 1 17; T. D. p. 117. —
Merces modii consuetudinaria , F. p. 445; H. p .578.
— Modius triticeus, F. p., 448.
Moenia. = Antiochiae , T. IX , v , p. 57; T. D. p. 57 ; T.
A. p. i4i; C.p. 653; 654, 659,660, 661,662,672;
M. p. 775, 776, 799, 808; = Hierusalem, T. J.
p. aao, aai, 333; C. p. 690, 691, 693, 693; M.
p. 866, 867; = Ascalonis, F. p. 3go; = Calipti,
F. p. 457. — Vid. Murus.
Moïses. — Vid. Moyses.
Mol a. — Molas manuales volvere , F. p. 389.
Molendini, in valle Moysis, F. p. 38 1; G. p. 523; H.
p. 556.
Mombech , urbs Syriœ (nunc Manbedj, sive Menbedj),
p. 463 et annot. a. — Mombech princeps (vid. Has-
san) , F. p. 463 et annot. a. — Balac urbem Mombech
obsidet, F. p. 463. — Varias nominis formœ : Hiera-
polis, F. p. 463; — Ierapolis, G. V. p. 54?.
Mommellou (Achardus de), miles, T. A. p. i5q. — Vid.
Achardas de Montemerlo.
Mommerlo (Achardus de), miles, T. D. p. io3. — Vid.
Achardas de Montemerlo.
Monachi, F. p. 3a3 ; = anle Nicâsam, F. p. 333;=:
in urbe Antiochia, T. XI, vi, p. 79; T. D. p. 79; T.
III, i,p. 89; T. D. p. 89; T. A. p. i5o;T. J. p. i95,
2o5 ; A. p. 260 ; M. p. 828 , 835 ; = a Turcis Antio-
chia ejiciuntur, T. J. p, 186.
Monasteriom , F. p. 3a i ; = latinum in urbe Nicaea se
facturum promittit Alexius, T. J. p. 181; A. p. a3g-
a4o. — Monasteria urbis Constantinopolis, F. p. 33 1;
= in urbe Antiochia, T. XIII, i, p. 89; T. D. p. 89;
T. A. j>. i54; T. J. p. 186.
Monastericm sancti Aaron, in Arabia, F. p. 38 1.
Monasteriom sancti Georgii, prope Antiochiam, p. 53
et annot. a; p. 194, annot. c; p. a5o, annot. b ; p. 793,
annot. d; = fit castrum , T. IX , i , p. 53 ; T. D. p. 53 ;
T. A. p. 139; T. J. p, 194; A. p. a5o; M. p. 793,
79^.
MONASTERIUM SANCTI GEORGII RaMATENSIS, F. p. 397.
Monasteriom sancti Leonardi , in Gallia, T. J.
p. aa8.
Monasteriom sancti Maria , in valle Josaphat, T. XIV,
v, p. 106; T. D. p. 106.
Monasteriom sancti Pétri, Romse, F. p. 336, 329.
Monasteriom sancti sepolcri.T. D. p. 116; F. p. 385,
386 , 387. — Vid. Sepulcrum.
Moneta. = A Raimundo comité facta, p. 264 etann. c;
— régis Babylonis, A. p. 277; = Sarracena,A.p.378;
= exercitus Christianorum , A. p. 278.
Mons , M. p. 880. = Prope Babylonem, Guillelmo quo-
dam jubente, movetur, T. J. p. 2i3-2i4; = prop«
Dorylamm, F. p. 336; M. p. 760, 761, 762, 765;
= prope Antiochiam, A. p. a4i» 242, 243, 248,
a53, 256, 259-, C. p. 64i-64a; M. p. 844; = in
valle Dessem , A. p. 274 ; = prope Baruth, F. p. 374,
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
965
375, 376, 377; = salsus prope mare Mortuum, F.
p. 38o.
Mons Casinos, in Itah'a. — Monasterium ftfontis Casini,
T. J. p. 2 24 ; C. p. 700 et annot. e.
Mons Gaddii. — Ecclesiam in monte Gaudii cornes Rai-
mundus condcre jubetur, A. p. 264.
Mons Glavianus, prope Baruth, F. p. ^3 et annol. c.
MonsOliveti, T. XIV, v, p. 106; T. D. p. 106; A.
p. 293 , 297, 299 , 309 ; F. p. 356 , 436 ; C. p. 684 ,
685 , 686. — Vid. Oliveti (mons).
Mons Peregrinus, castrum, a comité Raimundo muni-
lur, T. J. p. 226; F. p. A11 et annot. b; p. 419; G.
p. 539 ; C. p. 707. — Guillelmus Jordanus dominus
castri, H. p. 569. — Guillelmus Pictavensis itad cns-
Irum Montis Peregrîni, C. p. 709.
Mons Regalis, castrum in Arabia, a Balduino aedifi-
catur, F. p. 43 1 -432; G. V. p. 543 ; H. p. 573.
Mons Syon, in urbe Hierusalem, T. XIV» 1, p. 102 ; T.
D. p. 102; T. A. p. 159; A. p. 293, 297, 298; F.
p. 355 , 356; G. p. 5io-5i 1. — Vid. Syon (mons).
Montana, T. J. p. 1 74 ; = Bulgariae , F. p. 33o; =
prope Civito, T. I, iv, p. 1 3 ; T. D. p. 1 3 ; T. A.
p. 122; T. J. p. 175; = prope Nicaeam, T. A. p. 127 ;
T. J. p. 181 ; A. p. 239; M. p. 757; = prope Dory-
laeum, T. III, 111, p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 129.
T. J. p. 182; M. p. 762; = Diabolica, T. IV, vi,
p. 33-34 ; T. D. p. 33-34 ; T. A. p. 1 32 ; T. J. p. 1 85 ;
M. p. 770-771; = Antiochiae, T. V, 11, p. 35; T.
D. p. 35; T. V, m, p. 36; T. D. p. 36; T. VII, v,
p. 49 ; T. D. p. 5o ; T. IX , 1-11 , p. 53-54; T. D. p. 53-
54; T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58; T. X, xi, p. 71-
72; T. D. p. 71.72; T. XI, 1, p. 74 ; T. D. p. 74; T.
XI , vn-ix , p. 80,81,82; T. D. p. 80, 81, 82 ; T. XIII ,
i,p. 88; T. D. p. 89; T. A. p. i32, i33, i36, i38,
i3g, i4o, i4i, 142, i48, i5i, i54; T. J. p. 186,
187, 190, 192, ig3, 194, 195, 2o3, 2o5; A.
p. 260, 274; F. p.34o;G. p. 498; M. p. 785, 786,
799, 83o; R. p. 892, 893. — Castrum in monlanis
Antiochiae, T. XII, vu, p. 88; T. D. p. 88; T. A.
p. 1 54; T. J. p. 208; M. p. 844- — Tancredi mon-
tana, T. VI, 11, p. 3g; T. D. p. 3g; T. A. p. i34;
T. J. p. 188; = prope valiem Dessem, T. XIII, ix,
p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. i56; T. J. p. 210; M.
p. 852 ; = Libani, A. p. 288; = prope Hierusalem ,
T. XIV, m, p. io5;T. D. p. io5; A. p. 292, 2g4;=r
prope Caesaream Palaeslinae, T. XVI, 1 , p. 1 1 1 ; T. D.
p. 1 1 1; T. A. p. 161; A. p. 3o5; = prope Hebron,
F. p. 379; G. p. 522; H. p. 555-, = Arabise, F.
p. 38 1; H. p. 555, 556; = Romaniœ, F. 3g8 ; =
prope Ramam, F. V. p. 4oi, 4o2 ; F. p. 4o2, 4i7i
G. p. 5o8, 534; H. p. 562, 563. — Sarraceni in
montanis, F. p. 427. — Montana, prope Baruth, F.
p. 374 , 376 , 379 , 473 ; H. p. 553; = Tyriorum , F.
p. 485. — Altéra nominis forma : Montanea (q. vide).
Montanea. = prope Civito , T. I, iv, p. 1 3 ; T. J. p. 1 75 ;
= prope Dorylaeum , T. III, m , p. 26 ; T. D. p. 26 ;
T. J. p. 182 ; = Diabolica, T. IV , vi , p. 33-34 ; T. D.
p. 33-34 ; T. J. p. 1 85 ; = Antiochiae ,T. V, 11, p. 35,
T. D. p. 35; T. V, m, p. 36; T. D. p. 36; T. VII,
v, p. 49; T. D. p. 5o; T. IX, mi, p. 53-54: T. D.
p. 53-54; T. IX, iv, p. 56, T. D. p. 56; T. IX, vu,
p. 58; T. D. p.«58; T. X, xi, p. 71-72; T. D. p. 71-
7 2 ; T. XI , 1 , p. 74 ; T. D. p. 74 ; T. XI , vu-ix , p. 80.
81, 82; T. D. p. 80, 81, 82; T. XIII, i,p. 88;T. D.
p. 89; T. J. p. 186, 187, 190, 192, 193, 194, 195,
2o3, 2o5. — Castrum in montaneis, T. XII, vu,
p. 88; T. D. p. 88. — Tancredi montanea, T. VI, n,
p. 39; T. D. p. 39; T. J. p. 188; prope valiem
Dessem , T. XIII , ix , p. 96 ; T. D. p. 96 ; T. J. p. 2 1 0 ;
= prope Hierusalem, T. XIV, m, p. io5; T. D.
p. io5; = prope Caesaream Palaeslinae, T. XVI, 1,
p. 1 1 1 ; T. D. p. 1 1 1 . — Vid. Montana.
Monte (Balduinus, cornes de), miles, T. A. p. 121 ; T.
J. p. 174. — Vid. Balduinus, cornes de Monte.
Monte il, locus Galliae , p. 238, annot. b. — Vid. Mon-
tilium.
Montemkrlo (Achardus de), miles, T. XIV, 11, p. io3.
— Vid. Achardus de Montemerlo.
Monte-Merulo (Acardus de), miles, A. p. 295; M.
p, 865. — Vid. Achardus de Montemerlo.
Montepellerio (Willelmus de), T. D. p. 92. — Vid.
Willelmus de Montepesîerio.
Montepeslerio (Willelmus de), miles, T. XIII, iv,
p. 92. — Vid. Willelmus de Montepeslerio.
Monte-Pislerio (Willelmus de), miles, T. D. V. p. 92.
— Vid. Willelmus de Montepeslerio.
Monte-Scabioso (Gaufredus de). — Vid. Gaufredus de
Monte-Scabioso.
Montensis cornes, C. p. 642 ; M. V. p. 744. — Vid. Bal-
duinus, cornes de Monte.
Montilium, castrum inGallia, A. p. 287. 289; == Gal-
lice Monteil, p. 238, annot. b. — Vid. Guillelmus
Ugo , dominus de Montilio.
Mopsdestia, urbs Cilicia- (nunc Missis), p. 634 et annot.
/; p. 768 et annot. b. — Vid. Mamistra.
Morabilis, rex Antiocbiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Morbcs exercitum Cbristîanum ante Hierusalem urgel,
T. J. p. 218.
Mordandds, rex Antiochiae, T. XIII, 11, p. 89; T. D.
P. 89.
Morfia, uxor Balduini II, p. 445 et annot. a; = in
ecclesia Bethléem coronatur, F. p. 445.
Morfirius, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89.
Morliamjs, rex Antiochiae, T. D. p. 89. — Vid. Mor-
Uonus.
Morlionus, rex Antiochiae, T. XIII, i, p. 89. — Vid.
Morlianus.
Morplurius , rex Anliochiae, T. D. p. 89. — Vid. Mor-
Jirius.
Mortariolum aureum, G. p. 5 16.
Mortuom mare, F. p. 367; F. V. p. 379; F. p. 38o,
432; G. p. 5i2, 522; H. p. 55 1, 556. — Vid. Mare.
Mords, rex Anliochia?, T. XIII, i, p. 89; T. D. p. 89.
Moscholom magnum prope pontem Antiochiae, S.
p. 890 et annol. a. — Vid. Machomaria.
Moses. — Vid. Moyses.
Mostaali Beabir-illah Abul-Kasem Ahmed, calipha
jEgypti, p. 362 et annot. c; G. p. 517 et annot. 6;
p. 791, annot. d; — rex jEgypti, F. p. 362, 397;
G. p. 517, 53i; H. p. 56i.
Mosthaoher Billah Abul-Ahmed, calipha Abbasida
Bagdadensis, M. p. 81 1 et annot. a. — Epistola Ker-
bogae ad Caliphnm scripta,T. X, iv, p. 62-63; T. D.
p. 62-63; T. A. p. 1 43-i 44; T. J. p. igg;M.p.8n.
— Vid. Apostolicus, Calipha, Papa.
Mothon, insula, F. p. 449; = a Veneticis capta, F.
p. 470. — Boamundus junior venit Mothon, F.
p. 482.
Moyet-Bisan, rivulus prope Meddam,F. p. 477 et an-
nol. e.
Digitized by
Google
966
INDEX GENERALIS.
Moïses, H. p. 53i;C.p. 673,674^. p. 723, 731.—
Tabulae Moysis, F. p. 356; G. p. 5io; = vallis, F.
p. 38 1; G. p. 523. — Moyses silicem percussit, F.
p. 38i; G. p. 523; H. p. 556. — Rupes Moysis, F.
p. 38 1 et annot. a. — Moyses cum Domino loquitur,
F. p. 38 1 et annot. c; G. p. 523.
Mola, T. VIII, 11, p. 5i ; T. J. p. 169; M. p. 782; =
episcopi Podiensis , T. II , iv, p. 1 g ; T. D. p. 1 g ; T. J.
p. 178; A. p. 237. — Mulae a Chrislianis capta?, A.
p. 25o; M. p. 764, 784, 7g3, 834, 873, 879; =
Rainiundo cooûli a Cameîœ rege missae, T. J. p. 210;
= a Tripoleos rege Raimundo missae, T. XIII, x,
p. 97;T.D. p. 97; T. A. p. 157; A. p. 278, 286; =
aGibelii domino datae, A. p. 278. — Mulae in urbe
Hierusalem/r. A. p. 161; = Fulcherii Carnotensis,
F. V. p. 379; F. p. 38o; =: a Turcis captas, F. V.
p. 398; = Bernardi patriarcbae, G. p. 71 1; = Gos-
celini, F. p. 456. — Est alce mulis comparanda, F.
p. 476.
MoLiERCULiE'.zr: viculi Birri, F. p. 466,* = in urbe An-
tiochia, G. p. 5oo-5oi: = urbis Arsutb, G. p. 5a 7.
— Vid. Feminœ, Mereirices, Mulieres.
Mulieres. = cruce signatœ, T. J. p. 172 , 174; F. p.
333, 335; G. p. 495-496; M. p. 760, 761, 764; =
in Antiociiia urbe, T. J. p. 186. — Mulier quœdam
ictu sagittae ante Antiochiam occumbit , T. V, v, p. 36 ;
T. D. p. 36; T. A. p. i33;T. J. p. 187; M. p.776- —
Mulieres Antiocbiae ad mûri feneslras veniunt specla-
tum misera fata Turcorum, T. VII, m, p. 48; T. D.
p. 48; T. A. p. i38; T. J. p. ig3. — Mulieres ex
Chrislianorum exercitu ejiciuntur, F. p. 34o; G.
p. 49g; = pravae cum Cbristianis jacent, T. X, ix,
p. 6g; T. D. p. 6g; T. A. p. i46; T. J. p. 201; A.
p. 252, F. p. 345; G. p. 498, 499; M. p. 821. —
Mulieres Turcorum a Francis occisae, F. p. 349» 35o.
Mulier quœdam apparet Stephano, A. p. 256 (vid,
Maria). — Mulieres in obsidione urbis Hierusalem,
A. p. 298, 29g. — Mulieres captivare, A. p. 3o3.
— Mulieres a Turcis capta? per Romaniam , F. p. 3g8 ;
G. p. 532 ; = pcr Syriam capta; a Turcis, F. p. 43o ;
— urbis Joppe, F. p. 45o; H. p. 58o. — Conslupra-
tio mulierum, M. p. 728. — Vid. Feminœ, Mere-
trices, Mulierculœ.
Molio, C. p. 64i.
Moltones (gallice moutons), T. A. p. i3o. — Vid. Mun-
tones.
Mulus , T. IV, 1, p. 2g; T.D. p. 29; T. D. p. 5i; T.XI,
,v, p. 78 ; T. D. p. 78 ; T. XI , vin , p. 82 ; T. D. p. 82, ;
T. A. p. i3o, i5o; T. J. p. 16g; F. p. 33o,477îg-
p. 4g8; M. p. 782.— Muli a Christianis capti, T. V,
1 , p. 35 ; T. D. p. 35 ;T. XV, iv, p. 110; T. D. p. 1 1 o;
T. XVI, vin, p. 117; T- D- P- ll7i T- A P- l3a'
i5i;T. J. p. i83, 186, 204, ao5; A. p. 25o, 278,
2g4; F. p. 34g, 43o; G. p. 5o5, 532, 536, 54i;H.
p. 573; C. p. 606, 61g, 64 1, 65i, 710; M. p. 764.
784, 7g3, 834, 873, 87g. — Muli a Turcis capti,
F. p. 3g8,4og.
Muntones (gallice moutons). — Muntonibus Franci
utuntur ad portandum, T. IV, 1, p. 29; T. A.
p. i3o. — Vid. Aries, Moltones.
Muratorii (Ludovici Antonii), in Gesta Tancredi prav
fatio, p. 599-601.
Mdrendla , T. J. p. 225; C. p. 701.
Morgulandcs , rex Antiochiae, T. D. p. 89. — Vid.Mir-
gulandas.
Morus urbis Nicaeae, T. Il, x, p. 22; T. D. p. 22; T. H,
xni , p. 23 ; T. D. p. 23 ; T. A. p. 1 26, 127; T. J. p. 180,
181 ; A. p. 239; F. p. 333; = civitalis Antiochiae,
T. VII, m, p. 48; T. D. p. 48; T. VIII, 11, p. 5i;
T. D. p. 5i; T. X, xi, p. 71, 72; T. D. p. 71, 72;
T. XI, vi, p. 80; T. D. p. 80; T. A. p. i46, 148,
i5i; T. J. p. 186, 193, 194, aoo, 201, 202, 2o5;
A. p. 242, 248, 25r, 252, 253, 254, 25g, 268; F.
p. 33g, 343, G. p. 4g8, 499, 5oi, 5o2;C. p. 64i,
642,652,653,654, 655, 65g, 660, 661, 662, 665,
666; M. p. 775, 794, 79g, 800, 8o5, 809,810,
828, 844. — Murum in urbe Antiocbia Christiani fa-
ciunt, T. X, xi, p. 72; T. D. p. 72; T. A. p. i48;
T. J. p. 202; A. p. 25g; C. p. 65g; M. p. 824. —
Murus urbis Marrae, T. XIII , 1, p. 8g; T. D. p. 89;
T. XIII, 11, p. go, 91; T. D. p. go, gi; T. XIII, iv,
p. 92, T. D. p. g2, T. XIII, v, p. g3; T. D. p. 93;
T. A. p. i54, i55; T. J. p. 208, 20g; A. p. 268,
26g, 270, 271, 272;F.p. 352;G.p. 5o6,C.p. 679;
M. p. 846, 847, 848; = castri Archae, T. XIII, x,
p. g7; T. D. p. g7. — Mûri Tripolis, A. p. 286. — -
Murus aquaeducti in urbe Tripoli, A. p. 285; =: civi-
tatis Hierusalem, T. XIV, îv, p. io5; T. D. p. io5;
T. XV, m, p. 108; T. D. p. 108; T.A.p. i5g, 160;
T. J. p. 218, 21g, 220, 221 , 222; A. p. 293, 297,
298;F. p. 356, 357, 358,427, 466;G. p. 5i3, 5i4,
5 1 5 ; C. p. 687, 688, 689 , 690, 691 , 692 ; M.p. 864,
867, 882. — Muros Hierusalem ampleclentes cruce
signati osculantur, T. J. p. 220 , C. p. 69 1 . — Mûri ur-
bis Laodiciae, C. p. 707 ; = castri Arsuth, F. p. 388,
4o2; H. p. 558; = urbis Cœsareœ, F. p. 389; G.
p. 527; H. p. 558, 55g; = urbis Ramae, G. p. 534;
= urbis Acrœ , F. p. 4o6 ; G. p. 536 , 537; H. p. 564 ;
= urbis Tripolis, F. p. 4ao; H. p. 569; = urbis
Barutb, F. p. 42i;H. p. 569; = urbis Joppe, F. 429,
45o, 45 1, H. p. 572/ 58o; = urbis Tyri,F. p. 465;
H. p. 570; = castri Karpert, H. p. 584.
Mus. — Manducare mures, F. p. 34*. — Mures in
terra, F. p. 434- — Multitudo murium in regione
Acconita, F. p. 485. — Elepbas sub aspectu mûris
trépidât, C. p. 692.
Musione (Usuardus de), miles, T. A. p. 123. — Vid.
Usuardus de Musione.
Mustela , F. p. 484.
Mytylena, urbs, G. p. 494- — Vid. Mitylcna.
N
Naaman , princeps Syriae, G. p. 4g7 et annot. b.
Nabatanea regio, F. p. 462. — Vid. Nabathœa.
Nabathjsa régna, C. p. 66g. — Vid. Nabatanea.
Nabogodonosor, rex Cbaldaeus, capit Hierusalem, F.
p. 46i, 462.
Nabuzardan incendit domum Domini, F. p. 462.
Nahr-Belnias, fluvius prope Balenam Bsive Valeniam ,
C. p. 64i et annot. d.
Nahr-Coodeire, fluvius prope Cœsaream Palestine, p.
475, annot. d. — Vid. Nahr-el-Ahhdar.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
967
Nahr-el-Akhdar (sive Nahr-Coudeire), fluvius prope
Cœsareom Palœslinae, p. 475, annot. d. — In aquis
fluvii corcodrillus habetur, F. p. 475. — Vid. Nahr-
Coudeire.
Nahr-Halod , fluvius prope Acrain , F. p. 479 et annol . d.
— Vid. Belœus.
Nahr-Ibrahim, fluviua Syriœ, p. 101, annot. e; p. 858,
annot. c. — Vid. Braim , Bray.
Napi silvestres, M. p. 81 5.
Narbonensis, A. p. 366. — Peregrini Narbonenses, C.
p. 676.
Nasus. — Hasta plena labiis et nasibus (sic) , T. IV, v,
p. 33; T. D. p. 33. — Nasus truncatus, A. p. 336.
Natale Domini, T. A. p. ia3, i33; F. p. 459, 477;
G. p. 5a3, 54a; H. p. 55o, 554, 556, 578, 584;
M. p. 743.
Natalicium Domini, F. p. 477. — Vid. Natale.
Natatoria Siloe, G. p. 5i 1.
Natiia, A. p. 269.
Nativitas Christi , T. I , vi , p. 1 4 ; T. D. p. 1 4 ; T. I , ix ,
p. 16; T. D. p. 16; T. V, v, p. 37; T. D. p. 37; T.
A. p. ia3, 124, i33; T. J. p. 176, 177, 187; A.
p. 270, 290; F. p. 354, 355, 366, 4i5, 445; G.
p. 509, 5i 1, 5i8, 522, 523; H. p. 567, 579, 584;
M. p. 745, 777. — Ecclesia Nativitatis Dominiez in
Bethléem, A. p. 295; G. p. 509, 5i 1 , 5i 9. — Locus
Nativitatis, A. p. 3o3. — Nativitas Sanctœ Ma rire, A.
p. 307 ; F. p. 394 ; G. p. 53o ; H. p. 56 1 .
Natura, urbs Macedoniœ, F. p. 33 1.
Nauta. — Nautœ a Turcis occisi aut fugati ad portuin
Sancli Simconis, T. X, vm, p. 67-68; T. D. p. 67-
68; T. A. p. i46; T. J. p. 201 ; A. p. 349; M. p.8i5.
— Nautae in portu Joppe, A. p. 294, 295*,=: in porta
Ascalonis,T. XVI, vu, p. n6;T. D.p. n6;G.p. 5i8;
M. p. 879 ; =: Genuenses , A. p. 298 ; = Venetici , F.
p. 452, 459; = prope Attaliam, F. p. 483; =r in
portu Bari, F. p. 329. — Nauta quidam fert cartulam
Tancredo , F. p. 396. — Nautœ Balduini , F. p. 4 1 5 ;
H. p. 567; = Tancredi, C. p. 61 3.
Nave (Jhesu), M. p. 723.
Naves, M. p. 755; = in portu Brundisino, F. p. 33o;
G. p. 4q3 ; = in portu Civito , S. p. 885 ; = in lacu Ni-
cœno , T. A. p. 1 27 ; T. J. p. 1 8 1 ; A. p. 339 ; F. p. 333 ;
M. p. 756, 757, 758; = per alveum fluvii Ferni
usque Anliochiam deducunlur, T. VI, v, p. 4i ; T. D.
p. 4i; T. A. p. i35; T. J. p. 189; F. p. 33g; G.
p. 497, 498; M. p. 782 ; = in flumine Oronte, T. J.
p. 186; G. p. 497; C. p. 643; = igne combustas in
portu Sancti Simeonis, T. X, vin, p. 67-68; T. D/
p. 67-68 ; T. A. p. i46; T. J. p. 201 ; = Genuensium
in portu Sancti Simeonis, A, p. 242 , 248, 274, 290;
= Veneticorum, A. p. 276; F. p. 383, 4^9, 452,
453, 459; H. p. 58o, 58i ; = Grœcorum , A. p. 276,
290; = inquodam portu ( prope Archas) , T. XIII, xii,
p. îoo; T. D. p. 100; T. A. p. 1 58; T. J. p. 211 ; A.
p. 276 ; M. p. 856 ; = applicant portui Joppe , T. XIV,
I, p. io3;T. D. p. io3;T. A. p. 159, T. J. p. 326;
A. p. 294, 395, 298; F. p. 383; F. V. p. 394; F.
p. 4oo; M. p. 864, 865; = Laodiciœ, A. p. 276,
395 ; F. p. 385; G. p. 5i9,523,534; H. p. 558; =
paganorum in portu Ascalonis, T. XVI, vu, p. 116;
T. D. p. n6; T. A. p. i63; A. p. 3o6, 3o7; F.
p. 453; M. p. 879. — Pons de navibus, A. p. 243;
F. p. 33o/. — Naves Angloruni, A. p. 290, 291 ; =
Sarraccnorum prope Baruth, F. p. 375, 376, 421 ;
G. p. 5ai ; = rostrata?, F. p. 385, 407, 419, 42,9,
449; G. p. 524. 537, 54i; H. p. 565, 58o. — Ré-
miges navium in obiidione Cœsareœ, F. p. 389; H.
p. 558. — Naves in portu Tortosœ, G. p. 533; = Ba-
biloniorum ante Joppen, F. p. 4i4, 4i5,429,43o,
45o, 45 1; G. p. 54 1 ; H. p. 567, 572; = Sarrace-
norum captœ. F. p. 4i5, 453; H. p. $67; = Boa-
mundi, F. p. 4 18; = in obsidione urbis Baruth, F.
p. 42 1; H. p. 569; = Norrensium, F. p. 4aa; =
coroitissœ Siciliœ, F. p. 434 ; = Babiloniorum Tyrum
adeunt, F. p. 44 1 ; = ante Joppen, F. p. 45o, 452;
H. p. 58o, 58 1 ; = a Veneticis capta?, H. p. 582; =
Phœnicum, F. p. 46 1 ; = Babiloniorum piratarum,
F. p. 481 ; = Boamundi junioris, F. p. 48a ; = pe-
riclitantur circa gurgitem Attaliœ, F. p. 482, 483
bellitœ, F. p. 44 1 ; = onerariœ, H. p. 58o; = mer-
cibus onustœ, F. p. 44 1.
Navicula, F. p. 333; F. V. p. 4o3; F. p. 43o, 432.
Nazareth, urbs Palœstinœ, F. p. 462; G. p. 5 12, 519.
j. Neapolis, urbs Macedoniœ, F. p. 33 1.
11. Neapolis, civitas Palœstinœ (Curiœ, dicit Robertus),
p. 87 1 , annot. b. — Robertus Flandrensis it Neapolim ,
T. J. p. 219; C. p. 690. — Urbs Neapolis Tancredo
et Eustachio traditur , T. XVI , 1 , p. 1 1 1 ; T. D. p. 1 1 1 ;
T. A. p. 1 6 1 ; A. p. 3o5 ; M. p. 87 1 ; a Turcis capta
atque diruta , F. p. 43 7 ; G. V. p. 543 ; H. p. 571. —
Bestia quaedam apud Neapolim, F. p. 475. — Cbris-
liani transeunt per Neapolim, F. p. 477. — Turris
urbis Neapolis , G. V. p. 543. — Variœ nominis forma? :
Neapolitana urbs seu civitas , T. D. p. 111; M, p. 87 1 ;
— Neopolitana urbs, T. A. p. 161; — Sebasla, C.
p. 690; — Sebastia, T. J. p. 319; — Sichem, F.
p. 437; — Sicbima, H. p. 571; — Sichar, T. J.
p. 319; — Sychar, C. p. 690.
Neapolitands, a, um. — Turris Neapolitana, G. V.
p. 543 ; = civitas, T. D. p. 111 ; M. p. 87 1 . — Cives
Neapolitani , M. p. 871, 873. — Vid. 11. Neapolis.
Nebula. — Nebulœ in Sclavonia , T. J. p. 1 75 ; A. p. 336.
Nemus prope Neapolim, T. J. p. 319; C. p. 690.
Neopolitana urbs, T. A. p. 161. — Vid. 11. Neapolis.
Neptalim (terra), F. p. 436, 46 1 ; H. p. 571.
Neptunls, C. p. 673.
Nioea, civitas Asiae, T. I, m, p. 1 1 ; T. I, iv, p. i3;
T. A . p. 1 3 3 , 1 2 6 ; T. J. p. 1 74 , 1 75, 1 80 ; F. p. 3a8 ; M.
p. 733 , 734 ; S. p. 885. — Concilium Nicaeae , M. p. 758 ,
759; S. p. 887. — Descriptio Nica?ae, A. p. 239; M. p.
756, 758; S. p. 886. — Nica?a a Godefrido et Roberto
Flandrensi aliisque principibus obsidetur, T. II, ix, p.
32 et seq. ; T. D. p. 33 et seq. ; T. A. p. 1 a6 , 1 37 ; T.
J. p. 180, 181 ; A. p. 239; F. p. 333, 333; G. p. 494,
495; C. p. 61 5, 616, 617; M. p. 755, 756, 757; S.
p. 886, 887; =z imperatori a Turcis tradita, T. II,
xiv, p. 34 et annot. a; T. D. p. 34; T. III, 1, p. s4;
T. A. p. 127, 128; T. J. p. 181, 183; A. p. 339,
240 ; F. p. 333 , 334 , 35o ; G. p. 4g5 , 532 ; C. p. 6 1 8 ;
M. p. 758; S. p. 886; R. p. 891. — Christiani Nicœa
discedunt,T.III, i,p. 24; T. D. p. 24; T. A. p. 128;
T. J. p. 182 ; A. p. 24o; F. p. 334; C. p. 620; M.
p. 759; S. p. 888; R. p. 891. — Solimanus Nicœa
fugatus, T. IV, 1, p. 28; T. D. p. 28; T. A. p. 129;
T. J. p. i83, 192; F. p. 398; G. p. 495, 532; H.
p. 562. — Nicœa Christian is a Domino tradita , T. X ,
ix, p. 69; T. D. p. 68; T. A. p. i46; T. J. p. soi;
A. p. 34 1, 363; M. p. 821. — Insula Nicœar, S.
p. 887. — Variœ nominis forma? : Nicsna urbs, T. A.
Digitized by
Google
968
INDEX GENERALIS.
p. 12a; G. p. 494, 53a; — Nichena civitasi T. V.
p. 22.
Nicjsna urbs , T. A. p. 1 22 ; G. p. 494 ,532. — Vid. Ni-
cœa.
Nichena civitas, T. V. p. 22. — Vid. Nicœu.
Nichomia, urbs Asia?, T. D. p. 11, 22. — Vid. Nico-
media.
Nicolaos (sanclus) , apparet Petro Desiderio, A. p. 281.
Nicomeoia , urbs Asi», T. I, in, p. 1 1 ; T. D. p. 1 1 ; T.
II, ixf p. 22; T. D. p. 22; T. A. p. 122, 126; T. J.
p. i74. 380; F. p. 328, 332; G. p. 494; M. p. 733,
755; S. p. 886. — Pantaleon martyr in urbe Nico-
media, S. p. 886 et annot. d. — Ossa occisorum ul-
tra Nicomediara inventa, F. p. 332; G. p. 4g4. —
Varia? nominis forma? : Nicomia, T. I, ni , p. 1 1 ; T.
II, ix, p. 22; T. J. p. 180; — Nichomia, T. D.
p. 1 1 , 22.
Nicomia, urbs Asia?, T. I, m, p. 1 1; T. 11, ixt p. 22 ;
T. J. p. 180. — Vid. Nicomedia.
Nilds, fluvius vEgypti, F. p. 436; G. p. 542, 543; H.
p. 573. — Liltus Nili, H. p. 575. — Corcodrillus in
aquis Nili, F. p. 475. — Hippotamus [sic] in Nilo,
F. p. 475. — Pisces Nili, F. p. 436; H. p. 575. —
Nilus yEthiopiam circuit, F. p. 432. — Varia? nominis
forma? : Geon, F. p. 432 ; — Gion, H. p. 573; —
Gyon,F. p. 433,436.
Noe. — Araca?us nepos Noe, F. p. 353. — Melchise-
dech fuisse fertur filius Noe, M. p. 881.
Noirandus, rex Antiochia?, T. XIII, 1, p. 89, 90; T. D.
p.89.
Nomisma, G. p. 494. — Vid. Numisma.
Normandia , regio Gallia?. — Cornes de Norraandia, A.
p. 242. — Vid. Normannia.
Normannia , regio Gallia?, C. p. 6o5. — Cornes Nor-
mannia?, T. J. p. 170, 222, 225; A. p. 24o, 259,
3o2, 3o6 ; F. p. 329, 335, 35o, 358; G. p. 493,
494, 5o6, 5i3, 5i4; C. p. 616, 621, 622, 646,
682 (vid. Robertus, cornes Normanniœ). — Milites Nor-
mannia?, C. p. 610, 662. — Altéra nominis forma :
Normandia, A. p. 242.
Normannicus, a, um. — Militia Normannica , C. p. 632,
672 . 691. — Jugum Normannicura, C. p. 64g.
Norm annigen a , C. p. 685. — Vid. Normannus.
NûRMANNUS , A , DM , T. J. p. 2 1 7 ; F. p. 327 , 32Q, 33o ;
C. p. 6 io. — VexiJla Normaunorum, C. p. 621, 666.
— Peregrini Normanni, F. p. 328, 336; G. p. 4g3 ;
C. p. 610, 6i4, 621, 672 , 676, 682, 693. — Altéra
verbi forma : Nortmannus, M. p. 739.
Norrenses (populus). — Peregrini Norrenses , F. p. 4a a;
H. p. 570.
Nortmannus, M. p. 739. — Vid. Normannus.
Notarius. = Kerboga? principis, T. X, iv, p. 62; T. D.
p. 62;T. A. p. i43;T. J.p. 199; M. p. 811; zz régis
Balduini, A. p. 309.
Nubles , rex Antiocbia? , T. XIII , 1 , p. 89 ; T. D. p. 89.
Numidia, regio Africa?. — Situs Numidia?, F. p. 432 ;
H. p. 573.
Nomisma, F. p. 332, 4i4, 448, 453, 456,459,464;
G. p. 5i 6, 54 1 •
NUMMULARII, G. p. 5io.
Nommus , T. XVI , vni , p. 1 1 7 ; T. D. p. 1 1 7 ; F. p. 334 ,
448, 469 ; M. p. 849. — Exstinguere sitim per unum
nummum, T. XIV, m, p. io5; T. D. p. io5. —
Quinque vel sex nummi, A. p. 294. — Nummus
aeneus, F. p. 334.
Nuntius,T. IX, m, p. 54;T. D. p. 54;T. IX, iv, p. 56;
T. D. p. 56; T. XIII, vi, p. 95; T. D. p. 95; T. XIII,
x, p. 97; T. D. p. 97; T. XVI, 1, p. 111; T. D.
p. m; T. A. p. 139, i4o, 149. i56, 167, 1 58,
159, 161 ; T. J. p. i77j 180, 181 , 182, 189, 190,
191 , 195, 204, 210, 211 , 229; A. p. 260, 294.
3o5; C. p. 622; M. p. 791, 825, 826, 827,871,
872 ;R. p. 893, = Alexii, C.p. 610, 611. — Vid. Le-
gâtas.
Nux , T. X , xii , p. 73 ; T. D. p. 73 ; T. A. p. i48 ; T. J.
p. 2o3; F. p. 456; H. p. 583; M. p. 781, 852.
0
OBLATioaltaris, F. p. 329; G. p. 5o5, 5og, 5i5, 5 18,
522, 533.
Obsides pro Balduino II dati , F. p. 468, 469, 4y3; H.
p. 584.
Occidens, T. X, v, p. 63; T. D. p. 63.
Oceands , A. p. 290; F. p. 432, 483; H. p. 570, 573;
C. p. 610; M. p. 73o. — Vid. Mare.
Oculds, C. p. 636; M. p. 875.
Odo Belgentiacus, miles, p. 83i et annot. h; = sa-
gitta toxicata vulneratur, M. p. 83 1.
Odo, primus arcbiepiscopus ecclesia? Tyria?, F. p. 447-
Odo Bonos marchisus, p. 6o5 et annot. a. — Vid. Mar-
chisus.
Officina, T. J. p. 216.
Officium. — Officium pro defuncto, T. J. p. i84; A.
p. 24 1. — Impendere officium, T. J. p. 207. — Offi-
cium Macbumeth, T. J. p. 2 23; = Resurrectionis ,
A. p. 3oo ; = diurnum in vigilia Paschae, F. p. 385,
386; G. p. 524, 525.
Oc, rexBasan, M. p. 812.
Oleum, T. VI, v, p. 4i ; T. IX, 11, p. 54; T. D. p. 54;
T. XIII, ix, p. 97; T. D. p. 97; T. XIII, xii, p. 100,
T. D. p. 100; T. XVI, vin, p. 117; T. D. p. 117;
T. A. p. i4o, 157, i58; T. J. p. ig5, 210, 21 1, ai4;
F. p. 358; G. p. 5oo, 5i4; M. p. 771, 782; zz sic-
cum, A. p. 283.
Olimpias, mater Alexand ri, F. p. 484-
•Oliva,F. p. 377; H. p. 554.
Oliverids, miles, C. p. 627.
Oliveti mons, T. XV, m, p. 109; T. D. p. 109; T. J,
p. 217; A. p. 293, 297, 309; F. p. 356, 436; G.
p. 5ii,5i2; H. p.575;C. p. 684, 685, 686. — Ec-
clesia in Monte Oliveti, T. XIV, v, p. 106; T. D.
p. 106; G. p. 5 12. — Eremita montis Oliveti, T. J.
p. 217, 218; A. p. 293; C. p. 685, 686.
Olla , C. p. 670 ; M. p. 834.
Olds horti, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96.
Oltmpias. — Vid. Olimpias.
Omarus, regulus urbis Asa?, p. 264» annot. e.
Omechios (sanctus). — Reliquiae ejus, A. p. 290.
Omnium Sanctorum solemnitas, T. I, vm, p. 16; T.
D. p. 16; T. XII, 1, p. 83; T. D. p. 83; T. XII, vi,
p. 87 ; T. D. p. 87 ; T. A. p. 124, i53;T.J. p. 177*
206, 207.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
969
Onager, F, p. â-ji.
Operami. = in obsessîone Antiochiae, M. p. 785; = in
obsessione urbis Hierusalem, A. p. 397;=: patris fa-
milias, C. p. 698.
Oppidum. = Antiochenum, T. X, i, p. 60 , 61 , 6a; T.
D. p. 60, 61,62; T. X,vm, p 68; T. D. p. 68; T.
X.xi.p. 71, 7a; T. D. p. 71,7a; T. XI, ix, p. 8a; T.
D. p. 8a; T. A. p. i4a, i43; T. J. p. 197, 198;
M. p. 809; = castelli Jarras, F. p. 447-
Oracdldm in urbe Antiocbia, T. J. p. 195.
Oralionus , rex Antiochiae , T. D. p. 89. — Vid. Drahonus.
Orange, urbs Galliae, p. a4i , aonot. c — Vid. Aurasica ',
Oriensis,
Orationes. = pro defunctis in Hierosolymitana via , T.
X, vin, p. 67; T. D. p. 67; = in processione, T.
XIV, v,p. io5, 106; T. D.p. io5, 106; T. XVI, 11,
p. n3; T. D. p. n3; T. A. p. 160; A. p. 345; F.
p. 386. — Oraliones facere, T. XV, v, p. 1 10; T. D.
p. 110; T. A. p. 161, 16a; A. p. 369, 37a, a86,
297, 3o3, 3o6; F. p. 4i3, 4i3; G. p. 499, 533,
5a5, 5a6;H.p. 58 1. — Dominica oratio.G. p. 5ia;
C. p. 686.
Oratoriom, in monte Oliveti, G. p. 5ia; = in monte,
ubi Moyses cum Deo locutus est, G. p. 5a3; H.
p. 556.
Ordotius, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
p. 89.
Organdus, rex Antiochiae, T. D. p. 89.
Orgennus, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89.
Orgidandds, rex Antiochiae, T. XIII, 1 , p. 89.
Orgilandos, rex Antiochiae, T. D. p. 89.
Oriculus (sanclus). — Corpus ejus, M. V. p. 733.
Oriens, T. X, v, p. 63; T. D. p. 63.
Oriensis episcopus, T. XIII, vi, p. g5; T. D. p. g5;
T. A. p. i55; T. J. p. 309; M. p. 85o. — Vid. WiU
lelmus, A urasicensis episcopus.
Oriolium, Jocus Italiœ (nunc Onofo), C. p. 606.
Orion, C. p. 665.
Oringes, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 90; T. D. p. 90.
Orldinus, interpres, T. J. p. 3o4- — Vid. Arluinus.
Orontes , fluvius Syriae , p. 34 , annot. b; T. IX , 1 , p, 53 ;
T. D. p. 53; A. p. a4i;F. p. 339; G. p. 497. — Turci
prope fluvium Orontem fugantur, T. VII, m, p. 47;
T. D. p. 47-48 ; T. J. p. i85-i86.— Orontes prope An-
tiochiam fluit, T. VI, 1 , p. 39; T. XIII, 1, p. 89; T.
D. p. 89; T. A. p. i34, i3g,i54,i56;T. J. p. 186,
188, 193, 193-, A. p. s4i, a4a, a43, a45, 347,
a48, 349, a5o, a5a; F. p. 33g, 343-, G. p. 497,
498; C. p. 64i, 64a, 643, 647, 670; M. p. 793,
844 ; S. p. 890 ; R. p. 89 1 , 89a ; = est inter Christia-
nosethostes, T. J. p. 188; F. p. 34a — Pons de navi-
bus super Orontem, A. p. a43; F. p. 33g. — Orontes,
fluviua Damascenus, C. p. 64a. — Alveus Orontis , F.
p. 339. — Orontes juxta Caesaream fluit, T. XIII , vu ,
p.g5;T. D.p. g5;T. J. p. aïo; M. p. 85i.— Vadum
fluvii.T.XIII, vni,p.g6;T.D. p. g6;T.A. p. i56;
T. J. p. 310; A. p. 35o. — Variae nominis forraae :
Farfar, T. VII, m, p. 47; T. XIII, i, p. 8g, g5; T.
A. p. i54, i56;T. J. p. i85, 186, 310; C. p. 64»,
64a, 643, 647, 670; G. p. 497; M. p. 844, 85 1; —
Pharfar, T. D. p. 47; T. XIII, 1, p. 8g; T. D. p. 8g;
T. D. p. g5.— Fernus , F. p. 33g , 34a , 4a 3 ;G. p. 497.
Orosids (Pauhis), a Fulcherio laudatur, F. p. 46i.
Ortrentum , portus Ilaliae, T. I, v, p. i4; T. D. p. i4 ;
T. A. p. 133. — Vid. Olrentam.
Osanna (kosanna) , G. V. p. 543.
Ostiolom Sepulcri, F. p. 386. — Vid. Ostium.
Ostiom.T. XIV, v. p. 106; T. D.p. 106; A.p.3o8; =
Sepulcri, F. p. 386, 387; G. p. 5a4, 536. — Vid.
Ostiolum.
Ostrom, T. J. p. 333; C. p. 6g3, 6g4.
Otbo, episcopus Ostiensis, p. 3a6, annot. a. — Vid.
Vrbanus II , papa.
Otrentom, portus Italiœ. — Peregrini in urbe Otrento,
T.I, v, p. i4;T. D. p. i4; T. A. p. ia3; F. p. 48a;
C. p. 633; M. p. 743. — Variae nominis forma : Or-
trentum, T. I, v, p. i4;= Hydruntum, F. p. 48a;
C. p. 6a3.
Ovidius. — A Radulfo Cadomensi laudatur, C. p. 61g
et annot. 6; p. 634 et annot. d; p. 654 et annot. b;
p. 656 et annot. d; p. 671 et annot. a; p. 688 et
annot. e; p. 6ga et annot. b; p. 699 et annot./; =
a Roberlo monacbo laudatur, M. p. 865 et annot. d.
Ovilk, F. p. 335, 375.
Ovis, T. III, m, p. 37; T. D. p. 37; T. XI, iv,p. 78;
T. D. p. 78; T. XI, vin, p. 83 ; T. D. p. 81; T. XII,
xii, p. 100; T. D.p. îoo; T. XVI, m, p. n3;T. D.
p. n3;T. XVI, vin, p. 117; T. D.p. 117; T. A.
p. 1 39 , 1 44 , 1 5o , 1 5 1 , 1 58, 1 63 ; T. J. p. 1 83 , 1 g 1 ,
3o4, 3o5, ai 1; A. p. 374, 394 » 3o3, 3o6;F. p.333,
335, 363 , 375; G. p. 5 17, 536 ; H. p. 584; M. p. 745 ,
834, 856, 87g. — Caro ovis, A. p. 3o4.
OvoM,T.X,xii,p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. i48; T.
J. p. ao3; M. p. 781.
Pabula Flandriae, T. J. p. 170; C. p. 616.
Pagani. — Sanctum Sepulcrum habent, T. J. p. 171,
173; A. p. 3og. — Sanctum Sepulcrum eripere de
manu paganoruro; T. I, vu, p. i5; T. D. p. i5; T.
J. p. 16g, 176, 200 j A. p. 3o8; F. p. 3a4. 3a6. —
Bellum contra paganos prope Dorylaeum, T. III, m,
p. 37; T. D. p. 37; F. p. 334, 335, 35o. — Amicitia
paganorum , T. J. p. 181. — Pagani mortui,S. p. 890.
— Gens paganorum , T. X , v, p. 63 ; T. D. p. 63 -, T. A.
p. i4a, i44, i45; T. J. p. 197, igg: A. p. a6o; F.
p. 34 1. — Pagani Antiochiam obsident, T. X, xn,
p. 73 -, T. D. p. 73 ; T. A. p. i54 ;T. J. p. 3o3 ; A. p. 3Ô3 ;
F. p. 35o. — Pars paganorum Christiana fit , T. XI , ix ,
m.
p. 83, T. D. p. 83. — Pagani ab Aleph, T. XII, ni,
p. 85 ; T. D. p. 85. — Paganorum terrae , T. A. p. 1 5s ;
T. J. p. 193, 206; = regnum, A. p. 359; = timor,
A. p. 356. — Pagani occidunt peregrinos , T. J. p. 1 73;
=r civitalis Albarae, A p. 366. — Boamundi nomen
magnum inter paganos, A. p. 367. — Pagani in ob-
sessione Ma rrae, T. XIII, 11, p. go; T. D. p. go; T.
XIII, iv, p. g3;T. D. p. 93 ; T. A. p. i54, i55;T.J.
p. 308, aog; A. p. a68, 370, 373. — Cadavera pa-
ganorum Cbristiani manducant, T. XIII, v, p. g4;
T. D. p. 94; T. A. p. i56; T. J. p. 30g ; A. p. 371;
F. p. 35a. — Pagani in valle Dessem, T. XIII, ix,
p. g6, g7;T. XIII , xn , p. 100; T. D. p. 96, g7, 100;
122
Digitized by
Google
970
INDEX GENERALIS.
T. A. p. i56, 167; T. J. p. 3 i o ; = in Castro Àrcha,
T. XIII , x , p. 97 ; T. D. p. 97; T. XIII , xi , p. 99 , T.
D.p. 99; T. A. p. 157; T. J. p. aïo; = urbis Tortosae
fugiunt , T. XIII , xi , p. 98 ; T. D. p. 98 ; T. A. p. 1 57;
T. J. p. an ; = urbis Gibelli , T. XIII, xi, p. 99 ;
T. D. p. 99; T. A. p. i57; T. J. p. an; = Tripo-
Ieoscaesi,T. XIII, xn, p. 99; T. D. p. 99; T. A. p. 157,
i58 ; T. J. p. a 1 i;=sanctum Georgium martyrio affi-
ciunt , T. XIII , xni , p. 1 oa ; T. D. p. 1 oa ; T. A. p. 1 58 ;
T. J. p. a 1 a ; = a militibus Christi prope Hierusalem
victi, T. XIV, i,p. io3;T. D. p. io3;F. p. 355; =
Christianos aggrediuntur prope Joppem, T. XIV, 11,
p. io3-io4;D. p. io3-io4; A. p. 395. — Liberare
Hierusalem a manibus paganorum , T. XIV, iv, p. 1 o5 ;
T. D.p. io5;T. A. p. i6o;T. J. p. 170, 171,173.—
Pagani in urbe Hierusalem pugnant, T. XV, m,
p. i©8, iog;T. D. p. 108, 109, T. A. p. 159, 160;
T. J. p. a 18, 319, aao, aa i, aaa; = in urbe Hie-
rusalem occisi.T.XV, iv, p. 109, 110; T. D. p. 109,
110; T. A. p. 160; 161 ; T. J. p. aai, aaa, aa3; F.
p. 359, 36o. — Exspoliare paganos, T. XV, v, p. 110;
T. D. p. no. — Cadavera paganorum extra Hierusa-
lem cremata, T. XV, v, p. 1 10; T. D. p. 1 10; T. A.
p. 161. — Praeliari cum paganis, T. XVI, 11, p. lia,
T. D.p. lia; T. A. p. 161; A.p.3oa, 3o3;F. p. 36a.
— Pagani vasa collo portant prope Ascalonem, T.
XVI , iv, p. 1 1 4 ; T. D. p. 1 1 4 ; T. A. p. 1 6a ; A. p. 3o6 ;
= a Christianis vincuntur, T. XVI, v, p. n4-ii5;
T. D. p. n4-n5;T. A. p. 16a, iG3;A.p. 3o6,3o7,
3o8; F. p. 36a, 363; = prope Hierusalem Cbristia-
nos décollant, F. p. 386; = a Christianis fuganlur,
F. p. 4i3;=de captione BaIduinigaudent,F.p.4oo.
— Vid. Arabes, Sarraceni, Tarci.
Paganimitas, A. p. a35. — Vid. Paganismus , Paganitas.
Paganismus, T. A. p. 1 55. — Vid. Paganimitas, Paga-
nitas. ,
Paganitas , T. XIII , iv, p. 9a ; T. D. p. 9a , T. J. p. ao8 ,
A. p. 3oo. — Vid. Paganismus , Paganimitas.
Pagands, serviens Boamundi, T. IX, v, p. 57 et nnnot.
c; T. D. p. 57; T. A. p. i4i; T. J. p. i96; = primus
ascendit in murum Antiocliiae, T. J. p. 196.
Paganos Belyacensis, miles, M. p. 833.
Pal^stina, regio Syriae, F. V. p. 396; F. p. 45a, 46a,
485; M. p. 87a. — Caesarea Palaestinac, F. p. 354,
389, 475; G. p. 5o8, 537; M. p. 858. — Saraceni
Palaeslinae, F. p. 474- — iMures per Palaestinam, F.
p. 485.
PaljEstinus , a , um. — Palaestinus furor, C. p. 691. — Pa-
laestini, populus Syriae, F. p. 469. — Bellum a Pa-
laestinis instat, T. J. p. ai g. — Terra Palaestinorum ,
G. p. 5o8.
Palagonia , regio Macedoniae , T. D. p. 1 6 ; T. A. p. 1 a4 ;
T. J. p. 177; M. p. 745. — Vid. Pelagonia.
Palatini régis Francise, C. p. 65o.
Palatidm , urbis Constantinopolis , F. p. 33 1 ; = a Chris-
tianis crematur, T. I, 11 , p. 11; T. D. p. 1 1; T. A.
p. îai; 1 48; M. p. 73a. — Palatium Bagi-Seian, An-
tiochiae, T. X, xi, p. 71-73; T. D. p. 71-73; T. XII,
vu, p. 88; T. D. p. 88; T. XIII, vi, p. 94-95; T. D.
p. 94-g5; T. A. p. i48, i54, i56;T.J.p.3oa,ao8,
309; C. p. 657; M. p. 8a4, 844; = Boamundi, T.
. J.p.216; zzzin urbe Marra, T. A. p. i55; T. J.p. 309;
= mirum (in somnio Anselmi), T. J. p. 31 5; C.
p. 681.
Palea, T. I, vi, p. i4; T. D. p. i4;T. VIII, 11, p. 53;
T. D. p. 53; T. A. p. 133; T. J. p. 176, i94; C.
p. 64 1 , 663, 691 , 69a. — Sacci paleis plein tormen-
tis objeclî, T. J. p. 331; C. p. 693. — Cara palea,
A. p. 345.
Palla, C. p. 645.
Palladius (sanctus). — Vifgultum Palladii, C. p. 64o.
Pallium, T. VII, îv, p. 49; T. D. p. 49; T. XVI, vu,
p. 117; T. D. p. 117; T. A. p. i39;T.J. p.i93;A.
p. 358, 390; F. p. 3a5, 33i, 333, 349, 363; G.
p. 494, 5o5; C. p. 61 1, 619, 64i, 670, 677, 714;
M. p. 788,835; S. p. 887; = Boamundi, T. I, vu,
• p. i5; T. A. p. ia3; M. p. 741. — Pallia Boamundo
Godefridoque data, T. J. p. 313. — Pallium Ade-
mari, A. p. 363; = Chymerae, F. p. 475.
Palmje, C. p. 633, 693. — Sabbatum in Palmis, A.
p. 355. — Dies Palmarum, F. p. 436; G. p. 5io. —
Peregrinorum palmae, A. p. 3oi. — Palmarum rami,
apud Jherico, in horto Abrahae, F. p. 364, 366; G.
p. 5i8; = rami, H. p. 575. — Palmae prope Segor,
F. p. 38o;G. p. 533.
Palmyra, nomen graecum urbis Balbac, F. p. 368. —
Vid. Balbac.
Palus, 1, C. p. 703. — Capila Turcoruin in palis sus-
pensa , A. p. 347 ; C. p. 646, 648. — Pali in obsessionc
urbis Hierusalem, A. p. 397.
Palus, udis. Palus prope Antiochiam, T. J, p. 198; A.
p. 34 1, 343, 347, 348; C. p. 653, 671 (vid. Lacas);
= prope Marram, A. p. 370, 371; := prope Caesa-
ream Palaeslinae, A. p. 391. — Fons Siloe est quasi
palus, A. p. 294.
Pamphilia , regio Asiae, F. p. 48a; G. p. 5o4.
Panadox, urbs Macedoniae, F. p. 33 1.
Paneas, urbs Palaestinae, F. p. 367, 435, 46i, 46a;
H. p. 55o, 55 1, 571. — Vid. Cœsarea Philippi.
Panis,T. X, xi, p. 73; T. D. p. 7a; T. A. p. i48;T.
J. p. 189, 30a , 333 ; A. p. 395, 3o4; F. p. 339; G.
p. 507; M. p. 73i; = carus, T. X, xn, p. 73; T.
D.p. 73; T. A. p. 136, i48; T. J. p. 180, ao5; A.
p. 345, 358; F. p. 337, 336, 34o, 34i, 365, 366,
377, 394 , 456 ; G. p. 493 , 498 ; H. p. 554 ; C. p. 649 ,
65 1, 660, 675, 710; M. p. 755. — Mercalus panis,
T. XIII, xiii, p. 101; T. D. p. 101. — Quaererepa-
nem, M. p. 877. — Panis inopia in obsessione Hie-
ro8olimilana, T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3etseq.
T. A. p. 169; T. J. p. 330, A. p. 2g5; F. p. 358;M.
p. 864- — Hordeaceus panis, T. XIV, m, p. io4;
T. A. p. 159; = bis coctus, T. XVI, vin, p. 117;
T. D. p. 117; =parvus, T. A. p. i48; T.J.p.3o3;
A. p. 3o4; G. p. 498; M. p. 8i5. — Rex Tripoleos
panes dat Balduino, F. p. 373; G. p. 5ao. — Pauxil-
lum panis, H. p. 583 ; = inopia in urbe Halapia, F.
p. 469. — Panis sanctificatus, F. p. 477. — Quinque
panes , G. p. 5 12 et annot. g, — Cismarinus panis,
C. p. 610.
Pannigulus. — Miltere panniculos in piscinam, T. A.
p. laa. — Panniculus igne succensus, A. p. 399.
Pannonia, regio, G. p. 4g3.
Pannds, A. p. 390; F. p. 336,338, 365 ; F. V. p.3g4;
M. p. 806. — Mercatus depannis, T. D. p. 101. —
Cruces in pannis , F. p. 33o. — Machomet panno coo-
pérais, T. XIV* iv, p. io5; T. D. p. io5. — Pannus
sericus Boamundi , T J. p. 1 76 ; z=z sericus , F. p. 33a ;
= insutus , A. p. 368 ; = subtilissimus, A. p. 284.
Pantalbon (sanctus), martyr, S. p. 886 et annot. d.
Panthera , in Hyrcania , F. p. 476.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS
Papa. — Papa Turcorum, A. p. 377; M. p. 811 (vid.
Calipka) ; = Romanus, T. I, i, p. g ; T. D. p. 9 ; T.
A. p. 121; T. J. p. ,7,, 1?3; p. p. 361, 4o8, 4i7,
43i, 466, 467 ; G. p. 5i6; H. p. 565, 573, 58o; M.
p. 727, 729 (vid. Anacletus, Anicius, Calixtus, Cfe-
mens, Gelasius, Gregorius, Paschalis, Urbanus).
Papilio (Gallice pavillon, tente), T. VI, vu, p. 42; T.
D. p. 4a; T. XI, vin, p. 81; T. D. p. 81; T. XIII,
ix, p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. ia5, i35, i36 , i5i,
i56; T. J. p. i75, 178, 189, 190, 2o5, 210; A.
p. 3o5; F. p. 335, 375, 394, 4o5, 4a6, 436; G.
p. 496, 5o7; H. p. 553, 575;C.p. 711; M. p. 782,
852.
Papyrus depilatus , T. J. p. 2 1 4 , 2 1 5.
Paraclitds Spiritus, G. p. 5i 1 , 5 16.
Paradisus, M. p. 74i, 748, 83g; S. p. 888. — Para-
disi fluvius, F. p. 432,433; H. p. 573, 574; =
situs, F. p. 433; H. p. 573, 574; = terra, H. p.55i,
555. — Paradisus deliciarum, M. p. 729, 734.
Parca , C. p. 686.
Pardilo (Bernardus de), miles, T. J. p. 193. — Vid.
Bernardas de Pardilo.
Paries, T. J. p. 222, 223; A. p. 266; G. p. 5i6.
Parids, a, um. — Columnae pariae, C. p. 661.
Parma, C. p. 698; M. p. 809, 83g.
Paro, navis piratarum, F. p. 483.
Parrochia, C. p. 701.
Parthi, populus Asiae, G. p. 497; G. V. p. 542; C.
p. 667, 670; M. p. 844; = prope Dorylaeum, G.
p. 495; = prope Ascaloneni, T. D. p. 1 i5;zrzChris-
tianos aggrediuntur, F. p. 4o8; G. p. 5o4; = vicli,
F. p. 444.
Parthia, regio Asias, F. p. 320, 448, 473; G. p. 497;
H. p. 579.
Parthica gens, F. p. 448; H. p. 579; C. p. 660.
Pascha Domini. = Celebrare, T. XIII, xii, p. 100; T.
D. p. 100; T. A. p. i25, i58;T.J. p. 178, 21 1 , 214,
226; A. p. 270, 286 el annot. b; p. 3oi ; F. p. 33o,
385, 386, 387, 4oo et annot. a; p. 4o6 et annot. c ;
p. 407, 44i, 48o ; G. p. 493, 524, 526, 533, 536,
537 ; H. p. 558 , 564 , 565 , 576 ; C. p. 7o4 ; M. p. 856 ;
S. p. 890. — Pascha floridum, H. p. 575.
Paschalis II, papa, p. 4o8, annot. d; = Boainundum
confortât, T. J. p. 228; G. p. 538; =: recipit Daim-
bertum, T. J. p. 228; F. p. 4o8^G. p. 538. — Pas-
chalis privilegium pro ecclesia Hierosolimitana, F.
p. 467, 468. — Paschalis moritur, F. p. 436 ; H.
p. 575. — Successor Paschalis, F. p. 44a.
Pascua, prope Antiochiam , A. p. 25o; F. p. 34a; C
p. 644 î= prope Edessam, F. p. 338;= prope Ha-
lapiam, F. p. 469.
Passio Domini, A. p. 279, 282 , 296; G. p. 5io, 5i2,
5i5. — Passionis insignia, A. p. 3o2; = locus, A.
p. 3o3; G. p. 509, 5 10.
Pastor. — Pastores Arabes, A. p. 3o3,3o4: = populi,
F. p. 322; S. p. 887.
Pater noster dicere, A. p. 258.
Pathara , locus , F. p. 482.
Patibdlum, A. p. 297; H, p. 558; = Crucis, T. X, x,
p. 70; T. D. p. 70; T. XV, m, p. 108; T. D. p. 108;
T. A. p. 147, i6o; T. J. p. aoi ; G. p. 5io.
I. Patriarcha. — Sepulturœ Patriarcharum (i. e.
Abrahae, Isaac et Jacob), F. p. 379 et annot. b;
p. 38i; G. p. 522 ; H. p. 555.
II. Patriarcha , F. p. 467 ; = Antiochiœ , T. XIII , 1 , p. 89 ;
971
T. D. p. 89; T. A. p. i54; T. J. p. 186; C. p. 709;
M. p. 844 ; = redimit imaginem Salvatoris , T. J,
p. 195; = ex ecclesia sanctœ Mariae ejicitur, T. J.
p. 195;= a Turcis Jigatur, T. J. p. 186; = e car-
cere extrahitur, T. J. p. 197. _ Patriarcha latinus
electus, p. 263, annot. a. — Patriarcha Hieroso-
Hmaj electus (Arnulfus), T. XV, v, p. 111; T. D.
p. 1 11 ; T. A. p. 161, 162; A. p. 3o2, 3o5,3o6;F.
p. 36i, 4a6,43i, 436; G. p. 5i6, 5i9; H. p. 57i,
573; M. p. 870, 872, 873, 874, 879; = (Daim-
bertus), T. J. p. 226, 227, 228; A. p. 3o8; F.
p. 366, 382, 385, 386, 387, 4o8, 467;G. p. 5i8,
519,522, 523,524, 525,5a6,537, 538;H. p. 554,
565; C. p. 7o3~(Ebremarus), F. p. 412 et annot.
a; p. 4i3, 417, 44a ; G. p. 538, 54o; H. p. 577; =
(Gormundus), F. p. 445 el annot./; p. 45o, 45i,
459, 466, 468; H. p. 578, 58o, 58i, 583, 584; =
(Gibelinus), F. p. 468.
Padlds (sanctus), F. V. p. 4o5; M. p. 766. — Vigilia
Pauli, T. A. p. i52; T. J. p. 206; A. p. 261; F.
p. 35 1; M. p. 836; R. p. 893. — Paulus a S. Petro
ordinatur, M. p. 771 ; = colaphum a Domino acci-
pit, F. p. 477 et annot. h. — Pauli conversio, F.
p. 478 et annot. a; = naufragium, F. p. 48a et
annot. b; = zona, M. p. 858.
Pauper (Lambertus). — Vid. Lambcrlns Pauper.
Padperes. — Pauperes exercilus, A. p. 278. = a Scia vis
occiduntur, A. p. 236. — Decimœ dalae pauperibus,
T. XIII, m, p. 96; T. D. p. 96; A. p. 278. — Pau-
peres apud Marram cadavera Turcorum manducant,
T. XIII, v, p. 94 ; T. A. p. i56; T. J. p. 209; A.
p. 271; = occisi a paganis cruces in dextris humeris
habent, A. p. 272; = convalescunl, A. p. 273. —
Pauperes pedites, T. XIV, 11, p. io4; T. D. p. io4;
A. p. 274. — Vid. Ehemosyna.
Pavimentum in ecclesia Sancti Pelri Antiochena, T. J.
p. 195; G. p. 5o2,.5o7;C. p. 661, 676; R. p. 8g3;
= ecclesiœ Sepulcri, G. p. 524; M. p. 869; = tem-
pli Salomonis, M. p. 868.
Pax securitatis,T. J. p. 170. — Induciae pacis, M. p. 794,
795; R. p. 892.
Peccatum , T. J. p. 200 ; F. p. 335 , 34o ; G. p. 499 , 5o 1 ,
524; M. p. 829; S. p. 887. — Hemissio peccatorum,
T. J. p. 169; A. p. 269; F. p. 324, 325; G. p. 492,
5i2;M. p. 729; = confessio,T. XI, vi, p. 79; T. D.
p. 79; T. A. p. i5o; T. J. p. 2o4; A. p. 276; F.
p. 335, 4i3.
Pedites , T. XVI , vi, p. 1 i5%; T. D. p. 1 1 5; T. A. p. 128,
i3o, i34, 1 36 , i4i» i55, 162; T. J. p. 16g, 170,
182, 184, 190, 191, 196, 209, 226; A. p. 242,
244, a46, 248, 249, 359, 260, 261, 270, 271,
273 , 285 , 392 , 294 , 3o3 , 3o6 ; F. p. 324 , 327, 333,
334, 347, 359, 365, 373, 375; M. p. 785, 794,
828; S. p. 887, 889. — Prope Demonis fluvium
pedilibus opem ferunt équités, F. p. 33o. — Pedi-
tes ab Arabibus circumcincti et occisi, T. XIV, 11,
p. io4;T. D. p. io4; T. A. p. 159; F. p. 394. — Pedi-
tes eunt Neapolim ,T.XVI, 1, p. 1 1 1 ; T. D.p. 1 1 1 ;=z
milites efficiuntur, F. p. 365; H. p. 55o;M. p. 828. —
Pedites Balduini régis , F. p. 383, 39 1 , 3g3 ; H. p. 557,
559; = Sarraceni, F. p. 397, Au, 4i4, 417, 44 1,
45o, A5 1 , 464, 47a, 478 ; H. p. 56 1 , 58 1 ; M. p. 834 ;
=zChristiani, F. p. 398; F. V. p. 4o4; F. p. 4o5, 4i a,
4i3, 4aa, 4a6,447,47a, 477, 478, 479; H. p. 566,
571. — Vid. Pedones.
122 .
Digitized by
972
INDEX GENERALES.
Pedones, T.XI, vu, p. 80; T. D. p. 80; T. A. p. 161;
T. J. p. 188; A. p. 3o5. — Vid. Petites.
Pegasus, aies, F. p. 476; C. p. 61 4.
Pelagonia, regio Macedoniœ, T. I, ix, p. 16; T. A.
p. ia4;T. J. p. 177; A. p. 336; M. p. 745. — Allera
nominis forma : Palagonia , T. D. p. 16 ; T. A. p. 1 a4 ;
T. J. p. 177; M. p. 745.
Pelasga classis, C. p. 713.
Pblet (Raimundus), miles, A. p. a84. ag4, ag5. —
Vid. Raimandus Piletus.
Pelides (Achilles), C. p. 633.
Pella, urbs Macedoniœ, F. p. 33o et annot. g.
Pella, in Palœstina, F. p. 46a.
Pelta, F. p. 3g3, 4o5; C. p. 609, 6a6, 64o,G45.
Pelufres, rex Antiocbiœ, T. XIII , 1 , p. 90. — Vid. De-
lufres.
Pentapolis, H. p. 55 1.
Pentecoste, T. XIII, xiii, p. 10a ; T. D. p. 10a ; T. A.
p. i58;T. J. p. aia; M. p. 858.
Peba. — Habere peram, T. XVI, vi, p. n5; ï. D.
p. n5; T. A. p. i63 ; A. p. 3o6; M. p. 877. — In
pera, M. p. 791.
Perditor, F. p. 337.
Peregrini , a Turcis occisi prope Nicomediam , F. p. 33a ;
=crueesignati,T. J.p. 17a, 173, 174. 175, 177, 179,
180, 187, 195, aoa; A. p. 336, 347; F. p. 3a5t3a7,
33o; M. p. 731, 741, 765 ; = mortui propter aquœ
inediam, T. J. p. i84; = in urbe Antiochia igne cre-
mali , T. VIII , 11 , p. 5a ; T. D. p. 5a ; ï. J. p. 194. —
Arma pauperum peregrinorurn ante Kerbogam de-
lata, T. X, m, p. 6x ; T. D. p. 61 ; T. A. p. i43; T. J.
p. 198, 199; M. p. 8 10. — Peregrini mortui , T. X , ix ,
p. 69; T. D. p. 69. — Peregrini mortui in via, T. XI,
11, p. 76; T. D.p. 76; T. A. p. 149; T. J. p. ao4; G.
p. 494 ; = viclores , T. A. p. 1 5a ; T. J. p. 306 ; = in
urbe Antiochia requicscunt. T. XIII, il. p. 90; T. D.
p. 90 ; 1= in urbe Marra , T. XII I , vi , p. 9/1 , g5 , T. D.
p. 94, 95; T. A. p. i55, i5G; T. J. p. ao8, 309; A.
p. 368, 369, 370, 371, 373; F. p. 35a; =juxta
Cœsaream boxpitati, T. XIII, vu , p. 95 ; T. D. p. g5';
T. A. p. 1 56; T. J. p. 310; = in vallem Fnrfar intrant,
T. XIII, vin, p.96;T.D.p. 96; T. A. p. i56, i57;
T. J. p. a 10; = in vallem Dessem perveniunt et cas-
tra aggrediuntur, T. XIII, ix, p. 96, 97; T. D. p. 96,
97 ; T. XIII , xii , p. 1 00 ; T. D. p. 1 00 ; T. A. p. 1 56 ,
157 ; T. J. p. 310; = capti ante Tripolim atque li-
béral!, T. XIII, x, p. 98; T. D. p. 98; T. XIII, un,
p. ioi;T. D. p. ioi;T.A.p. 157, i58;T. J.p. an;
M. p. 857. — Emirus Gibelli promittit se damnum
peregrinis Sancti Sepulcri deinceps non iliaturum ,
T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; M. p. 855. — Pere-
grini perveniunt Hierusalem, T. XIV, 1, p. 10a; T.
D. p. ioa; T. A. p. i58, i5g; T. J. p. 317, 218;
G. p. 509; = tributum Hierusalem persolvebant, T.
XV, iv, p. 109; T. D. p. 109; T. A. p. 160. — Con-
tumeliac peregrinorum , M. p. 868. — Arnulfus quœ-
rit crucem quam peregrini ante urbera captam ado-
rare solebant, A. p. 3oa; = intrant Hierusalem, T.
XV, iv, p. 109; T. D. p. 109; T. A, p. 160, 1614 A.
p. 3oo; F. p. 359; ==. inveniunt partem crucis Do-
mini, T. XVI, m, p. n3; T. D. p. n3;zz: prope
Ascalonem paganos vincunt, T. XVI, iv, p. n4;
T. D. p. n4; T. A. p. 163, i63; T. J. p. aa5; A.
p. 3o4, 3o5. — Ascalon, portus peregrinorum, T.
J. p. 336. — Joppe, portus peregrinorum, F. p. 383 ,
385 ; G. p. 5a4i 537; H. p. 557. — Peregrini im-
pediti, F. p. 383, 4n, 4aa,470;G. p. 538, 53g;
H. p. 557, 558 , 568; = a partibus transmarinis ve-
nientes exercitum augent, F. p. 4a8; H. p. 571 ; zr
Venetici , F. p. 44g î H. p. 58o , 584 ; = veniunt Hie-
rusalem , F. p. 48o. — Filii peregrinorum, M. p. 881 ,
88a. — Falsi peregrini, R. p. 8g3. — Locus sepul-
turae peregrinorum , G. p. 5n (vid. Haceldama). —
Vid. Chris tiani, Franci.
Peregrinos, T. X, ix, p. 70; T. D. p. 70; M. p. 822
(vid. Petras Bariholomœus). — Peregrinus quidam
émit ensem Amiravissi, T. XVII, vu, p. 1 16; T. D.
p. 116.
Pergama, urbs Asiœ, C. p. 672.
Pergameni, cives urbis Pergami, F. p. 484.
Perrea, T. D. p. 107. — Vid. Petraria.
Persje , populus Asiœ , G. V. p. 54a ; H. p. 549 ; C. p. 707 ;
=z prope Dorylœum fugati, T. III, m, p. a6; T. D.
p. 36; T. A. p. 139; T. J. p. i83; M. p. 763 \ = con-
tra Antiochiam congregati, T. A. p. i4a, i5i ; T. J.
p. 197, ao5; G. p. 5oo, 5o3 ; C. p. 647, 648, 658,
659 , 663 , 664 » 665 , 667 , 669 , 670, 673 ; M. p. 778,
808, 83 1. — Persarum rex, F. p. 345; M. p. 791,
79a, 81 1 et annot. 6; p. 81 3, R. p. 893; z=gens,
F. p. 3s3, 334; C. p. 668, 669, 671 ; M. 727, 73o;
= regnum, C. p. 664; M. p. 810,811; z=lex, R.
p. 893 ; = lingua, F. p. 443 ; H. p. 577. — Altéra
nominis forma : Perses, T. X, 1, p. 59; T. D. p. 59.
Perses , popul us Asiœ , T. X , 1 , 59 ; T. D. p. 5g. — Vid.
Pcrsœ.
Persia, regio Asiœ, T. I, iv, p. i3; T. D. p. i3; T. X,
1, p. 5g; T. D. p. 5g; T. A. p. 123, i5o; F.p.320,
332, 34o, 364» 4aa, 4a3, 443, 446; G. p. 497;
H. p. 54g» 557, 570, 577; C. p. 712. — Cruxab
Heraclio e Persia reportata, F. p. 444- — Soldanus
Persiœ, T. X , 1 , p. 5g ; T. D. p. 59; T. XI, iv, p. 78;
T. D. p. 78; T. A. p. i4a, i5o; T. J. p. 192, 197,
ao4; F. p. 34o; G. p. Û97 ; C. p. 656 et annot. a.
— Exercitus e Persia, F. p. 383. — Turci in Persia,
F. p. 364- — Christiani capli in Persia, F. p. 4".
— Variœ nominis formœ: Persida, T. D. p. i3; F.
p. 3ao, 364. 383, 4aa; H. p. 549, 557, 577; =
Persis,T. A. p. laa, i5o;F. p. 33a, 34o, 443,444,
446; G. p. 497; H. p. 570; C. p. 71a.
Persicds, a, dm. — Persica gens, F. p. 3a3, 334; C.
p. 668, 66g, 671 ; = lingua, F. p. 443; H. p. 577.
— Persica régna, C. p. 664. — Vid. Persœ.
Persida, regio Asiœ, T. D. p. 1 3 ; F. p. 3ao, 364,
383, 4aa; H. p. 54g, 557, 577 (vid. Per*ia); =
F. p. 336 et annot. c (vid. Pisidia).
Persis, regio Asiœ, T. A. p. 133, i5o; F. p. 332 , 34o,
4a3 , 443 , 444 , 446 ; G. p. 4g7 ; H. p. 570; C. p. 712.
— Vid. Persia.
Pertica, T. J. p. aai ; A. p. ag7; F. p. 436; C. p. 691.
Pes. — Nudi pedes, T. XIV, iv, p. io5; T. D. p. io5;
T. XVI, 11, p. ii3;T. D.p. n3;T. J. p. 169, A.
p. 357, 260, aga, ag6, 397, 3o3. — Fugerepede,
T. X, vin, p. 67; T. D. p. 67; T. A. p. i46; T. J.
p. aoo, aoi. — Pedes abscisi, A. p. a36. — Christi
pedes clavis affixi, T. J. p. aaa.
Petha. z= prope Antiochiam, T. J. p. 187. — Petac
ailatae ad foveam implendam prope Hierusalem, T.
XV, m, p. 108; T. D. p. 108; T. A. p. 160. — In
obsidione urbis Hierusalem, pétris utuntur Chris-
tiani, T. J. p. aao. — Petra firma, T. J. p. 194. —
Digitized by
Google
INDEX GENERALES
Murus de petra, T. A. p. ,48 ; T. J. p. 202. — E
pétra aquam Moyses produxit, G. p. 5a3 ; H. p. 556.
— PelraB scissœ sunt, M. p. 881.
Petrà-Mora (Guarinus de), miles, M. p. 857. _ Vid.
Gaarinus de Petra-Mora.
Petraria, A. p. 259, 269, 275, 298, 299; F. p. 333,
34o, 358, 389; G. p. 495, 498, 5o7, 5i3, 5i4,
535. — Variai noininis forrase: Petrera, T. XV, 11
p. 107; — Perrea, T. D. p. 107.
Petrera, T. XV, 11, p. 107. — Vid. Petraria.
Pétri (Willelmus) , miles, A. p. a55. — Vid. Willelmus
Pétri.
Pétri (Guillelmus de Cuniliaco), miles, A. p. 273.
Vid. Guillelmus Pétri de Cuniliaco.
Petrds (sanctus). — Anliochia a Deo ei iradita, T IV
vi, p. 34; T. D. p. 34; T. XI, iv, p. 78; T. D. p.'78 j
T. A. p. i32, i5o; T. J. p. i85, 2o4; A. p. a58,
259; G. p. 5o3, 5oG; C. p. 664, 665; M. p. 771;
R. p. 893. — Petrus apparet Stephano presbytero,
T. X, ix, p. 68-69; T. D. p. 68 69; T. A. p. 146; T.
J. p. 201 ; M. p. 821, 822 ; = apparet Pelro Bartho-
lomreo prope Marram, T. X, x. p. 71 ; T. D. p. 71 ;
A. p. 268, 269, 270, 283; = apparet prope Ar-
cham, A. p. 279, 280, 283 ; z= claudum curât, T.
J. p. 217. — Reconcilialio Pelri , M. p. 777.
In fide Pétri, A. p. 2 58. — Vigilia S. Pétri, T. A.
p. iSa ; T. J. p. 206 ; A. p. 261 ; F. p. 35 1 ; M. p. 836; '
R. p. 893. — Festum S. Pétri a Vinculis, T. XII,
iv, p. 86 ; T. D. p. 86 : T. XV, v, p. 1 1 , ; T. D. p. 1 1 , ;
T. A. p. i53, 161 ; T. J. p. 207; M. p. 839, 870. —
Vincula Pétri Romam allata, M. p. 839. — Porta S.
Pétri (in urbe Anliochia) , T. J. p. 189. — Vexillum
S. Pétri, G. p. 538. — Trophimus, discipulus S. Pé-
tri, A. p. 264 et annot. d. — Evangelium S. Pelri,
A. p. 281 et annot. b; p .288. — Cathedra S. Pelri
(in urbe Antiochia), T. A. p. i53, i54; T. J. p. 208;
F. p. 339, 35i.
Petrds, Albarensis episcopus, p. 99, annot. b; — eleo
tus episcopus , T. XII , v , p. 86 , 87 ; T. D. p. 86 , 87 ;
T. A. p. i53 et anuot. c; T. J. p. 207; A. p. 266 et
annot. b; M. p. 84o et annot. b; =: Antiochiae conse-
cratur, T. J. p. 207 ; M. p. 84o ; = populum convocat
ad urbem Marram , A. p. 269. — Raimundus urbem
Marram vultei dare, A. p. 270. — Sermo Pelri Alba-
rensis episcopi ad comilem Raimundum, A. p. 270,
271. — Petrus muros Marrae urbis dirui incassum
prohibet, A. p. 271, 272 ; = it Caphardam, A. p. 272 ;
= sequitur Raimundum, A. p. 273; = a Raimundo
ad Godefridum mittitur, T. XIII, xi, p. 99; T. D.
p. 99 ; A. p. 277 ; == fidem accipit Arnulfi , A. p. 282 ;
= benedictionem judicialem super ignem facit, juxta
Archam, A. p. 283; F. V. p. 344; = castra servat
prope Archam, A. p. 285; zzr praeficitur Sarracenis
ligna ferentibus, in obsessione urbis Hierusalem, A.
p. 297 ; z=z non se humiliter agit, A. p. 3oi; = tradit
Godefrido turrem David , A. p. 3oi.
Petrus, Apamiensis archiepiscopus , p. 4^7 et annot./;
= venit ad Balduinum II , ab Antiochenis missus ,
F. p. 447.
Petrus, frater Pontii Raginaldi, a Graecis mortaliter
vulneratur, A. p. 236.
Petrus Bartholomjsus, peregrinus Provincialis , A.
p. 253; C. p. 676 ; = rusticus, A. p. 281. — Ejus
mores, C. p. 678. — Ejus imperitia, A. p. 257, 258,
280. — Visio ejus , T. X , x , p. 70-7 1 ; T. D. p. 70-7 1 :
973
T. A. p. 147; T. j. p. 201> ao2; A p aM^ a54
a55, 257 ; C. p. 676 , 677 ; M. p. 82 2 , 8*3 ; = Mnc-
tam lanceam invenit, T. XI, iv, p. 76-77; T. 1).
p. 76; T. A. p. 149; T. J. p. 2o4; A. p. 257; F.
P. 344; G. p. 502; C. p. 677; M. p. 823. — Ap-
paret ei B. Andréas, Antiochiœ, A. p. a57 , 258, s59,
262 , a63, 264. — Apparet ei B. Andréas cum S. Pe-
tro, juxta Marram, T. XIII, m, p. 91 ; T. D. p. 91 ;
A. p. 268, 269, 270. — Apparet ei, Antiochiœ, Ade-
marus defunctus, A. p. 262, 263, 285. — Apparet
ei B. Andréas apud Roiam , A. p. 265, 266; = apud
Archam, A. p. 279, 280. — In obsidione Archados
moritur Petrus, combustus igne, A. p. 264, 283,
*84, 287, 288; F. p. 344, 345; G. p. 5o7; C.'
p. 682 ; zzz cum Raimundo de Aguilers loquitur, A.
p. a84. a85. — Ad Raimundum Sancti /Egidii allô-
cutio Pelri, A. p. 264, 287, 288. - Petrus sepeli-
tûr, A. p. 288. — Praeceptum Pelri Bartholoma?i, A.
p. 255, 292, 3oi.
Petrus Desiderius, sacerdos. — Visiones ejus, A. p. 281,
289. — Sanctus Andréas ei apparet, A. p. 289.
Sanctus Georgius ei apparet, A. p. 290. — Reliquias
sanctorum in ecclesia beati Leontii invenit, A. p. 289,
290. — Petro Desiderio episcopus Ademarus appa-
ret, A. p. 296.
Petrus Eremita sive Heremita, T. J. p. 169; F. p.
327. — Ejus visio, T. J. p. 169. — Ejus mores,
C. p. 664; M. p. 73i ; = peregrinorum dux, T. I,
11, p. 10, 11 ; T. D. p. 10, 11; T. A. p. 121; T. J.
p. i74; F. p. 327. 328; G. p. 493; M. p. 73i; =
Constantinopolim venit, T. 1, 11, p. 1 1 ; T. D. p. 1 1 ;T.
A. p. 121; T. J. p. i74; A. p. 24o; G. p. 493; M.
p. 732. — Alexius eum prodit, A. p. 24o. — Turci
Petrum aggrediunlur, T. I, iv, p. i3; T. D. p. i3;
T. A. p. 122; T. J. p. i75; F. p. 328; G. p. 4g4; M.
p. 734 , 735. — Petrus Constantinopolim recedit, T.
I, iv, p. i3; T. D. p. i3; T. A. p. 122; T. J. p. i75;
M. p. 735; r= e castris ante Antiochiam latenter re-
cedit, T. VI, m, p. 4o;T. D. p. 4o; T. A. p. i35;
T. J. p. 188; M. p. 781 ; = in tenda Boamundi jacet,
T. J. p. 188; = ad Kerbogam mittitur, T. XI, iv,
p. 77; T. D. p. 77; T. A. V. p. i49;.T. J. p, ao4ï A.'
p. 259; F. p. 347; G. p. 5o2, 5o3; C. p. 664, 665;
M. p. 82 5, 826, 827; R. p. 893; z= remanet Hieru-
salem, dum Franci eunt Ascalonem, T. XVI , 11 , p. 1 1 3 ;
T. D. p. 1 i3; T. A. p. 162; A. p. 3o6; M. p. 873,-
zzrpraefectus pauperibus de cleroet populo, A. p. 278;
= asino utitur, T. J. p. 169; C. p. 664.
Petrus Tudebovis, sacerdos, sepelit corpus fratris sui
Arvei, T. X, vin, p. 67; T. D. p. 67; = in proces-
sione circa Hierusalem adest, T. XIV, v, p. 106; T.
D. p. 106. — Vid. Tudebovis.
Petrus de Aliphi, miles, urbem Plastentiam petit,
T. IV. iv, p. 3a ; T. D. p. 32 ; T. A. p. 1 3 1 ; T. J. p. 1 85 ;
M. p. 769 et annot. b; S. p. 888 et annot / — Variae
noininis formœ : Petrus de Aliph , T. D. p. 32 ; — de
Alpibus, T. A. p. i3i; M. p. 769.
Petrus de Alpibus, miles, T. A. p. 1 3 1 et annot. e;
M. p. 769. — Vid. Petrus de Aliphi.
Petrus de Castellione vicecomes, miles, ad urbem
Antiochiam miltitur, T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33; T.
A. p. i32; M. p. 770; ~ castrum Machomariae con-
servât, T. VIII , 1 , p. 5o ; T. D. p. 5o ; T. J. p. 1 93 ; =
Tripolim aggreditur, T. XIII, x, p. 98; T. D. p. 98;
T. J. p. 210. — Variae noininis forma? : de Castelion,
Digitized by
Google
974
INDEX GENERÀLIS.
T. XIII, x, p. 98; — de Castellon, T. D. p. 5o, 98;
T. J. p. 193; —de Stillone, T. J. p. 310;
Pbtrds de ^ Picca , capellanus Bertranni de Scabrica ,
ad emirum Babiloniae a Christianis mittitur, T. J.
p. 181.
Petrus Raimundus Dalphul, miles, A. p. 354; = a
Raimundo contra Antiochiam missus , T. IV, v, p. 33 ;
T. D. p. 33; T. A. p. i3a; == emirum quemdam ca-
pit, T. J. p. 189; = castrum Machomariae conser-
vât, T. VIII, 1, p. 5o; T. D. p. 5o; T. J. p. ig3; —
in urbe Antiochia moritur, T. J. p. 189. — Variae
nominis forma? : d* Alboz , T. D. p. 5o ; — de Alto
Pullo, A. p. 354; — de Polio, T. J. p. i93; — de
Pul, T. A. p. 1 3a ; — Petrus Raymundi de Pullo, T.
J. p. 189.
Pbtrds Raimundus de Pollo, miles, T. J. p. 193. —
Vid. Petrus Raimundus Dalphul.
Petrus Raimundus de Pul, miles, T. A. p. i3a; —
Vid. Petrus Raimundus Dalphul.
Petrus Raymundi de Pullo, miles, T. J. p. 189. —
Vid. Petrus Raimundus Dalphul.
Petrus de Roas, miles, contra Antiochiam mittitur,
T. IV, v, p. 33 ; T. D. p. 33 ; T. A. p. i3a ; M. p. 770;
= mittit comiti Raimundo hastam plenam labiis et
nasibus (sic) Turcorum, T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33;
= apprehendit Rusam, T. IV, vi, p. 33; T. D.
p. 33; T. A. p. i3a. — Altéra nominis forma : Petrus
deRoasa, T. A. p. i3a.
Petrus de Stillone, T. J. p. 210. — Vid. Petrus de
Castellione.
Phaeton, C. p. 619, 665.
Pharamia , urbs ^Elgypti , a Balduino 1 diruta , F. p. 436 ;
G. V. p. 543; H. p. 575. — Babilonii transeunt per
Pharamiam, F. p. 48 1. — Altéra nominis forma:
Pharan, G. V. p. 543.
Pharan, urbs /Egypti, G. V. p. 543. — Vid. Pharamia.
Pharaon, rex yEgypti, M. p. 81a.
Pharetra , F. p. 349 , 393 , 472 ; G. p. 5o5 ; C. p. 609 ,
626, 660, 667, 669, 671, 707, 7i5; M. p. 764,
787.
Pharfar, flumen Syriae, T. D. p. 47 ; T. XIII, 1 , p. 89 ;
T. D. p. 89; T. XIII, vu, p. g5; T. D. p. 95. — Vid.
Farfar, Orontes.
Phi al a aurea, G. p. 5 16.
Philadelphia, urbs, F. p. 46a.
Philemia, urbs Pisidiae (nunc Akschehr), T. D. p. 74.
— Vid. Philomelium, Philomena, Filoména.
Philippensium vallis, F. p. 33 1; G. p. 494.
Philippus, apostolus, M. p. 858. — Filiœ Philippi, M.
p. 858 et annot. h.
Philippus, filius Herodis, H. p. 55o.
Philippus I, rex Francise, T. J. p. 170, a a8, 339; F.
p. 3a 1, 337; G. p. 491, 493, 543; C. p. 616; M.
p. 739 , 740 ,811. — Filia régis Philippi , T. J. p. aa8 ,
339; F. p. 4io. — Philippus rex moritur, F. p. 4i8;
H. p. 568.
Philisteus, a, um, G. V. p. 542. — Urbs Philistea, F.
p. 354, 4o8, 44i; G. p. 5o8.
Philistiim terra, F. p. 474, 48i; G. V. p. 542, 543.
Philistini. — Civitates Phiiistinorum , F. p. 377, 394 ,
45i; G. p. 53o; H. p. 58i.
Philomelium, urbs Pisidiae (nunc Akschehr) , p. 74,
annot. b; p. 336, annot. c. — Vid. Philomena, Filo-
ména, Philemia.
Philomena, urbs Pisidiae (nunc Akschehr), p. 74 et an-
not. 0. — Imperator Alexius venit Philomenam , T.
XI, i,p. 74; T. D. p. 74; T. A. p. i48, 149; T. J.
p. 2o3; M. p. 8-1 6, 817. — Variae nominis forme:
Filoména, T. J. p. 2o3: — Philemia, T. D. p. 74;
— Philomelium, p. 74 1 annot. b; p. 336, annot. c.
Phoebus, F. p. 35o, 36i, 4o8, 4i5, 420, 421, 426,
437,452,467; C. p. 619,629, 636, 637, 642,
666, 672 , 700.
Phoenice, regio Syriae, F. p. 462; G. p. 5o8. — Vid.
Phœnicia.
Phoenigea, regio Syrias, F. p. 425, 462. — Vid. Phœ-
nicia.
Phoenices, populus Syriae, C. p. 712. — Terra Phœni-
cum, F. p. 46o; H. p. 571. — Phœuices urbem Ty-
rum condiderunt , F. p. 46o; = contra Assyrios pug-
nant, F. p. 46o, 46 1; = in urbe Sydone, C. p. 639;
= in exercitu Kerbogae, C. p. 667.
Phœnicia, regio Syriae, C. p. 656. — Variae nominis
formas: Phœnice, F. p. 46a; — Phoenicea, F.
p. 4s5, 46a.
Phryges, populus Asiae, C. p. 699.
Phul, rex Assyriorum, F. p. 461 .
Phylacterium, G. p. 5o4.
PlIYSIGULARl, M. p. 8l 4.
Picardus (Willelmus). — Vid. Willelmus Picardus.
Picca (Petrus de), T. J. p. 181. — Vid. Petrus de
Picca.
Picchardus (Guilielmus), miles, T. J. p. 31 1. — Vid.
Willelmus Picardus.
Piccinaci, populus, T. J. p. 176, 177, 178, 179. —
Vid. Pincinnati.
Pictavensis comes. — Gens comitis Pictavensis in urbe
Antiochia , X. XI , vi , p. 79 ; T. D. p. 79. — Piclaven-
sis comes cruce signatur, A. p. 307 et aunot. g; F.
p; 398, 399, 4oo; G. p. 53s, 533; C. p. 709. —
Vid. Guilielmus, Pictavensis comes.
Pictavini, genus monctae, A. p. 378 et annol. b.
Pictor Achivus , C. p. 66 1 .
Pigmatici, populus, G. p. 494. — Vid. Pincinnati.
Pilatus, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Pilatus (Pontius), A. p. 380; C. p. 678. — Vid Pontius
Pilatus.
Piletus (Raimundus). — Vid. Raimundus Piletus.
Pincenatbs, populus, M. p. 746. — Vid. Pincinnati.
Pincenati, populus, A. p. 336, 387, 346; M. p. 743.
— Vid. Pincinnati.
Pincinati , populus , T. V. p. 1 4 ; T. II , îv, p. 19, 30. —
Vid. Pincinnati.
Pincinnati, populus. = homines Godefridi invadunt,
T. I, vi, p. i4; T. D. p. i4; T. A. p. ia3; M. p. 743;
= Boamundum aggrediuntur, T. I, x, p. 17 ; T. D.
p. 17, T. A. p. 134 ; M. p. 746. — Mons Pincinnato-
rum, A. p. 337. — Pincinnati Raimundum comitem
aggrediuntur, T. II, iv, p. 19, 30 ; T. D. p. 19, 30;
A. p. 336, 337; = sunt in exercitu imperatoris,
A. p. 346; M. p. 743. — Variae nominis formae :
Pincinati, T. V. p. i4î T. II, îv, p. 19, 30; — Pin-
cenati, A. p. a36, 337, a46; M. p. 743; — Pincena-
tes, M. p. 746; — Pinànachi, T. V. p. 19; — Pin-
zinaci, T. A. p. ia4; — Piccinaci, T. J. p. 176, 177,
178, 179; — Pigmatici (?) , G. p. 4g4.
Pinus , arbor, C. p. 690.
Pinzinachi , T. V. p. 19. — Vid. Pincinnati.
Pinzinaci, T. A. p. 134. — Vid. Pincinnati.
Piper, F. p. 453.
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
975
Pirata Babilonii, F. p. 48i; H. p. 58o.
Pirros, emirus , T. A. V. p. i4o, i4i; M. p. 797, 798,
799, 800, 8o5. — Vid. Pyrus.
Pisam, popultiA It.iliae. — Pisanorum episcopus (vid.
Daimbcrtus) , T. J. p. aa6;F. p 365;G. p.5i8,5i9;
H. p. 55o; G. p. 704. — Navcs Pisanorum, T. J.
p. aa6, G. p. 5i8, 536, 537; C. p. 704. — Pisani
peregrini,G. p. 5 18, 619, 5s4, 537. — Classis Pi-
sanorum, G. p. 533.
Piscina in caslro Exerogorgo, T. I, m, p. 13; T. A.
p. taa; T. J.p. 175; = in tirbe Hierusalem, G. p. 5 1 1;
M. p. 881.
Piscis, A. p. 295; F. p. 474* 483. — Piscesfluvii Nili,
F. p. 436. — Signum Piscis, F. p. 459 et annot. g.
— Duo Pisces, G. p. 5 12. — Nullus piscis in mari
Mortuo, G. p. 5a 3.
Pisioia, regio Asie, p. 336 et annot. c. — Altéra no-
minis forma : Persida , F. p. 336.
Pix, T. J. p. aao; A. p. 399; C. p. 691.
Plaça. = Domini, A. p. a57, a58, 379.
Plana, je, T. A. p. i4i-
Plana, orom. = urbis Dorylau , F. p. 334 ; G. p. 495 ; =
Antiochias, T. IX, v, p. 56; T. D. p. 56; T. J. p. 186,
1 96 ; C. p. 639 ; M. p. 808 ; = Hierusalem , A. p. 398 ;
= urbis Joppe, F. p. 391, 39a ; = urbis Ramas, F.
p. 397; G. p. 53 1 ; = juxta Sarmit, F. V. p. 43o;
= iEgypIi. F. p. 483. — Vid. Planities.
Planeta,T. X, tu, p. 65; T. D. p. 65, T. A. p i45;
T. J. p. aoo;M. p. 8i4-
Planities urbis Dorylasi, F. p. 334; G. p. 495; = An-
tiochiœ, A. p. 34 1, ^53, a6o; C. p. 639, 639, 64i.
643, 648, 659, 671; M. p. 808, 839; S. p. 889;
= Cilicia3, C. p. 639 et annot. c; = prope Baruth,
F. p. 375, 376; G. p. 53i; H. p. 553; = urbis
Hierusalem, A. p. 398; = Laodiciœ, C. p. 706,
707; = Tripoleos, C. p. 707; = urbis Joppe,
F. p. 391, 393. — Vid. Plana, Planum.
Plan dm, Anliochiss, T. J. p. 186; G. p. 5o8, 5a 1. —
Vid. Plana, Planities.
Plastentia, urbs Asiae, p. 3a, annot. b; p. 1 3 1, annot.
d; p. 769, annot. a; — a Turcis obsessa; T. IV, iv,
p. 3a, T. D. p. 3a; T. A. p. i3i; T. J. p. i85; M.
p. 769 ; = Petro de Alipb concessa, T. IV, iv, p. 3a ,
T. D. p. 3a; T. A. p. i3i; T. J. p. i85; M. p. 769;
S. p. 888 et annot. e.
Platea, = urbis Clari Montis, M. p. 737; = Con-
stantinopolis , F. p. 33 1 ; = Boamundi , T. V, v,
p. 36; T. D. p. 36; T. A. p. i33; T. J. p. 187; =
Antiochiae, T. A. p. i4a; T. J. p. 197; A. p. 360 j
C, p. 663; M. p. 8o5, 8i4; = in urbe Marra, T.
J. p. 309; M. p. 849; = circa Templum Domini,
T. XV, iv, p. 109; T. D. p. 109; = urbis Hierusa-
lem, A. p. 3oo; F. p. 357; M. p. 868; = urbis
Baruth, H. p. 569.
Pladoere. — Vid. Manus.
Plautds , C. p. 668 et annot. 6.
Pldmbdm. — Ecclesiœ coopertss plumbo , T. 1 , 11 , p. 1 1 ;
T. D. p. 11; T. A. p. iai;T. J.p. i74; F. V. p. 357;
C. p. 661; M. p. 73a. — Lapides plumbo fusili si-
gillati, F. p. 356. — Rex Balduinus plumbum tempii
Salomonis vendebat, F. V. p. 357.
Pluto, C. p. 671, 694.
Pluvia. = In obsessione Antiochena, F. p. 34iï G.
p. 498 ; C. p. 646 , 647 ; S. p. 888 ; R. p. 892 ; = in
exercitu Balduini, F. p. 365, 368. — Vid. Imber.
Podibnsis, episcopus (vid.^<femariu); = canonicus, A
p. a 35 (vid. Raimundus de Aguilers).
Poeni leones, C. p. 61 1.
Pogesi, genus monetas, A. p. 378 et annot. h.
Polippds, piscis, F. p. 483.
Pollo (Petrus Raimundus de), miles, T. J. p. 193. —
Vid. Petrus Raimundus Dalphul.
Polus , T. VII , m , p. 48 ; T. D. p. 48 ; T. X , vu , p. 65 ;
T. A. p. i38;T, J. p. aoo; C. p. 63o. — Régna
poli, T. J. p. 173 ; = signa, C. p. 665, 666; = cen-
trum, M. p. 876.
Poltpus. — Vid. Polippus.
Pomeriubi , prope Hierusalem , C. p. 690.
Pompeids Hierusalem dirait, F. p. 46a.
Pomdm. — Pomorum ubertas prope Antiochiam, T. IV,
11, p. 35; T. D. p. 35; T. A. p. i33; T. J p. 186;
M. p. 775. — Poma in littore maris Mortui, F.
p. 38o, 38 1. — Pomum aureum standari, T. XVI,
vu, p. 116; T. D. p. 116, T. A. p. 16a ; A. p. 3o6;
M. p. 879.
Pons, prope Nicœam, T. III, 1, p. 34; T. D. p. 34; T.
A. p. ia8; T. J. p. 18a ; M. p. 759; = ex navibus
super Orontem, A. p. 343; F. p. 339; G. p. 498;C.
p. 643, 643; M. p. 775 ; = super Orontem, T. J.
p. 186, C. p. 671; M. p. 784. — Super pontem civi-
tatis Anliochias Turci occiduntur a Chrislianis, T.
VII, 1, p. 45-46; T. D. p. 45-46; T. VII, m, p. 47;
T. D. p. 47; T. VII, iv, p. 49; T. D. p. 49 ; T. VIII , 1 ,
p.5o, 5i; T. D. p. 5o, 5i; T. A. p. 137, i38, 139,
i54; T. J. p. 193, 193; A. p. 348, 349» 35o, 353;
C. p. 643, 655; M. p. 785, 786, 787; S. p. 889,
890. — Pons Antiochias, T. VIII, 1, p. 5o-5i; T. D.
p. 5o-5i;T. XII, vi, p. 88; T. D. p. 88; T. A. p. i54,
1 56 ; T. J. p. 1 93 , 308, 309 ; A. p. 343 , 359 , a6o ,
363 ; C. p. 648, 665; M. p. 785, 787, 788, 793,
844, 868. — Pons turris ligne», F. p. 358; G.
p. 5i5; C. p. 700. — Pons super flumina Jor et
Dan, F. p. 4a6; H. p. 571.
Pons Ferreus, p. 34, annot b; — super Orontem, T.
J. p. 186; C. p. 671 ; M. p. 784. — Ad Pontem Fer-
reum Cbristiani appropinquant, T. V, i,p. 34-35;
T. D. p. 34 35; T. A. p. i3a;T. J.p. i85, 186 ; M.
p. 771.-* Sarraceni eu n Ira Chribtianos ad Pontem
Ferreum veniunt, T. VI, vu, p. 43, 44; T. D.p. 43,
44 ; T. A. p. 1 36 , 1 37; T. J. p. 1 90 , 1 9 1 ; C. p. 647,
648; M. p. 783, 784; S. p. 889. — Kerboga ad
Pontem Ferreum ca*tra meiatur,T. X, 11, p. 60-61;
T. XI, vin, p. 81; T. D. p. 6o,8i;T. A. p. i43, i5i;
T. J. p. 198, 3o5; M. p. 809, 833.
Pontius, cornes Tripolitanus , p. 443, annot k; = cum
Balduino II ad auxilium Antiochias venit, F. p. 443,
443; H. p. 577; = régi Balduino obsequi récusât,
F. p. 447; H. p. 579; = pacem facit cum rege, F.
p. 447; H. p. 579; = armigerum Goscelini ad
gradum militis provehit, F. p. 463; = obsidet Ty-
rum, F. p. 463, 467; = sequitur Balduinum, F.
p. 471; = Borsequinum fugat, F. p. 473; = obsi-
det oppidum Raphaniam, F. p. 479, 48o.
Pontius de Baladuno, miles, A. p. 335, 375; = inve-
nit sanctam lanceam, A. p. 357; = apud Arcbam
occiditur, T. XIII, xu, p. ioo; T. D. p. 100; T. J.
p. an; A. p. 375; M. p. 857. — Varias nominis for-
mas: Pontius de Balan, T. XIII, xu, p. 100, — de
Baulan, T. D. p. ioo; — de Balau, T. J. p. an; —
Balonensis, M. p. 857.
Digitized by
976
INDEX GENERALIS.
Pontiu& de Balan, miles, T. XIII, xn, p. 100. —
Vid. Pontiut de Baïadano.
Pontids de Balad , miles , T. J. p. 2 1 1 . — Vid. Pontias
de Baïadano.
Pontius Balonensis, miles, M. p. 867. — Vid. Pontius
de Baïadano.
Pontius de Badlan, miles, T. D. p. 100. — Vid. Pon-
tias de Baïadano.
Pontids Pilatus, A. p. 280; C. p. 678.
Pontius Raginaldus, miles, a Grsecis occisus, T. II, m ,
p. 19; T. D. p. 19; T. J. p. 178; A. p. a36. — Al- -
tera nominis forma : Pontius Rainaldus, A. p. 236.
Populus, arbor, F. p. 475.
Porchetus (Rainaldus), miles, T. VIII, 11, p. 5i, 52;
T. D. p. 5i, 62. — Vid. Rainaldus Porchetus. .
Porchitus (Raynaldus), miles, T. J. p. 192, 194. —
Vid. Rainaldus Porchetus.
Porcus, T. X,vn, p. 66; T. D. p. 66; T. A. p. i45; F.
p. 456; M. p. 745.
Porporati, genus monetae, T. J. p. 188. — Vid. Parpa-
ratum.
Porta. = Castri Exerogorgi, T. I, m, p. 12; T. A.
p. 1 22 ; T. J. p. 1 7 5 ; = Constantinopoleos , T. J. p. 1 76;
M. p. 744; = urbis Nicaeae, T. À. p. 126; T. J.
p. 180; A. p. 239; M. p. 757; = urbis Tarsi, C.
p. 63 1, 632. — Portas Antiochiae, T. V, 11, p. 35;
T. D. p. 35; T. IX, vi, p. 57-58; T. D. p. 57-58;
T. X, xi, p. 72; T. D. p. 72; T. XI, yi, p. 8o;T.
D. p. 80; T. XII, vu, p. 88; T. D. p. 88; T. A.
p. i32, i33, 137, 139, i4i, i42, i45, i48, i5i,
i54, i56; T. J. p. 186, 187, 189, 192, 193, 197,
200, 202, 2o5, 208, 209; A. p. 248, 249, 25o,
25i, 253, 254, 256, 258, 262; F. p. 343; G.
p. 5oo; C. p. 642, 643, 645, 649, 65o, 655, 665,
666; M. p. 776, 784, 785, 788, 794. 798, 800,
801, 81 5, 828; S. p. 889; R. p. 891, 892 , 893. —
Porta Sancti Pétri, Antiochiae, T. J. p. 189; = urbis
Caphaliae, M. p. 852; == urbis Marras, T. A. p. i55;
M. p. 845, 846, 848; = urbis Tripoleos, T. A.
p. 1 57 ; T. J. p. 211. — Porla Hierusalem per quam
peregrini tributa persolvebant , T. XV, iv, p. 109;
T. D. p. 109; T. XV, v, p. 1 10; T. D. p. 1 io; T. A.
p. i6o; = urbis Hierusalem, T. XV, v, p. 110; T.
A. p. 161 ; T. J. p. 217, 218, 227; F. p. 445; G.
p. 5og; C. p. 685, 6g3 ; M. p. 867, 880, 882; =
Syon; G. p. 509, 5 10; = Sancti Stephani (in urbe
Hierusalem), T. J. p. 218; G. p. 509, 5i3, 5i4; C.
p. 687; = Aurea, G. p. 5io; C. p. 685; = Josa-
phat, T. J. p. 221; G. p. 509; C. p. 6g3; = Davi-
tica, F. p. 452; G. p. 509, 5n; M. p. 867; =
Speciosa, T. J. p. 217; C. p. 685; =. urbis Baruth,
F. p. 421 ; H. p. 566; = urbis Joppe, F. p. 429,
43o; H. p. 572 ; = castelli Khartpert , F. p. 454; H.
p. 582; = urbis Ascalonis, F. p. 474; M. p. 875,
876, 878; = urbis Laodiciae, C. p. 706, 707, 709.
Portar 1 or u m magister, F. p. 454, 455.
Porticus, C. p. 681; = templi Salomonis, A. p. 3oo;
C. p. 685.
Portus. = Antiochiae, A p. 275, 276, 290; F. p. 33g;
G. p. 497 ; C. p. 643 ; = quidam prope Archas , T.
XIII, xii, p. 100; T. D. p. 100; T. A. p. i58; T. J.
p. 211; A. p. 276; M. p. 856; = Tortosae, T. A.
p. 1 57 ; T. J. p. 2 1 1 ; A. p. 276 ; M. p. 854 ; = Lao-
diciae, A. p. 2761F. p. 385; C. p. 712; = Joppes,
T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3; T. A. p. i5g; A.
p. 294 ; F. p. 385; = Acrae urbis, G. p. 537; H.
p. 565; = urbis Bari, F. p. 329; = Brundusinus,
F. p. 33o, 417; H. p. 568; = Durachii,F. p. 33o;
= Tyri, F. p. 4i5, 422, 465; H. p. 567;= Sy-
donis, F. p. 4i5; H. p. 567; = urbis Barutb, F.
p. 421; H. p. 569,; = urbis Constantinopolitanae, M.
p. 755.
Portus Ferreus, p. 34- — Vid. Pons Ferreus.
Portus Sancti Simeonis, urbs Syriae,T. VII, v, p. 49;
T. D. p. 5o; T. XH, vu, p. 88; T. D. p. 88; T. A.
p. i54; T. J. p. 208; A. p. 25o. — Genuenses ad
Portum Sancti Simeonis, A. p. 242 , 290. — Chris-
tiani a Turcis vincuntur prope Portum Sancti Si-
meonis, T. VII , 1 , p. 46 et seq. ; T. D. p. 46 et seq. ;
T. A. p. 137, i38; T. J. p. 192; A. p. 248, 249; G.
p. 498; M. p. 785, 844;S. p. 889; R. p. 891, 892.
— Angli ad Portum Sancti Simeonis, A. 290. —
Naves ad Portum Sancti Simeonis , T. X , vm , p. 67 ;
T. D. p. 67, 68;T. A. p. i46;T. J. p. 201; A. p. 248;
G. p. 498. — Petrus Bartholomaeus it ad Portum
Sancti Simeonis, A. p. 255. — Insula ad Portum
Sancti Simeonis , A. p. 255.
Posterula mûri Antiochcni, A. p. 25 1, 252.
Postes , T. II , xm , p. 23 ; T. D. p. 23 ; T. A. p. 1 27.
Prjeco.T. A. p. i4i;T. J. p. 180; A. p. 25g;F. p. 436;
C. p. 660, 691; M. p. 837; = Christi, F. p. 324.
Pr*conari, T. XV, 111, p. 108; T. D. p. 108; T. XV,
iv, p. iio;T. D. p. 110; T. XVI, 11, p. 112; T. D.
p. 112; T. A. p. i5i, i52, 160, 162; T. J. p. 173.
196, 2o5, 206 ; A. p. 3o6; M. p. 837.
P&econarius. = monitus, F. p. 477.
Pragursores , T. X , 11 , p. 60 ; T. D. p. 60 ; T. A . p. 1 43 ,
161; T. J. p. i84, i85; A. p. 3o5; F. p. 334, 335,
355, 374, 3gi; G. p. 495, 528, 533.
Prjefecti, T. J. p. 172.
Pretoria, urbs Macedoniae, F. p. 33 1.
PrjETOrium Cayphae, T. J. p. 217; C. p. 685.
Prataria Sopbar, F. p. 477.
Prelion, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
— Vid. Brelion.
Presbyter. — Presbyteri, T. D. p. 10; T. I, m, p. 12 ;
T. XI, 11, p. 75; T. D. p. 75; T. XI, vi, p. 79; T. D.
p. 79; T. A. p. 121 , 122, i5o; T. J. p. 173, 175,
2o3 , 2o5 ; A. p. 245 , 2 56 , 290 ; F. p. 467 ; M. p. 729 ,
828 , 835. — Presbyter quidam missam celebrans a
Turcis occiditur, T. I, iv, p. i3; T. A. p. 122; T.
J. p. 175; M. p. 735. — Presbyteri ejecti Antiochia a
Turcis, T. J. p. 186; =z in obsidione Marne, T. XIII,
iy, p. 92; T. D. p. 92; T. A. p. i55; T. J. p. 208;
= faciunt processionem circa Hierusalem, T. XIV,
iv, p. io5; T. D. p. io5;T. A. p. 160, 162; T. J.
p. 221; A. p. 3o6; = machinammovent, T. J. p. 221.
— Decimae datae presbyteris, T. J. p. 207. — Chris-
tiani peccata sua confite n tu r presbyteris, F. p. 4i3.
— Vid. Sacerdotes, Clerici.
Prester, genus serpentis, F. p. 484.
Primicerius, M. p. 735.
Primiflamen , F. p. 466.
Principatu (Richardus de). — Vid. Richardus de Prin-
cipatu.
Processio, T. X, îx, p. 69; T. D. p. 69; T. XI, vi,
p. 79; T. D. p. 79; T. A. p. 125, i5o; T. J. p. 178,
2o4; A. p. 245, 260; M. p. 827, 828, 835; = circa
Hierusalem, T. XIV, iv, p. io5; T. D. p. io5; T.
XIV, v, p. 106; T. D. p. 106; T. A. p. 160; T. J.
Digitized by Google
INDEX GENERALIS.
977
p. 22 i ; A. p. 296 , 297 ; M. p. 867 ; — in urbe Hie-
rusalem, T. XVI, 11, p. n3;T. D. p. n3;T. A.
p. 16a; A. p. 3o6; F. p. 4i3, 436, 451,470; H.
p. 575 ; = ad Sepulcmm , G. p. 5 1 5 , 5a3 ; M. p. 868 ,
869 , 873 ; = ad templum Doniinicum , F. p. 386 ; G.
p. 5a5 , 5a6 ; = Syrorum , in urbe Sali m , F. p. 477.
Prodigiuii , T. J. p. a 1 5 , a 1 6 ; A. p. a4o ; F. p. 484 ; C.
p. 657, 658; etc.; = incœio, T. X, xn, p. 33; T. D.
p. 7a; T. A. p. i48;T. J.p. 173,303; A. p. a45;F.
p. 4i6, 434* 435, 436, 468, 469; G. p. 498; H.
p. 567, 568. 57i, 574. 575; C. p. 646, 665; M.
p. 801, 8a4. 8u6.
Promissions Terra, F. p. 46o, 461.
Propheta, A. p. 396; F. p. 485; G. p. 5a6; M. p. 813,
81 3, 858, 868, 883.
Prophetia, F. p. 388; G. p. 5 10.
Propugnaculum , A. p. 359,399; F. p. 358, 388, 4a4,
4a7;G. p. 5i3, 5i4; H. p. 558, 55gt 58o;C.p. 660,
O79; M. p. 794,815.847, 85a; S. p. 886.
Proselyti, in urbe Coustantinopoli, G. p. 494 et «11-
not. b.
Pkostibulum, A. p. 388.
Proteus, Paotiieus, C. p. 703.
Proverbium. = rusticanum, F. V. p. 4o6, 4a4; F.
p. 469, 48a; C. p. 700, 713. — Proverbia Salomo-
nis, M. p. 778. 85a. — Proverbium quoddam pue-
rorum, C. p. 65 1.
Provincia, rcgio Galliae, A. p. 364; C. p. 660.
Provinciales, populus Galliae. — Provincialium mores,
T. J. p. 170. 1 7 1 ; C. p. 65 1 ; zzr cupiditas , C. p. 65 1 .
— Provinciale» peregrini, A. p. 344. a49, a53; F.
p. 337, 349; G. p. 5i3; C. p. 65i, 675, 676, 677,
678, 683; M. p. 8a8; = turcati in urbe Arlasio, C.
p. 673; = cadavera Sarracenorum eviscerant, G.
p. 5 1 6 ; = de comité Raimundo turpia mulia compo-
nunt, ne in regem eligatur, A. p. 3oi. — Cornes
Provincialis, F. p.' 398; G. p. 493, 494» 495, 5o3.
5o6, 53s, 533, 53g ;C. p. 674» 707 (vid. Raimun-
das cornes).
Psalmus cantatur, A. p. 345, 356, 3o3, 3o8; F. p. 3s8;
G. p. 5a6; M. p. 828.
Ptholomaida, urbs Syriœ, F. p. 354 • 377, 4o6, 4o8,
43a , 4a5 , 438 , 434 , 447, 45o , 45 1 , 45a , 458 , 46a ,
479, 48i; G. p. 5o8. — Vid. Acra.
Ptolomaida, urbs Syriae, H. p. 564, 565, 571, 579,
58o, 58 1, 58a , 584. — Vid. Acra.
Ptolomenses, H. p. 554*
Publicani, populus. = a Christianis fugati, T. 111, m,
p. a6; T. D. p. 36; T. A. p. 139; M. p. 763. — Pu-
blicanorum castrum prope Antiochiam, T. IV, v,
p. 33; T. D. p. 33; T. A. p. i3s ; M. p. 770. —Pu-
blicani subsidio Antiochiœ veniunt, T. IX, m , p. 55 ;
T. D. p. 55; T. X, 1, p. 59; T. D. p. 5g; T. A.
p. i4o, i4a; T. J. p. 196, 197; M. p. 808 ; S.
p. 888; = in Castro Arcba, T. XIII, x, p. 97; T.
D. p. 97; T. A. p. 157; T. J. p. 310.
Publics Strus laudatur, F. p. 4a8.
Pugillus, T. I, m, p. 13; T. A. p. îas; T. J. p. 175.
Pugio, F. p. 393, 409; H. p. 58s.
Pdgna , A. p. 360 ; F. p. 34g ; G. p. 5o4 ; C. p. 664 , 667 ;
M. p. 835,836.
Poisatio (Evrardus de), miles. — Vid. Evrardus de
Paisatio.
Pol (Petrus Raimundus de), miles, T. A. p. i3a. —
Vid. Petrus Raimundas Dalphul.
Polcber, rex Antiochiœ, T. XIII, 1 , p. 8g.
Pollo (Petrus Raymundi de), miles, T. J. p. 189. —
Vid. Petras Raimundas Dalphul.
Pulpitum,F. p. 385.
Pcjlvinàr, A. p. 3o8; F. p. 45 1.
Purificatio Sancta? Maris, T. Xlll, x, p. 97; T. D.
p. 97 ; T. A. p. 1 56 , 1 57 ; T. J. p. a 1 o ; M. p. 85a.
Purpura, T. J. p. 333; F. p. 460.
Purpuratum, genus moneto, p. 4o et annot. a; T. VI,
111, p. 4o; T. D. p. 4o; T. A. p. i35. — Vid. Por-
porati.
Pusiatensis (Hebrardus) , miles, T. J. p. 333 ; C. p. 697.
— Vid. Hebrardus Pusiatensis.
Puteolo (Ewardus de) , miles , M. p. 833. — Vid. Evrar-
dus de Paisatio.
Puteus. = ante portam castri Exerogorgi, T. I, m,
p. 1 a; T. A. p. îaa ; T. J. p. 175; M. p. 733; = in
urbe Marra, A. p. 370; C. p. 674; = prope Hieru-
salem, T. XIV, m, p. io5; T. D. p. io5; A. p. 393.
— Pufei a blindant in loco ubi est Palmyra, F.
p. 368; = urbis Tyri, F. p. 46 1. — Puteus Jacob,
C. p. 686, 687.
Pyramides, in urbe Hierusalem, C. p. 686.
PttrenjEUS. — Nives Pyrenaei, C. p. 669.
Pyrgos , urbs Syriae , M. p. 858. — Vid. Turris Stratonis,
tu Cœsarea.
Pyrrhus , T. J. p. 195, 196. — Vid. Pyrus.
Pyrrcs, T. A. p. i4o, i4i. — Vid. Pyrus.
Pyrus, p. 34a, annot. d; p. 65i, annot. c; = Arme-
nus, C. p. 65 1, 65a, 654; = spoliatus annona, C.
p. 653. — Apparet Dominus Pyro, F. p. 343 et annot.
d; p. 343; G. p. 499- — Pyrus amicitiam cum Boa-
mundo jungit , T. IX , m , p. 54-56 ; T. D. p. 54-56 ; T.
A. p. i4o;T. J.p. ig5, 196; A. p. 35 1, 363; F. p. 343.
35o;C. p. 653; M. p. 796, 797, 798, 79g; = mandat
tilium suum pignus Boamundo , T. IX , îv, p. 56 ; T. D.
p. 56; T. A. p. i4o, i4i;T. J. p. 196; F. p. 343; G.
p. 49g ;C. p. 65a ; M. p.7g8;=signum dat,C. p. 654;
M. p. 7 99 . 800 ; = pavet , T. IX , v, p. 57 ; T. D. p. 57 ;
T. A. p. i£i; T. J. p. 196; M. p. 800. — Frater ejus
a Francis interimitur, T. IX, vi, p. 57 et annot. d;
T. D. p. 57; T. A. p. i4i;T. J.p. 196; C.p. 655.—
Duo Pyri fratres a Fulcherio occiduntur, M. p. 800 et
annot. b; p. 8o5. — Varia? nominis forma? : Pirrus,
T. A. V. p. i4o, i4i; M. p. 797, 798, 799, 800,
8o4; — Pyrrhus, T. J. p. 195, 196; — Pyrrus,
T. A. p. i4o, i4i.
Q
Quadragesima , A. p. 354; S. p. 889. Quintana, ludus equestris, M. p. 791 et annot. c.
111. 123
Digitized by
978
INDEX GENERAUS.
R
Racemus, T. XIV, m, p. io5;T.D. p. io5; F. p. 456.
Racha , Iocus in Syria. — Christiani victi juxta Racha ,
F. p. 409.
Rachel. — Sepultura ejus, F. p. 38 1 et annot. e; G.
p. 5i 1. — Rachel plorat filioa, G. p. 5a5.
Rade m on s , rex Antiochia? , T. XIII , 1 , p. 89 ; T. D. p. 89.
Radoan, rex Calipti, F. p. 4n. — Vid. Rodoan, rex
Alapiœ.
Raduanus, rex Kalepti, C. p. 714, 71 5. — Vid. Radoan
et Rodoan. %
Radulfus, pater Hunfredi, T. A. p. 126. — Vid. Hun-
jredus , Jilius Radulfi.
Radulfus Cadombnsis. — Prœfalio ejus, C. p. 6o3. —
Radulfus militât sub Boamundo , C. p. 6o3. — Radulfi
familiaritas cum Tancredo , C. p. 6o3 , 6o4- — Ra-
dulfus alioquitur Arnulfum patriarcham , C. p. 6o4 ;
= adolescentulus Cadomi , C. p. 648 ; = videt mor-
tem Boamundi j unions, C. p. 658 et annot. c.
Radulfus de Fontenella , miles Turonensis, C. p. 66a ;
= exit Antiochia , C. p. G62.
Radulphus. — Vid. Radulfus.
Rafanya (sive Rafineh), oppidum Syria?, p. 479, an-
not. b; p. 680, annot. c. — Vid. Raphania.
Hafineh, oppidum Syriae, p. 4/9» annot. b. — Vid. Ra-
fanya , Raphania.
Rages, urbs Mesopotamiœ , T. J. p. 227 ; C. p. 705. —
Vid Edessa.
Raginaldus Alemannorum et Lumbardorum dux eligi-
tur, T. I, m, p. 11; T. D. p. 11; T. A. p. 122; T. J.
p. 174; M. p. 732, 733; = Turcis insidialur, T. I,
m, p. 12; T. D. p. 12 ; T. A. p. 122; T. J. p. 175;
M. p. 733; = Turcis Cbristianos tradit, T. I, m,
p. 12; T. A. p. 122; T. J. p. 175; M. p. 734. —
Varias nominis forma? : Rainaldus, M. p. 732, 733,
734; — Rainaudus, T. D. p. 12 ; — Raynaldus, T. J.
p. 174; — Reginaldus, T. D. p. 11. — Reinaldus, T.
A. p. 122.
Raginaldus , dapifer Hugonis Liziniacensis, occiditur in
obsidione Hierusaletn, T. XIV, 1, p. io3; T. D.
p. io3. — Altéra nominis forma : Reginaldus, T. XIV,
1, p. io3.
Raginaldus (Pontius). — Vid. Pontias Raginaldus.
Raiboldus Cremiuh, miles, ascendit super mu ru m
Hierusalem, T. J. p. 218, 219; C. p. 689. — Vid.
Ray rnb aidas.
Raim undus , cornes Sancti /Egidii. — Ejus indoles , T. J.
p. 170, 171 ;C. p. 6 16, 617. — Raimundus crucesigna-
tur, T.J.p. 170; F. p. 327 ; G. p. 493; M. p. 739, 740;
= intrat in Sclavaniam , T. I , v, p. 1 3 , 1 4 ; T. D. p. 1 3 ,
i4î T. A. p. 123; T. J. p. 175; A. p. 235, 236; F.
p. 327; = latrones Sclavos mutilât, A. p. 236; =
pervenit Durachium, T. II, m, p. 18, 19; T. D. p. 18,
1 9 ; T. J. p. 1 78 , 1 79 ; A. p. 2 36 ; = Pincinnalos ag-
greditur, T. II, iv, p. 19, 20; T. J. p. 178; A. p. 236,
237; =imperatoris li Itéras accipit, T. II, m, p. 19;
T. D. p. 19; T. II, v, p. 20; T. D. p. 20; T. J.
p. 178, 179; A. p. 236, 237; — pervenit Rusam rl
deinde Rodesto, T. II, v, p. 20; T. J. p. 179 ; = ac-
cipit legatos imperatoris , T. II , vi , p. 20 ; T. D. p. 20 ;
T. J. p. 179; A. p. 237; = Constantinopolim prope-
rat, T. II, vi, p. 20; T. D. p. 20; T. A. p. 125; T. J.
p. 179; A. p. 237; M. p. 744; = récusât imperato-
ris homo fieri, T. Il, vi, p. 20-21; T. D. p. 20-21;
T. II," vu, p. 21; T. D. p. 21; T. A. p. 126; T. J.
p. 179; A. p. 238; F. p. 332; G. p. 6i3; M. p. 749;
= vitam et honorem imperalori jurât quod nec per
se nec per alium ei terram auferet, T. II, vu 1, p. 2 1-
22; T. D. p. 21-22; T. A. p. 126, i53f i56;Ï.J.
p. 179, 208,209; A. p. 238, 267; M. p. 7^9, 843,
849. — Exercitus Raimundi Constantinopolim per-
venit, T. II, vu, p. 21; T. D. p. 21; T. A. p. 126; T.
J. p. 179, 180; A. p. 238. — Raimundus Sancti
jEgidii obsidet Nicœam, T. II, x-xi, p. 23; T. D.
p. 23; T. A. p. 126, 127; T. J. p. 180; A. p. 239;
F. p. 332 ; G. p. 494 ; C. p. 6 1 6 , 6 1 7 ; M. p. 756 .
757; =Turcos fugat, T. II, xi, p. 23; T. D. p. 23,
T. A. p. i27;T. J. p. 180; A. p. 239; F. p. 333; G.
p. 495; C. p. 617; M. p. 757; S. p. 886 et annot. g;
= fodit turrim, T. II, xui, p. 23; T. D. p. 23; T.
A. p. 127; T. J. p. 181; A. p. 239; C. p. 618; = Ni-
caeadiscedit, G. p. 4g5; = cum Turcis dimicat prope
Dorylaeum, T. III, 1, p. 25 et seq. T. D. p. 25; T.
III, m, p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 128, 129; T. J.
p. 182 ; A. p. a4o; F. p. 334* 335; C. p. 629; M. p. 759,
762. — Raimundi œgritudo. T. J. p. 184 ; A. p. 24 1 ,
245, 25o. — Raimundus in terram Herminiorum
intrat, T. IV, iv, p. 32 ; T. D. p. 3? ; T. A. p. 1 3 1 ; =
contra Anliochiam équités clam mittil, et accipit has-
tam labiis et nasibus(jic) plenam, T. IV, v, p. 33; T.
D. p. 33 ; T. A. p. 1 3 1 , 1 32 ; M. p. 770 ; = obsidet An-
tiochiam, A. p. 243; C. p. 642 ;= legatos emiriBabi-
lonis recipit, T. VI, xi , p. 45 ; T. D. p. 45; = urbes
Rubeam , Rufam , etc. occupât, C. p. 65o; =castrum
pontis sénat, T. VII, 1 , p. 46; T. D. p. 46; T. VIII,
i,p.5o;T. D. p. 5o;T. A. p. 137; T. J. p. 193; A.
p. 245, 249, 25o; C. p. 642, 643, 646, 655; M.
p. 793 ; = ad Portum Sancti Simeonis milites ducit,
T. VII, 11, p. 46 et seq. T. D. p. 46 et seq. T. A.
p. i38; T. J. p. 192; A. p. 248, 249 ; M. p. 785-, S.
p. 889; R. p. 891, 892 ; = prope Farfar Turcos
viricit, T. VII, m, p. 47; T. D. p. 47; T. A. p. i38;
A. p. 25o. — Boa mu n dus Anliochiam sibi traditum iri
Raimundo nunciat , T. IX , v, p. 56 ; T. D. p. 56 ; T.
A. p. 1 4 i ; M. p. 799. — Raimundus intrat Antio-
cbiam, C. p. 655. — Raimundi aula incenditur, C.
p. 660. — Raimundus jurât se nunqUam abiturum,
T. X, ix, p. 70; T. D. p. 70; T. A. p. 147; T. J.
p. 201 ; A. p. 246. — Raimundi porta in urbe Antio-
chia, T. A. p. i48; T. J. p. 202. — Raimundus
audit vision es Pétri Bartbolomœi de sancta lancea,
À. p. 253, 254, 255, 265, 266; F. p. 344; C. p. 676,
677; = lanceam sanctam invenit, T. XI, iv, p. 77;
T. D. p. 76, 77; T. J. p. 202 ; A. p. 257, 270; C.
p. 677 ; = contra Boamundum iratus, C. p. 678,
679; = vexillifer exercitus, A. p. 257, 270; F.
p. 344; = aegrotat, A. p. 258, 25g, 262; — custo-
dit civitatem Antiochia m, T. XI, vi, p. 79; T. D.
p. 79; T. XI, ix, p. 82; T. 1). p. 81; T. A. p. i5o;
T. J. p. 2o5; A. p. i5g; F. p. 34§,349; M. p. 827,
828, 835;= contra Kerboga m exit, G. p. 5o3; C.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
979
p. 666, 667; = portam pontis munit, A. p. 259,
363; = dat erairo vexillum suum, T. XI, ix, p. 8a;
T. D. p. 8a; T. A. p. i5i, i5a; T. J. p. ao6; A.
p. 361, a6a; M. p. 835. — Exercitus Raimundi, T.
XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. A. p. i5o, i5a, i59;
T. J. p. ao6, aïo; A. p. 369. 364; F. p. 34g; C.
p. 676 ; M. p. 838 , 854 , 865 ; R. p. 893. — Quidam
ex Raimundi exercitu in urbe Artasio turcati, C.
p. 672. — Raimundus Hugonem Constantinopolim
mittit, T. A. p. i52. — Raimundi epistola ad Urba-
num, F. p. 35o, 35 j. — Visuçpost mortem Adema-
rus nonnulla ei mandari jubet , A. p. 363, 3Ô3, 364.
— Raimundus in terram Sarracenorum intrat, et
Albaram invadit , episcopumque civitali eligit, T.
XII , v, p. 86 ; T. D. p. 86 ; T. A. p. 1 53 ; T. J. p. 207;
A. p. 364, 365, 366, 267; F. p. 35a; G. p. 5o6; M. *
p. 84o. — De Raimundo Boamundus queritur, T.
XII, vi, p. 87, 88; T. D p. 87, 88; T. A. p. i53,
i54; T. J. p. ao8; A. p. 367, 368; M. p. 843. —
Raimundus palatium Cassiani munit Antiochiae, T.
XII, vu, p. 88; T. D. p. 88; T. XIII, vi, p. 94-95 ;
T. D. p. 94-95; T. A. p. i54, i56;T. J. p. 208; M.
p. 844; = discedil Antiochia, et transit per Rubeam
et per Albariam, T. XIII, m, p. 90; T. D. p. 90; T.
A. p. i54; T. J. p. 208; A. p. 268; M. p. 845; =
obsidet Marram, T. XIII, n, p. 90; T.D. p. 90; T.
A. p. 1 54 ; T. J. p. 208, 209; A. p. 268, 269, 270;
F. p. 352; G. p. 5o6; C. p. 674, 675, 679; M.
p. 845 , 846 , 847 , 848, 849. — Altercatio Raimundi
cum Tancredo, C. p. 675, 676. — Castrum ligneum
Raimundus facit, T. XIII, m, p. 91; T. D. p. 91; T.
A. p. i54, i55;T. J. p. 208; A. p. 269. — Altercatio
Raimundi cum Boamundo, A. p. 270; C. p. 676; M.
p. 84g » 85o. — Seraio episcopi Albarensis ad Rai-
mundum, A. p. 270, 271. — Raimundus in ccncilio
Russiœ , T. XIII , vi , p. 94 ; T. A. p. 1 56 ; T. J. p. 209 ;
A. p. 371; M. p. 85o; = bomines suos Antiochia a
Boamundo ejectos audit, T. XIII, vu, p. 95; T. D.
p. 95; A. p. a86; F. p. 35a; H. p. 549; C. p. 675;
= Marra, midis pedibus, egreditur, T. XIII, vu,
p. g5; T. D, p. 95; T. A. p. i56; T. J. p. ao9; A.
p. 373, 386; M. p. 85o; = pervenit Capbardam, T.
XIII , vu , p. 95 ; T. D. p. 95 ; T. A. p. 1 56 ; T. J. p. 309 ;
A. p. 373 ; M. p. 85o. — Raimundum sequitur co-
rnes Normannus, A. p. 373; F. p. 353; G. p. 5o6;
C. p. 674; M. p. 85 1. — Raimundi amicus tieri cu-
pit rex Cœsareœ, T. XIII, vu, p. 95; T. D. p. 95; T.
A. p. i56; T. J. p. 309, aïo; A. p. 373; M. p. 85i.
— Raimundus Farfar transit, T. XIII, vin, p. 96;
T. D. p. 96; T. A. p. i56; T. J. p. 310; M. p. 85i;
= in vallem quamdam intrat, T. XIII, vm, p. 96;
T. D. p. 96; T. A. p. 1 56 ; T. J. p. a 10; A. p. a7a; M.
p. 85 1; = Capbaliam pervenit, T. XIII, ix, p. 96;
T. D. p. 96; T. A. p. i56; T. J. p. 310; M. p. 85i,
853 ; = Gibellum vult aggredi, A. p. 373; =z hostes
dissipât, A. p. 373. — Raimundus in valle Dessem,
T. XIII, ix, p. 96, 97; T. D. p. 96, 97; T. J. p. 310 ;
A. p. 374, 375; M. p. 85a; = lanceam diu servat,
F. p. 345. — Raimundi nomen magnum, A. p. 275.
— Raimundus audit visionem Pétri Desiderii, A.
p. 289; = nuntios régis Emessae accipit, T. XIII, x,
p. 97; T.D. p. 97; T. A. p. i57;T. J. p. 210; A.
p. 275; M. p. 853; = nuntios régis Tripoleos acci-
pit, T. XIII, x, p. 97; T. D. p. 97; T. XIII, xii,
p. 100; T. D. p. ioo; T. XIII, xiii, p. 101; T. D.
p. 101; T. A. p. i57, i58; T. J. p. 211; A. p. 275;
M. p. 853 ; = terram Tripoleos desiderat , M. p. 853 ;
= Arcbam obsidet, T. XIII, x, p. 97, 98^ T- D
p. 97, 98; T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T. A.
p. 157, i58;T. J. p. 310, 3ii;A.p. 264,^75,376,
a78, a89; F. p. 35a; G. p. 5o6; C. p. 680, 681 ;
M. p. 853, 855; = asserit lanceam esse veram, G.
p. 507 ; = a Tancredo discedit, A. p. 378. — Rai-
mundum allopitur Petrus Bartholomœus , A. p. a64,
387, a88. — Raimundus Arnulfo minatur.C. p. 683;
= vult urbem Tripolim obsideri, A. p. 389; ~ cum
rege Tripoleos pacem facit; T. XIII, xm, p. 101; T.
D. p. 101; T. A. p. 1 58; = vult Alexium imperato-
rem exspectare, A. p. 386; = mittit Hugonem de
Montilio Laodiciam, A. p. 387, 389; = cum rege
Acbon paciscitur, A. p. agi; = Hierusalem perve-
nit, T. XIV, 1 , p. 1 oa ; T. D. p. 1 03 ; T. A. p. 1 5g ; T.
J. p. ai 8; = obsidet Hierusalem a meridie, in monte
Syon, T. XIV, 1, p. 10a; T. D. p. 10a; T. XV, 1,
p. 1 07 ; T. D. p. 1 07 ; T. A. p. 1 59 ; T. J. p. a 1 8 , aaa ;
A. p. ag3, 298; F. p. 358; G. p. 5i3, 5i4; C.
p. 687, 693; M. p. 863, 866. — Milites e Raimundi
exercitu eunt ad portum Joppe, T. XIV, n, p. io3,
io4; T. D. p. io3, io4; T. A. p. 159; A. p. 294,
295; M. p. 865. — Operarii Raimundi, A. p. 297.
— Raimundus ducil castelluui usque ad murum
Hierusalem, T. XV, m, p. 108, 109; T. D. p. 108,
109; T. A. p. 160; M. p. 866, 867; = foveam im-
pleri curât, T. XV, m, p. 108; T. D. p. 108; T. A.
p. 160; = intrat in civitatem Hierusalem, T. XV,
m, p. 109; T. D. p. 109; T. A. p. 160, 161; A.
p. 299; F. p. 359; M. p. 867; = capit turrem Da-
vid et Sarracenos jubet doci Ascalonem , T. XV, îv,
p. 109; T.D. p. 1 09 ; T. A. p. 160, i6i;T.J. p. 224;
A. p. 3oo, 3o 1 , 3o3 ; F. p. 36 1 ; C. p. 703 ; M. p. 867,
868; = non vult Godefrido suffragaii, C. p. 703. —
Raimundum principes bortantur ut regnum accipiat,
A. p. 3oi. — In Jordane aspergitur Raimundus, A.
p. s55, 3oi, 3o3 ; = it Ascalonem post Godefridum,
T. XVI, 11, p. 11 a; T. D.p. 11a; T. XVI, w, p.n3,
n4; T. D. p. n3, n4; T. XVI, v, p. n5; T. D.
p. n5; T. A. p. 161, 162, iu*3; A. p. 3o3, 3o5,
3o6; M. p. 874, 876. — Ascalonitœ Raimundo ur-
bem suam dedunt, quam Sarracenis reddit, T. J.
p. 335, 336; C. p. 703. — Capellanus Raimundi fert
lanceam, T. XVI, m, p. 1 13; T.D. p. 1 13. — Rai-
mundus Turcum quemdam, nomine Boamundum,
ad Afdbal mittit, A. p. 3o5; =: usque Laodiciam Sy-
rie regreditur, F. p. 364, 368, H. p. 55i. — Uxor
Raimundi in urbe Laodicia, F. p. 364 — Rai-
mundus inimicus Tancredi, C. p. 707, 708; = it
Constantinopolim, F. p. 364, 398; G. p. 53s ; C.
p. 708; = lanceam Alexio dono dat, p. 345, an-
not. b; C. p. 708; — redit ad Francos, F. p. 398,
399; G. p. 532; = a Tancredo capitur, C. p. 708;
= Tortosam obtinet , F. p. 399 ; G. p. 533 ; H. p. 562 ;
= Tripolim urbem obsidet, T. J. p. aa6; F. p. 4io;
C. p. 707, 708; = Montem Peregrinum munit, T.
J. p. 336; F. p. 4i 1 etannot. b; G. p. 53g; C. p. 707.
— Hugo Liziniacensis, frater Raimundi, F. p. 4 00 et
annot. e; G. p. 533, 533, 534; H. p. 56 j. — Mors
Raimundi, F. p. 4n;G. p. 539; H. p. 565. — Guil-
lelmus Jordanis, nepos Raimundi, F. p. 4n, 419;
G. p. 5$g;H.p. 565. — Bcrlrannus, Raimundi filins,
F. p. 419; H. p. 569.
Digitized by
Google
980
INDEX GENERALIS.
Raimundus (Bernardus) , A. p. 344- — Vid. Bernardus
Raimundus.
Raimundus, frater Willelmi, Aquitanorum ducis, A.
p. 309; = principatum Antiochiae accîpit, A. p. 3og.
Raimcndds de Aguilbrs , canonicus Podiensis, A. p. 335 ;
= episcopo Vivariensi bistoriam suamdedicat, A.
p. a 35; = scriptor Historiée Belli tacri, A. p. 337,
338; = capeHanus comitis Raimundi Sancti jEgidii,
A. p. a 57; = custodit Petrunt Bartbolomaeum , A.
p. 355; = invenit sanctam lanceam, A. p. 357, a8a;
= fert sanctam lanceara contra Kerbogam , A. p. 261 ;
= Sanctum Andréa m eu m Pelro Bartholomaeo col-
loquentem audit, A. p. a65. — Raimundi oratio de
obsidione Arcbados, A. p. 375, 376. — Raimundus
promovetur ad sacerdotium in itinere, A. p. 276. —
Raimundi verba, quum ignem ingredi parât Petnis
Barthoiomaeus , A. p. a83. — Raimundus cum Petro
Bartholoma3o loquiiur, A. p. 384, a85; = visionem
Pétri Desiderii audit, A. p. a8g ; = in ecciesia Sancti
Leontii relîquias sanctorum invenit, A. p. 290; =
in veritate se coraperisse dicit quid Albarensis episco-
pus deliquerit, A. p. 3oi,
Raimundus Dalphul (Petrus), miles. — Vid. Petrus
Raimundus Dalphul
Raimundus de in.sula , miles , capit litteras régis Cajsa-
reae, A. p. 27a , 373.
Raimundus Pelet, miles, A. p. 394. — Vid. Rai-
mundus Piletus.
Raimundus Piletus , miles ex comitis Raimundi exer-
citu, M. p. 838; = in terram Sarracenorum intrat,
T. XII, ii, p. 84; T. D. p. 84; T. A. p. i5a; T. J.
p. 206; M. p. 838 ; =castmm Tbelemanit capil, T.
XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. A. p. i5a; T. J.
p. 306 ; M. p. 838; = quoddam caslrum occupât, T.
XII , 11 , p. 84 ; T. D. p. 84 ; T. A. p. 1 53 ; T. J. p. 206 ;
M. p. 838; z= a Sarracenis prope Marram huperatur,
T. XII, 111, p. 85; T. D. p. 85; T. A. p. i5a, i53; T.
J. p. 207; M p. 838, 845; = manet in urbe Tbe-
lemanit, M. p. 838, 839; = venit ad urbem Torto-
sara,T.XHI, x, p. 98; T. D. p. 98; T. A. p. i57;
T. J. p. 210, 21 1; A. p. 276; M. p. 854; = Petrum
Bartholomaeum populi furore libérât, A. p. 284; =
praeliatur cum Arabibus prope Hierusalem , T. XIV, 1 ,
p. io3; T. D. p. io3; T. A. p. i5g; M. p. 863, 864 ;
= it ad poi lum Joppen , T. XIV, 11, p. io3, 10&;
T. D. p. io3, io4; T. A. p. i5g; A. p. 294» 295;
M. p. 865. — Altéra nominis forma : Raimundus Pe-
Ict, A. p. 284, 294.
Raimundus, vigecomes deTohena, miles, castellum Ma-
cboraariae conservai, T. VIII, 1, p. 5o; T. D. p. 5o;
T. J. p. 193; = sequitur Raimundum Piletum us-
que Marram, T. J. p. 206, 307; = aggreditur Tri-
polim , T. XIII, x, p. 98; T. D. p. 98; T. J. p. 210;
= aggreditur Tortosam, T. XIII , x , p. 98 ; T. D. p. 98 ;
T. A. p. i57;T.J.p.2io,2i i;M.p. 854 ; = praeliatur
cum Arabibus prope Hierusalem, T. XIV, 1, p. io3 ; T.
D. p. io3; T. A. p. i59;M. p. 863, 864; = it ad
portum Joppen , M. p. 865. — Varia? nominis forma :
Raimundus de Taurina, T. A. p. 159; T. J. p. 193 ,
206 , 2 1 o ; M. p. 863 , 865 ; — de Torina ,T. D. p. 98 ;
T. J, p. 210; — de Tentoriis, T. A. p. 157; M.
p. 854.
Rainaldus, M. p. 732, 733, 734. — Vid. Raginaîdus,
Alemannorum et Lumbardorum dus.
Rainaldus, cornes. — Vid. Rainardus, cornes Tullensis.
Rainaldus (Pontius), miles, A. p. a36. — Vid. Pontius
Raginaîdus.
Rainaldus Poiichbtus, miles, a Turcia prope Portum
Sancti Simeonis captus, T. J. p. 193; =r a Turcis
Antiochiae occiditur, T. VIII , 11 , p. 5 1 , 5a ; T. D. p. 5 1 ,
53 ; T. J. p. 1 94. — Altéra nominis forma : Raynaldas
Porcbitus, T. J. p. 19a.
Rainardus, cornes Tullensis, p. 80 , annol. a; p. ao5,
annol. b; p. 83 1, annot. a; = dpeit contra Turcos
septimam aciem, T. XI, vu, p. 8o; T. D. p. 80; T.
A. p. i5i; T. J. p. 3o5; M. p. 83i.
Rainaudus, T. D. p. 12. — Vid. Raginaîdus.
Rainulfus, frater Richardi de Principatu, cruce signa-
tur, T. A. p. 123; T. J. p. 176.
Rainulfus cornes, T. A. p. ia4; T. J. p. 176. — Vid.
Richardus ,Jilius comiiis Rainulfi.
Rama, civitas Syriae (nunc Ramla), p. 354, aonot. t; G.
p. 5o8; p. 859, annot. a. — Christian! veniunt ad
urbem Ramam, T. XIII, xm, p. ioa;T. D. p. 103;
T. A. p. i58; T. J. p. aia; A. p. 391, 393, 3g5;F.
p. 354 ; G. p. 5o8; C. p. 683; M. p. 85g. — Epiaco-
pus Rauiae (vid. Robertus episcopus). — Tancredus ad
urbem Ramam venit, T. XVI, 1, p. 1 1 1, 1 13; T. D.
p. 1 1 1, 1 13 ; T. A. p. 161; A. p. 3o5; M. p. 87a. —
Godefridus in campestribus Rama?, A. p. 3o3. — La-
truncuJi prope Ramam, F. p. 379; G. p. 5aa; H.
p. 56 1. — Rama custoditur, F. p. 383; H. p. 557.
— Franci ad urbem Ramam veniunt, F. p. 390; G.
p. 527; H. p. 559. — Sarraceni Ramam aggrediun-
tur, F. p. 397, 3g8, 4oo; G. p. 53 1, 533; H. p.56i,
56a. — Christiani Ramas inclusi atque occisi.F.p. 4oi,
4oa ; G. p. 534 ; H. p. 563 , 563. — Balduinus venit
ad urbem Ramam, F. p. 4ia, 4i3; G. p. 54o; H.
p. 566. — Ebremarus Ramam pervenil,F.*p*4i3. —
Jnsidiae Ascalonilarum prope Ramnm, F. p. 417. —
Christiani in urbe Rama congregati, F. p. 45i; H.
p. 58 1 . — Turris Ramae , G. p. 53 1 , 534- — Varias no-
minis forma? : Arimathia , F. p. 354 ; — Ramatha , F.
p. 354, 397, 45 1; G. p. 5o8; H. p. 58i; — Ramola,
T. A. p. i58; M. p. 859, 873; — Raniora, T. A.
p. 161; T. J. p. aia ; — Ramore, A. p. 3o5; — Ra-
mula (q. vide).
Ramatensis. = episcopus, T. XIII, xm, p. 102; T.
D. p. 103 ; T. J. p. 21 1 ; A. p. 292; F. p. 354, 397;
G. p. 509, 53 1, 534; H. p. 562 (vid. Robertus, epi-
scopus Ramatensis) ; =G. V. p. 543 (vid. Rogerus). —
Ramatenses congregati a Baldnino II, F. p. 477' —
Varias nominis formas : Ramulanus, H. p. 56 1 , 56a,
563; — Ramulensis, G. p. 53 1, 533, 534.
Ramatha, urbe Syriae (nunc Ramla), F. p. 354 et an-
nol. i; p. 397, 45i; G. p. 5o8; H. p. 58i. — Vid.
Rama.
Rambulandus, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 90; T. D.
p. 90.
Ramla, civitas Syriae, p. 354, annot. 1; p. 869, annot.
o. — Vid. Rama.
Ramola, civitas Syriae (nunc Ramla), T. A. p. i58; M.
p. 859, 872. — Vid. Rama.
Ramora, urbs Syriae (nunc Ramla), T. A. p. 161; T. J.
p. 212 et annot. h. — Vid. Rama.
Ramore , urbs Syriae (nunc Ramla) , A. p. 3o5. — Vid.
Rama.
Ramola, urbs Syriœ (nunc Ramla), A. p. 291, 393,
395, 3o3 ; F. p. 379 , 383 , 390 , 397, 4oo, 4oi , 4oa ,
4i3, 4i3, 417; G. p. 5o8, 533, 537, 53i, 534,
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
54o ; H. p. 557, 559 , 56 1 , 56a , 566 ; C. p. 683. —
Vîd. Rama.
Ramdlanos, H. p. 56 1, 56a, 563. — Vid. Ramatensis.
Ramulensis, G. p. 53 1, 533, 534- — Vid. Ramatensis.
Raphania, oppidum Syriœ (nunc Rafanya sire Rqfineh) ,
p. 479, annot. a; p. 680, annot. c; G. p. 715. —
Balduinus obsidet Raphaniam, F. p. 479 • 48o. —
'Fluvius Raphaniœ, F. p. 479 etannot. c. — Comiti
Tripolitano Raphania dalur possidenda, F. p. 480.
— Opes Raphaniœ, C. p. 680.
Ratis, T. J. p. aa8; A. p. 3oi; F. p. 33o, 421, 449,
48a.
Rad (Unfridus, filius) , miles , T. J. p. 1 76. — Vid. Ra-
dulfus et Hunfredus.
Ravenna, urbs Italiœ, F. p. 3a6. — Ravénnœ archie-
piscopus, p. 3a 5 , annot. d; F. p. 3a6.
Ravennenses peregrini, G. p. 5 a 8.
Raymbaldds carnotensis, miles, ascendil in murum ur-
bis Hierusalem, eique manus ainputatur, T. J. p.
a 18 , a 1 9. — Vid. Raiboldus.
Raymondus, cornes Sancti /Egidii, T. J. p. 170. — Vid.
Raimundus.
Raynalbus, T. J. p. 174 (vid. Rayinaldas , Aîemannorum
et Lumbardorum dax);z=:T. J. p. 176 (vid. Rainulfus);
= T. J. p. ao5 (vid. Rainardas).
Raynaldcs, frater Pontii, a Grascis vulneratur, T. J.
p. 178. — Vid. Pontius Rayinaldas.
RàynaldusPorchitus, miles, T. J. p. 19a. — Vid. Rai-
naldus Porchetus.
Rebecca. — Ejus sepultura in Hebron, F. p. 379.
Reblata , regio Syriœ, F. p. 46a.
Recldsus , in monte Oliveti , A. p. 393. — Vid. Eremita,
Solitarius.
Reginaldus, T. D. p. 1 1. — Vid. Raginaldus, Aîeman-
norum et Lumbardorum duœ.
Reginaldus, T. XIV, 1, p. io3. — Vid. Ruginaldus du-
pifer.
Reinaldus, T. A. p. laa. — Vid. Raginaldus, Aleman-
noram et Lumbardorum duœ.
Reinaldus, cornes, T. A. p. i5i; p. 83 1, annot. a. —
Vid. Rainardus.
Reliqdi^. = Sancti Andreœ, A. p. a65; = sanctorum
in ecclesia beati Leontii, A. p. 389, 390; = sancti
Cypriani, A. p. 390;= in processione, A. p. 397;
M. p. 867; = in urbe Constantinopoli , F, p. 33 1 ;
M. p. 769, 75o. — Jurare super reliquias , F. p. 4 18;
H. p. 568.
Reiiensis. = archiepiscopus, T. J. p. ai3, ai4; R.
p. 890 (vid. Mariasses I, archiepiscopus Remensis; Ma-
nasses II). — Remenses facti Orientales, F. p. 468.
— Episcopatus Remensis, M. p. 733; =: ecclesia, R.
p. 890. — Vid. Remi.
Remi , urbs Galliae, R/ p. 890.
Reptilia, F. p. 476.
Responsorium {Congregati sont), T. A. p. i46; T. J.
p. aoi; = (Gaude, virgo Maria), A. p. 387. — Vid.
Responsum.
Responsum (Congregati sunt), M. p. 833 et annot. a. —
Vid. Responsorium.
Resurrectio. — Officium Resurrectionis , A. p. 3oo. —
Resurrectio Domini, G. p. 5i3 et annot./
Retia, T. J. p. i74.
REDSA,urbs Macedoniae (nunc Ruskujan) , T. D. p. ao.
— Vid. Rusa.
Revelationes, A. p. 357, 378 et seq. — Vid. Visio.
Rex. — Per quem reges régnant, M. p. 79a, 855. —
Rex urbis Acbon , A. p 391. — Antiocbiae regmn no-
mina ,T. XIII , 1 , p. 89-90 ; T. D. p. 89-90 ; M. p. 844- —
Rex urbis Aleph, T. X, xn, p. 73; T. D. p. 7 3 (vid.
Rodoan, régulas Alapiœ) ; r= Caesareae (ad Orontem),
T. XIII, vu, p. 95; T. D. p. o5; T. A. p. i56; M.
p. 85 1 (vid. Aboussalama-Marshad) ; = Camelae, T.
XIII, x, p. 97; T. D. p. 97 ; T. A. p. 157 (vid. Genah
Eddaule, Emessœ princeps); = Damasci, T. X, 1,
p. 5g; T. X, xn, p. 73; T. D._p. 59, 73 (vid. Decca-
cas Ibn-Toutousch) ; = Persarum, F. p. 345; M.
p. 791 , 793 , 81 1 , 8i3 ; R. p. 89a (vid. Soldanus) \ =
Tripoleos, T. XIII, x, p. 97, 98; T. D. p. 97, 98; T.
A. p. 1 58 (vid. Abu Ali Ibn Ammar). — Rex in urbe
Hierusalem eligitnr, T. XV, v, p. 1 1 1; T. D. p. 1 10,
111; T. XVI, 1, p. n4;T. D. p. n4; T. A. p. 161;
T. J. p. aa5; A. p. 395, 396, 3oo, 3oi, 44i; M.
p. 869, 870 (vid. Godefridas).
Rhbda, C. p. 64 1.
Rhedarius, C. p. 64 1.
Rhodos, insula, F. p. 449; = a Veneticis capta, F.
p. 470. — Boamundus junior venil Rhodum , F.
p. 483. — Varias nominis formas : Rodus , F. p. 48s ;
C. p. 647; — Rodos, G. p. 494-
Ribeira (la). — Vid. Uego de la Ribeira.
Ribeire (la). — Vid. Rego de la Ribeira.
Riberie (la) , T. D. p. 98. — Vid. Begu de la Ribeira.
Riberi- Monte (Anselmus de), miles, A. p. 376. — Vid.
Anselmus de Riboamundi.
Ribesmdndds (Anselmus de) , miles, T. V. p. 100. —
Vid. Anselmus de Riboamundi.
Riboamundi (Anselmus de) , miles , T. XIII , xn , p. 1 00.
— Vid. Anselmus de Riboamundi.
Ribodi honte (Anselmus de), miles, G. p. 507; M.
p. 857; R. p. 890. — Vid. Anselmus de Riboamundi.
Riboti Mons, locus Galliae, C. p. 680.
Riboti Monte (Anselmus de), miles, F. p. 35a. — Vid.
Anselmus de Riboamundi.
Ricardds de Principatd, miles, C. p. 638, 639. — Vid.
Richardus de Principatu.
Ricad (Guillelmus), miles, A. p. 397. — Vid. Guillel-
mus Ricau.
RlCCARDDS, T. J. p. 176, l8o, l8a, 198, 300, 339.
Vid. Richardus de Principatu.
Richardi (Willelmus, filius), T. X, vm, p. 67; T. D
p. 67. — Vid. Willelmus, filius Richardi.
Richardus de Principatu, miles. — Ejus origo, C.
p. 638. — Richardus cruce signatur. A. p. ia3; T. J
p. 176; C. p. 638; M. p. 744; = Brachium sancti
Georgii Iran sfretat la tenter, T. A. p. 1 36; T. J. p. 180 ;
= Tnrcos invadit prope Dorylœum , T. III , ni , p. 36 ;
T. D. p. 36; T. A. p. 139 ; T. J. p. 183 ; = contra
Balduinum pugnat, C. p. 638 et annot. 6; p. 639;
= scit linguam Syriacam, T. J. p. 198; = pater
Rogeri, principis Àntiochiae, T. J. p. 339; F. p. 43 6.
— Varias nominis formas : Ricardus de Principatu , C.
p. 638 , 639 ; — Riccardus de Principatu , T. J. p. 1 76 ,
180, 18a, 198, aoo, 339; — Richardus princeps ,
M. p. 744.
Richardus, filius comitis Rainulfi, miles, cruce signa-
tur, T. A. p. 134; T. J. p. 176.
Rilomundo (Anselmus de), miles, T. J. p. an. — Vid.
Anselmus de Riboamundi.
Risbemundus (Anselmus de), miles, T. D. p. 100. —
Vid. Anselmus de Riboamundi.
Digitized by
Google
982
INDEX GENERAL1S.
Rivera (Bego délia), miles, T. J. p. 210. — Vide Bego
de la Ribeira.
Roais, urbs Mésopotamie, A. p. 262, 267, 270. —
Vid. Edessa.
Roas f Petrus de), miles. — Vid. Petrus de Roas.
Roasa (Petrus de), miles, T. A. p. i32. — Vid. Petrus
de Roas.
Robertus, cardinalis. — Praesidente Roberto, Ever-
marus in locum Daimberii ejecli pa tria relia créa tu r,
G. p. 538.
Robertus, episcopus Ramatensis, p. 102, annot. b;
p. 212, annot. i; p. 292, annot. b; p. 354» annot. k;
p. 397, annot. c; p. 509, annot. a; p. 859, annot.
c; zzz a senioribus Christiania eligitur episcopus ,
T. XIII, xiii, p. 102; T. D. p. 102 ; T. A. p. i58;
T. J. p. 212; A. p. 292; F. p, 354; G. p. 509; M.
p. 85g. — Sarraceni Roberlum aggrediunlur, F.
p. 397, 398, 402 ; G. p. 53 1. 534, H. p. 56 1, 562.
— Noctu Joppen fugitivusndit Robertus, F. p. /102;
G. p. 534, 535; H. p. 563.
Robertus MoNAGHDS,concilioClariMontisinierfuit, M.
p. 72 1 ; :=auctor Historiée Belli Sacri, M. p. 722 etseq.
Robertus de Ans a , miles , T. A . p. 1 23 ; = Turcos prope
Doryheum aggreditur, T. III, m, p. 2 fî; T. A. p. 129;
T. J. p. 182.
Robertus , filius Girardi , Boamundi cônes La bilis ,
T VI, x, p. 44; T. D. p. 44; T. A. p. i36, i37;
T. J. p. 191 ; p. 668, annot. a, zzz cruce signatur,
T. J. p. 176; = Turcos aggreditur prope Dorylaeum,
T. J. p. 182; zzz Turcos aggreditur prope Ponlem
Ferreum, T. VI. x , p. 44 ; T. D. p. 44 ; T. A. p. 1 36, 1 37 ; -
T. J. p. 191 ; = contra Kerbogam pugnat, C.p. 6f>8.
Robertds, filius Toustani, miles, cruce signatur, T. A.
p. 123; T. J. p. 176.
Robertus, cornes Flandrcnsis. — Ejus origo, G. p. 543 ;
zzz indoles, T. J. p. 1 70 ; C. p. 6 1 6. — Robertus cruce
signatur, T. J. p. 170, 317; F. p. 3a8; G. p. 493;
M. p. 739 , 740 ; = venit Romam , T. I , v, p. 1 4 ; T.
D. p. i4; T. A. p. 123; T. J. p. 175; F. p. 329; M.
p. 740; = mare transit, F. p. 329; G. p. 4g3; =
venit Conslantinopolim, M. p. 744; = jusjurandum
Alexio facit, F. p, 332; = deprecatur Raimundum,
T. II, vi, p. 20; T. D. p. 20; T. II, vu, p. 21; T. D.
p. 21 ; T. A. p. 126; T. J. p. 179; A. p. 237, 238;
= Nicœam obsidet, T. II, ix, p. 22, T. D. p. 22;
T. A. p. 1 26, 127 ; T. J. p. 181 ; F. p. 332 ; G. p. 494;
C. p. 61 6; M. p. 756; = Turcos prope Doryiseum
aggreditur, T. III, 1, p. 25; T. D. p. 25 et seq; T.
A. p. 128, 129 ; T. J. p. 182, i83; F. p. 335; C.
p. 626, 627 ; M. p. 759; = obsidet Antiochiam, C.
p. 642 ; M. p. 776. — Ejus paupertas, C. p. 646. =
Robertus terram Sarracenoruin cumBoamundo intrat,
T. V, vu, p. 37, 38; T. D. p. 37, 38; T. A. p. i34; T.
J. p. 187, 188; A. p. 242, 243;M. p. 778; R.p.891;
= cum Boamundo Turcos fugat, A. p. 244; R.
p. 891 ; = Turcos prope flumen aggreditur, T. VI,
îx, p. 43 ; T. D. p. 43, A. p. 246, 247 ; = vallem
prope Sedium occupât, C. p. 65o; = prope Farfar
Turcos fugat, T. D. p. 47 ; = a Turcis Georgii filius
appellatur, G. p. 543. — Boaraundus Antiochiam sibi
traditum iri Roberto dicit, T. IX, v, p. 56 ; T. D.
p. 56; T. A. p. i4i; T. J. p. 196; A. p. 25i. —
Murum Antiochiœ conscendit Robertus, A. p. 25 1;
= jurât se nunquam abiturum, T. X, ix, p. 70; T.
D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. 201 ; A. p. 246;
= urbem Antiochiam incendit, C. p. 660, 661; zz
de lancea dubitat, C. p. 678— exit Antiochia Ker-
bogam aggressurus,T. XI, vi, p. 79,81; T. D. p. 79,
8i; T. A. p. i5o, i5i; T. J. p. 2o5; A. p. 259; F.
p. 348 , 349 ; G. p. 5o3 ; M. p. 82 7, 833 ; R. p. Sg3 ; =
custodit Antiochiam, C. p. 666; = castrum civitatis
capit , A. p. 262 ; = Hugonem Magnum Conslantino-
polim mittit, T. A. p. i52. — Roberti Flandrensis
epistola ad Urbanum papam, F. p. 35o, 35 1. —
Robertus, in ecclesia Sancti Pétri, concilio Antiochia
congregato adest, T. XII, vi, p. 88; T. D. p. 88; T.
A. p. 1 53, 1 54 ; T. J. p. 208 ; A. p. 26*7 ; r= it cum
comité Raimundo per Syriam, A. p. 268; = Ru-
siam ad colloquium Venit, T. XIII, vi, p. g£; T. D.
p. g4 ; T. A. p. i56; T. J. p. 209; A. p. 271; M.
p. 85c ; = venit Laodiciam , T. XIII , xi , p. 9g ; T. D.
p. 98; T. A. p. 157; T. J. p. 211; M. p. 855; = ob-
sidet GibeHum, T. XIII, xi, p. 99; T. D. p. 99; T.
A. p. 157; T. J. p. 211, 2i5; A. p. 277; F. p. 35a;
G. p. 507 ; M. p. 855; = Antiochiae cum Boamundo
cœnat, T. J. p. 2i5, 216; C. p. 657, 658; — obsi-
det Archam, T. XIII, xi, p. 99; T. D. gg, T. A.
p. 157, 1 58; A. p. 277, 278 ; F. p. 352 ; G. p. 507;
C. p. 680; 681 , 682 ;=cumregeTripoleospaciscitur,
T. XIII, xii-xim, p. 100, îoi ; T. D. p. 100, ion ;
T. A. p. i58; T. J. p. 211 ; zzz obsidet Hierusalem
n seplcntrione, T. XIV, 1, p. 102 ; T. D. p. 102; T.
A. p. 159; T. J. p. 218, 222; A. p. 293, 298,
299; F. p. '358; G. p. 5i3; C. p. 687, 6g3; M.
p. 863; zzz eligitur ad machinas faciendas, il Nea-
polim, T. J. p. 219; A. p. 297; C. p. 6go; = favet
Godefrido, A. p. 3oi ; = it Ascaloncm, T. XVI, 11,
p. 112; T. D. p. 11a: T. XVI, m, p. n3; T. D;
p.n3;T.XVI,iv,p.n4;T. D. p. n/i;T.A.p. 161*
162; A. p. 3o5, 3o6; M. p. 874; = in Frnnciam
redit, T. J. p. 226; F. p. 364; G. p. 5i8.
Robertus Guiscardus seu Wiscardus , dux Apuliae , C. p.
606; = paler Boamundi; T. J. p. 171, 176; F. p. 327;
G. p. 493, 543 ; C. p. 6o5, 606 ; M. p. 742 ; zzz pater Ro-
gerii, ducis Apuliae, T. J. p. 171 ; M. p. 742. — Tan-
credus, ejus nepos, T. J. p. 217; C. p. 685, 700.
— Richardus, ejus nepos, C. p. 638. — Robertus
Alexium imperatorem fugat, T. J. p. 171, 217; C. p.
6o5, 606 ; rz: Henricuni imperatorem vincit , C.p. 6o5 ;
= Gregorium papam auxilio juvat, T. J. p. 171 ; =:
venit Romam, T. J. p. 171 ; C. p. 6o5, 606. — Ro
berti artes, C. p. 675, 700; = Octo fratres ejus
T. J. p. 17 1 ; = XI fratres, C. p. 6o5. — Robertus
frater Rogeri, comitis Siciliae, F. p. 428; H. p. 571
— Compatrem suum Robertus a mœnibus castri sui
dejicit, T. J. p. 224; C. p. 700; = vivus pro mortuo
in monasterium Montis Casini tumuiandus fertur, T.
J. p. 224; C. p. 700; = nepotem suum, ad concor-
diam elicitum, prius aqua calida, et deinde gelida
perfundit , T. J. p. 224; C. p. 700; = ecclesias vas-
tat, T. J. p. 224; C. p. 700, 701 ; = Alexander se-
cundus, T. J. p. 224; C. p. 701.
Robertus, cornes Normannus. — Ejus mores, T. J.
p. 170; C. p. 616. — Robertus cruce signatur, T.
J. p. 1 70 ; F. p. 328 ; G. p. 493 ; C. p. 61 6 ; M. p. 739,
74o; = cum Urbano papa loquitur prope Lucam, F.
p. 329; = venit Romam, T. I, v, p. i4; T. A. p. ia3;
T. J. p. 175 -, F. p. 329; M. p. ;4o;=: in Calabriam
secedit , F. p. 32g; G. p. 4g3; = apud Brundusium
ratem conscendit, F. p. 33o; = venit Constantino-
Digitized by
Google
INDEX GENERAL1S.
983
poliin, M. p. 744; = îNicœam pervenit, T. A. p. 127 ;
T. J. p. 181 ; A. p. 239; F. p. 33a; G. p. 494; C.
p. 6 1 6 ; M. p. 756 ; = contra Turcos prope Dorylœum
pugnat cum Boanmndo , T. III, 1 , fi, p. a 5 et seq. T.
D. p. ai et seq. T. III, 111 , p. 26; T. D. p. 26; T. A.
p. 128, 129; T. J. p. 182; A. p. a4o; F. p. 335; C.
p. 62 1, 622; M. p. 759, 760, 761 ; = Boamunduin
incrcpat, C. p. 622. — Balduinus dux militiœ ejus,
C. p. 632, 633. — Robertus obsidet Antiocbiam, C.
p. 64a; = recedit Laodiciam, C. p. 649; — sequi-
tur Boamundum, A. p. a4a;=. tentoria custodit,
T. VI, vin, p. 43; T. D. p. 43; = abest a castris,
A. p. a43; :=juratse nunquam abiturum, T. X, ix,
p. 70; T. D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. aoi ; A.
p. a46;= tertiani aciern tîucit contra Kerbogam, T.
XI, vi. p. 79, 8i ;T.D. p. 79, 81; T. A. p.i5o, i5i;
T. J. p. 2o5; A. p. 259; F. p. 348, 349; G. p. 5o3;
C. p. 666, 667; M. p. 827, 83i ; R. p. 893;= Hugo-
nem Constanlinopolim miltit, T. A. p. i5a. — Epi-
stola Roberti Normanni ad Urbanumpapam , F. p. 35o,
35 1. — Robertus, in eccle&ia Sancli Pétri, concilio
Anliocbiœ congregato adest, T. XII, vi, p. 87, 88;
T. D. p. 87, 88; T. A. p. i53, i54; T. J. p. 208; A.
p. 267; = de lancea dubitat, C. p. 678; — Rusiam
ad colloquium venit, T. XIII, vi , p. 94 ; T. D. p. 94;
T. A. p. i56; T. J. p. 209; A. p. 271 ; M. p. 85o;
= venit Capbardam ,T. XIII, vu, p. 95; T. D. p. 96;
T. A. p. i56; T. J. p. 209; M. p. 85o; = sequitur
Raimundum comitem , A. p. 373 ; F. p. 35a; G. p. 5o6 ;
C. p. 674; M. p. 85 1 ; = obsidet Arcbam, C. p. 680,
682 ; = cum rcge Tripoleos paciscitur, T. XIII, xn ,
p. 100; T. D. p. 100; T. A. p. i58;T. J. p. ai 1 ; M.
p. 853 ;= obsidet H ierusalem , a septentrione,T. XIV,
i,p. 102; T. D. p. 102; T. A. p. i5g; T. J. p. ai8,
aai, 222; A. p. 293, 397, 398, 399; F. p. 358;
G. p. 5i3, 5i4; C. p. 687, 691. 693; M. p. 863 ;
= non vult rex fieri, T. J. p. 335; = favet Gode-
frido, A. p. 3oi ;= it Ascalonem posl Godefridum;
T. XVI, 11, p. 113; T. D. p. 113; T. XVI, m,
p. n3; T. D. p. n3; T. XVI, ivt p. n4; T. D.
p. n4; T. A. p. 161, 163; A. p. 3o5, 3o6; M. p.
874, 875; = émit standarum amiravissi , T. XVI,
vu, p. 116; T. D. p. 116; T. A. p. 163, i63; A.
p. 3o6; = standarum arripit a quodam Turco, M.
p. 875, 879; = in patriam redit, T. J. p. 336; F.
p. 364; G. p. 5 18. — Capellanus ejus, A. p. 381.
Robertus de Surda Valle , miles , cruce signatur, T.
A. p. 133; T. J. p. 176.
Robert os , frater Tancredi, C. p. 611.
Rododi monte (Anselmus de), miles, T. A. p. i58. —
Vid. Anselmus de Riboamundi. v
Rodesto, urbs Macedoniœ, F. p. 33 1. — Raimundum
recipit Rodesto, T. II, v, p. ao; T. D. p. 20; T. J.
p. 179; À. p. 337. — Peregrini veniunt Rodesto,
F. p. 33 1. — Variae nominis formœ : Rodestoi, A.
p. 337; — Rodosto, F. p. 33 1.
Rodestol, urbs, A. p. 337. — Vid. Rodesto.
Rodoan , regulus Halebi, sive Alapiœ, p. 346, annot. b;
p. 4i 1, annot. c; p. 497, annot. g; p. 889, annot. d;
p. 891, annot. a. — Nuntius Bagi Seian ad Rodoan
mittitur, G. p. 497 ; S. p. 889; R.p. 891. — Exerci-
tus Rodoan contra Antiocbiam venit, A. p. 346; S.
p. 889; R. p. 891. — Rodoan capitquemdamTurcum,
Hilarium nomine , T. J. p. 1 90 ; = Antiocbiam urbem
obsidet , T. X, xii, p. 73 ; T. D. p. 73 ; — a Tancredo
prope Artasium fugatur, F. p. 4u ; G. p. 539; H.
p. 565; C. p. 714, 7i5. — Signum Rodoan oaptum
a Tancredo, F. p. 4i 1 . — Variœ nominis formœ : Ra-
doan.F. p. 4u; — Raduanus, C. p. 714* 7i5.
Rodope, mons Tbraciœ, G. p. 660.
Rodos, insula, G. p. 494- — Vid. Rhodus.
Rodosto, urbs Macedoniœ, F. p. 33 1. — Vid. Rodesto.
Rodus , insula, F. p. 48a; C. p. 647. — Vid. Rhodus.
Roga , stipendium imperatoris, T. I, x, p. 17; T. D.
p. 17; T. A. p. 124 ; T. J. p. 177; A. p. 237.
Roger 1 us, episcopus Belvacénsis, p. 168; p. 2 1 3, an-
not. b; = in urbe Babylone capitur, T. J. p. 2 1 3, a 1 4.
Rogerius, castellanus de Insula, a Turcis occisus, R.
p. 89a et annot. n.
Rogerius I, cornes Siciliœ, T. I, vu, p. 16; T. A. p. ia3 ;
T. J. p. 171, 176; C. p. 6o5; p. 743, annot. a. —
Uxor ejus , F. p. 438 et annot. a; H. p. 57 1 . = Variœ
nominis formœ : Rogerus, F. p. 4a8; = Rotgerius,
T. I, vu, p. 16; T. D. p. 11.
Rogerius II, dux Apuliœ. T. J. p. 17 1 ; F. p. 48a et an-
not. a; M. p. 74a ; = filius Roberti Guiscardi, M. 742.
Rogerius de Barnavilla, miles, Nicœam pervenit, T.
A. p. 127; T. J. p. 181 ; = a paganis occisus, in
ecclesia Snncti Pétri Anliochena sepeîitur, T. J.
p. 198; A. p. 252 ; M. p. 808, 809; R. p. 892. —
Variœ nominis formœ : Rogerius de Bardavilla, M.
p. 808 ; — de Barnevilla, A. p. 25a ; — de Barnonis
Villa, R. p. 892.
Rogerius de Bithiniacavilla, miles, a Turcis occisus,
R. p. 893 et annot. a.
Rogerus , secundus episcopus Ramatbensis , G. V.
p. 543.
Rogerus, princeps Antiochiœ, succedit Tancredo, T. J.
p. 229; F. p. 42 5; H. p. 570; == filius Richardi,
T. J. p. 229; F. p. 426; = ad auxilium Balduini
venit, F. p. 426; H. p. 571 ; = pacem facit cum
Daber Eddin, Damasci rege, F. p. 4^9; = a Turcis
interûcitur, p. 229, annot. e; F. p. 44a, 444; H.
p. 576, 577. — Mores ejus, F. p. 44a; H. 576, 577.
— Altéra nominis forma : Roggerius, T. J. p. 339.
Rogerus de Bardavilla, miles, M. p. 808 et annot. b.
— Vid. Royerius de Barnavilla.
Roggerius, Tliarsi episcopus, T. J. p. 337; C. p. 704
et annot. e.
Roggerius, filius Riccardi , T. J. p. 339. — Vid Ro-
gerus, princeps Antiochiœ.
Rogus Pétri Bartbolomœi apud Arcbam , A. p. 283 ,
284; F. p. 344» 345; G. p. 507. — Rogi ignium,
M. p. 854.
Roi a, urbs Syriœ, A. p. 254, 271. — Vid. Ruiuth.
Roias (Petrus de). — Vid. Petrus de Roas.
Roua, urbs Syriœ, A. p. 2Ô5. — Vid. Ruiath.
Roxn-Eddin Abul Modhaffer Kasim-Borkiaruk, sol-
danus Persiœ, C. p. 656, annot. a. — Vid. Bor-
kiaruc.
Rollandus, C. p. 627; = cognominatur Magnanimus
(?), C. p. 624 et annot. a.
Roma, urbs Ilaliœ, C. p. 648. — Robertus Guiscardus
Romam venit, T. J. p. 171; C. p4 6o5,6o6. — Romœ
legatus, T. I, 1, p. 10. — Peregrini veniunt Ro-
mam, T. I, v, p. i4; T. A. p. i23; T. J. p. i75; F.
326, 329; M. p. 740. — Slepbanus Carnotensis ve-
nit Romam, F. p. 329; M. p. 740; S. p. 885. —
Papa Romœ, F. p. 32 1 ; G. p. 491 ; H. p. 575; M.
p. 751 (vid. Romanus).*- Boamundus it Romam , T.
Digitized by
98/1
INDEX GENERAL1S.
J. p. 228; G. p. 538. — Daimbertus venit Homam,
F. p. 4o8; G. p. 538 ; H. p. 565. — Peregrini urbis
Romœ , F. p. 333. — Patriarcha Ebremarus Romain
iter facit, F. p. 417. — Arnulfus it Romani, F.
p. 43 1 ; H. p. 573. — Roma, caput Occidentis , M.
p. 750. — Vincula sancti Pétri Romani allata, M.
p. 839.
Romania , regio Asiœ, T. I, 111 , p. 1 1 ; T. D. p. 11;
T. II, ii, p. 18; T. D. p. 18; T. II, ix, p. 22 ; T.
D. p. 22; T. ÏV, 1, p. 29; T. D. p. 29; T. VI, v,
p. 4i ; T. D. p. Ai ; T. VI, vi, p. 42; T. D. p. 42;
T. X, 1, p. 60; T. D. p. 60; T. X, ni, iv, p. 62,
63, T. D. p. 62, 63; T. XII, vi,p. 87; T. D. p. 87;
T. A. p. 126, i3o, «35, i36, 142, i43, i44; T.
J. p. 174» 180, i83, 189, 190, 192, 198, 199, 207,
227; A. p. 24o, 241, 262; F. p. 321, 323, 332,
333, 334, ^36, 35o; G. p. 491, 494» 495, 5o2,
532; H. p. 562; C. p. 612, 691, 705, 709; M.
p. 733, 758, 759, 764, 765, 782, 798, 809, 81 1,
81 3; S. p. 888; R. 891. — Bella Romaniœ, T. J.
p. 220. — Christianorum clades per Romaniam , F.
p. 398, 399. — Altéra nominis forma; Romana re-
gio, T. A. p. i42.
Romands, a, dm. — Romani, T. 1, 1, p. 10; = in urbe
Constantinopoli , G. p. 4g4- — Episcopus Romanus,
A. p. 266; M. p. 727. — Cardinales Romani, M.
p. 727, 730; = cives, F. p. 326. — Papa Romanus,
F. p. 36 1 , 4o8 , 466 , 467 ; G. p. 5 1 6 ; H. p. 565 , 573 ,
58o; M. p. 727, 729. — Romani facli Orientales,
F. p. 468. — Imperator Romanus , F. p. 48o; M. p.
75o. — Romana sedes , T. 1 , 1 , p. 9 1 t o ; T. D. p. 9 ;
T. A. p. 121; T. J. p. i73;G. p. 538; H. p. 573. —
Distinctio Romana, G, p. 538; = ecclesia, T. J.
p. 169, 228; A. p. 259; F. p. 326, 35i, 467. —
Patria Romana, F. p. 326. — Romana rcgio (pro
Romaniu), T. A. p. i4s.
Roob cavea, F. p. 477.
Ros cœli, T. XIII , îx, p. 97 ; T. D. p. 97 ; T. J. p. 186.
Roscignolum, urbs Italie (nunc Roscigno), T. J. p. 176,
annot. /.
Rosignolo (cornes de), miles, T. I, x, p. 17. — Vid.
Goffridus, cornes de Rosignolo.
Rossa, urbs Macedoniœ (nunc Ruskujan), A. p. 237. —
Vid. I. Rusa.
Rossilione (Goffridus, cornes de), miles, T. J. p. 176.
— Vid. Goffridus, cornes de Rossilione.
RoTiE castri lignei, in obsidione urbis Marrœ, T. XIII,
m, p. 91; T. D. p. 91 ; T. A. p. i54; T. J p. 208;
M. p. 846.
Rotbertus. — Vid. Robertus.
Rotgbrids. — Vid. Rogerïus.
Rothasia, urbs Mesopotamiœ, F. V. p. 368 ; G. p. 496.
— Vid. Edessu.
Rothasiensis Balduinus, F. V. p. 368; G. p. 5 18.
Ru bea , urbs Syriœ, p. 90, annot. b; '= comiti Rai-
mundo servit, C. p. 65o et annot. y. — Cornes Rai-
mundus pertransit Rubeam , T. XIII, 11, p. 90; T.
A. p. i54; T. J. p. 208. — Bagi-Seian prope Ru-
beam venit , C. p. 656. — Colloquium apud Ru-
beam, T. XIII, vi, p. 94; T. D. p. 94; T. A. p. i56.
— Vid. Ruiath.
Rubeds (Guido), miles, C. p. 65o. — Vid. Guido Tro-
seilus.
Rdbim, civitas Palœstinœ, G. V. p. 542.
Rubor in cœlo, F. p. 34».
Rdbrdm mare, F. p. 43 1, 437, 483; G. V. p. 542; C.
p. 693; H. p. 573; M. p. 747» 812. — Silus maris
Rubri, F. p. 432, 433; H. p. 573, 574.
Rudandcs, rex Antiocbiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D.
P-89.
Rofa, urbs Syriœ, comiti Raimundo servit, C. p. 65o.
Rugea , urbs Syriœ , F. p. 423 et annot. â. — Vid.
Ruiath,
Rdgia, urbs Syriœ, T. A. p. i54, 1 56 ; F. p. 4a3, ao-
nol. d, M. p. 845, 85o. — Vallis de Rugia prope
Anliocbiam, T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33; T. A.
p. i32; M. p. 770. — Vid. Ruiath.
Rugsinolo (Cornes de), miles, T. D. p. 17. — Vid.
Goffridus, cornes de Rosignolo.
Rdiath, urbs Syriœ, prope Anliochiam, T. A. p. 1 54 *
1 56 ; A. p. 254, 265 ; F. p. 423 et annot. d; p. 65o,
annot. f. — Vallis Ruiath, prope Antiocbiam, T. IV,
v, p. 33; T. D. p. 33; T. A. p. i32; M. p. 770.
— Urbs Ruiath a Petro de Roas capta, T. IV, vi,
p. 33 ; T. D. p. 33 ; T. A. p. 1 32 ; M. p. 770 ; = comili
Raimundo servit, C. p. 65o. — Bagi-Scian prope
Ruiath venif , C. p. 656. — Cornes Raimundus transit
per Ruiath, T. XIII, 11, p. 90; T. D. p. 90; T. A.
p. i54 ; T. J. p. 208; M. p. 845. — Colloquium
principum apud Ruiath, T. XIII, vi, p. 94; T. D.
p. 94; T. A. p. i56; T. J. p. 209; A. p. 271 ; M.
p. 85o. — Variœ nominis formœ : Roia, A. p. a54,
271 ; — Roiia, A. p. 265; — Rubea, T. XIII, 11,
p. 90; T. XIII, vi, p. 94;T. D. p. 94;T. A. p. i54,
j 56; T. J. p. 208; C. p. 65o; — Rugea , F. p. 423;
— Rugia , T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33; T. A. p. i3a,
1 56 ; M. p. 770; — Rursia, T. D. p. 33; — Rusa,
T. IV, vi, p. 33; T. A. p. i32;M.p 770; — Rusia,
T. XIII, vi , p. 94; T. D. p. 94; A. p. 271 ; — Russa,
T. J. p. 209 ; F. p. 423; — Stibrea, T. J. p. 208;
— Lica, T. D. p. 90.
Rdinardds, cornes Tullensis, p. 80, annot. a; p. 2o5,
annot. b. — Vid. Rainardus.
Rupes quœdam in templo Domini , F. p. 356, 357. —
Super hanc rupem sletit angélus, F. p. 356, 357. —
Rupes prope castrum Cartapetam, F. p. 458; H.
p. 584. — Rupes Moysis, F. p. 38 1 et annot. a; G.
p. 523; H. p. 556. — lsmarus et Rodope, rupes
Thraciœ, C. p. 660.
Rursia, urbs Syriœ, prope Anliochiam, T. D. p. 33. —
Vid. Ruiath.
I. Rdsà, urbs Macedoniœ (nunc Ruskujan), p. 747, an-
not a. — Boamundus pervenit Rusam, T. II, ï, p. 18,
T. D. p. ao; T. A. 125; T. J. p. 178; M. p. 747.—
Rusa a comité Raimundo superata, T. II, v, p. 20;
T. D. p. 20; T. J. p. 179; A. p. 237. — Vid. Rossa,
Susa.
II. Rusa, urbs Syriœ, prope Anliochiam, T. IV, vi,
p. 33; T. A. p. i32; M. p. 770. — Vid. Ruiath.
Roscignolo (cornes de), miles, T. J. p. 177. — Vid.
Goffridus, cornes de Rosignolo.
Ruscindlo (episcopus de), moriturin obsidione Antio-
chiœ urbis, T. J. p. 189. — Vid. Girardus, episco-
pus Arianensis.
Rdscds, arbor, F. p. 475.
I. Rdsia, urbs Macedoniœ (nunc Ruskujan) %T. D. p. 18.
— Vid. I. Rusa.
II. Rdsia, urbs Syriœ, prope Antiochiam, T. XIII, vi.
p. 94; T. D. p. 94; A. p. 271. — Vid. Ruiath.
Ruskujan, urbs Macedoniœ, p. 747, annot. a. — Varia*
Digitized by
Google
INDEX GENERALI S
nominis formas : Reusa , T. D. p. 20 ; — Bossa, A.
p. 337; — Rusa, T. II, i,p. 18; T. II, v, p. 20; T.
A. p. ia5; A. p. 2137; M. p. 747; — Rusia, T. D.
p. 18; — Russa, T. J. p. 178, 179; — Susa, M.
}. Russa , urbs Macedonise (nunc Raskujan), T. J. p. 178,
179. — Vid. /. Rusa.
II. Russa, urbs Syriœ, prope Antiochiam, T. J. p. 309.
— Vid. Ruiath.
Russignolo (cornes de), miles. — Vid. Goffridus, cornes
de Rosignolo.
Russinolo (cornes de), miles, T. A. p. 124. — Vid,
Gojfridus, cornes de Rosignolo.
Ruteni, peregrini, C. p. 676.
Sabakha Bardouil, p. 436, annot. j.
Sabaoth. — Rex Sabaoth, G. p. 5 16; M. p. 854-
Sabaquet Baridoil, p. 436, annot. j. — Vid. Sabakha
Bardouil.
Sabbaticus fluvius prope Rapbaniam , F. p. 479 et an-
not. c.
Sabbatom sanctum, G. p. 5a4-
Sabinus (Sanctus). — Ecclesia ejus, T. J. p. 229. —
Vid. Ecclesia Sancti Sabini Canusina.
Sabra (Willelmus de) , miles. — Vid. Willelmus de
Sabra.
Sabratensis (Guillermus), miles, M. p. 865. — Vid.
Willelmus de Sabra.
Saburra, F. p. 432.
Saccus, T. XVI, vi, p. 1 15; T. A. p. i63; A. p. 3o6.
— Sacci paleîs pleni contra lapides mœnia defendunl ,
T. J. p. 221; C. p. 691, 692.
Sacbrdos. — Sacerdotes, A. p. 260, 276, 283; F.
p. 335, 34 1, 348; G. p. 5o4; M. p. 761, 763, 764,
797, 821, 847- — Sacerdos quidam (Slephanus), T.
J. p. 201, A. p. 255, 256, 279, 282 ; = quidam
(Pelrus, episcopus Albarae), A. p. 266 et annot. b;
rz: (Petrus Desiderii), A. p. 281; = bellicus, C.
p. 693. — Décimas datas sacerdotibus , T. XIII, m,
p. 91 ; T. D. p. 91. — Quarta pars praedae danda sa-
cerdotibus, A. p. 278. — Sacerdotes faciunt proces-
sionem circa Hierusalem , T. A. p. 160. — Sacerdotes
cadavera Sarracenorum extra muros Hierusalem ejici
jubent, T. XV, v, p. no; T. D. p. 100. — Vid. Pres-
byteri.
Sacramentum, T. A. p. 125; Tf J. p. 227, 228; M.
p. 749; = imperatoris, M. p. 749 > 843, 849; = Tc-
figi, M. p. 782; = pacis, M. p. 794; = principum
in obsidione Antiochiae, T. X, x, p. 70; T. D. p. 70;
T. A. p. 147 î T. J. p. 201 . — Vid. Juramentum.
Sacrilegus, T. J. p. 191. — Vid. Hilarius.
Sa'd el Daula, dux Babylonensium , p. 393, annot. a;
p. 529, annot. c; p. 56o, annot. c; = interficitur,
contra Francos pugnans, F. p. 3g3; G. p. 529; H.
p. 56o.
Safr, campus Syriœ, p. 4771 annot. g. — Vid. Marci-
sophar, Sophar.
Sagata, urbs Syriae (nunc Saïda), T. J. p. 212 et an-
not./ — Vid. Sagitta, Sydon.
Sagitta, urbs Syriae (nunc Saïda)% p. 212, annot. /;
p. 858, annot./; F. V. p. 377; G. p. 5o8. — Chris-
tiani perveniunt Sagittam, T. XIII, xin, p. joi; T.
D. p. 101; T. A. p. i58; T. J. p. 212 ; F. p. 353;
M. p. 858. — Vid. Sydon.
Sagitta, T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o; T. VII, m,
p. 48; T. D. p. 48; T. VII, iv, p. 49; T. D. p.
49; T. VIII, 1, p. 5o; T. D. p. 5o; T.X, 1. p. 59;
T. D. p. 59; T. XIII, iv, p. 92; T. D. p. 92; T.
ni.
XIV, v, p. 1 06 ; T. D. p. 1 06 ; T. A. p. 1 3o , 1 38 , 1 39 ,
142; T. J. p. i83, i84, 187, 193, 195, 197, 220 ,
A. p. 239, 243, 253, 261, 282, 284, 298, 299;
F. p. 333, 335, 338, 349, 356, 362. 363, 363,
375, 388, 393, 4o5, 409, 4i4> 4» 5, 420, 427,
45o, 465, 478, 48i; G. p. 495, 5o4, 5o5, 5i3,
5 17, 5 18, 52i, 532, 535, 536, 54o, 54 1 ; H. p. 55 1,
553, 558, 566, 568, 569, 58o; C. p. 607, 608,
625, 626, 627, 628, 647, 659, 660, 665, 666,
669, 671, 679, 682, 691, 707; M. p. 761, 762,
764, 765, 775, 787, 788, 806, 807, 8i4, 83o,
83 1, 845, 846. 847, 848, 856, 866, 867, 874.
— Ictu sagitta; mulier qusedam occumbit, T. V, v,
p. 36; T. D. p. 36; T. A. p. i33; T. J. p. 187; M.
p. 776. — Sagitta ignita, T. J. p. 221 ; = flammi-
voma, C. p. 692. — Toxicatae sagittae, M. p. 756, 760,
784,786,831.
Sagittarii, T. II, xiii. p. 23; T. D. p. 23; T. XVI,
iv, p. n4;T. D. p. n4;T. A. p. 127, 162; T. J.
p. 181 ; A. p. 295, 3o6; F. p. 332, 334, 4o5, 43o;
G. p. 5o4; C. p. 6io, 715; M. p. 866; R. p. 892.
— Pugna sagittariorum , F. p. 398. — Sagittarii
Damasceni, F. p. 4i 1 , 4i4-
Sagmarius, T. D. p. 34; A. p. 288; F. p. 44i. — Vid.
Saumarius, Saumerius.
Saïda, urbs Syriae, p. 212, annot./; p. 858, annot./
— Vid. Sydon,
Sal, A. p. 3o4; F. p. 34i » 38o; G. p. 522, 523; H.
p. 55 1. — Sal estis terrae, F. p. 322. — Mons salis
prope mare Mortuum, F. p. 38o.
Salamandra, F. p. 476.
Salem, nomen urbis Hierusalem, M. p. 881.
Salem, caslrum Syriae, p. 477» annot./. — Vid. Salu-
mias.
Saliba armorum genus, T. J. p. 174.
Salim, castrum Syriae, p. 477» annot./ — Vid. Salome,
Salumias.
Saliunca, herbae genus, C. p. 663.
Sallustius a Radulfo laudatur, C. p. 63o et annot. a.
Salm anassar , rex Assyriorum, expugnat Tyrum, F.
p. 46o, 46i ; = Samariam capit, F. p. 46 1.
Salome, castrum Syriae (nunc Salim), F. p. 477 et an-
not./ — Vid. Salumias.
Salomon, rex Juda, F. p. 376, 4a4; G. p. 543; M.
p. 778 , 852; = urbem Hierusalem composuit , M.
p. 881. — Sepulcrum Salomonis in monte Syon, A.
p. 293. — Templum Salomonis in urbe Hierusalem,
T. XIV, v, p. 106; T. J. p. 217; F. p. 356, 357; F.
V. p. 4oo; G. p. 5 10. — Urbs Bal bac a Salomone
conditur, F. p. 367. — Salomon Deum precatur, F.
p. 386, G. p. 525. — Castrum Arsulh a Salomone
conditum, F. p. 388.
Salomon, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
T 2f\
Digitized by
Google
986
INDEX GENERÀLIS.
Salomoniaccs, C. p. 685, 694, 697.
Salpices, F. p. 478.
Salpista , F. p. 394.
Saltatrices paganorum, in urbe Antiochia, A» p. 252.
Salumbria, urbs Macedoni» (nuncSiu'vri), F. p. 33 1 cet
annot. b.
Salumias, castrum Syriae (nunc Salim), p. 477 et an-
not f. — Variae nominis formée : Salem, p. 477» an-
not f; — Salome, F. p. 477.
Salvator mundi, T. A, p. i46; T. J. p. 201. — Lan-
cea Salvatoris, T. X, x, p. 70, 71 ; T. D. p. 70, 71;
T. A. p. 147, i5o, T. J. p. 201 , 202; A. p. 253,
254; = Sepulcrum, T. A. p. 160, 161; = imago in
ecclesia Sancti Pétri, in urbe Antiochia, T. J. p. 195 ,
216.
Samaria, urbs Palaestinue, A. p. 261, 262; = a rege
Assyriorum capto, F. p. 46 1.
Samarzana, urbs Asiee, T. XIII, it p. 89. — Vid. Sara-
mania.
Sambocus, arbor, F. p. 475.
Samosate, oppidum Asiae, F. p. 338.
Samson, F. p. 376; M, p. 8o5. — Altéra nominis
forma : Sanson , M. p. 80 5.
Samson, rex Antiochiae, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Samuel, M. p. 723.
Samus, insula, C. p. 647; = a Veneticis capta, F.
p. 470.
Sancta Maria Pomensis, T. VI, 1, p. 39; T. D. p. 39.
Sancta Sanctorom, F. p. 383; G. p. 5oi.
Sancti pro Cbristianis debellanl paganos , T. X, îx,
p. 69; T. D. p. 69; T. XI, vin, p. 81; T. A. p. i5i;
T. J. p. 173; M. p. 796; = prope Dorylaeum se
ostendunl, T. J. p. i83 ; G. p 496; = contra
Kerbogam pugnant, T. XI, vin , p. 81 ; T. A. p. i5i ;
T. J. p. 2o5; M. p. 83o, 835, 836 (vid. Georgias,
Mer carias , Theodvrns , Dcmetrius , Mauricius } . — Sanc-
torum reliquiae in ecclesia Sancti Leoutii , A. p. 289 ,
290; = reliquiae in Constantinopoli urbe, F. p. 33 1 .
Sancti jEgidu comes. — Vid. Raimandas, cornes Sancii
Mgidii.
Sancti Abgentei (Palatium), extra urbem Conslauti-
nopolim. — Boamundum imperator in Sancto Ar-
genteo recipi jubet, T. J. p. 178.
Sancti Geobgii (Castrum), T. IX, 1, p. 53 et annot. a;
p. ig4, annot. c; p. 25o, annot. b; p, 793, annot.
d. — Vid. Monasteriam Sancti Georgii.
Sancti HelijE (lurris), in portu urbis Laodiciae, C.
p. 712.
Sanctimoniales, F. p. 323.
Sancti-Paulensis comes, C. p. 64a. — Vid. Engel-
randas de Sancto Paalo.
Sancti Remigu (Cella), M. p. 722. — Vid. Cella Sancti
Remigii.
Sancti Simeonis (Portus). — Vid. Portas Sancti Simeonis.
Sancto Paulo (Engelrandus de), miles, A. p. 276. —
Vid. Engelrandas de Sancto Paalo.
Sancto Valerico (Bernardus de), miles, T. J. p. 221.
— Vid. Bernardas de Sahcto Valerico.
Sanctos Abraham, castellum Syriae (Hebron), p. 4o3,
annot. d. — Cives Sancti Abraham, F. p. 4o3; H.
p. 563. — Vid. Hebron.
Sandalije, T. J. p. 228; C. p. 7 1 3 et annot. b.
Sanguis. — Equorum et asinorum sanguinem bibere,
T. I, m, p. 12; T. D. p. 12; T. A. p. 12a; T. J.
p. 175; A. p. 258; M. p. 733. — Sanguis in alveo
fluminis Bardari, C. p. 608; = in Rumine Oronte,
T. VII, 111» p. 48 ; T. D. p. 48; T. A. p. i38; T. J.
p. 19a; M. p. 787, 788; = in urbe Marra, M.
p. 849 ; = per cisternas Tripokos nuit, T. XIII, xn,
p. 99; T. A. p. 157; T. J. p. 211; A. p. 285; M.
n. 856: zzz per templum Do mini fluit, T. XV, nr,
p. 109; T. D. p. 109; T. A. p. 160; T. J. p. 2a3; A.
p. 3oo-, F. p. 359; G. p. 5i5; C. p. 698, 699; M.
p. 868, 869; = Cliristi, T. XI, vi, p. 79; T. D.
p. 79 ; T. A. p. 1 5o ; A. p. 262 , a63 , 265 , 3o3 ; =z
Sanctae Teclae, A. p. 290; = in navibus Sarraceno-
rum, F. p. 453; H. p. 58i.
Sansadole, filius Bagi Seian, F. V. p. 347. — Vid.
Chems Eddaalah.
Sansidoles, filius Bagi Seian. G. p. 497 et annot. e;
p. 5oo. — Vid. Chems Eddaalah.
Sanson, M. p. 8o5. — Vid. Samson.
Sanxadole, filius Bagi Seian, F. V. p. 347- — Vid.
Chems Eddaalah.
Sanxadones, filius Bagi Seian, F. p. 34o et annot. b;
G. p. 5o4. — Vid. Chems Eddaalah.
Sanzedolas, filius Bagi Seian, T. X, 1 , p. 60; T. D.
p. 60; T. A. p. i4a ; T. J. p. 192, 197; z= Kerbo-
gam obtestatur, T. X, 1 , p. 60 ; T. D. p. 60; T. A.
p. i42;T.J.p. 192,197,198. — Vid. Chems Eddaalah
Saphirus, lapis, F. p. 363.
Sara. — Ejus sepultura in Hebron, F. p. 379 et an-
not. b.
Saraa, urbs Syriae, F. p 462.
Saraceni, S. p. 888, 889, 890. — Vid. Sarraceni.
Saramania, urbs Asiae, T. D. p. 89. — Vid. Samar-
zana.
Sarcinje peregrinornm, F. p. 336, 362, 366, 45i,
477; G. p. 507, 5o8, 53o; C. p. 608, 710, 711;
R. p. 892 ; = Turcorum , F. p. 471 i G. p. 5o5, 627,
53 1, 536; C. p. 626; S. p. 888; =: Hermeoiorum,
M. p. 794.
Sarcinarids equus, T. J. p. i85.
Sargindla, G. p. 52i ; C. p. 639.
Sardanaium, castrum Syriae (nunc Zerdena), F. p. 443
et annot. a. — Turci Sardanaium obsident, F.
p. 447, 448; H. p. 579. — Sardanaium a Borse-
quino obsessum, F. p. 471*
Sardids, lapis, F. p. 363.
Sardonix, lapis, F. p. 363.
Saredatha, p. 443, annot. a. — Vid. Sardanaium.
Sarepta Sydooiae, urbs Syriae (nunc Sarfend), F. p. 352
et annot. h; G. p. 5o8.
Sarpend, urbs Syriae, p. 352, annot. h. — Vid. Sa-
repla.
Sargon, rex Assyriorum, F p. 461.
Sarmit , oppidum Syriae. — Turci victi ab Antiochenis
juxta- Sarmit, F. p. 43o.
Sarracena moneta , A. p. 278 ; = lingua, F. V. p. 388.
Sarracenus. — Sarraceni obtinent Hierusalem, T. J.
p. 169; = Boamundum aggrediuntur, prope Dory-
laeum, T. III, m, p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 128,
* 129; T. J. p. 18a, i83; A. p. a4o; M. p. 763; = a
Petro de Roas fugati, T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33;
T. A. p. j 32 ; M. p. 770. — Castra Sarracenoram
prope Eufraten , F. p. 338. — Sarraceni in urbe An-
tiochia ecclesiam Sancii Pétri machoinariam faciunt,
A. p. 254; = congregati ad auxiliandum Antiocbia?,
T. V, vu, p. 37-38; T. D. p. 37-38; T. A. p. iU; T.
J.p. 187, i88;A.p. 25o, 281 ; S. p. 888,890; =le-
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
987
gati, S. p. 889;= delitescunt in cavernis, M. p. 781.
— Sepultura Sarracenorum , A. p. 249. — Sa rr ace ni
a Francis in urbe Autiocbia occisi', T. IX, vi, p. 58;
T. D. p. 58; T. A. p. i4î;T. J. p. 197; A. p. a5a;
G. p. 5oo; = a Kerboga congregati, T. X, 1, p. 59;
T. D. p. 59; T. A. p. 142; T. J. p. 197; F. p. 349;
G. p. 5oo; M. p. 808. — Civitates Sarracenorum,
A. p. 262, 278; = quoddam castrum a Raimundo
Pilelo captum, T. XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. A.
p. i52; T. J. p. 206; M. p. 838. — Sarraceni prope
Marram congregati, T. XII, m, p. 85; T. D. p. 85;
T. XIII, 11 , p. 90; T. D. p. 90; T. XIII, iv, p. 92; T.
D. p. 92 ; T. XIII, v, p. 93;T. D. p. 93; T. A. p. i52,
i53; T. J. p. 207; M. p. 838; = e civitate Albara,
T. Xn, v, p. 86; T. D. p. 86; T, A. p. i53; T. J. p.
207 ; A. p. 266 ; = civitalis Marrae capite truncati vel
servi facti. T. XIII, v, p. 93; T. D. p. 93; T. A. p.
i54, 1 55; T. J. p. 208, 209; A. p. 268, 270, 271 ,
272; F. p. 352 ; M. p. 848, 849. — Corpora Sarra-
cenorum manducant Cbrisliani, T. XIII, v, p. 94 ; T.
D. p. 94; T. A. p. i56; T. J. p. 209; A. p. 271;
F. p. 352; G. p. 498; M. p. 85o. — Sarraceni
régis Caesareae, A. p. 272, 273; = in valle Des-
sein, T. XIII, ix, p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. i56,
157; T. J. p. 210; A. p. 274, 275; M. p. 852; =
in castro Arcba, T. XIII, x, p. 97; T. D. p. 97;
T. A. p. 157; T. J. p. 210; A. p. 275, 276, 277,
278; = aliquot baptizantur, A. p. 278; = Tor-
tosœ urbis , T. XIII , x - xi . p. 98 ; T. D. p. 98 ; T. A.
p. 157; T. J. p. an; A. p. 276; M. p. 854; = Su-
rianos opprimunt, A. p. 288; = Tripoleos, T. XIII,
x, p. 98; T. D. p. 98; T, XIII, xii,p. 99, 100; T.
D. p. 99, 100; T. A. p. 157; T. J. p. 210, 211; A.
p. 285 ; = facile Christianos in via secus mare retinere
possunt, A. p. 288 ; = per mare , A. p. 290 ; = urbem
Ramam dimittunt, T. XIII, xm, p. 102; T. D. p. 102;
T. A. p. 1 58 ; T. J. p. 2 1 2 ; À. p. 29 1 , 292 ; F. p. 354 ;
G. p. 5o8; M. p. 859 ; = Tancreduni aggrediuniur,
T. J. p. 2 1 7, 2 18 ; = obsessi in urbe Hierusalem , T.
A. p. 159; T. J. p. 221, 222; A. p. 293; G. p. 5i3,
5 1 4 ; = ecclesiam Sanctae Maria? in monie Syon de-
struunt, G. p. 5i 1; = Templum Domini venerantur,
F. p. 357, 36o; = aggrediuntur milites prope Jop-
pen, T. XIV, n, p. io3, io4; T. D. p. io3, io4; T.
A. p. 159; A. p. 295; = insidiantur prope puteos,
T. XIV, m, p. io5; T. D. p. io5; T. A. p. 160; A.
p. 294. — Ludibria Sarracenorum in Christianos, G.
p. 5i3. — Sarraceni, super mûris Hierusalem, Ma-
homet in hasla portant, et crucem frangunt, T. XIV,
iv, p. io5; T. D. p. io5; A. p. 297 ; = muniunt ur-
bem Hierusalem, T. XV, i,p. 107; T. D. p. 107; T.
A. p. 160; A. p. 298; = caplivi ligna affermit, T.
XV, 1 , p. 107 ; T. D. p. 107 ; A. p. 297. — Sarracenus
speculator a Gbrislianis occiditur, T. XV, 11 , p. 107 ;
T. D. p. 107. — Sarraceni in urbe Hierusalem fortiter
prœliantur, T. XV, m, p. 108, 109; T. D. p. 108,
109; T. J. p. 220, 221, 222, 223; A. p. 299; F.
p. 358, 359 ; G. p. 5i4, 5i5; = de turri David As-
calonem a Raimundo illaesi ducuntur, T. XV, iv,
p. 109; T. D. p. 109; T. A. p. 160; T. J. p. 224; A.
p. 3oo;F. p. 36i-,G. p. 5i5;M. p. 867, 868; = in
urbe Hierusalem a Christianis occisi, T. XV, iv,
p. 109, no; T. D.p. 109, no;T. A. p. 160, 161; T.
J. p. 221, 222, 223; A. p. 3oo;F. p. 35g, 36o;G.
p. 5 1 5 ; M. p. 869. — Cadavera Sarracenorum cre-
mata, T. XV, v, p. 110; T. D. p. 110; T. A. p. 161 ;
F. p. 359; G. p. 5 16; M. p. 869; = i'œtentia cor-
pora, F. p. 366. — Sarracenorum pugnœ, T. XVI,
1, p. 11 1; T. D. p. m; T. A. p. 161; A. p. 3o5; F.
p. 407 ; H. p. 564- — Sarraceni ab Afdhal congre-
gati, G. p. 517 ; = episcopum Martaronensem appre-
hendunt, T. XVI, 11, p. 112; T. D. p. 112; T. A.
p. 162; A. p. 3oi, 3o6; = Ascalonem pecudes mit-
tunt,T. XVI, m, p. n2;T. D. p. 1 13; T. A. p. 162 ;
A. p. 3o3, 3o4, 3o6; F. p. 362 ; G. p. 517; = prope
Ascalonem a Francis vincuntur, T. XVI, vi, p. 1 1 5 ;
T. D. p. n5; T. A. p. 162, i63; T. J. p. 225; A.
p. 3o4 ; F. p. 362 , 363 ; G. p. 5 1 7 , 5 1 8 ; = Christia-
nos euntes cum Balduino et Boamundo aggrediuntur,
F. p. 365, 366; H. p. 55o, 55 1; = contra Baldui-
nuni congregati, F. p. 373; G. p. 52o; G. V. p. 542 ;
H. p. 552 ; = prope Baruth congregati, F. p. 375,
376, 377 ; G. V. p. 542; H. p. 553, 554; = in cavernis
se occultant, F. p. 379; G. p. 522, H. p. 555; =
Christiani fiunt, F. p. 379, G. p. 522; H. p. 555;
= urbis Segor, F. p. 38o. — Civitates Sarracenorum,
F. p. 383, 388. — Terram Sanctam Sarraceni
àggrediuntur, F. p. 383; = Francos Arsuth aggre-
dientes in cruce appendunt, F. p. 388; H. p. 558;
= Civitatem Arsulli Balduino reddunt, F. p. 388; F.
V. p. 389; G. p. 527; H. p. 558; = urbis Cœsareae
occisi atque igne cremati,F. p. 389, 390; G. p. 527;
H. p. 558, 559; = bisanteos occultant intra se, F.
p. 390 ; G. p. 527 ; H. p. 559. — Archadius, episco-
pus Sarracenorum , F. p. 889 et annot. d; G. p. 527 ;
H. p. 559. — Sarraceni contra Francos veniunt
usque Joppen, F. p. 391, 392, 393, 394 ♦ 396;
G. p. 528, 529, 53o, 53 1 ; H. p. 559, 56o, 56i ;
= contra Christianos congregati, F. V. p. 397,
4oo; G. p. 53 1 ; = in Tortosa urbe occisi, F. p. 399;
G. p. 532 , 533 ; = contra Joppen congregati atque
victi, F. V. p. 4o3, 4o4,4o5; G. p. 535, 536; H.
p. 563,564;= inurbeAcrase defendunt, F. p. 4o6;
H. p. 564 ; = reddunt urbem Acram , F. p. 407, 4o8 ;
G. p. 537 ; H. p. 565 ; = contra Tancredum ante Ar-
tasium congregati, F. p. 4i 1; H. p. 565; = a Bal-
duino victi , F. p. 4 1 4 ; G. p. 54 1 ; H. p. 566. — Na-
ves Sarracenorum capta?, F. p. 4i5, 453; H. p. 567.
— Sarraceni a Joppitis victi, F. p. 417; H. p. 568.
— Alexius inimicus Sarracenorum, H. p. 568. —
Sarraceni in urbe Tripoli occisi , F. p. 420 ; H. p. 569 ;
= Barutb Christianis dedunt, H. p. 569 ; = in portu
Tyri Christianis peregrinis obsunt, F. p. Z»22; = a
Balduino in urbe Tyro obsessi , F. p. 424 ; H. p. 570 ;
= subditi a Christianis recedunt, F. p. 427, 473;
H. p. 571; = urbem Hierusalem adeunt, F. p. 4^7;
H. p. 571. — Quidam Sarracenus Maududum in-
terimit, F. p. 428 et annot. b; H. p. 571. — Sarraceni
auferunt terras Christianis, F. p. 434; H. p. 574; =
lugent mortem Balduini, F. p. 436; H. p. 575; =
pugnare contra Balduinum II récusant, F. p. 44 1;
H. p. 576; = habent facultatem vendeudi in urbe
Hierusalem, F. p. 445; H. p. 578; = gaudent de
capto Balduino, H. p. 58o; = Joppen obsident, F.
p. 45o, 45 1; H. p. 58o; = victi prope Azotum, F.
p. 45 1; H. p. 58 1; = a Veuelicis navali praelio victi,
F. p. 452 , 453 ; H. p. 58 1 , 58 2 ; = a Christianis fugati ,
F. p. 458; H. p. 584, 585. — Sarraceni urbis Tyri,
F. p. 465 , 466 , 468. — Feminae Sarracenaea Francis
uxores ducuntur. F. p. 468. — Sarraceni prope As-
Digitized by
988
INDEX GENERALIS.
calonem victi, F. p. 474; = urbis Raphani», F.
p. 48o. — Terra Sarracenorum , T. V. p. 37; T. D.
p. 37 ; T. VI, 11 , p. 3g ; T. D. p. 3g ; T. VII, 1, p. 45 ;
T. D. p. 45; T. IX, iv, p. 56; T. D. p. 56; T. XI, ix,
p. 8a ; T. D. p. 8a, 83; T. XII, 1, p. 83; T. XII, 11,
p. 84 ; T. D. p. 84 ; T. XII , v, p. 86 ; T. D. p. 86 ; T.
XIII, v, p, 94; T. D. p. 94; T. A. p. i33, i34, 137,
i4i» i5a, 153; T. J. p. 187, 188, 191, 196, ao6,
207; A. p. 378; F. p. 365; G. p. 5i8; H. p. 55o;
M. p. 778, 781,799,835,837, 838, 83$ , 84o.—
Sarracenus quidam a duce Godefrido in duas partes
divisus , T. D. p. 47 ; A. p. 249 ; C. p. 646 ; M. p. 786 ,
787, 868. — Sarracenus (vox contumeliosa), T. J.
p. 188.
Sartago, M. p. 834.
Sarthan, p. 443, annot. a. — Vid. Sardanaium.
Sarthana , p. 443 , annot. a. — Vid. Sardanaium.
Satanas, T. VII, m, p. 48. — Altéra nominis forma:
Sathanas, T. D. p. 48*.
Satancs, rex Antiochiae, T. XIII, 11, p. 89.
Sathanas , T. D. p. 48. — Vid. Satanas.
Satrapa , F. p. 345 , 429 , 472 ; C. p. 664 » 667, 670.
Sadl, rex Juda, C. p. ,653;= Agag pepercit, G.
p. 5i5.
Saumarios, T. A. p. 18a; S. p. 888. — Vid. Sagmarius,
Saumerius.
Sadmerios, T. IV, vi, p. 34; T. A. p. i3a; A. p. 288.
— Vid Sagmarius, Saumarias.
Saxonbs, populus Germanise. — Dux Saxonum, F. .
p. 48o. — Peregrini Saxones, G. p. 4g3.
Saxonia (cornes quidam de) comitem Sancti iEgidii
aegrum invisit, T. J. p. i84; A. p. 24 1.
Scabrica (Bertrannusde).T. J.p. 181. — Vid. Bertran-
nus de Scabrica.
Scagci, iudus, A. p. 260; F. p. 3/18, 454; G. p. 5o4;
C. p. 667; M. p. 791.
Scafardus Pons, T. A. p. 123. — Vid. Scaphardus Pons.
Scala. — Uluntur Franci scalis in Tarsi obsidione , C.
p. 63a ; = in Antiochiae assultu , T. IX , v, p. 56 , 57 ;
T. D. p. 56, 57; T. A. p. 1 Ai; T. J. p. 196, 197; A.
p. 25i; F. p. 343, 35o; G. p. 499; M. p. 799, 800;
= in obsidione urbis Marrae, T. XIII, h-v, p. 90,
92, 93 ; T. D. p. 90, 92, g3; T. A. p. i54, i55; T.
J. p. 208, 209; A. p. 268, 269; C. p. 679; M.
p. 847; = in obsidione Hierosolvmitana , T. XIV, 1,
p. 1 o3 ; T. D. p. 1 o3 ; T. XV, m , p. 1 09 ; T. D. p. 1 09 ;
T. A. p. 159; T. J. p. 218, 219,221; A. p. 293,298,
299; F. p. 357, 358; G. p. 5i3, 5i5, C. p. 688,
689, 69a; M. p. 864 » 866; = in obsidione urbis
Cayphae, T. J. p. aa6; C. p. 704 ; = in obsidione
urbis Caesareae , F. p. 389 , 390 ; G. p. 5a7 ; H. p 558 ;
in obsidione urbis Tripoleos , F. p. 4ao ; H. p. 569 ;
= in obsidione Laodiciœ. C. p. 707. — Scalae Tur-
corum, C. p. 66a. — Scalae Babyloniorum ante Jop-
pen, F. p. 429, 43o; H. p. 572 ; = Turcorum in ob-
sidione castelii Kbarpert, H. p. 582. — Jacobi scala,
C. p. 700. »
Scalonia , civitas Syriae, T. XV, iv, p. 109 ; T. D. p. 109 ;
T. XVI, i-ii, p. 111-112; T. D. p. 111-iia; T.
XVI, vi, p. 1 15; T. D. p. 1 15. — Vid. Ascalo.
Scandalion , caslrum Syriae , a Balduino aedificatur, F.
p. 435 ; G. V. p. 543 ; H. p. 574. — Altéra nominis
forma : Campus Leonis, F. p. 435; H. p. 574.
Scapha, T. J. p. ai5; F. p. 377; G. p. 498, 535; H.
p. 553, 554; C. p. 681.
Scaphardus Pons, T. I, vu, p. i5; T. A. p. ia3. —
Pelagus Scaphardum, M. p. 740. — Variai nominis
formée : Capbardus Pons, T. D. p. i5; — Scafardus
Pons, T. A. p. ia3. — Scaphatus Pons, T. J. p. 176.
ScAPHATDs Pons, T. J. p. 176. — Vid. Scaphardus Pons.
Scapola, T. I, 1, p. 10; T. D. p. 10; T. I, vu, p. i5;
T. IV, 1, p. a9 ; T. D. p. a9; T. IV, 11, p. 3o;T. D.
p. 3o ; T. V , vu , p. 38 ; T. D. p. 38 ; T. XIV, n,p. io4;
T. D. p. io4; T. A. p. îai, ia3, i34, i5g; T. A.
p. 170, 174, 176, i83, i84, 188, 191; H. p. 564;
M. p. 787.
Scara , F. p. 348, 39a.
Scabioth (Judas), A. p. a8o. — Vid. Judas Scarioth.
Sceda, F. p. 396. — Vid. Scedula.
Sceddla, F. p. 396, 474; G. p. 53o, 53 1; M. p. 811.
— Vid. Sceda.
Scerogorgo , castrum Asiae (nunc Eski-Kale) , T. J. p. 1 74.
— Vid. Exerogorgo.
ScHAKKAB, vicUS, p. 447* a3an0^ 9*
Schaysar , urbs Syriae ad Orontem, p. 95, annot./; M.
p. 85i, annot. b. — Vid. Xœsarea.
Scinci, vermes, F. p. 484.
Sciphati, monetae genus, T. J. p. aï a.
Scipio (Publius) urbem Carlhaginem diruit, F. p. 461.
Scitale (seu scytale), serpentis genus, F. p. 484.
Scithia, regio Asiae, F. p. 3ao, 475.
Scitia, regio Asiae, F. p. 475. — Vid. Scithia.
Scitopolis, urbs Syriae (nunc Bisan), F. p. 462, 477 ;
p. 703 , annot. c. — Vid. Besan.
Sclavani, populus, T. H, iv, p. 1 9 ; T. D. p. 1 9 ; T. J.
p. 178. — Vid. Sclavi
Sclavani a, regio, T. I, v, p. i3; T. D. p. i3; T. II,
m, p. 18; T. D. p. 18; T. A. p. i33;T. J.p. 175? A.
p. 235, 236. — Varias nominis forroae : Scia vin j'a , T.
D. p. i3, 18; T. A. p. 123; — Sclavonia , T. J. p. 175,
178; A. p. 235, 236.
Sclavi, populus, T. D. p. 19; T. J. p. 178; A. p. 236;
= comitem Raimundum aggrediuntur, A. p. 236; =
in exercitu imperatoris, A. p. a46. — Vid. Sclavani.
— Rex Sciavorum, A. p. a36 (vid. Bodinus).
Sclavinia , regio , T. D. p. 1 3 , 1 8 ; T. A. p. 1 a3. — Vid.
Sclavania.
Sclavonia, regio, T. J. p. 175, 178; A. p. a35, a36.
— Vid. Sclavania.
Scodra, urbs Dalraatiae (nunc Scutari), p. a36 et an-
not. a.
Scorpio, verrais, F. p. 484. — Cauda Scorpionis, T. J.
p. aa4; F. p. 476; C. p. 701 et annot. b.
* Scothi peregrini, F. p. 337. — Vid, Scotti.
Scorri sculptores, C. p. 661. — Vid. Scothi.
Script dra , T. J. p. 1 72 ; F. p. 344 ; G. p. 5a5 ; H. p. 55i ,
555, 556, 557, 564, 566, 574, 579; C. p. 700; M.
p. 738, 8a8.
Scrofa, machina bellica, F. p. 333. — Vid. Scropha.
Scropha, machina in obsessione urbis Hierusalem , F.
p. 358; G. p. 5i3.
Sculptores, C. p. 661.
Scdtari, urbs Dalmatiae, p. a36, annot. e. — Vid.
Scodra.
Scdtblla , C. p. 670.
Scutigir. — Scutigeri ventres Sarracenorum aperiunt,
F. p. 359; G. p. 5 16. — Sculiger quidam factus
miles, F. p. 391. — Vid. Armiger.
Scotom, T. J. p. aao; F. p. 38g, 3g3, 3g5, 437, 472;
G. p. 5i4, 5a9, 53o, 54i; H. p. 558; C. p. 6a4,
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
989
691; M. p. 74i, 787, 791, 797, 83a, 846. — Vi .
Ctypeus.
SCYLLA , C. p. 669.
Scytale , serpe n lis genus, F. p. 484-
Scythia. — Vid. Scithia, Scitia.
Sebasta, urbs Syriœ, C. p. 690. — Vid. II. Neapolis,
Scbastia.
Sebastia, urbs Syriœ, T. J. p. 319. — Vid. II. Nea-
polis, Sebasta.
Segbetum régis celare, etc. T. J. p. 172.
Segdris, C. p. 707; = ad viam aperiendam, T. A.
p. 1 26; T. J. p. 180; M. p. 755 ; =navium, A. p. 298.
— Vid. Accettu.
^Sedechias, rex Juda, F. p. 46a.
Sedidm, civitas Syriœ (nunc Suweidijeh sive Seitunijeh),
p. 639 , annot. e. — Tancredus Sedio potitur, C. p. 639.
— Dux Godrefridus Sedium occupât, C. p. 65o.
Sbdulics, auctor Carminis Paschalis, T. J. p. 17a et
annot. d.
Segor, villa Syriœ (nunc GhorSafieh), p. 38ot annot.
a. — Baîduinus Segor venil, F. p. 38o ; F. V. p. 38o.
— Segor finis maris Mortui , F. p. 43a.
Seitunijeh, civitas Syriœ, p. 639, annot. e. — Vid. S$-
dium.
Sbleucia , urbs Asiœ, F. p. 48a.
Seleocus urbcm Antiochiam condidit, F. p. 339.
Sella, T. D. p. 47; F. p. 377; H. p. 56o; C. p. 647,
671.
Sem (Vallis de), T. A. p. i56. — Vid. Desserti, Desem,
Issem.
Semelimilecb, dux militiœ Babyloniensis t G. p. 53g et
annot. d. — Vid. Semelmul, Afdkal.
Semelmuc, princeps militiœ Babyloniensis, H. p. 566.
— Vid. Semelmul, Afdhal.
Semelmuch, dux militiœ Babyloniensis, H. p. 565. —
Vid. Semelmul, Afdhal.
Semelmol, dux militiœ Babyloniensis, F. p. 4i4 et an-
not. a; G. p. 539, 54 1; H. p. 565, 566. — Variœ
nominis formae: Semelimilech , G. p. 539; — Semel-
muc, H. p. 566; — Semelmucb, H. p. 565; — Se-
melmulch , G. p. 54 1 . — Vid. Afdhal
Semelmolch , dux militiœ Babyloniensis , G. p. 54 1 . —
Vid. Semelmul, Afdhal.
Semicanus (vox contumeliosa) , T. XI, 11, p. 76; T D.
p. 76; T. A. p. 149.
Semita diabolicœ montanœ, T. A. p. i3aj M. p. 770.
— Semitas prope Antiochiam Turcis claudit Tancre-
dus, T. IX. 11, p. 53, 54; T. D. p. 53, 54; T. A.
p. 139, i4o; T. J. p. 194, 195; M. p. 794. — Se-
mitœ civitatis Antiocbiœ,T. A. p. i4a. — Semita cas-
telli in valle Dessem, A. p. 274. — Semitœ Mesopo-
tamiœ, F. p. 409. — Draco circa semitas delitet, per
quas elephas graditur, F. p. 475.
Sbnbscalcus episcopi Podiensis , occisus a Turcis , T. VI ,
up. 39; T. D. p. 3g; T. A. p. i34; T. J. p. 188; A.
p. a44; M. p. 779. — Vid. Dapifer.
Sbnex gelidus (Saturnus?), C. p. 665.
Senhadolcs, filius Bagi Seian, T. J. p. 19a. — Vid.
Chems Eddaulah.
Senior, T. I, ni, p. 11; T. D. p. n;T. II, vi, p. ao;
T. III , p. a5 ; T. D. p. a 5 ; T. IV. m , p. 3 1 ; T. D. p, 3 1 ;
T. IV, iv, p. 3a; T. D. p. 3a ; T. V, m, p. 36; T.
VI, iv, p. 4o; T. D. p. 4o; T. VI, v, p. 4i; T. D.
p. 4i;T. VI, xi, p. 45 ; T. D. p. 45 ; T. VII , 1 , p. 46 ;
T. D. P. 46; T. VII, x, p. 49; T. D. p. 4g; T. VIII,
1, p. 5o; T. D. p. 5o; T. VIII, 11, p. 5i; T. D. p. 5i;
T. IX, m, p. 54; T. D. p. 54; T. X, ix, p. 68;
T. D. p. 68; T. XI, 1, p. 7.5; T. D. p. 75; T. XI, v,
p. 78; T. D. p. 78; T. XII, 1, p. 83-84; T. D. p. 83-
84; T. XII, vi, p. 87 88; T. D. p. 87-88; T. XIII,
v, p. 94 ; T. D. p. g4; T. XIII, xi , p. 98; T. D. p. 98;
T. XIII, xn, p. 100; T. D. p. îoo; T. XIII, xiii,
p. ioa;T. D. p. ioa;T. XIV, iv, p.io5;T. D.p. io5;
T. XV, 1, p. 106; T. D. p. 107; T. XVI, 11, p. 112,
n3; T. D. p. 112, n3; T. A. p. îaa, ia8, i3i,
i33, i34, i35, i36, 137, i4o, i46, 149, i5a,
i53, i54. i58, i59, 160, i6a; A. p.3o6; M. p. 8a4,
8a5.
Sensadolo, Clius Bagi Seian, S. p. 889 et annot. h. —
Vid. Chems Eddaulah.
Sensadolds, filius Bagi Seian, T. A. p. i4a, i43; M.
p. 809 et annot. a; p. 810. — Vid. Chems Eddaulah.
Seon, rex Amorreorum, M. p. 81 a.
Sephchbt, locus seu fluvius Ciliciœ, C. p. 63g.
Sbphoris, urbs Palœstinœ, F. p. 46a, 477.
Sepulgrdm, regum Judœorura, A. p. a 53 î = Virginis,
in valle Josaphat, T. J. p. a 17; G. p. 5i 1 et annot. h;
= sancti Stephani , A. p. ag3 ; = Mennonis, F. p. 479 ;
= Rachel, F. p. 38 1 et annot. e; G. p. 5i 1; = Ma-
homet, M. p. 878.
Sspolcrcm sanctum. — Sepulcri sancti via , T. 1 , 1 , p. 9 ,
10; vu, p. i5, 16; T. D. p. 9, i5, 16; T. II, m,
p. 18 ; T. D. p. 18; T. X, xn, p. 73 ; T. D. p. 73; T.
XII, 1, p. 83; T. D. p. 83; T. XII, vi, p. 88; T. D.
p. 88; T. XIII, vi, p. 94;T.D. p. 94; T. XIII, vu,
p. 95; T. D. p. 95; T. A.p.iai, ia3,i26, i54,>56;
T. J. p. 173, 174. 176, 178, 180. ao3, 206, ao8,
aog; M. p. 728, 731, 739,741*743,817,837,843,
844, 85o. — Sepulcri sancti iter, T. VI, iv, p. 4o;
T. D. p. 4o; T. VII, m, p. 47; T. D. p. 47; T. XI,
11 , p. 75 ; T. D. p. 75 ; T. XII , vi , p. 87 ; T. D. p. 87 ;
T. A. p. i38, 149, i5a, i53;T.J.p. 171, 176,303,
ao6 , 307 ; M. p. 8a3. — Fidelitas Sepulcri sancti , T.
IV, iv, p. 32; T. D. p. 32; T. VIII, 11, p. 5i;T. D.
p. 5i;T. A. p. i3i; T. J. p. i85; M. p. 768. — Vir-
tus Sepulcri, T. VII, m, p. 48; T. D. p. 48;T. A.
p. 139, i54. — ,Nomen Sepulcri sancti, T. XI, vin ,
p. 81; T. D. p. 81; T. XII, 1, p. 83; T. D. p. 83; T.
XII, 11, p. 84; T. D. p. 84; T. XIII, 11, p. 90; T. D.
p. 90; T. XIII, ix, p. 97; T. D. p. 97 ; T. XIII, 11,
p. 99; T. D. p. gg; T. XIV, n, p. io4; T. D. p. io4;
T. XVI, m, p. n3; T. D.p. n3;T. XVI, iv, p. u4;
T. D. p. n4;T. A. p. i36, i48, i5i; T. J. p. 175,
2o5 ; A. p. 3o6 ; C. p. 664. — Exercitus Sepulcri sancti ,
T. XIV, 1, p. io3; T. D.p. io3. — Peregrini Sepulcri,
T. XVI, m, p. n3; T. D. p. n3; M. p. 746, 747.
748, 74g. — Sepulcrum sanctum adjuvans Christia-
nos.T. XIV, 1, p. io3; T. D. p. io3. — Adjutorium
Sepulcri, T. J. p. 191. — Vindicta Sepulcri, A. p. 307.
— Liberare Sepulcrum sanctum, T. XIV, iv, p. io5;
T. D. p.io5; T. J.p. 173, 174,3100; F. p. 35i; M.
p. 79g. — Eradere Sepulcrum , F. p. 463 ; G. p. 5 1 7 ;
H. p. 565; M. p. 871, 878; = intrare, T. XV, 1,
p.io6; T. D. p. 107; T. A. p. 160; = venerari, A.
p. 307 ; F. p. 366; G. p. 5 18; H. p. 55o. — Sepul-
crum veneralum orationibus , ceremoniis et hostiis ,
G. p. 5 18, 53 1. — - Cbristiani inlrant in Sepulcrum,
T. XV, iv, p. no; T. D. p. 110; T. A. p. 161; A.
p. 3oo; F. p. 36o; G. p. 5i5; M. p. 868, 869. —
Crux ad Sepulcrum defertur, F. p. 36i. — Processio
Digitized by
Google
990
INDEX GENERALES.
de Sepulcro ad Templum Domiui, T. XVI, h,
p. n3; T. D. p. ii3; M. p. 873. — Sepulcri mo-
nasterium, T. D. p. 116 ; F. p. 385, 386, 387; =
canonici,F. p. 36i, 383 , 385; G. p. 5i6;H.p. 556.
/ — Videre Sepulcrum, T. J. p. 169, 171; M. p. 795,
863. — Sepulcrum gloriosum , M. p. 869. — Ignis
apud Sepulcrum , vigilia Pascbae , per semetipsum in
lampadibus accenditur, T. J. p. ai 4, ai 5; F. p. 385,
386, 387; F. V. p. àoo; G. p. 5a&, 5a5, 5a6. —
Sepulcri ostioîum, F. p. 386; G. p. 5a4; = claves,
F. p. 386, 387; G. p. 5a6. — Domini Sepulcrum,
T. J. p. ai6, 317, 339; A. p. 377, 3oo, 3oi, 3o3,
3o8; F. p. 366; G. p. 491, 5io, 5*3, 5i5, 5i6,
5a3 , 53o ; G. V. p. 543 , 543 ; H. p. 554 ; C. p. 685 ;
M. p. 738, 791, 793, 879. — Archidiaconus Sepul-
cri, G. p. 538. — Corpus Gaudemari ante Sepulcrum
positum , A. p. 3o8.
Sepcltura patriarcharum , F. p. 379 et annot. b; p. 38 1 ;
G. p. 533; H. p. 555; = peregrinorum, prope Hie-
rusalem, G. p. 5 11. (vid. Haceldama). — Sepultura
dominica, G. p. 534 (vid. Sepulcrum Sanctum).
Sequana, fluvius Galliae, S. p. 886.
Seeicds, a, dm. — Sericum vestimentum, A. p. 349-
— Pannus sericus, F. p. 333. — Crux serica, F.
p. 3a5.
Sermo (gallice sermon). — Sermonem facit Arnulfus,T.
XIV, v, p. io5;T. D. p. 106.
Serpentes, F. p. 475, 483, 484 (vid. Reptilia). —
Antidotum tyriacum in corpore serpentis, F. p. 483.
— Serpentes sibilum basilisci perhorrescunt, F.
p. 484- — Serpens tortuosus, M. p. 871.
Serra, urbs Macedoniae. — Boamuodus venit Serram,
T. A. p. ia5; T. J. p. 178.
Servantes , T. IX , p. 53 ; T. D. p. 53 ; T. IX , iv , p. 56 ,
57; T. D.p. 56-57;T. A. p. i3g; T. J. p. ig4, 206;
G. p. 53 1. — Boamundi serviens, T. IX, iv, p. 56;
T. D. p. 56; T. A. p. i4i, i5a; T. J. p. 196, 306.
Sbsostris, rex Mgypl'i , F. p. 483.
Siga, G. p. 535.
Sicardds, miles , Tripolim aggreditur, T. XIII , x , p. 98 ;
T. D. p. 98; T. J. p. 310. — Altéra nominis forma :
Sichardus, T. V. p. 98.
Sichar, nomen urbis Neapolis, T. J. p. 319. — Vid. 11.
Neapolis.
Sichardus, miles, T. V. p. 98. — Vid. Sicardus.
Sicharids, rex Antiochiae, T. D. p. 89.
Sicheii, urbs Palaestinœ, F. p. 427; H. p. 571. — Vid.
II. Neapolis.
Sichima , urbs Palaestinae , H. p. 57 1 . — Vid. II. Neapolis.
Sicilia , regio , T. I , vu , p. 1 6 ; T. A. p. 1 a3 ; T. J. p. 1 7 1 ,
1 -76. — Peregrini Sicilia?, M. p. 743. — Comitissa
Siciliœ, F. p. 4a8, 433, 434, 436; H. p. 57i, 573
(vid. Adelaides).
Siculi , populus. — Comilissa Siculorum, F. p. 433 ; H.
p. 573 (vid. Adelaides). — Gentilitas Siculorum, C.
p. 6o5. — Siculi a Normannis victi, C. p. 663.
SiDON.urbs Syriae (nunc Saïda), F. p. 48i; H. p. 567,
569, 570, 578, 58o. — Vid. Sydon.
Sidonii, cives urbis Sydonis, H. p. 554- — Vid. Sydo-
nii.
Sigilldm comitis Raimundi, A. p. 375.
Signiensis episcopcs, T. J. p. 338. — Vid. Bruno, Sig-
niensis episcopus.
Signifer. = Heremitae, M. p. 735; = emiri Babylonia?,
T. A. p. i63. — Hugo Majnus, signifer exercitus, M.
p. 740. — Signifer Raimundi, C. p. 667; rz Boa-
mundi, T. J. p. 18a ; = Cbriati, G. p. 538; = régis
Balduini , A. p. 307 , 3o8. — Praecursores signiferi ,
F. p. 355. — Sancti signiferi, M. p. 796, 83a. —
Vid. Veœillifer.
Signdm, M. p. 83 1 ; = peregrinorum, M. p. 741. —
Sonare signum, T. Il, v, p. 30; T. A. p. ia3; T. J.
p. 176, 179; F. p. 436. — Clamons signum, A.
p. 337, 374;G. p. 496; M. p. 741, 761, 76a. — Sig-
num in cœlo, A. p. 345, 357; F. p. 337, 34i, 4i6,
434 , 435 , 468 , 469 ; G. p. 496 , 498 , 543 , 543 ; H.
p. 574, 575; C. p. 648; M. p. 801, 8i4, 834, 836.
— Signum (pro vexillo), A. p. a5i; F. p. 348, 365,
374, 393, 393, 4n» 4i4. 474, 477; G. p. 5oo,
5o4,5c>9, 539, 53o, 53i; M. p. 83i, 835. — Cas-
tella et villas , posito signo , sibi vindicant Franci , A.
p. 375, 293.
Sigward , filius régis Norrensium , cruce signatus , F.
p. 423 et annot. b; p. 570, annot. a; =urbem Sy-
donem expugnat, F. p. 423, 4a3; H. p. 570.
Silex, T. J. p. 31 5; = a Moyse percutitur, F. p. 38 1
et annot. a.
Silivri, urbs Macedoniae, p. 33 1, annot. 0. — Vid. Sa-
lumbria.
Siloe, fons, T. XIV, 111, p. io4; T. D. p. io4; T. A.
p. i5g; A. p. 394; F. p. 355; G. p. 5n;C. p. 686;
M. p. 864. — Vid. Syloe.
Simeon, miles, urbem Alfiam capit, T. IV, iv, p. 32;
T. D. p. 33; T. A. p. i3i;T. J.p. i85; M. p. 768 et
annot. e.
Simeonis (Portus Sancti). — Vid. Portas Sancli Simeo-
nu.
Similago , A. p. 261.
Simon, capellamis, A. p. a65.
Simulagrum, argenteum in templo Domini, T.J. p. 222;
C. p. 694, 695.
Sion , T. J. p. 317, 318; F. V. p. 355. — Vid. Syon
(Mons.)
Sipontdm, urbs Italiae, C. p. 606.
Sjrds, populus, H. p. 573, 584; C. p. 667. — Vid.
Syrus, Suriani.
Siria, regio Asiae, H. p. 549, 557, $7l» 573, 578, 58o.
— Vid. Syria .
Sisara, dux militiae régis Jabin, F. p. 460.
Sis ara , urbs Syriœ (nunc Schaysar) , F. p. 423. — Vid.
Cœsarea super Orontem.
Sistrum, M. p. 873, 880.
Sms,T. I, ni, p. ia;T. A. p. 121, i22;T.J. p. i73,
1 75 ; F. p. 3a 1 ; M. p. 733. — Christiani sitim patiun-
tur in Bomania, T. IV, i, p. 29; T. D. p. 29; T. A.
p. i3o; T. J. p. i84; F. p. 336, 398; G. p. 532 ; H.
p. 56a ; M. p. 76 1 ; = ante Antiochiam , G. p. 497. —
Sitis Christianorum prope Marram , T. XII, ni , p. 85 ;
T. D. p. 85 ; T. A. p. 1 53 ; T. J. p. 307 ; = in civitate
Gibelon, T. XIII, xni, p. ibi; T. D. p. 101; T. A.
p. 1 58 ; T. J. p. 313; M. p. 858; = in obsidione
Hierosolymae, T. XIV, ni, p. io4; T. D. p. io4-io5;
T. A. p. i5g, 160; G. p. 5i3; M. p. 864, 865, 866.
— Sarraceni siti exstincti, F. V. p. 389; F. p. 4o5j
G. p. 536 ; H. p. 563. — Equi siti exstincli, F. p. 472.
— Sitis Babyloniorum , F. p. 48 1.
Situla, mensurà liquidorum , F. p. 48i.
Sivardds, p. 422, annot. b. — Vid. Sigward.
Sivracensis. — Petrns Tutlebovis sacerdos Sivracensis,
T. XIV, v, p, io6, T. D. p. 106.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
991
Smaragdus, lapis, F. p. 363.
Soc manu s Ibn Ortok, olim Hierosolyma? dominus,
p. 197, annot. c; p. 497» annot./; p. 809, annot. e;
p. 889 , annot. c ; R. p. 89 1 ; = accipil, nuntium Bagi
Seian, G. p. 497 ; S. p. 889; = venit cum Kerboga
ad auxiliandura Antiochiœ, T. X, 1, p. 59; T. D.
p. 59 ; T. A. p. 1 4a ; T. J. p. 197 ; M. p. 809 ; = An-
liochiam obsidct, T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; R.
p. 89a. — Vid. Sosmun.
Sodoma, urbs Palaeslina?, F. p. 367, 379; G. p. 5i2,
522 ; C. p. 620.
Sodomi, cives Sodoma?, H. p. 555.
Solarium , T. XIII , iv, p. 9a ; T. D. p. 9a ; T. A. p. 1 55;
T. J. p. 208; M. p. 846, 847.
Soldais es , Persia?, T. X, 1, p. 59; T. D. p. 59; T. X,
iv, p. 6a; T. D. p. 6a; T. XI, v, p. 78; T. D. p. 78;
T. A. p. i4a, i43, i5o;T. J.p. 19a, 197, 199, ao4;
M. p. 81 1. — Vid. Borkiaruc, soldanus.
Solea, C. p. 663.
Solidanus , T. X , iv, p. 6a ; T. XI , v, p. 78 ; C. p. 656
et annot. a; p. 664. — Vid. Soldanus.
Soi idarii, H. p. '^70.
SOLIDATA, A. p. 2 58.
Solidus , rnonetae genus , T. VI , m , p. 4o ; T. D. p. 4o ;
T. X, xii, p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. i35, p. i48;
T. J. p. 195, ao3; A. p. 245, a58, 271, 278;
G. p. 498; M. p. 81 5. — Solidi denarioruin, T. J.
p. 188. — .Estimatio aolidorum, A. p. 278.
Solima. — Rex Solimae, F. p. 478; = nomen urbis
Hierusalem, M. p. 881.
Soliman, F. p. 398; G. p. 532.
Solimanus, T. IV, 1, p. 28-29; T- D- P- ^8-39; T. A.
p. 129, i3o; T. J. p. i83, 192 ; A. p. 24o;F. p. 334:
G. p. 49^; H. p. 56a; C. p. 620, 623, 625; M.
p. 764, 765, 766; S. p. 886. — Vid. Kilidj Arslan.
Solimanus Vbtcs, T. IV, i, p. 28; T. D. p. 28; T. A.
p. 129; T. J. p. i83; M. p. 764, 765. — Vid. Soli-
manus Ibn Cotulmisch.
Solimanus Ibn Cotulmisch, Iconii princeps, p. 764,
annot. e; =. pater Kilidj Arslan, T. IV, 1, p. 28; T.
D. p. 28; T. A. p. 129; T. J. p. i83; M. p. 764; =
totam Romaniam abstulit Alexio imperatori , M. p. 764
et annot. e; p. 765.
' Solinus a Fulcberio laudatur, F. p. 4;6, 483, 484-
Solitarjus in monte Oliveti, T. J. p. 217, 218; A.
p. 293; C. p. 685; = solitarius cum Tancredo loqui-
tur, T. J. p. 2 1 8 ; C. p. 685 , 686 ; = peregrinos , in ob-
sidione urbis Hierusalem, consiliis juvat, T. J. p. a 18;
A. p. 293; C. p. 688. — Vid. Eremita, Beclusus.
Soliom David, A. p. 296.
Solstitium, G. p. 496, 5i3; = hiemale, F. p. 38 1 et
annot./; p. 887, annot. b.
Soltanus, Persidis, F. p. 34o, 345; G. p. 497, 5oo,
5o3. — Vid. Borkiaruc, soldanus.
Somnium imperatoris Constantin! , M. p. 750 et annot.
a; — Ànselmi de Ribodi Monte, T. J. p. 21 5; A.
p. 276, 277; C. p. 680, 681; rremiriBalak, F.
p. 455, 464; H. p. 584.
Sooh, urbs Syria? (nomen hebraicum urbis Tyri), F.
p. 352 , 4a4 , 46o. — Vid. Tyrus.
Sopbar, Campus Svria?, F. p. 477 et annot. g. — Vid.
Marcisophar, Safr.
Sopman , emirus Kerboga? , F. V. p. 347 ; G. p. 5o4-
Sorda Vallb (Robertus de), miles, T. J. p. 176. —
Vid. Robertus de Surda Valle.
Sortes, T. X, vu, p. 65; T. D. p. 66; T. A. p.i45;T.
J. p. aoo; M. p. 8i3, 8i4-
Sortilbgcs, M.p. 81 4- — Vid. Aruspices, Constellatores ,
Mayas.
Sosman, rex urbis Hierusalem, G. p. 497 et annot./.
— Vid. Socmanus Ibn Ortok.
Sou Krbk, torrens , p. 873, annot. c; = in valle Asca-
lonis,T. XVI, 111 , p. 1 13; T. D.p. 1 13; T. A. p. 16a ;
A. p. 3o3; M. p. 873,874, 879.
Spado, F. p. 33 1.
Spatha , C. p. 63a et annot. b.
Spatula. — Cruces in corporibus mortuorum super spa-
tulam reperla?, F. p. 33o. — Crucemin spatula dex-
tra gestare, M. p. 741.
Spegiosa porta urbis Hierusalem, T. J. p. 317; C.
p. 685.
Speculatores Boamundi, T. J. p. 190, 191; F. p. 334;
G. p. ùyb ; = Francorum , F. p. 36a , 374 ; G. p. 5 1 7,
5ao. — Vid. Cursores, Exploratores.
Spelunca , prope Antiochiam, M. p. 781; = prope Hie-
rusalem, T. XIV, ni, p. io5; T. D. p. io5; T. A.
p. io5. — Dracones in speluncis, F. p. 475. — Spe-
lunca? prope Liddam, G. p. 5a8; zz: prope Ascalo-
nem, H. p. 555. — Vid. Caverna.
Sphinx. — Vid. Spinx.
Spicjs, T. IV, i, p. 29; T. D. p. 29; T. A. p. i3o; T.
J. p. i84. — Locusta? in spicis, F. p. 434.
Spjnx, C. p. 61 3.
Spiritus Sanctus, T. I, vu, p. »5; T. D. p. i5, 27; T.
IU, iv, p. a8; T. VI, xi, p. 45; T. D. p. 45; T. XIV,
T, p. 1 oa ; T. D. p. 1 oa ; T. A. p. 1 29 , 1 3a , 1 37 ; T.
J. p. 169, 176, 191, a i4, a 16, 217; A. p. 393, 307 ;
F. V. p 4o6;G. p. 5o8, 5n,5i6; M. p. 801, 823,
8Û9, 863; S. p. 887.
Spitachchet, locus seu fluvius in Cilicia, C. p. 639.
Standarum emiri Baby Ionise a Roberto, comité Nor-
nianno , emptum , T. XVI , vu , p. 1 1 6 ; T. D. p. 1 1 6 :
T. A. p. 163, i63; A. p. 3o6; M. p. 875, 879. —
Varia? nominis forma? : stantarum , T. XVI , vu , p. 1 1 6 ;
T. D. p. 116; A. p. 3o6; — standare, F. p. 45i.
Standarz, vexilla Turcorum, F. p. 45i. — Vid. Stan-
darum.
Stantarum nmiravissi a Roberto Normanno craitur, .
T. XVI, vu, p. 1 16; T. D. p. 116; A. p. 3o6. — Vid.
Standarum.
Starcja, F. p. 463. (Vid. du Cange, Gloss. s. v. Silarcia).
Stater, A. p. 361.
Statio in processione, T. XIV, iv, p. io5;T. D. io5.
Stella. — Stella? fluere in lerram videnlur, T. J. p. 173;
C. p. 665. — Stella in très partes divisa, A. p. 357.
— Stella? pluunt, F. p. 4 16; G. p. 543; H. p. S67;
= obnubilant, F. p. 483.
Stella, urbs Maccdonia?, F. p. 33o et annot. g.
Stellio, chama?ieon, F. p. 476.
Stepranus (sanctus), protomarlyr, lapidibus obruitur,
T. XIV, 1, p. 103; T. D.p. 103; T. A. p. 159; T. J.
p. 317; G. p. 509; C. p. 685, 686; M. p. 863. —
Ecclesia Sancti Stephani, in urbe Hierusalem , T. XIV,
1, p. ioa; T. D. p. 102; T. XIV, iv, p. io5; T. D.
p. io5 ; T. A. p. 1 59 ; A. p. 293 , 398 ; G. p. 509 ; M.
p. 863. — Sepuicrum sancti Stepbani, A. p. 293.
— Porta Sancti Stephani, urbis Hierusalem, T. J.
p. 218; G. p. 509, 5i3, 5i4; C. p. 687.
Stbphanus, cornes Blesensis alque Carnotensis. — Ejus
indoles, T. J. p. 170; C. p. 616. — Slepbatîus cruce
Digitized by
992
INDEX GENERALIS.
signatur, T. J. p. 170; F. p. 3a8; G. p. 4g3; M.
p. 739 , 7^0 ; = cum Urbano papa loquitur, F. p. 329 ;
= Romam venil, F. p. 329; M. p. 7^0; S. p. 885;
3= in Calabria hiemat , F. p. 329; G. p. 4g3; = in
portu Brundusino raton conscendit, F. p. 33o; =
Constantinopolim venit, M. p. 744; S. p. 885; = ab
Àlexio fanquam filins suscipitur, S. p. 885, 886;=:
Nicœam urbem pervenit, T. A. p. 127; T. J. p. 181,
F. p. 332; G. p. Agi; C. p. 616; M. p. 756; S.
p. 886 , 887 ; = contra Turcos prope Dorylœum di-
raicat, F. p. 335; = obsidet Antiocbiam, C. p. 642;
M. p. 81 5; S. p. 887-890; = gubernator exercitus
ante Antiocbiam , T. XI , 1 , p. 74 ; T. A. p. 1 48 ; T. J.
p. 203; C. p. 616, 642 , 64g; M. p. 8i5; S. p 888;
z=z dux victoria; contra Turcos, C. p. 646 et annot.
a; p. 64;; = recedit Antiocbia , T. XI , 1 , p. 74; T. D.
p. 74; T. A. p. i48; T. J p. 2o3; A. p. 258; F.
p. 342, 398; G. p. 5oi, 532; C. p. 64q, 657; =
in urbe Tarso, in Cilicia, ntnncl, C. p. 649 , 65 1 ; z=
Alexandretam recedit, T. XI, 1, p. 74; T. D. p. 74;
T. A. p. 1 48 ; T. J. p. 2o3 ; C. p. 658 , 65g ; M. p. 8 1 5 ,
816 ; = obviant iraperalori venit, T. X, 1, p. 74-75;
T. D. p. 74-75; T. A. p. i48, 149, 2o3, 2o4; G.
p. 5oi; M. p. 816, 817; = in Franciam redit, F.
p. 442 ; S. p. 890; = ab obsiclione urbis Hierusalein
abest ,T. J. p. 2 18 ; C. p. 687 ; = cum Francis Hieru-
salein redit, F. p. 398, 4oo; G. p. 532; H. p. 56 1;
= vult in Franciam redire, F. p. 4oo; = in urbe
Joppe manet.G. p. 53 1, 532; H. p. 56i; = in urbe
Rama interficitur, F. p. 602; G. p. 533, 534; H.
p. 563; = consilium dat Balduino, G. p. 533. —
Epistolae a Slephano uxori scriptœ, S. p. 885-890.
Stephakus , Burgundise cornes, cruce signatur, F.
p. 3g8; G. p. 532 ;=;in urbe Joppe manct, F. p. 4oo;
G. p. 533; H. p. 56 1; = in urbe Rama occiditur, F.
p. 402 ; G. p. 533 , 534 ; H. p. 563.
Stepiianus Valantinus, sacerdos, A. p. 282, 286;
p. 821, annot. a. — Visiones ejus, T. X, ix, p. 68-
70; T. D. p. 68-70; T. XI, vi, p. 7g; T. D. p. 7g;
T. XI, vin, p. 81; T. D. p. 81; T. A. p. i46, 147;
T. J. p. 201; A. p. 255, 256, 257, 27g, 282, 286;
F. p. 346; G. p. 5o2; M. p. 821. 822. — Stepbanus
cognomine Valanti, A. p. 282.
Stercds. — » Grana annonœ in stercore comedere, F.
p. 34 1.
Stbrquilinidm, T. J. p. 2i5.
Stillone (Petrus de), miles, T. J. p. 210. — Vid. Pc-
trus de Castellione.
Stipbndium , T. V, vi , p. 37 ; T. D. p. 37 ; T. A. p. 1 33 ;
T. J. p. 2i5; G. p. 536; H. p. 563; C. p. 714; M.
p. 744; = peccati, H. p. 576.
Stipula, A. p. 2gg; M. p. 765, 876.
Stola , T. VII , 11 , p. 47 ; T. D. p. 47 ; T. VIII , 11 , p. 52 ;
T. D. p. 52; T. A. p. i38; T. J. p. ig4, 221; A.
p. 260, 265 ; F. p. 462; C. p. 692; M. p. 797; =
martyrii, T. A. p. 127; T. J. p. 182, 192.
Stolos , F. V. p. 387 ; G. p. 537 ; = navium , F. p. 385 ;
G. p. 524.
Stomachatio, T. D. p. i5.
Stratonis turris, F. p.' 354, 390; G. p. 5o8. — Vid.
Turris Stratonis.
Stupa, A. p. 299.
Styx, flumen, C. p. 671, 684, 686.
Subdiaconus. = Arnulfus non est, A. p. 3o2.
Subrea , nrbs Syria?, T. J. p. 208. — Vid. Ruiath.
Sudes , M. p. 775 , 79 1 , 846 , 848.
Suevi, populus. = peregrini, G. p. 4g3; C. p. 676.
Sulfur, T. J. p, 220; A. p. 299 ; H. p. 555; C. p. 691.
Sullimannos a Francis fugatur, F. p. 35o. — Vid.
Kilidj Arslan.
Supera (Guidelmus de), miles, T. J. p. ig3. — Vid.
Guidelmas de Supera.
Sur, civitâs SyriaB, F. V. p. 377. — Unde nomen, A.
p. 288, G. p. 5o8. — Christiani perveniunt ad urbem
Sur, T. XIII , xin , p. 1 o 1 ; T. D. p. 1 o 1 ; T. A . p. 1 58 ;
T. J. p. 212; A. p. 273; F. p. 353; M. p. 858. —
Vid. Tyrus.
Surani, populus, T. A. p. 12g, i33; T. A. V. p. 1 34 ;
T. A. p. i35, 137, i38, i3g, 142, i5i, i52, 1 53 ;
M. p. 785, 794, 832, 836. — Vid. Sarianus.
Surda Valle (Robertus de) , miles, T. A. p. 1 23 — Vid.
Robertus de Surda Valle.
Surianus, a, um. — Suriani , populus. — Unde nomen,
A. p. 288. — Suriani a Turcis superati, T. III, iv,
p. 27; zzzconlra Francos pugnant prope Dorylœum,
M. p. 763; = Antiocbia ejecti, T. J. p. 186; = An-
liochiœ abnegant Christum, T. V, 11 , p. 35-36; T. D.
p. 35 36 ; T. VII , ni , p. 48 ; T. D. p. 48 ; T. A. p. i38 ;
T. J. p. 186, 187; F. p. 34o, 35i;G. p. 497. 498;
C. p. 62g, 639; S. p. 888; = Francis alimenta ven-
dunt,T. VI, m, p. 39-40; T. D. p. 3g-4o; T. A. V.
p. i34; T. A. p. i35; T. J. p. 188; M. p. 781. 785;
= Turcos apprcbendunt, T. VI, xi, p. 44; T. D.
p. 44; T. A. p. 137; T. J. p. igi; M. p. 784; =
alimenta Turcis feront , T. IX , 11 , p. 54 ; T. D. p* 54 ;
T. A. p. i4o; T J. p. 194, ig5; M. p. 794 ; = contra
urbem Anliocbiam congrogati, C. p. 667, 712, 714;
= Bagi-Seian occidunt, T. IX, vu, p. 58; T. D.
p. 58; T. A. p. i42; T. J. p. 197; =lanceam sanc-
tam vident, T. XI, iv, p. 77; T. D. p. 77; = Tur-
cos fugientes occidunt, T. XI, v, p. 82; T. XJI, 1,
p. 83; T. D. p. 82, 83; T. A. p. i5i; T. J. p. 2o5,
206; M. p. 832, 833, 836; = Chrislianis viam ad
urbem Hier usaient indicant, A. p. 288; = castri Ta-
ia mania? se dedunl Raimundo Pileto , T. XII , 11 , p. 84 ;
T. D. p. 84; T. A. p. i5a; T. J. p. 206; M. p. 838;
= prope Marram a Turcis fugantur, T. XII, m,
p. 85; T. D. p. 85; T. A. p. i53; T. J. p. 207; M.
p. 838 ; = Francis in urbem Marram nihil aiïerunt ,
T. XIII, v, p. g4; T. D. p. g4. — Suriani urbis Be-
thléem, F. p. 354, 355. — Visio cujusdam Suriani,
A. p. 281, 282. — Suriani niontis Libani a Turcis
oppressi, A. p. 288; = sequuntur Evangelrum sancti
Pétri, A. p. 281, 288. — Suriani urbis Hierusalem ,
T. XV, 11, p. 107; T. D.p.io7;F.p. 378, 45i,46o;
G. p. 5 1 6; H. p. 584, 585. — Pars crucis dominiez
a quodam Suriano in urbe Hierusalem revelalur, F.
p. 36 1 ; G. p. 5 16. — Suriani in cavernis latitant, F.
p. 37g; G. p. 522 ; H. p. 555 ;=z: ignem sacrum, vi-
gilia Pascbae, spectaturi conveniunt, F. p. 385, 386,
387; G. p. 524 » 526. — Suriani urbis Ramœ, F.
p. 397; G. p. 53 1. — Surianus quidam a rege Bal-
duino Hierusalem mittilur, F. p. 4o3 , 4o4 ; G. p. 535.
— Suriani captivi liberali, F. p. 43o; H. p. 573; =
lugent mortem Balduini régis, F. p. 436; H. p. 575.
— FeminaeSurianae, F. p. 469. — Suriani Christiani ,
G. p. 5o8. — Suriani Christiani in urbe Salim, F.
p. 477. — Lingua Suriana sive Syraj T. J. p. 1 98; A.
p. 3o8; F. p. 367; G. p. 5o3. — Lillus Surianum,
C. p. 64g. — Vid. Siri, Surani , Syri , Syriucus.
Digitized by Google
INDEX GENERALIS.
993
Sus. — Christiani sues sarcinis onerant, F. p. 336. —
Sues (machins bellicœ), M. p. 775.
Susa, ûrbs Macedoniœ (mine Ruskajan), M. p. 767 et
annot. a. — Vid. I. Rasa.
Su su M, porta Antiochiœ, C. p. 64a et annot. a.
StwEiDiJin , urbs Syriœ, p. 63g, annot. e. — Vid &-
diam.
Sychar t urbs Syriœ , C. p. 690. — Vid. II. Neapolis.
Sydon, filius Chanaan, F. p. 35a; G. p. 5o8.
Sydon, urbs Syriœ (nunc Saida). — Origo urbis, F.
p. 46 1 ; G. p. 5o8. — Alexander subjugat Sydonem ,
F. p. 46a. — Chriatiani ad urbem Sydonem perve-
niunt, T. XIII, xm, p. 101; T. D. p. 101; T. A.
p i58; T. J. p. aia; F. p. 35a, 353; C. p. 683; M.
p. 858. — Balduinus Sydonem pertransit, F. p. 3^7 ;
G. p. 5ai. — Portus Sydoni*. F. p. 4i5; H. p. 567.
— Sydon capiemla, F. p. 4ao; H. p. 56g; = a Bal-
duino capitur, F. p. 4aa , 4a3. 437 ; G. V. p. 54a ; H.
p. 570. — Gens Sydonis, F. p. 446; H. p. 578: C.
p. 6ag. — Eustachius, dominus Sydonis, F. p. 45o;
H. p. 58o. — Sydonem Babylonii aggrediuntur, F.
p. 48i. — Varia? nominis forme : Sidon, F. p. 48 1;
H. p. 567, 569 , 570 , 574 » 578 , 58o ; — Sag ila , T.
J. p. aia; — Sogitla, T. XIII, xm, p. 101, T. D.
p. 101; F. V. p. 377; G. p. 5o8
Sydonii, incolœ urbis Sydonis, F. p. 35a; G. p. 5o8,
H. p. 554.
Sylla, C. p. 699.
Syloa, fons, T. A. p. 1 59. — Vid. Siloe , Syloe.
Syloe, fons, A. p. 394; F. p. 355; G. p. Su, 5i3 ; C.
p. 686; M. p. 864- — Vid. Siloe, Syloa.
Sylva. =r prope Tortoaam , T. XIII , x , p. 98 ; T. D. p. 98 ;
= in Hircania , F. p. 476 ; = nulla prope Hierusalem ,
G. p. 5i3. — jEtheritangœ sylvœ, C. p. 6ag, 661.
Symon, leprosus. — Domus ejus, G. p. 5ia et an-
not. e.
Symon, mngus,C. p. 68a.
Syna, mons, H. p. 573. — Vid. Synai (mons).
Synai, mons, F. p. 43a; G. p. 5io. — Altéra nominis
forma : Syna (mons) , H. p. 573.
Syon, nomen urbis Hierusalem, M. p. 88 1, 88a.
Syoh, mons , F. p. 356; G. p. 5 10; G. V. p. 54a; C.
p. 687. — Tancredus in monte Syon , T, J. p. a 1 7. —
Raimundus Sancli yEgidii castrameiatur in monte
Syon, T. XIV, 1, p. 10a; T. D. p. 10a; T. A. p. 159;
T. J. p. ai8; A. p. ag3, 397, 398; F. p. 358; G.
p. 5i3 ; C. p. 687 ; M. p. 863. — Sepulcra in monte
Syon, A. p. ag3. — Fons Siloe ad radicem montis
Syon, T. XIV, m, p. io4; T. D. p. io4; A. p. ag4;
F. p. 355 ; M. p. 864. — Porta Syon , G. p. 509 , 5 1 o .
— Extra civitatem mons Syon est , G. p. 5 1 1 . — Pro-
cessio in monte Syon, T. XIV, iv-v, p. io5, 106;
T. D. p. 1 o5 , 1 06. — Sedes Daimberti in monte Syon ,
F. p. 378. — Terra Syon, G. p. 4g7»
Sybagusa, urbs Siciliœ, a Richardo de Principalu re-
licta fratrt Tancredo, C. p. 638.
Syria, regio, T. X, 1, p. 60; T. D. p. 6o; T. X, iv,
p. 63 : T. D. p. 63 ; T. J. p. 1 g8 ; A. p. a66 , a68 , a86 ;
F. p. 3ao, 337, 339, 364 » 46a; G. p. 5o3, 5 1 g ;
H. p. 54g, 557; C. p. 647, 656; M. p. 798, 809,
810, 811, 88i;S. p. 888. — Syria; caput, T. IV, vi,
p. 34; T. D. p. 34; T. X, m, p. 6a; T. D. p. 6a; T.
A. p. i3a, i43, i44; T. J. p. 199; F. p. 33g; M.
p. 76g, 771. — Hiems occidentali similis in Syria,
S. p. 88g. — Salmanassar pugnat contra Syriam, F.
p. 46o. — Borsequinus Syriam proculcat, F. p. 471.
— Rex Syriœ, F. p. 478. — Syria interior, F. p. 35a ;
G. p. 5o6; C. p. 63g; = citerior, C. p. 637; =. su-
perior, F. p. 367; zzzhumilis, F. p. 48o. — Civitates
Syriœ, F. p. 47g; G. p. 4g6, 4g7; S. p. 88g. — Exer-
citus Syriœ, F. p. 383, 4a6. — Turci per Syriam
transeunt, F. p. 4a5; H. p. 571. — Turci ingre-
diuntur Syriam , F. p. 4*g, 43o, 445; H. p. 57a,
578. — Venelicî in Syria, F. p. 44g; 1^. p. 58o. —
Expeditio Balduini in Syriam , F. p. 473.
Syriacus, a, dm. — Syriaca regio, T. A. p. i4a; =
lingua, T. J. p. 198 ; F. p. 367.
Syriam Christiani, G. p. 5o8. — Vid. Surinai.
Syrtes, C. p. 66g.
Syrus. — Syri, populus Syriœ, A. p. 3o8; F. p. 34o,
35 1,354, 355 , 36 1 , 378 , 37g , 385 , 386 , 387, 3g7,
4o3 , 4o4 » 43o , 436 , 45 1 , 46o , 46g , 477 ; G. p. 4g7»
4g8, 5o3,5i6, 5aa, 5a4,5a6, 53i,535;H. p. 555,
573 , 575 , 584 , 585 ; C. p. 6ag , 63g , 64g ; S. p. 888.
— Vid. Surianas.
Sysara, urbs Syriae (nunc Schaysar) , C. p. 7 15. — Vid.
Cœsarea ad Orontem.
Taberna, C. p. 646.
Tabernaculum. — Francoru m tabernacula , T. J. p. a 1 g ;
F. p. 335, 365; C. p. 6go; = ante Antiochiam, F.
p.. 33g; = incensa ante Archam, A. p. a8g; =
Sarracenorum prope Ascalonem, y. p. 363, 3g4;
H. p. 56 1; = Turcorum, F. p. 365; = Balduini
régis, F. p. 376 ; = Sarracenorum prope Ramam, F.
p. 3g7, 4oi, 4i4; = propeJoppen, F. p. 4o5,4o6;
H. p. 564; = juxta Sarmit, F. p. 43o;H. p. 57a; —
Damascenorum , F. p. 446; = Christianorum, F.
p. 477. — Tabernaculum Israeliticum , C. p. 683. —
Vid. Tentorium.
Tabula legis Moysis, F. p. 356; G. p. 5io.
Tabdlatdm cœli in ecclesia Sancti Pétri Antiocbiœ, T.
J. p. ig5. — Tabulata sanguine madent in templo
Salomonis, T. J. p. a a 3.
m.
Tada sulphurea, G. p. 5 1 4-
Talamania, castrum Syriœ (nunc Tel~Aniania)% p. 84,
annot. a; T. A. p. 1 5a ; M. p. 838 et annot. 6. — Vid.
Thelemanit.
Talamaniz, castrum Syriœ (nunc Tel-A mania) , T. J.
p. ao6. — Vid. Thelemanit.
Talemanite, castrum Syriœ (nunc Tel-A mania ), T. D.
p. 84. — Vid. Thelemanit.
Talpa,T. VIII, i,p. 5o-5i; T. D.p. 5o-5i;T.J.p. ig3;
C. p. 66g.
Tamna, urbs Judœœ, F. p. 46 a.
Tan aces, gens.=Raimundum aggrediuntur, A. p. a36.
Tangredicus currus, C. p. 688.
Tancredus de Alta Villa, miles, p. 6o5, annot. e.
Tancredus, Marchisi filius, C. p. 6i3; M. p. 744. —
Ejus parentes , T. J. p. 171, a 1 7 ; C. p. 6o5 ,611 —
125
Digitized by
Google
994
INDEX GENERALIS.
Tancredus cognatus Boamundi, T. I, vu, p. 16; T.
D. p. 16; T. III, iv, p. 27; T. D. p. 27; T. J. p. 171,
C. p. 606, 618; M. p. 744. — Ejus indoles, T. J.
p. 171, 172 ; C. p. 60&, 606. — Tancredus cruoc sig-
natur cum Boamundo, T. I, vu, p. 16; T. D. p. 16;
T. A. p. 123; T. J. p. 171, 172, 176; C. p. 606,607,
611; M. p. 744; = fœdus cum Boamundo init, C.
p. 607 ; = Grascos (îigat prope flumen Bardarum , T. I ,
x, p. 17 ; T. D. p. 17; T. A. p. 124; T. J. p. 177; C.
p. 607, 608 , 609 , 6 1 o ; M. p. 746 ; = castrum quod-
dam vull aggredi, T. A. p. 125; T. J. p. 178; =
dux militiae Boamundi , T. A. p. 1 25 , 1 1 6 ; T. J. p. 1 78 ;
C. p. 612; M. p. 747; = Boamundo condolet, C.
p. 6 1 2 , 6 1 3 ; = Bracbium Sancli Georgiî clam trans-
itât, T. A. p. i26;T.J.p. i8o;C.p.6i3;M.p.755;
= homo imperatoris effici non vull, G. p. 4g5 ; C.
p. 6i3, 6i4t 61 5, 618, 6 1 9 ; = Boamundo legatos
mittit, C. p. 61 4 * 61 5 ; = obsidet Nicœam et Turcos
vincit, T. A. p. 127; T. J. p. 181 ; C. p. 617; M.
p. 755; = tentorium Alexii petit, C. p. 619, 620;
= sequitur Boamundum, C. p. 620, 621; = contra
Turcos dimicat prope Dorylœum, T. III, 1, p. 25
et seq.; T. D. p. 25 et seq.; T. A. p. 128, 129;
T. J. p. 182, i83; C. p. 621, 623, 624; M. p. 759;
= luget Willehnum , fralrem suum,C. p. 624» 625;
=n dividit se ab exercitu, T. IV, 11, p. 3o; T. D.
p. 3o ; T. A. p. 1 3o; T. J. p. 1 84 ; C. p. 629 , 63o ; M.
p. 767 ; = venit Tarsnm , T. IV, 11 , p. 3o ; T. D. p. 3o ;
T. A. p. i3o; T. J. p. i84; C. p. 63o,63i, 632; M.
p. 767; = Turcos fugat, T. IV, m, p. 3i; T. D. p. 3i;
T. A. p. i3o, i3i; T. J. p. i84, i85; F. p. 337; C.
p. 63 1; M. p. 767. — Balduinus Tancredum aggre-
ditur, T. IV, u-iii, p. 3i; T. D. p. 3i; T. A. p. i3o,
i3i; T. J. p. i85; F. p. 337; C. p. 633; M. p. 767.
— Tancredus Tarso violenter expulsus, T. IV, ni,
p. 3i; T. D. p 3i; T. A. p. i3i; T. D. p. i85; F.
p. 337 ; C. p. 633 , 634 ; M. p. 767* 768 ; = Adanam
sive Atbenam capit , T. IV, m , p. 3 1 ; T. D. p. 3 1 ; T. A.
p. i3i; T. J. p. i85; C. p. 634 et annol. a; p. 636,
637, 639; M. p. 768; = Mamistram capit, T. IV, ni,
p. 3i; T. D. p. 3i; T. A. p. i3i; T. J. p. i85; C.
p. 634 et annot./; p. 636, 637, 63g; M. p. 768; =
pacem atque conimercium Balduino dat, C. p. 637. —
Pax intereos frangitur in urbe, C. p. 638. — Pax in-
ter eos renovatur, C. p. 63g. — Tancredus potitur
planitie Ciliciœ, C. p. 63g; = venit Arlasium, C.
p. 63 g, 64o, 64 1; = oppida Barisan atque Hersen
capit, C. p. 64 iî = urbem Valeniam sive Balenam
capit, C. p. 64 1; = obsidet Antiochiam, C. p. 642,
643, 646. — Montanea Tancredi, T. VI, 11, p. 3g;
T. D. p. 39; T. A. p. i34; T. J. p. 188. — Tancredus
Turcos fugat atque pecuniam capit, C. p. 644; =
singulari certamine très Turcos fodit, C. p. 645;
= Emmam Harencque occupât, C. p. 65o; = Car-
pentarium et Petrum Heremitam apprehendit, fu-
gientes, T. VI, iv, p. 4o; T. D. p. 4o;T.A. p.i35;
T. J. p. 188, 189; M. p. 781. — Castellum Areg in
fide Tancredi, T. J. p'. 191. — Castrum B. Georgiî
Tancredus corroborât, T. IX, 11, p. 53-54; T. D.
p. 53-54; T. XI, vm, p. 81; T. D. p. 81 ; T. A. p.
i3g, i4o, î5i; T. J. p. ig4, ig5, 2o5; A. p. 25o;
M. 7g4, 833; = semitas Turcis claridit, T. IX,
11, p. 53, 54; T. D. p. 53, 54; T. A. p. i4o; T. J.
p. ig4, ig5; A. p. 25o; M. p. 7g4; = it ad
portum Sancli Simeonis, T. J. p. ig2. — Terra
Tancredi, T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58; T. A.
p. i42; T. J. p. 197 ; M. p. 806. — Tancredus scit
lingunra Syriacam, T. J. p. 198; =Francorum deus,
T. X, vu, p. 66; T. D. p. 66; T. A. p. i45; = igna-
rus deditionis Antiochiae , C. p. 657 et annot. a; = in-
trat Antiochiam, C. p. 657; = jurât se nunquam ab
Hierosolymitano itinere recessurum, T. X, ix,
p. 70; T. D. p. 70; T. A. p. 147; T. J. p. 201; =
iratus quod Antiochiae inclusus sit, T. X, xi, p. 71;
T. D. p. 71; = de lancea dubitat, C. p. 678; =
quintam aciem ducit contra Kerbogam, T. XI, vi,
p. 79-81; T. D. p. 79-81; T. A. p. i5o-i5i; T.
J. p. 2o5; A. p. 259; G. p. 5o3; C. p. 666, 667,
670, 671, 672; M. p. 828; R. p. 8g3; = venit Ha-
rengum, C. p. 671; = ad colloquium in urbem
Rusiam venit, A. p. 271; = Raimundum comitem
sequitur Caphardam, A. p. 272; F. p. 352; = Gi-
bellum obsideri probibet, A. p. 273; = sequitur
Raimundum, A. p. 273; F. p. 352; G. p. 5o6; C.
p. 674. — Discordia Tancredi cum Raimundo ante
Marram, C. p. 675. — Tancredus venit Antiochiam,
C. p. 675; = obsidet Archas, C. p. 680 ; = disce-
dit a Raimundo, A. p. 278; = Bethléem venit et
occupât, T. J. p. 2 1 7 ; A. p. 2g5 ; F. p. 354 ; G. p. 5og ;
C. p. 683, 684. — Tancredi vexillum in ecclesia, A.
p. 2 g 5. — Tancredus urbem Hierusalem conlera-
platur, T. J. p. 2 17 ; C. p. 684 , 685 ; = cum eremita
quodam colloquitur, T. J. p. 217, 218; C. p. 685,
686; = Sarracenos quinque fugat, T. J. p. 217,
218; C. p. 686. — Tancredi turris, T. J.p. 218; C.
p. 687. — Tancredus obsidet Hierusalem ab occidente,
T. XIV, 1, p. 102; T. D. p. 102; T. A. p. i5g; T. J.
p. 217, 218, 221; G. p. 5i3, 5i4: C. p. 687, 688,
68g; M. p. 863; = trabes aliquot invenit, T. J.
p. 218, 219; C. p. 68g;=fluxu ventris ]aborat,T.
J. p. 2 1 g ; C. p. 68g ; = inlrat Hierusalem , A. p. 3oo ,
3og; G. p. 5i5. — Tancredus in templo Domini.T.
J. p. 222, 223, 224; C. p. 6g4 ; = dat, in lemplo
Salomonis, vexillum Sarracenis, quos postea occidit,
T. XV, iv, p. 1 10; T. D. p. 1 io; T. A. p. 161; T. J.
p. 222, 223; G. p. 5i5; C. p. 6g4» 6g5; = de hac
caede iratus , T. A. p. 1 61 ; = thesauros templi aufert,
T. J. p. 224; F. p. 35g; G. p. 5i6; C. p. 6g4, 6g5,
6g6, 700; = ab Arnulfo increpatur, T. J. p. 224.
225 ;C. p. 6gg, 700, 701, 702 ; = septuaginta mar-
cas templo Domini dono dat, T. J. p. 225; F. p. 35g.
C. p. 702; Neapolim capit, T. XVI, 1, p. 111;
T. D. p. 111; T. A. p. 161; A. p. 3o5;M. p. 871; =
a Godefrido revocatur, T. XVI, 1 , p. 1 1 j , 1 1 2 ; T. D.
p. 1 1 2 ; T. A. p. 1 6 1 ; A. p. 3o5 ; M. p. 872 ; = prope
Ramam Arabes fugat, T. XVI, 1, p. 1 1 1-1 » 2; T. D.
p. 1 1 1-1 12 ; T. A. p. 161; A. p. 3o5; M. p. 872 ; =
it Ascaloncm,T.XVI, iv, p. 1 1 4 ; T. D. p. n4; T.
A. p. 161, 162; A. p. 3o5, 3o6; C. p. 702; M. p. 874,
876; = sub rege Godefrido militât, T. J. p. 226; F.
p. 364; G. p. 5i8; C. p. 703 ; = dux militiae Go-
defridi,G. p. 5i8; = urbem Besan capit, T. J. p. 226;
C. p. 703, 704 ; = Caypham urbem capit et obtinet,
T J.p. 22Ô;F.p.377 et annot. b;H. p. 554;C. p. 704?
= malevolus Balduino, F. p. 377 ; G. p. 523; H.
p. 554; = templum Domini atque vicum templo
adjacentem possidet, G. p. 523; = Hierusalem non
intrat post mortem Godefridi, T. J. p. 227, 228; =
reliquit Balduino Caypham cum Tibcriade , F. p. 384 ;
G. p. 523; H. p. 558; m in principatum Antiochiae
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
995
accitur, T. J. p. 228, F. p. 384, 3g5; F. V. p. 3g6;
G. p. 5a3 , 5a4 ; H. p. 558 ; C. p. 706 ; = Mamistram ,
Adanam, etc. Gracia aufert, C. p. 706; = ad auxi-
lium Balduini vocatur, F. p. 3g5, 396; G. p. 53o,
53 1 ; H. p. 56 1; — accipit comité m Pictavensem , F.
p. 399; G. p. 53a; C. p. 709; = Laodiciam abim-
peratore aufert, T. J. p. 228; F. p. 407; G. p. 537;
H. p. 564; C. p. 706, 707, 708, 709; = comitem
Raimundum capit , C. p. 708 ; = accipit Boamundum ,
Ucet invitas, F. p. 407; G. p. 537; H. p. 564; C.
p. 709 ; = a Boamundo spoliatur, C. p. 709. — Boa-
mundus AntiochiamTancredo committit, T. J. p. 228 ;
F. p. 4o8, 4> 1; G. p. 539; H. p. 565; C. p. 712 ,
ji3, 71 4- — Contra Parlhos venit Tancredus, F.
p. 4 08; C. p. 710; = a Parthis fugatur, F. p. 409,
C. p. 710, 711; = Benedictum salval , C. p. 710; =
Edessam serval , F. p. 4iô; C. p. 6o3, 712. — Ejus
oratio in ecclesia Sancti Pétri, C. p. 713. — Tan-
credus aque haustu contentas, C. p. 714; = contra
Balduinum Edessenum pugnat, F. p. 4 10. — Turci
ex clientela Tancredi, F. p. 4 10. — Tancredus Ro-
doan , regem Alapie , fugat prope Artasium , F. p. 4 1 1 ;
G. p. 539; H. p. 565; C. p. 714, 7i5; = Apamiam
ob»idet, €. p. 715, 7 1 6 ; = Laodiciam iterum capit,
G. p. 539; C. p. 71 5; = ad auiilium Edessae venit,
F. p. 421, 422; H. p. 569; = Antiochiam regredi-
tur, F. p. 422 ; H. p. 56g ; = urbem Apamiam capit,
F. p. 423 et aonol. e ; H, p. 570; = contra Turcos
cum fialduino venit, F. p. 423, 424; H. p. 570: =
Antiochie moritur, T. J. p. 229 ; F. p. 425 ; H. p. 570.
— familiaritas Tancredi cum Radulfo , C. p. 6o3 , 6o4-
Tancredus , frater Richardi de Principatu , C. p. 638.
Tapetia Boamundo atque Godefrido a rege Babylonio
data, T. J. p. 212.
Tarentinos, T. J. p. 171; = episcopus, T. J. p. 2i3,
2i4 (vid. Jacobui).
Tabentum, urbs Italie, T. D. p. i4; T. J. p. 176. —
Vid. Otrentam.
Tarso, urbs Cilicie, T. IV, 11, p. 3o; = a Tancredo
capta, T. IV, 11, p. 3o-3i; T. A. p. i3o, i3i; T. J.
p. 184, i85; F. p. 337; G. p.4g6;C. p. 63o, 63i,
632 ; M. p. 767. — Urbem Tarso aufert a Tancredo
Balduinus.T. IV, ui,p. 3i;T.D. p. 3i;T. A. p. i3i;
T. J. p. i85; F. p. 337 ; C. p. 633, 634, 636, 6.37;
M. p. 767, 768. — Rogerius episcopus Tarso ordi-
natur, T. J. p. 227 ; C. p. 704. — Stephanus Blesensis
in urbe Tarso ob egeslatem mansit , C. p. 649. — Hugo
Magnus in urbe Tarso sepelitur, F. p. 399 ; G. p. 532 ;
H. p. 562 ; C. p. 680. — Iterum Tancredus Tarso
Grecis aufert, C. p. 706. — Portus Tarso , C. p. 708.
— Tarso deditur Boamundo, C. p. 709. — Tarso in
jus Grecorum redit, C. p. 712. — Varia nominis
forais : Tharso , T. D. p. 3o ; T. J. p. 227 ; F. p. 399 ;
— Tarsus , T. A. p. 1 3o , 1 3 1 ; T. J. p. 1 84 ; H. p. 562 ;
— Tliarsus (q.vide).
Tarsus, urbsGUcie, T. A. p. i3o, i3i; T. J. p. i84;
H. p. 562. — Vid. Tarto.
Tartara, C. p. 617, 674.
Tartareus, a, um. — Manus Tartarea, T. I,i, p. io;T.
D. p. 1 o; T. A. p. 1 2 1 . — Mfhislri Tartarei , A. p. 262.
Tartaron, genus monete, F. p. 334 et annot. a.
Tartoan, missus a Vege Assyriorum, Azotum capit, F.
p. 46i.
Tatic, famiiiaris imperatoris Alex» , A. p. 245, 246. —
Vid. Titidus.
Ta urina (Raimundus de), miles, T. A. p. 159; T. J.
p. 193, 206, 210; M. p. 863, 865. — Vid. Raimun-
dus de Torena.
Taurus, mons, C. p. 63o.
Taxus, arbor, F. p. 475.
Tecla (sancta). — Sanguis sancte Tecle, A. p. 290.
Tectum templi Salomonis, T. XV, iv, p. 110; T. D.
p. 110; T. A. p. 161; F. V. p. 357, 35g; G. p. 5i5;
M. p. 869. — Tecta domorum, C. p. 693.
Te Deum Laudamus, T. XI, ivt p. 77; T. D. p. 77; F.
p. 452, 466; G. p. 526; M. p. 823.
Teglaphalassar, rex Assur, F. p. 46 1.
Tbl-Amania , castrum Syrie, p. 838, annot. 6. — Vid.
Thelemanit.
Telamonius (Ajax) , C. p. 633.
Telandus, rex Antiochie, T. XIII, 1, p. 90.
Tellbascher, castrum Mésopotamie, p. 337, annot.
c; p. 4i3 , annot. c; p. 637 , annot. b; — Boamundo
a Titido datur, A. p. 246; = a Balduino capitur, F.
p. 337; G. p'. 496; C. p. 637. = Turci castrum
Tellbascher obsidcnl, F. p. 423; H. p. 570. —
Tellbascher, castrum Goscelini , F. p. 456; H. p. 583.
— Goscelinus venit Tellbascher, F. p. 457 ; H. p. 583.
— Varie nominis forme : Thelbascbar, p. 423 , an-
not. c; — Torvexel, H. p. 583; — Trabexel, G.
p. 496; — Turbassellum, C. p. 637; — Turbessel,
H. p. 570; — Turbezel, F. p. 337, 4*3, 456, 457;
— Tursol , A. p. 246.
Tempe Thessala, C. p. 674.
Templum Domini, in urbe Hierusalem, M. p. 791,881;
= factum Mabuniaria, T. J. p. 169, 222; F. p. 357,
36o; T. XIV, v, p. 106 ; T. D. p. 106; T. J. p. 222,
F. p. 356; G. p. 5 10. — Rotunditas templi, T. J.
p. 2 1 7 ; F. p. 356 ; C. p. 685. — Rupes in templo , F.
p. 35o, 357. — Simulacrum argenteum in templo , T.
J. p. 222. — Sarraceni in templo Domini occisi,
T. XV,iv, p. 109, iio;T. D.p. 109, no;F.p. 359;
G. p. 5 1 5 ; C. p. 694 * 695 ,697. — Templum spoliât
Tancredus, T. J. p. 222, 223, 224; F. p. 35g; G.
p. 5 16; C. p. 694, 695, 699, 700. — Templum
spoliât Arnulfus, T. J. p. 225; C. p. 700, 701. —
Tancredus septuaginta marcas templo Domini dono
dat,T. J. p. 225; F. p. 359; C. p. 702. — Christiani
ad templuDi Domini eunt, F. p. 36o. — Conciliuni
anle templum, T. XV, v, p. no; T. D. p. 1 10. — Pro-
cessio ad templum Domini , T. XVI, 11, p. n3; T.
D. p. 1 1 3; T. A. p. 162; A. p. 3o3. — Visitare templum
Domini , F. p. 366. — processio Balduini Christiano-
rumque ad templum Domini, F. p. 386, 387; G.
p. 525, 526. — Porta aurea Templi, G. p. 5io. —
Templum Tancredus possidet, G. p. 523. — Tem-
plum Salomonis, M. p. 881. — Templi longitudo,
T. XIV, v, p. 106; T. D. p. 106; T. J. p. 217; F.
p. 356, 357; C. p. 685. — Balduinus I plurabum
tecli vendit, F. V. p. 357. — Sarraceni in templo
Salomonis occisi, T. XV, iv, p. 109; T. D.p. 109,
110; T. A. p. 160; T. J. p. 222, 223; A. p. 3oo;F.
p. 359; C. p. 694, 696, 697, 699; M. p. 868. —
Templi maceries sanguine madent, T. J. p. 223. —
Sarraceni super templo Salomonis occisi, T. XV, iv,
p. 109, 1 10; T. D.p. 109, no;T. A. p. 160, 161; G.
p. 5 1 5 ; M. p. 869. — Electio patriarche in templo , G.
p. 519. — Prandium Balduini in templo Salomonis,
F. p. 387; F. V. p. 4oo.
Tenda, T. VI, i,p. 39; T. D. p. 39, 4o; T. J. p. 174,
125.
Digitized by
Google
996
INDEX GENERALIS.
188; = Boanmndi, T. J. p. 188. — Vid. Taber-
naculum, Tenta, Tentoriwn.
Tenta, T. .VI, »v, p. 4o. — Vid. Tenda.
Tentoridm. — ^Tentoria , T. II , xni , p. 23 ; T. D, p. 23 ;
T. ni , 11 , p. a5 ; T. D. p. a5 ; T. VI , vin , p. 43 ; T. D.
p. 43 ; T. VI, xi, p. 45 ; T. D. p. 45 ; T. VIII , 1 , p. 5o ;
T. D. p. 5o; T. IX, vi, p. 58; T. D. p. 58; T. XI, 1,
p. 74; T. D. p. 74; T. XI, vu, p. 80-81; T. D. p. 80-
81 ; T. XIII, ix, p. 96 ; T. D. p. 96 ; T. XIII, x, p. 97 ;
T. D p. 97; T. XVI, vu, p. ii7;T.D.p. 117; T. À.
p. 123, i25, 127, 128, 129, i35, i36, 137, 139,
142, i48, i5i, i56, 157, 162, i63; T. J. p. 178,
179, 180, 181, 182, i83, 189, 190, 191, 192,
193, 203, 2o5, 210; A. p. 240, 241, 243, 247*
249, 252, 255, 259, 261, 265, 268, 274, 277,293,
298 , 3o4 . 3o6 , 307 ; F. p. 33 1 , 332 , 334 , 336 , 34 1 ,
349, 3.52, 362, 363, 365, 373, 375, 379, 391,
394; F. V. p. 4oi, 4o5, 4a3, 43o, 44i. 45i, 469,
471, 474, 477; G. p. 4g3, 495, 496, 5o5, 507,
5i8,53o, 536, 53g, 54i; H. p. 56i, 563; C.
p. 617,637,647. 661, 670; M. p. 740, 744, 760,
761, 762, 763, 764, 776, 777, 791, 816, 825,
826, 832, 833, 846, 852, 857, 858, 863, 876,
879. — Tentoria deaurata,T. J.p. 174. — Tentorium
imperatoris Alexii, C. p. 619; = Boamundi. T. J.
p. 186. — Tentoria putrefacta, G. p. 498. — Tento-
rium Kerboga, T. J. p. 206; A. p. 260; G. p. 5o2,
5o4 î = Afdhal , M. p. 879 : = Balduini , F. p. 426 ; H.
p. 571 ; = Tancrcdi ante Laodiciam , C. p. 708, 709.
Tentoriis (Raimundus, vicecomes de), miles, T. A.
p. 1 57 ; M. p. 854. — Vid. Raimundus de Torena.
Terra. — Terram hutnidam fodiunt Chrisliani el super
pectora sternunt, pro nimia silis ariditale, T. I, m ,
p. 1 2 ; T. A. p. 1 22 ; T. J. p. 175. — Terra silebat in
conspectu eorum, M. p. 768; = déserta et inaquosa,
in Romania , T. IV, 1 , p. 29 ; T. D. p. 29 ; T. A. p. 1 3o ;
T. J. p. i84; M. p. 759, 766; =zsancta, F. p. 383,
4n, 4a2; H. p. 570. — Terra motus F. p. 43 1; H.
p. 573, 574; = ante Antiocbiam, A. p. 245, 254;
F. p. 34 1; C. p. 646, 647; = in urbe Hierusalem,
F. p. 4i5; G. p. 542; H. p. 567; = in terra sancta,
F. p. 427, 428; H. p. 571; = die Sancli Laurentii,
F. p. 428, 429; H. p. 572.
Tbstambïitom.— Tabulas Testamenti, F. V. p. 356;
G. p. 5 10. — Vêtus Testamentiim , M. p. 723.
Testodo. — In obsidione urbis Nicaa testudine Franci
utuntur, A. p. 239; = in obsidione urbis Marrœ, M.
p. 846.
Tetigus, familiaris Alexii, T. A. p. i35, i36; T. J.
p. 189; M. p. 782. — Vid. Titidus.
Teutonicus, a, dm. — Teutonicus rex, T. J. p. 171.
— Peregrini Teutonici, F. p. 337; G. p. 4g3. —
Cornes quidam Teutonicus, G. p. 5o5. — Dux Teuto-
nicus, M. p. 731. — Altéra nominis forma : Theuto-
nicus, G. p. 5o5.
Thabor, urbs Galilaa, F. p. 462 ; = mons, F. p. 477 i
G. p. 5ia.
Thadbds, apostolus, G. V. p. 543.
Thadj el Molue Bori , tilius Daher Eddin, p. 4771 an-
not. i; = aggreditur Balduinum atque fugatur, F.
p. 477* 478.
Thadomor, urbs Sy ri®, F. p. 367 et annot i. — Vid.
Balbac.
Thanas, rex Antiocbia, T. XIII, 1, p. 89 ; T. D. p. 89.
Tharsensis, C.p. 632, 633, 636.
Tharso, urbs Cilici», T. D. p. 3o; T. J. p. 227; F.
p. 399. — Vid. Tarso.
Tharsds , urbs Cilicîœ , T. J. p. 227 ; F. p. 337, 48a ; G.
p. 496 , 532 ; C. p. 629 , 63o , 633 , 636 , 637 , 649 ,
680 , 704 , 706 , 708 , 709 , 7 1 2 ; M. p. 767. — Vid.
Tarso.
Theatra urbis Laodicia, C. p. 706.
Thecue, urbs Palastina, F. p. 462.
Thelbasgoar, urbs Mesopotamia, p. 423, annot. c. —
Vid. Tellbascher.
Thelem anit, castrum Syria (nunc Tel-Amania) , p. 838 ,
annot. b; =. a Raimundo Pileto captum, T. XII, 11 ,
p. 84 et annot. a; T. D. p. 84; T. A, p. i52; T J.
p. 206; M. p. 838. — Varia nominis forma: Tala-
mania, T. A. p. i52; M. p. 838; — Talamaniz, T. J.
p. 206 ; — Talemanite, T. D. p. 84.
Theodorus (sanctus), T. 3t, ix, p. 69; T. D. p. 69; T.
XI , vin , p. 8 1 ; T. D. p. 8 1 ; T. J. p. 1 73 ; = contra
paganos prope Dorylaum dimicat, T. J. p. i83; =
contra Kerbogam pugnat. T. XI, vin, p. 81; T. D.
p. 81 ; T. J. p. 2o5.
Thbssalonica, urbs. — Raimundus cornes venitThes-
salonicam, A. p. 237. — Peregrini ad urbem Thes-
salonicam veniunt, F. p. 33 1; G. p. 493.
Thessalds, a, dm. — Tliessala Tempe, C. p. 674.
Theutonicus, G. p. 5o5. — Vid. Teutonicus.
Thihalet, oppidum Asia, H. p. 572. — Vid. TriaUth.
TeiMIAMATHA, G. p. 526,
Thobias, rex Antiochiae, T. D. p. 89.
Tholomaida, urbs Syria, G. p. 536, 537. — Vid.
i4cra.
Thomas (sanctus) . — Apparet ei Dominus , A. p. 293. —
Corpus sancti Thoma in urbe Edessa, G. V. p. 543.
Thomas, miles, M. p. 833.
Thoros, dux civil atis Edessa, p. 337, annol. d; = ad
Balduinum legationem mittit, F. p. 337; = a civi-
bus occiditur, F. p. 338 , 33g.
Thragia, regio, C. p. 660. — Vid. Tracta.
Thracius, a, dm. — Thracium littus, C. p. 61 3.
Threicios, a, dm, C. p. 620.
Thdribdldm , G. p. 526.
Thymiamata. — Vid. Thimiamatha.
TiberiÂs, urbs Palastina, H. p. 55 1, 558, 563, 568,
578, 584. — Vid. Tyberias.
Tiberids, iniperator, H. p. 55o.
Tigndm, F. p. 358; C. p. 661.
Tigris, bcstia, F. p. 476.
TlNTINNABDLDM, G. p. 52 6.
Tirii, incola urbis Tyri, H. p. 554. — Vid. Tyrii.
Tirds, urbs Syria, G. V. p. 542; H. p. 571. — Vid.
Tyrus.
Titidds , familiaris imperatoris Alexii, p. 78a, annot.
e; A. p. a45. — Senno ejus ad principes exercilus
T. VI, v, p. 4i-4a ; T. D. p. 4i-4a; T. A. p. i35
i36; T. J. p. 189; M. p. 782. — Titidus princi
pes ante Antiocbiam relinquit, T. VI, v, p. 42; T,
D. p. 42; T. A. p. i36; T. J. p. 189; A. p. a45
M. p. 782, 783; = naribus truncus, A. p. 245
246. — Varia nominis forma : Tetigus, T. A. p. 1 35
i36;T. J.p. 189; M. p. 782; — Tatic, A. p. a45
246.
Titos , imperator, urbem Hierusalem destruit, F. p. 462
= videt fluvium Sabbaticum , F. p. 479.
Tobds, rex Antiochia, T. XIII, 1, p. 89.
Tolandds , rex Antiocbiœ , T. D. p. 90.
Digitized by
Google
INDEX GENERALES.
997
Toldbquinus, rei Daniasci, H. p. 57a. — Vid. Daher
Eddin Tughdekin, Tuldcquinus.
Tomandus, rex Antiochiœ, T. D. p. 90.
Toj»azius, lapis, F. p. 363.
ToftiNA (Raimundus, vicecotnes de), T. VIII, 1, p* 5o;
T. D. p. 5o; T. XIII, x, p. 98. — Vid. Raimundus,
viceeomes d* Torena.
ToftiNA (Raimundus de), miles, T. D. p. 98; T. J.
p. a 1 o. — Vid. Raimundus de Torena,
Toumentum , A. p. 298 , 299 ; F. p. 333 , 45o , 47 1 , 48o;
H. p. 58o; C. p. 691; M. p. 853, 857; = balearicum ,
C. p.*Ô79, 703 ; = murale, C. p. 680.
Tornaiz (Faraldus de), miles, A. p. 267. — Vid. Fa-
raldus de Tornaiz.
Tortosa, civitas, portus Syrias, C. p. 680; M. p. 854;
= a Raimundo Pileto capta, T. XIII, x-xi, p. 98; T.
D. p. 98; T. A. p. 157 ; T. J. p. 211; A. p. 276, M.
p. 854. — Àrnulfus per Torlosam transit, C. p. 681 ,
700. — Balduinus cum Boamuodo per Tortosam
transit, F. p. 368; H. p. 55i; = Balduinus transit, F.
p. 373; G. p. 520; H. p. 552. — Tortosa a Francis
capitur, F. p. 3gg ; G. p. 532 , 533 ; H. p. 56a. — Al-
téra nominis forma : Tortuosa, C. p. 680, 681, 700.
Tortoora, urbs Syriœ, p. 354» annot./. — Vid. Dora.
Tortcosa, civitas Syria, C. p. 680, 681, 700. — Vid.
Tortosa.
Torvexel, castcllum Mesopotamia? , H. p. 583. — Vid.
Tellbascher.
Todstani (Roberlus, Blius), miles, T. A. p. 12 3. — Vid.
Roberlas ,jilius Tout tant.
Trabexel, castrum Mesopotamiœ , G. p. 496 et annot. e.
— Vid. Tellbascher.
Trabs, C. p. 643, 661. — Tancredus aliquot trabes in-
venit, T. J. p. 218, 219; C. p. 689. — Trabs quasi
pons, G. p. 5 1 5 ; G. p. 692; = trabs inler muruin
et machinain posita, T. J. p. 221; A. p. 297; G.
p. 5 14; C. p. 691; M. p. 866. — Trabcs ferrais, M.
p. 846; = crucis, A. p. 279; = monasterii Saucli
Pelri, F. p. 329.
Tracia, regio, G. V. p. 54a. — Vid. Thracia.
Traconis, regio Syriae, F. p. 46a.
Tra janopolis , urbs Macedoniœ (nunc Trajanopoli) , F.
p. 33 1 et annot. b.
Trames angustissimus prope Baruth, F. p. 374; G.
p. 5ao, 5a 1.
Transalpin 1, A. p. a35.
Transbuphratea regio, C. p. 637.
Trassellus (Guido), miles. — Vid. Guido Trosellus.
Trrvia (gallice Trêve de Dieu), F. p. 3a3 et annot. b;
p. 3a4; G. p. 49a.
Trialetb, oppidum Asiœ. — Terrœ motus oppidum
Trialeth subruit, F. p. 4ag; H. p. 57a. — Altéra
nominis forma : Thihalet, H. p. 57a.
Tribonos, F. 334, 36a.
Tributum. = peregrini per porlam urbis Hierusaiem
transeuntes persolvebant , T. XV, iv, p. 109; T. D.
p. 109 ; T. A. p. 160.
Trinitas (sancta), T. D. p. 37; T. m, iv, p. a8; T. A.
p. 129, i48; T. J. p. ao4; G. p. 5i6; S. p. 887.
Tripoleos rex. — Vid. Abu Ali Ibn Ammar.
Tripoli* , civitas Syriae, A. p. a8i, a85; C. p. 680. —
Sarraceni Tripoleos veniunt Antiochiam, T. J. p.
190. — Rex Tripoleos nunlios Raimundo mittit, T.
XIII, x, p. 97; T. D. p. 97; T. XIII, xii, p. iooîT.
D.p. ioo;T.A. p. 157, i58;T. J.p.211; A. p. 275,
278; M. p. 853. — Milites Ghristiani contra Tripolim
equitant , T. XIII , x , p. 97-98 ; T. D. p. 97-98 ; T. XIII ,
xii, p. 99, 100; T. D. p. 99-100; T. A. p. 157,
i58; T. J. p. 210, 21 1 ; A. p. 273, 285, a86; M.
p. 853, 854* — Cornes Raimundus vult eam obsi-
dere, A. p. 289; M. p. 853. — * Ghristiani prope Tri-
polim morantur, T. XIII, xm, p. 101 ; T. D. p. 101 ;
T. A. p. i58; T. J. p. 211; A. p. 273, a85. 286,
289, 291; F. p. 352; G. p. 507; C. p. 683; M.
p. 858 , 857, 858. — Aquœ ductus urbis Tripoleos , A.
p. a85. — Balduinus per Tripolim transit, F. p. 373;
G. p. 520, 5 28; H. p. 552 ;=rcruce signati transeunt,
F. p. 399 ; G. p. 533. — Tripolis a comité Raimundo
obsidetur, T. J. p. 226; F. p. Ai 1 ; G. p. 539; H.
p. 565; C. p. 707, 708; = a Guillelmo Jordane Ber-
tranno expugnalur, F. p. 419; G. p. 539; H. p. 569.
— Gassis Tripoleos , G. p. 54 1 . — Capitur Tripolis ,
F. p. 420 et annot. b; p. 437; G. V. p. 542; H. p» 569.
— Cornes Tripoleos, F. p. 420; H. p. 56g. — Bal-
duinus venit usque Tripolim, F. p. 429 ; H. p. 572 ;
= Balduinus II venit, F. p. 447, 448; H. p. 579;
= crux fertur, F. p. 452 , 457 ; H. p* 583. — Babi-
lonii contra Tripolim eunt, F. p. 48 t. — Altéra no-
minis forma : Tripulis, T. XIII, x, p. 97 ; xii, p. 99,
100; xm, 101 ; T. D. p. 97, 99, 100, 101.
Tripolitanus, a, dm. — Tripolitanorum rex, G. p. 5ao;
H. p. 552. — Tripolitani cum Christian is pugnant,
A. p. 285; = vendunt panem Christiania, F. p. 366;
G. p. 5 1 8 ; = occisi , F. p. 420. — Tripolitanus consul
(Berlrandus), F. p. 421, 423; H. p. 569, 571. —
Tripolitanus cornes (Pontius), F. p. 442, 443, 464,
467, 471» 472, 479; H. p. 577, 579.-— Gens Tri-
polilana , F. p. 426. — Tripolitani cum Balduino
congregati, F. p. 44 1 ; H. p. 576; = veniunt usque
Turbezel, vastanlque campestria Calipli, F. p. 457,
458; = ad sua remeant, F. p. 469.
Tripolis, urbs Syriae, T. XIII, x, p. 97; T. D. p. 97;
T. XIII, xii, p. 99, 100; T. D. p. 99, 100; T. XIII,
xm, p. 101 ; T. D. p. 101. — Vid. Tripolis.
Tripus, C. p. 670.
Trirèmes, F. p. 429, 449. 48 1 ; H. p. 58o.
Troandus , rex Antiochiœ, T. XIU , 1 , p: 90 ; T. D. p. 90.
Troja, urbs Asiœ, C. p. 675.
Trophimus (sanclus), discipulus sancti Pelri, A. p. 264
et annot. d.
Trosellus (Guido), miles. — Vid. Guido Trosellus.
Trossellus (Wido), miles, T. A. p. i46. — Vid. Guido
Trosellus.
Trosteri (Robertus, fdius), miles, T. J. p. 176. —
. Vid. Robertus, Jilius Toustani.
Trusellus (Guido), miles. — Vid. Guido Trosêllus.
Tuba, T. A. p. i55; T. J. p. 174, 208; A. p. 297,
3o4; F. p. 33o, 449» 45o, 46o, 474; G. p. 493,
495; H. p. 58o; C. p. 6i3, 657, 690; M. p. 873,
880; = aerea, H. p. 58o, 58i.
Tudabovis (Arnaldus), miles, T. XII, m, p. 85. —
Vid. Arnaldus Tudabovis.
Todebodus (Arnaldus), miles, T. D. p. 85. — Vid. Ar-
naldus Tudabovis.
Tudebodus (Arveus), miles, T. D. p. 67. — Vid. Ar-
veus Tudebovis.
Tudbboius (Petrus), sacerdos, T. D. p. 106. — Vid.
Petrus Tudebovis.
Tudebovis (Arvedus), miles, T. X, vin, p. 67. —
Vid. Arvedus Tudebovis.
Digitized by
Google
998 INDEX GENERALIS.
Tvdbbovis (Pelrrn), sacerdos, Z XIV, v, p. 106
Vîd Peints Todeèow.
Tughdekin, rex Damasci, p. 4iô, annot. a; p. 4e6,
annot. c; p. 428, annot. 6; H. p. 57i. — Vid
DakerEddîn TugAdetin.
Togobwm, A. p. 254; F p. 44g.
Toldbqcinus, rex Damasci, F. p. 426, 42g, 44i,
446, 447, 472, 473, 477, 478; H. p. 57i. — Vid
DaherEddinTaghdetin.
Tdllbnsis combs. — Vid. flainardas.
Tomba. — Turcorum tumbas frangunt Christian prope
Antiochiam, Z. VII, iv, p. 4g; T. D. p. 49; Z A.
P: iSg; Z. J. p. I93; A. p. 249; M. p. 788, 793. —
Vid. Cimiterium.
Tomolus. = sepullurm dominiez , G. p. 5a4. — Tumuli
Turcoram ante Antiochiam , M. p. 7g3. — Zu-
mulum erigit Boamundus ante Aotiochise porta,
â — am, C.
p. 642. — Tumulus comitis Cunnani, C. p. 648; =
Laodiciœ, C. p. 706 , 707. — Vid. Sepultum, Sepul-
crum, Tamba.
Zdnica, A. p. 268, 283, 284; F. p. 325; C. p. 682.
Tobbassbllvm , castrum Mesopotamiœ, C. p. 637 et
annot. b. — Vid. Teîlbascher.
Tvrbbssbl, castrum Mésopotamie, H. p. 570. — Vid.
Teîlbascher.
Tobbezbl; castrum Mesopotamiœ, F. p. 337 et annot
c;p. 423, annot. c; p. 456 , 457. — Vid. Teîlbascher.
Tobcanos, a, dm, H. p. 555.
Tubcati. — Armenii atque Grasci turcati, A. p. 25 1.
— Quidam ex turcatis cum Boamundo loquitur, A.
p. 25 1. — Suriani turcati, A. p. 288; = Provin-
ciales quidam in urbe Artasio, C. p. 672.
TuncENSisarcus, M. p. 875.
Tunct, populus Asiae, T. I,u,p. 11 ; T. D. p. 11 ; T. A.
p. 121; T. J. p. i7i; A. p. 238; F. p. 32it 323;
G. p. 4gi ; C. p. 611, 6i4; M. p. 73i , 762; = in
urbe Constantinopoli , G. p. 4g4 ; = Christianos oh-
sident in castro Exerogorgo, T. It m, p. 12; T. A.
p. 122; T. J. p. i74, \75; M. p. y33, y34; = ven-
dunt Chrislianos captos, T. It m, p. 12; T. A.
p. i22; T. J. p. 1 75 ; M. p. 734 ; = Petrum Heremi-
tam aggrediuntur, et Galterium occidunl, T. I, iv,
p. \3; T. A. p. 122; T. J. p. i75; A. p. 2A0; F.
p. 328; G. p. 4g4; M. p. 734, 735, 736; = Rai-
mundum aggrediuniur, T. II, m, p. ig; T. D.
p. igf T. J. p. ij5, 1 78; A. p. 236; = Nicomediam
diruunt, S. p. 886; = in urbe Nicaea, T. A. p. 126,
i27; T. J. p. 180, 181 ; A. p. 23g, 24o; F. p. 332;
M. p. 756; S. p. 886; = Orientales, F. p. 332;
G. p. 4g4; = a Raimundo prope Nicaeam fugali,
T. U, xi-xn, p. 23; T. D. p. 23; T. J. p. 180; A.
p. 23g; F. p. 333; G. p. hg5; C. p. 6i7; M. p. y57;
S. p. 886; = murum Nicasœ restaurant, T. II, xut,
p. 23; T. D. p. 23; T. A. p. 127; T.J. p. 181; A.
p. 23g ; = imper atori Aiexio reddunt Nicœam urbem ,
T. U, xiv, p. a4; T. D. p. 24; T. IU, 1, p. 24;
T. A. p. 127, 128; T. J. p. 181, 182; A. p. 23g,
2âo; F. p. 333, 334, 35o; G. p. 4g5; C. p. 618;
M. p. 758; S. p. 886, 887 ; = Boamundum aggre-
diuniur, T. III, 1, p. 25 et seq.; T. D. p> 25; T. IU,
ni, p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 128, 129; T. J.
p. 182 , i83; A. p. 24o, 241 ; F. p. 334, 335, 336,
35o; G. p. 495, 496; C. p. 620, 621, 622, 623,
624. 6a5, 626, 627, 628, 629; M. p. 759. 760,
761, 762, 763; S. p. 888 ; — Turci se esse de Fran-
corum generatione dicunt, T. III, iv, p. 27,
p. 28; T. A. p. 12g; Z J. p. i83;=a Franc
gati, Romaniam rastant, T. IV, 1, p. 28-2g; a
p. a8-2g; T. A. p. i3o; T.J. p. i83t i84; A.p 2
F. p. 336; M. p. 763, 764, 765, 766. — Assâi
princeps Turcorum, S. p. 888 et annot. e. — Tun
a Francis victi prope Heracleam, T. IV, //, p. 3o;
T. D. p. 3o; T. A. p. i3o; T. J. p. i8â; G. p. 4g7;
M. p. 767; S. p. 888; = prope Tarsum fugati,
T. IV, m, p. 3i; Z D.p. 3m; Z A.p. i3o, i3i;
T. J. p. 184 1 i85; F. p. 337; C. p. 63o, 63i, 632,
636; M. p. 7&7, 768. — Turci Artasienses, C.
p. 63g, 64o. — Turci contra Edessam congregati,
F. p. 338, 33g ; r=r Antiocheni, A. p. 2 5 1, 252,
262; C p. 63g, 64o, 64i ; S. p 888, 88g; =
obsident Plastentiam urbem, Z IV, iv, p. 32; Z D.
p. 32; T. A. p. i3i ; Z J. p. i85; M. p. 76g.—
Très Turci a Tancredo occisi, C. p. 645;= in custo-
dia Antiocbiw, Z IV, v, p. 33; Z. D. p. 33; Z. V, 1,
p. 35; Z. D. p. 35; Z. V, v, p. 37; Z D. p. 37;
Z. IX, 11, p. 54; Z D. p. 54; Z IX, v, p. 57; Z. D.
p. 57 ; Z. X, x, p. 71 ; Z. D. p. 71 ; Z. A. p. i3i ,
i32 ; Z. J. p. \85; A. p. 242, 277; F. p. 33g, 35o;
G. p. 4g8, 4gg; C. p. 64 1, 642, 643, 644, 646;
M. p. 770; S. p. 888; = a Francis victi prope Su-
vium Orontem, Z. V, 1, p. 35; Z. D. p. 35; Z A.
p. i32; Z. J. p. i85, 186; F. p. 34o; G. p. 4g8;
M. p. 77i; = Chrislianos Aniiocbia ejiciunt, T.J.
p. 186; — peregrinos coanguslant, Z. V, m, p. 36;
Z. D. p. 36; Z. A. p. i33; Z. J. p. 187; F. p. 34u
342; C.'p. 643, 647; M. p. y76, 777; = congre
gati ad succurrendum Antiochiœ, T. V, vu, p. 3j;
Z. D. p. 37; Z A. p. j33, j34; Z J. p. 187,
188; A.p. 242, 246; M. p. 778; 5. p. 88g; R.
p. 8g 1; = Antiochia exeunt et Chrislianos aggre-
diuniur, Z. VI, 1, p. 38-3g; T. D. p. 38-3g; T. A.
p. i34; T. J. p. 188; A. p. 243, 244; F. p. 34n
C. p. 643; M. p. 779, 780; R. p. 8g 1 ;=Turcialii
contra Antiochiam veniunt, T. VI, v, p. 4i ; T. D.
p. 4i; T. VI, vit, p. 42; T. D. p. 42; T. IX, m,
p. 55; T. D. p. 55; T. A. p. i36; T. J. p. 18g; C.
p. 647; M. p. 783. — Turci Christianos constrin*
gunt, T. VI, vi, p. 42; Z D. p. 42; T. A.p. i36;
T. J. p. igo; F. p. 342; = contra Chrislianos prope
Oumen veniunl et vincuntur, T. VI, ix, p. 43; T. D.
p. 43, 45; T. VI, xi, p. 44, 45; T. A. p. i36f i37;
T. J. p. igo, 191; A. p. 246, 247;F. p. 342; C.
p. 647, 648; M. p. 783, 784, 785; S. p. 88g ; = famé
cruciali in urbe Antiochia , C. p. 648, 649 , 65 1 , 652 ;
= castrum Areg exspoliant, T. VI, xi, p. 44; T.
D. p. 44; T. A. p. i3y; T. J. p. 191 ; A. p. 247
annot. c; M. p. 784; R- p. 891; = vincunt Chris-
tianos prope foriam occidentalem Antiochias, R.
p. 8gi; = Christianos prope Portum Sancii Simeonis
fugaot, T. VU, 11, p. 46 et seq. ; T. D. p. 46; T. A.
p. i38; T. J. p. 192; A. p. 248, 249; G. p. 498;
M. p. 785; S. p. 889; R. p. 891-892 ; = capita
Chrislianorum morluomm abscidunt, T. J. p. ig3;
M. p. 785,* = prope pon lem vincuntur, T. VII, m,
p. 47-48; T. D. p. 47-48; T. A. p. i38; T. J.
p. 192, 193; A. p. 249; M. p. 785, 786, 787, 788;
S. p. 889, 890; R. p. 892; = mortuos sepeliunt ad
Machomariam, T. VII, iv, p. 49; T. D. p. 49; T. A.
p. i3g; T. J. p. 193; A. p. 249; M. p. 788. — Con-
suefudo sepuîturae Turcorum, M. p. 788. — Turci
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
999
caslruni Machomariae aggrediuntur, T. VIII, i, p. 5o;
T. D. p. 5o; T. J. p. 193; A. p. a5o. — Turcorum
equos in pascuis Franci inveniunt, A. p. a5o; F.
p. 34a; M. p. 793. — Turci Rainaldum décollant,
T. Vin , 11 , p. 5a ; T. D. p. 5a ; T. J. p. 1 94 ; = eccle-
siam Beati Pétri contaminant, T. J. p. 195. — Turcis
semitas claudit Tancredus, T. IX, 11, p. 53-54; T.
D. p. 53-54; T. A. p. i4o; T. J. p. 134, 195;
A. p. a5o; M. p. 794. — Turci pacis inducias quœ-
runt, M. p. 794; R. p. 89a; ~ a Chrislianis in An-
tiocbia urbe interfecti, T. IX, vi, p. 58; T. D. p. 58;
T. A. p. i4a, i54;T. J.p. 196, 197; A. p. a5i,a5a;
F. p. 34a, 343, 35o; G. p. 5oo; C. p. 655; M.
p. 800, 8o5, 85a ; R. p. 89a ; = in castellurn urbis
confugiunt, T. IX, vi, p. 58; T. D. p. 58; T. A.
p. i4a; T. J. p. 197; A. p. a5a; F. p. 343; G.
p. 5oo; C. p. 655; M. p. 806, 807, 8i4, 816; R.
p. 89a ; — Exercitus Turcorum contra Anliocbiam
venit, T. X, i, p. 5g. 60, 61 ; T. D. p. 59-61 ; T. X,
iv, p. 63; T. D. p. 63; T. X, vu, p. 66; T. D. p. 66;
T. X, xii, p. 72; T. D.p. 73; T. XI. 1, p. 74-75; T.
D. p. 74-7 5 ; T. XI , v, p. 7 7 ; T. D. p. 7 7 ; T. A. p. 1 4o ,
i4a. i45, i48, 149, i5o; T. J. p. 196, 197, 198,
199, aoo, aoi ; A. p. a5a, a53, a55, 257, a58,
379, a8i, 283; F. p. 345, 346, 347, 35i; G.
p. 5oo ; C. p. 658 , 65g , 66 1 , 663 , 665 ; M. p. 808 ;
81 5, 816. 817; R. p. 893, 893. — Turci Roge-
rium de Barnavilla occidunt, T. J. p. 198; A.
p. 353; M. p. 808, 809; R. p. 893; = nautas occi-
dunt prope Portum Sancli Simconis , T. X, vm,
p. 67-68; T. D. p. 67-68; T. A. p. i46; T. J. p. 301 ;
=: très milites in lurri quadam aggrediuntur, T. X ,
xi, p. 71 ; T. D. p. 71 ; T. A. p. j47* itë; T. J.
p. 303; A. p. 359; M. p. 834 ; = principes Turci,
F. p. 347 ; = in castello Antiochiae Turci cum nostris
pugnant, T. X, xi, p. 73; T. D. p. 73; T. A. p. 147,
i48; T. J. p. 303; A. p. 356; M. p. 806, 807,
8i4i 816, 833 ; R. p. 893. — Multa senioribus Chris-
tianorum, si Turci fiaut, promittil Kerboga, T. XI,
v, p. 78; T. D. p. 78; T. A. p. i5o; T. J. p. ao4.—
Turcos liment Christian i, T. XI, vi, p. 79; T. D.
p. 79; T. A. p. i5o; T. J. p. 303, 304, 3o5 ; H.
p. 549. — Legalio Francorum ad Turcos, T. XI,
iv- v, p. 77-79; T. D.p. 77-79; T. A. p. 149, i5o;
T. J. p. 3o4; A. p. 359; F. p. 347; G. p. 664, 665;
M. p. 835, 836, 837. — Turcorum Deus, A. p. 363.
— Balduinus, cornes Edessae, cum Turcis praeliatur,
A. p. 367. — Turci aggrediuntur Francos prope An-
tiocbiam et fugantur, T. XI, vu, p. 80; T. D. p. 80;
T. XIII, 11, p. 90; T. D. p. 90; T. A. p. i5i, i54;
T. J. p. 3oa, 3o3, 3o4, 3o5, 306; A. p. a6o, 361 ;
F. p. 348, 35i ; G. p. 5o3, 5o4, 5o5; C. p. 666,
667, 668, 669, 670, 671, 673, 674; M. p. 839,
83o, 83i, 833, 833, 834, 835, 836; R. p. 8g3;
= occisi ab Hermeniis et Surianis, T. XI, ix, p. 83;
T. D. p. 8*; T. A. p. i5i; T. J. p. ao5, ao6;
M. p. 836 ; = prope castrum Thelemanit, M. p. 838.
— Fuga Turcorum, A. p. 363. — Turci de Asa,
A. p. 364 ; = a Godefrido fugati, A. p. 367; =
prope Marram congrcgali, T. XII, m, p. 85;
T. D. p. 85; T. XUI, 11, p. 90; T. D. p. 90; T. A.
p. i5a, i53, i54, i55; T. J. p. 307, 308; A.
p. 368, 271 ; C. p. 674, 675, 679; M. p. 838, 845,
846,847,848; — a Christianis occisi in urbe Marra.
M. p. 849, 85s; = Surianos prope Marram occi-
dunt, T. XII, m, p. 85; T. D. p. 85; T. A. p. i53
T. J. p. 307; M. p. 838 ; = urbis Albarœ, M. p. 84o
— Caesareœ, T. XIII, vin, p. 95-96; T. D. p. 95*96
T. A. p. i56;;T. J. p. 310; A. p. 373, 373-, M.
p. 85 1 ; =: peregrinos occidunt, A. p. 373; = in
Castro Archa, T. XIII, x, p. 97; T. D. p. 97; T. A.
p. 157; T. J. p. 310; G. p. 5o6; M. p. 853, 855;
= Surianos opprimunt, A. p. 388; F. p. 354. —
Amicitia cum Turcis, A. p. 377. — Papa Turcorum
A. p. 377. — Turci Tripoleos, T. XIII, x, p. 98;
T. XIII, xii, p. 99, 100; T. D. p. 98, 99, 100;
T. A. p. 157; T. J. p. 310, 31 1 ; A. p. a85; M.
p. 853; = urbis Hierusalem, G. p. 509; M. p. 869;
m aggrediuntur Christianos milites prope Joppen,
T. XIV, 11, p. io3, io4; T. D. p. io3, io4; T. A.
p. 159; A. p. 395; M. p. 865; == super mûris Hie-
rusalem cruces contumeliis afficiunt, A. p. 397; =
in turri Davilica, F. p. 36 1 ; G. p. 5i5; C. p. 693,
703; M. p. 867, 868; = prope Ascalonem, T. XVI,
vi, p. n5; T..D. p. n5; T. A. p. 162, i63; A.
p. 3o3;F. p. 363; G. p. 5i7, 5i8; M. p.873,873,
874, 875, 876, 877, 878, 879. — Terra; Turcis
ablata? a Chrislianis, F. p. 364- — Turci Balduinum
aggrediuntur, F. p. 364, 365; G. p. 5 1 g; H. p.
54g, 55o, 55 1 ; = Damasceni , F. p. 368, 4ii;
G. p. 519, 54o , 54 1 ; H. p. 55 1 ; = urbem Melili-
niam aggrediuntur, T. J. p. 337; F. p. 368; G.
p. 519; H. p. 55i, 55a;. C. p. 704, 7o5;~Boa-
raundum retinent et ligant, T. J. p. 227; F. p. 369;
F. V. p. 384; G. p. L19, 5s3; H. p. 55a; C. p. 705.
— Gaudemarus contra Turcos pugnat, A. p. 307. —
Turci contra Balduinum congregali, F. p. 373; G.
p. 5ao; H. p. 55a ; = prope Barutli, F. p. 374,
375, 376, 377; G. p. 530, 53i; H. p. 553, 554.
— Turci ante Joppen, G. p. 53o; = Francos in
Romania vincunt, F. p. 3g8; G. p. 533; H. p. 56a;
C. p. 70g ; = ante Ramam Chrislinnos fugant, H.
p. 56s, 563 ; = Boamundum îiberan!, F. p. 407;
G. p. 537; H. p. 564; C. p. 70g ; = Christianos
prope Rachn fugant, F. p. 409; = in Mesopotamia
viclores, C. p. 710, 711;= Artasium ingrediuntur,
C. p. 713, 7i4; = cum Balduino Edesseno contra
Tancredum pugnanl, F. p. 4io; C. p. 6o3; = contra
Tancredum congregati, F. p. 4i 1 ; C. p. 714, 7 • 5;
= a Balduino fugantur, F. p. 4i3, 4>4, 4i5;
G. p. 539, 54o, 54i, 543; H. p. 565, 566,
567; = urbem Ede>sam aggrediuntur, F. p. 4s 1,
433; H., p. 569 ; = castrum Tellbascher obsidenl,
F. p. 4s3; H. p. 570; = prope Caesaream castra-
melantur, F. p. 4s3, 434; = regnum Hieroso-
limitanum invadunl , F. p. 4a5, 4s6, 437; H.
p. 571;==: urbem Sicbem diripiunt, F. p. 437; H.
p. 571 ; = secedunt in parles Damasci, F. p. 438;
H. p. 57i; = Syriam vastant, F. p. 43g, 43o; H.
p. 573; = ab Anliochenis juxta Sarmit victi, F.
p. 43o, A3 1 ; H. p. 573, 573; = Rogerum, prin-
cipem Anliochiœ, prope Artasium occidunt, F.
p. 443; H. p. 576, 577 ; = a Balduino prope Sar-
danaium victi , F. p. 443 ; H. p. 577 ; = Syriam ingre-
diuntur atque Antiochiam coarctant, H. p. 445, 446;
F. p. 578; = castelli Jarras, F. p. 447; H. p. 578,
57g; = Sardanaium obsidenl, F. p. 447, 448; H.
p. 579 ; = in castello Kharpert occisi, F. p. 455; H.
p. 58s; = cum Balak fugati, F. p. 464; = de urbe
Tyro, F. p. 465, 466, 468. — Balduinus e cuslodia
Digitized by
Google
1000 INDEX GENERALIS.
Turcorum exil, F p. 468. - Tard ad suceur rendue
Halapœ reniant t F. p. 46g; = terram Antiochenam
estant, F. p. 4?0; =Castrum Hasarih obsideni F.
P. 47i, 472;= victi, F p. 472;=cum Christianis
pugnant, F p. 478; = quoddam pseudo-casiellum
obsideni, F p. 48o;= obsideni Cerepum, F p. 48i ,
— Boamundumjuniorem inlerËciunt, T. J. p. 2,6;
A p. 3o9~R0berlum Fkndrensem Georgii Btium
appeilabant, G. p. 543. ~ Vid. Turcus.
Tvncopou homines Godefridi invadunt , T. I , vi
P- '4; T. A. p. J33; T. J. p. ,76; M. p. 743; =
Boainundum aggrediuntur, T. I,
P- ni T. A. p. ,34, T. J.p a p. 6o7, 608;
M- P- 746;=in obsidione Mcwna, T. A. p ,27-
T. J. p ,8, ; F p. 333; M. p 757, 758; =propè
Tarsum, C.p 63,; = in urbeArtasio, C.p 64o. -
Gentis illiusorigo, A. p. a46. - Vid. Turcopolitam.
runcoPouTAN,, popnlas Asia>, in urbe Antiochia, S.
p- 888— Vid. Turcopoli.
Tdrcus, i. — Tureas princeps Adanm urbis, C.p 634,
635, 636 1 63g. ~ Quidam Turcus in carcere Boa-
mundi, T. J. p ,go, ,gi. —Sermo cujusdam Turci
ad militem Chrislianum, F. p. 443 ; H. p. 5gg. _
Turcus quidam Aniiochiam Chrislianis tradit, A.
p 25,; G. p. 4gg; M. p. 796. — Soliman Turcus,
F. p. 3g8; G. p. 53a; Il p. 56a. - Vid. Tard.
TcnvA, T. XI, vu, p 8o; T. D. p. 8o; T. A. p. ,36,
'5i; T. J. p. ,go, ,g9t 2o5; A. p. a3g, a46, a6,t
3o3, 3o4; G p 54 1 ; II. p 56o, C. p. 6o7; M.
p. 757, 7g4, 79g; = animalium, T. J. p. a,o; =
pedcslris, C. p. 6ag.
TuRottExsts, C. p. 66a.
Tvrbibds (Golferius de), miles. — Vid Gotferias de
Turribus.
TuBBis. = murali$, T. II, x, p. aa; T. D. p. aa ; T. A.
p. ,a6; = urbis Nicœx, A. p. a3g ; G. p. 4g5;
M. p. ?56; S. p. 886; = Ugnea, T. Il, x,p.aa;
T. D.p. aa; T. X. x,,p. 7,; T. D. p. 7i; T. XIII,
m, p. g, ; T. D. p. g, ; T A. p. 126; T J. p, 180;
A. p. a6g; F. p. 333, 388; M. p. 756t 775f846, 8i7,
866, 878; S. p. 886. — Fodere turrim, T. II, xui,
p. a3; T D.p. a3; T. A. p. ia7; T. J. p. 181 ;
A. p. a 3g. — Turris ad Macbomariam, T. VII, x,
p. 4g; T. D. p. 4g; T. XIII, vi, p. 94-g5; T. D.
p. gâ-g5; T. J.p. ig3; = in urbe Antiochia, T. IX,
m, p. 54; T. D. p. 54; T. IX, v, p. 56-57; T. D.
p. 56-57; T. X, xit p.7i ; T. D. p. 7i . T. XI, ,x,
p. 8a; T. D. p. 82; T. XII, vu, p. 88; T. D. p. 88;
T. A. p. iào, i4j, i4a, iâ7, i5i, i54; T. J.
p. 186, \8g, ig5, ig6, 202, 208; A. p. 242, a58,
26a, 282, 286; F. p. 343; G. p. âgg; C. p. 652,
654, 655; M. p. 775, 7g8, 800, 8o5, 808, 828,
844; = prope castrum Antiochia?, M. p. 806. 80 7,
8q4; = prope Pontem Ferreum, T. X, n, p. 61;
T. D. p. 61 ; T. A. p. i43; T. J. p. 198. — Turrim
scandvre, T. X, rx, p. 6g; T. D. p. 6g. — Turris
Ugnea in ob&idione urbis Marrse , T. X1IÎ , ur ,
p 91 ; T. D. gi ; T. A. p. i55; T. J. p. 208, 20g;
A. p. 269, 270; C. p. 679; M. p. 846, 8ù7, 848,
84g ; = Turres urbis Capbahae , M. p. 852 ; z= urbis
^Archœ, T. X p. 31 5; C. p. 681, 682. — Turres
urbis Hierusalem, T. XV, m, p. 108-109; T. D.
p. 108- 10g; T. A. p. 160; T. J. p. 217, 2i8t
219, 220, 221; A. p. 293, 298, 3oo; F. p. 466;
G. p. 5i3, 5i4, 5i5; C. p. 686, 687, 688,
6go, 6g 7 ;M. p. 866. — Turris in monte Oiiv
p. 2,7; = Turris David, T. XV, iv, p. wg,
p. 10g; T. A. p. ,6o; T. J. p. 2i7, 222,
225; A. p. gg3, 3oo, 3oi, 3o2; F. p. 356,
G p 5,3, 5,5; C. p. 684, 686, 687; M. p. 8
= Tancredi, T. J. p. 218; =iignea in obsessk
Hierusalem, T. I p. 21g; 220, 22,; A. p. 2gt>
F. p. 358; G. p. 5,3, 5,4, 5,5; C p. 6go, 6g, ,
=r urbis Joppes, A. p. 2g4; = urbis Laodidse,
C. p. 7o6, 707, 7,2; = Ugnea in obsidione caslri
Arsuth, F. p. 388; H. p. 558; = in obsidione urbis
Cmareœ, F. p. 38g; H. p. 558; =in obsidione urbis
BaruU,, F. p 42, ; H. p. 56g; = in obsidione urbis
Tyri, F. p. 424 ; H. p. 57o; = castri Cartapets, F.
p. 458; H. p. 584; = Ugnea in obsidione Tyri, F.
p. 465; = prope Meddam, F. p. 477; =quaedam a
Ba/duino diruta, F. p. 478; = Neapolitana, G. V.
p. 543; = fortitudinis, M. p. 828.
Tdrms Stra ton,s (nomen urbis Cœsareœ Palœstinœ),
F. p. 354, 3go; G. p. 5o8; M. p. 858. — Vid. III.
Cœsarea, Kaisarieh.
Torsbllus (Guido seu Wido), miles, T. J. p. 200; T.
V. p. ,46. — Vid. Guido Troseïius.
Tvbsol, urbs Cilicias, Boamundo a Tilido data, A.
p. a46. — Vid. Tettèascher.
Toscan,, peregrini, Laodiciw applicant, F. p. 365; H.
p. 55o. — Altéra nomims forma : Tusciani, H. p. 55o.
Tusciani, peregrini, H. pt 55o. — Vid. Tnsconi.
Totebovis, p. 67. — Vid. Tudebovis.
Tybebias, urbs Palaeslinae, F. p. 46a. — Lacas de Tybe-
riade, F. p. 36y ; G. p. 5 12. — Boamundus cum
Balduino per Tyberiadem transit, G. p. 5ig; H.
p. 55,. — A Tancredo Tyberias relinquiiur Balduino,
F. p. 384; G. p. 523; H. p. 558. — Gens de Tybe-
riade, F. p. 3g t. — Hugo Tyberiadis dominus, F.
p. 4o3,4i6; G. p. 5a â , 535 ; H. p. 563, 568. — Bal-
du in us prope Tyberiadem castra point atque fugatur,
F. p. 426. — Terra Tyberiadis a Daher Eddin vas-
tanlur, F. p. 446; H. p. 578. — Christian, de Tybe-
riade, F. p. 45 1. — Guillelmus de Buris, Tyberiadis
dominus, F. p. 454. — Christian, Tyberiadem ve-
niunt, F. p. 458, 477; H. p. 584. — Altéra nomiois
forma : Tibcrias, H. p. 55,, 558, 563t 568, 5?8,
584.
Tydevs, C. 645.
Tyrii, incola? urbis Tyri. — Excursus Tyriorum, H.
p. 574- — Tyrii in civitale sua incîusi, F. p. 46o; =
nolebant regibus Assyriorum esse subjecti, F. p. 4 60,
46 1 ;= urbem Carthagincm condiderunt , F. p. 46 j.
— Carmelus, mons Tyriorum, F. p. 462. — Tyrii
victuaîia dant Balduino, H. p. 554;= a Chrislianis
obsessi, F. p. 459, 46o, 464, 465, 466; =Franci
facti Tyrii, F. p. 46g; = a Balduino congregati, F.
p. 477. — Mures in montants Tyriorum, F. p. 485.
— Apollonius Tyrius, G. p. 5o&. — Vid. Tirii.
Tyrvs, urbs Syriae, A. p. 288; G. p. 5o8. — IVomen
urbis Tyri, A. p. 288; G. p. 5o8. — Silus urbis Tyri,
F. p. 46o, 46i. — Tjrus a Saltnanassar expugnatur,
F. p. 460, 46i. — Alexander Tyrum capit, F. p. 462.
— Aquae ductus Tyri, F. p. 46 1. — Christiani ad
urbem Tyrum veniunt, T. XJII, xm, p. ioi ; T. D.
p. loi ; T. A. p. i58; T. J. p. 212; A. p. 273; F.
p. 352, 353; C. p. 683; M. p. 858; = Balduinus
per Tyrum îransil, F. p. 377; G. p. 5a 1. — Portas
Tyri, F. p. 4i5, 4^3 . 465; H. p. 567. — Chssis
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
Babylonica in porlu Tyri, F. p. 4l5 , 4 3 , 43o; H.
p. 567. — Balduinus urbem Tyrum obsidet frustra
P" 4a4 ; H P- 570. -Turci prope Tyrum trans-
cunt, F. p. 4a5; H. p. 57,. - Castrum ScandaUon
prope Tyrum aedificat Balduinus, F. p. 435 . Qt y.
p. 54a , 543 ; H. p. 574 ; = naves Babylonien Tyrum
adeunt, F. p. 44i; H. p. 576. - Tyri archiepi-
scopus (Odo), F. p. 447. - Obsident Tyrum Chris-
tian*, F. p. 459, 46o, 464, 465, 466; H. p. 584,
585. — Tyrus Christianis deditur, F. p. 466, 467,
1001
468, 47o. — Ecclesia Tyri, F. p. 466, 467. —
Pars urbis Tyri Veneticis conceditur, F. p. 467. —
Balduinus Tyro exit, F. p. 480. — Babyionii aggre-
diuntur Tyrum, F. p. 48i. — Vitruro mittit Tyrus,
C. p. 661. — Variae nominis formai : Tirus, G. V.
p. 54a; H. p. 57i; — Soor, F. p. 35a, 4a4, 46o;
— Sur, T. XIII, xiii, p. 101 ; T. D, p. 101 ; T. A.
p. i58; T. J. p. 21a; A. p. a73, a88; F. V. p. 377;
G. p. 5o8; M. p. 858/
Tzintzildcas, dux urbis Laodiciœ, p. 709, annot. a.
Udonus Impius, rex AntiocbiaB, T. XIII, 1, p. 90; T. D.
p. 90. .
Ugo (Guillelmus) de Montilio, miles, A. p, 287, 389.
— Vid. Guillelmus Ugo de Monlilio.
Ugo de Bellafayre, miles, a Cbristianis principibus,
Nicaeam obsidentibus, ad emirum Babyloniœ milti-
tur,T. J.p. 181.
Ugo Forsonea, miles, T. J. p. 20a. — Vid. Hugo lo
Forsenet.
Ugo Magnus, T. J. p. 170; p. 3 17. — Vid. Hugo Mag-
nus.
Ulyxbs , C. p. 699.
Umbilicus. = terrarum Hierusalem, F. p. 46a; M.
p. 739. — Perforare umbilicum, M. p. 737.
Uncds ferreus, F. p. 333; G. p. 495.
Unfridos, filius Rau, T. J. p. 176. — Vid. Hunjredus,
Jilius Radulfi.
Ungari, populus, A. p. 338. — Vid. Hungari.
Ungaria, T. J. p. 174. — Vid. Hungaria.
Ungria, T. D. p. 10. — Vid. Hungaria.
Urbands II , papa electus, F. p. 3s6 et annot. a; p. 366 ;
G. p. 491; C. p. 606 ; R. p. 890. — Urbanum adit Pe-
trus eremita, T. J. p. 169. — Urbanus convoeat con*
cilium Clari Montis , T. 1 , 1 , p. 1 o ; T. D. p. 1 o ; T. A.
p. 131; T. J. p. 169, 170, 173; F. 33i, 335, 337;
G. p. 491, 493; M. p. 737, 730. — Ejus sermo in
concilie T. I, i, p. 10; T. D. p. 10; T. A. p. îai ;T.
J. p. 173; F. p. 33i, 333, 333, 334;G. p. 491, 49a;
u
M. p. 737, 738, 739, 730 — Urbanus Ademarum
iegatum désignât, T. J. p. 171; F. p. 334; G.
p. 543; C. p. 653, 673, 674; M. p. 73i; = Roma
expulsus, F. p. 3a6; prope Lucam loquilur cum
RobertoNormanno, F. p. 339. — Hommes Urbani
in basilica Sancti Pétri, F. p. 339. — Epistolam ad«
Urbanum cruce signali mitlunt, F. p. 35o, 35 1.
Urceolus, C. p. 670.
Urceds aureus, T. J. p. ai a.
Urina. — Bibere urinam, M. p. 733. — Vid. Mingert.
Ursinds, Armenus, urbi Adanae prœest, C. p. 634 et
annot./; p. 635, 636.
Urscs, Barensium episcopus , p. a i3, annot. e; = cap-
ius, fidem Cbrîsti negat, T. J. p. ai3; = Chris-
tianos captivos Babyloniœ occidi vult, T. J. p. ai3;
= videns miraculum, amens fit, T. J. p. 31 4.
Usi, populus. = Raimundum comitem aggrediuntur,
T. II, îv, p. 19; T. D. p. 19; T. J.p. 178.
Usuaroos de Mdsione, miles, venit Romam, T. A.
p. 133.
Utensilia capta a Cbristianis, F. p. 349, 43o, 45 1 ;
G. p. 5o5, 54 1; H. p. 573; = in urbe Cœsarea,
F, p. 390; H. p. 559; = Hierosolimitanorum , F.
p. 47».
Utres, pleni aquœ, T. IV, 11, p. 3o; T. D. p. 3o; T. A.
p. i3o;T.J. p. i84;F. p. 358; G. p. 5i3; M. p. 767,
866. — Ulres venlo inflare ad natandum, F. p. 455;
H. p. 583.
V
Vacca, T.X, vu, p. 66; T. D. p. 66; T. A. p. i45. —
Franci equitant vaccas, M. p. 766.
Vaddm fluvii Orontisseu Farfar, T. XIII, vin, p. 96;
T. D. p. 96; T. A. p. i56 ; T. J. p. 310; A. p. 35o.
Vagina ensis Bagi Seian , T. IX, vu, p. 58; T. D. p. 58;
T. A. p. i43; T. J. p. 197; = ensis, G. p. 54i-
Valanti (Stephanus), sacerdos', A. p. 383. — Vid. Ste-
phanus Valantinus, sacerdos.
Valantinds (Stepbanus), sacerdos, A. p. 386. — Vid.
Stephanus Valantinus, sacerdos.
Valanzani, genus monetae, A. p. 378 et annot./
Valenia, urbs Syriae (nunc Belnias), p. 365, annot. c;
p. 55o, annot. a; p. 64i, annoi. e; p. 65o, annot. b.
— Vid. Belnias.
Valenium, urbs Syriœ (nunc Belnias), F. p. 365 et
annot. c; H. p. 55o et annot. a. — Vid. Belnias.
Vallavensis, p. 317.
m.
Va llis. = Philippensium , F. p. 33 1 ; G. p. 494 ; = Pala-
goniae, A. p. 337; = Andrinopolis , T. I, vm, p. 16;
T. A. p. ia4; T. J. p. 177; M. p. 745; =quacdam,
T. A. p. 135; T. J. p. 178; M. p. 747; = NicasB, T.
J. p. i8o; F. p. 336. — Vailis de Rugia, T. IV, v,
p. 33; T. D. p. 33; T. A. p. i3s; M. p. 770; =Do-
rotillœ , F. p. 35o ; C. p. 700 et annot./; = Antiochia?,
T. IV, vi, p. 34; T. D. p. 34; T. A. p. i32 ; T. J.
p. i85, 199, 303, 306; M. p. 770, 771; = Farfar
seu Orontis, T. XIII, vm, p. 96; T. D. p. 96; T. A.
p. i56;T. J. p. 310; A. p. 373;M. p. 85i; =comitis
prope Sedium, C. p. 65o;=r Doxœ seu Dapne, C.
p. 65o et annot. e; = prope Caphaliam, T. XIII, il,
p. 96; T. D. p. 96; T. A. p. i56; T. J. p. 310; M.
p. 85 1, 853: = Dessein, T. XIII, ix, p. 96; T. D.
p. 96; T. XIII, xii, p. 100; T. D. p. 100; T. A.
p. 1 56, 157; T. J. p. 310; A. p. 374; M. p. 85a,
126
Digitized by
1002 INDEX GENERALIS.
856, —Tripoleos, T. J.p. 2it;=pvope Hierusalem
T- J. p. 218; A. p. 293; F. p. 355; C. p. 686, 687;
= Josapbat, T. XIV, v, p. 106; T. D. p. 106; T. J.
s 17* *'8> 32i; A. p. *98; F. p. 355 , 436; G.
p- 5og, 5u, 5i3; H. p. 575; C. p. 685 , 686t 687;
=Jordanis, G. p. 5is; = secus mare prope Ascalo-
nom, T. XVI, m, p. ii4;T. D.p. n4; T. A.p. 162;
A. p. 3o6; M. p. 874; = Came!*, T. J. p. 226; C.
p. 704 ; = Damasci, T. /. p. 226; C. p. 7o4;=sil-
vestris, F. p. 37g et annote; G. p. 522; H. p. 555 ,
556. — V allia ubi Moysea aiiicem percussit, F.
p. 38 1; G. p. 523; H. p. 556;=prope Tyberiadem,
F. p. 426; = Marcisophar, F. p. 477 et annot. g;
= Buvii Belœi (Nahr-Halôu )tF.p.4 7 g.
Vallon a (La), urbs mari lima , T. J. p. 177, annot. c;
p- 4i8, annot 6. — Vid. Aalon.
Vallcm. — Antiochiee, A.p. 248, 24g , 252; G. p. 4g7;
= cnsteUi prope pontem AntiocbJœ, A. p. a5o; R.
892;
p. #g2; — urbis Marne, A. p. 268;= urbis Hieru-
salem, A. p. 2gg.
Valonta, urbs Syrlœ (ounc Belnios), T. J. p. 21 5; C.
p. 68 j, 700. — Vid. Belnios.
Vabdab, Bumen, p. 33ot annot g; F. p. 33 1; p. 4g3,
annot h; p. 607, annot b. — Varia? nominis formas;
Bardarum, T. I, x, p. 16, 17; T. A. p. i*4; M.
p. 746; — Bardarium, F. p. 33ot 33 1 ; — Bardai,
T. J. p. 217; C. p. 607, 685; — Bardacum, G.
p. 4g3.
Vas , C. p. 65g. — Vasa coilo portare, T. X VI, iv, p.u4;
T. D. p. n A. — Vas aqum, G. p. 5i3; M. p. 767,
879- — V*sa Burea, T. J. p. 212; G. p. 5o5, 5i6;
C. p. 711; M. p. 834 ; = argentea, T. ./. p. 223; F,
p. 426; G. p. 5i6; C. p. 711; M. p. 834;= capta,
F.p. 363;G.p.54i.
Vascoldm aquaa, T. XIV, ni, p. io4; T. D. p. io4; T.
A. p. i5g, 162; A. p. 3o6.
Venator (Ebrardus). — Vid. Ebmrdus Venator.
Venator (Evrardus). — Vid. Ebrardus Venator.
Vendomensis cornes, F. p. àoo et annot. d; G. p. 533
H. p. 56 1 (vid. Gaafridus, cornes Vendomensium).—
Aftera nominis forma : Vindocinensis, H. p. 56 i.
Veneticvs,a , um. — Venetici in urbe Constantinopoli , G.
p. 4gâ- — iVaves Veneticae, A. p. 276; F. p. 44g* —
Peregrini Venelici, F, 383; = in insula Curpho hie-
mant, F. p. 44g ; H. p. 58o; = in Syriam navigant,
F. p. 44g , 45o , 45a ; H. p. 58o , 58 1. — Veneticorum
dux (Dominions Michaelis), F. p. 45a et annot. b; H.
p. 58i. — Venetici in portu Acra, F. p. 452, 453;
H. p. 58 1; = Sarracenos vincunt navali prœlio, F.
p. 452, 453; H. p. 58 î, 582; = in urbe Hieru-
salem, F. p. 44g y 45g; H. p. 584; = Tyrum obsi-
dent atque capiunl, F. p. 45g, 464 , 465, 466,
470; H. p. 584. — Tertia pars Tyri Veneticis conce-
ditur, F. p. 467. — Venelici insuias imperatoris Gras-
corum violenter occupant, F. p. 4jo, 4*ji-
Versicvli, G. p. 5a 6 et annot. b.
Veryex. — Verveces sarcinis onerant Cbristiani, F.
p. 336, 366;=eduntChristiani, F. p. 373.— Ver-
veces a muribus devorantur, F. p. 485. — Signum
Vervecis, F. p. 4^7.
Vespasianus , imperator, F. p. 46a.
Vestis. = aiba, G. p. 496. — Vestes a rege Tripoleos
date, A. p. 378, 386; = a rege Emessa? dafae, M.
p. 853. — Regales vestes , G. p. 5a6 ; == Turcorum , C.
p. 670; Ai p. 788, 835, 879; = séries, M. p. 764.
Vbxillarws, M. p. 81 3.
Vexillifer. = episcopi Podiensis occiditur, A. p
(vid. Senescalcas) ; nzHeraclius vulneratur, A. p.
282. — Cornes Baiwundus vexillifer exercitus,
p. 257. — Vexillifer exercitus, A.p. 2go;C.p. 667;-
Sepulcri, G. V.p. 542.
Vbxilldm. = episcopi Podiensis, T. VI, 1, p. 3g; T. D.
p. 3g; T. A. p. i34; T. J. p. 188; A. p. 244, 261; G.
p. 5o4 ; M. p. 77g; = Beats Marisa Turcis captum,
A. p. 247; = Boamundi, T. VI, x, p. 44; T. D.
p. 44 ; T. IX, vi, p. 58; T. D. p. 58; T. XI, ix, p. 82 ;
T. D.p. 82; T. A.p. 137, i4i, 142, i5i,j52; T.J.
p. igi, ig7, 206; F. p. 343; G. p. 5oo, 538; C.
p. 666, 668; M. p. 835; = Sancti Pétri, G. p. 538;
= album, T. XI, vin, p. 81; T. Dp. 81; T. A. p. i5i;
T. J. p. i83, 2o5; F. p. 4i4; M. p. 7g6, 7g7, 835;
= Baimundi, T. XI, ix, p. 82 ; T. D. p. 82; T. A.
p. ï5\, i52; T. J.p. 206, 225; C.p. 702 ; M. p. 835;
= in obsidione Marras, T. XIII, m, p. gi; T. D.
p. gi; T. XIII, iv, p. g2; T. D. p. g2; T. A. p. i55;
T. J. p. 208; = Cbristiaoorum, T. XIII, xi, p. g8;
T. D. p. g8; T. A. p. 157; T. J. p. 211; A. p. 2gj;
F.p. 334,348, 362,455,466; G.p.4g5;H.p. 582;
C. p. 648, 665; M. p. 854 ; = Hugonis Magni, M.
p. 83o, 83ï;=Francorum, T. A.p. i5i; T. J.p. 206;
M. p. 767, 784, 83o, 83i; = Tancredi, T. XV, iv,
p. 1 10; T. D. p. 110; A. p. 2g5; C. p. 632;= An-
tiochenorum , F. p. 43o ; = Normannorum , C.p. 621,
666, 667; = auream comilis Normanni, M. p. 761;
= amiravissi , T. XVI, vu, p. 116; T. D. p. 116; T.
A. p. 162, \63; A. p. 3o6; M. p. 8j5; = sanclas
crucis, T. III, m, p. 26; T. D. p. 26; T. A. p. 128;
T. J.p. 182; F. p. 448; G. p. 517, 528,54i; = Ar*
menorum, F. p. 338; = album Balduini, F.p. 365,
374, 3g2, 3g3, 4i4; G. p. 52g; = Balduini perdi-
tum, F. p. 426; H. p. 571; = Sarracenorum, F.
p. 45 1. — Vid. Standamm.
ViA=Domini, T. A.p. j a 1 ;=universm lerrœ, C. p. 7o5;
= Sancti Sepuicri (vid. Sepulcrum Sanctum); =
Caroli Magni, T. I, ti , p. 1 1; T. D. p. 11; T. A.p. 121;
T. J. p. 1 74 ; M. p. 73a ; = ad urbem Damascum , A.
p. 274 ; = maritima, A. p. 274* 288; = usque ad
urbem Hierusalem, A. p. 288.
Vicarivs spiritualis, A, p. 3oi; = Sancti Pétri, F.
p. 35i.
Vicecomes, T. IV, v, p. 33; T. D. p. 33; T. VIII, 1,
p. 5o; T. D. p. 5o; T. XUI, x, p. 98; T. D. p. 98;
A. p. 261.
Vicvs. — Vicum unum in unaquaque capta civitate
Genuenses babebunt, F. p. 388. — In urbe Hieru-
salem vicum templo Domini adjacentem Tancredus
possidet, G. p. 5a3.
Vienna, urbs Gallise. — ArchiepiVcopus Vienna, F.
p. 44a et annot. d. (Vid. Calixtus II, papa,.)
Villa, T. X, x, p. 70; T. D. p. 70; F. p. 3atv 379; =
in campesiribus Jordanis, A. p. 393; = prope mare
Mortuum (Segor), F. p. 38o; = Arabiae, F. p. 38i.
Vimen. — Bâtis de vimine, A. p. 3oi.
Vincvlvm ferreum , T. X , 11 , p. 6 1 ; T. D. p. 61 ; T. XVI,
î, p. 111; T. D. p. 111; T. XVI, vi, p. 1 16; T. D.
p. 116; T. A. p. i43; T. J. p. 186, 197, 198, 204.
Vindocinensis, H. p. 56 1. — Vid. Vindomensis.
Vinea, prope Antiochiam, T. V, n, p. 35; T. D. p. 35;
T. A. p. i33; T. J. p. 186; M. p. 775; = prope Hie-
rusalem, T. XIV, m, p. io5; T. D. p. io5; F.
Digitized by
Google
INDEX GENERALIS.
1003
p. 459. — Vineae a locustis vastantur, F. p. 434.
— Vinea patris familias , C. p. 698.
Vindm, T. I, ni, p. 12; vin, p. 16 ; T. V, 1, p. 35; T.
D. p. 35; T. VI, v, p. 4i;T.D. p.4i;T. IX, 11, p. 54;
T. D. p. 54; T. X, xn, p. 73; T. D. p. 73; T. XI,
vin, p. 8a; T. D. p. 8a; T. XIII, ix, p. 97; T. D.
p. 97; T. XIII, xn, p. 100; T. D. p. 100; T. A.
p. îaa, ia4, i3a , i35, i4o, i48, i5i, 157, i58;T.
J. p. 174, 177, 186, 187, 1S9, 195, ao3, ao5, 210,
an, aaa; A. p. a4a, 276, 278, 288, 294, 295,
3o4; F. p. 327, 373, 377; G. p. 492, 5oo, 507,
520; H. p. 554; C. p. 7i4; M. p. 731, 733, 771,
779, 782, 852; rz: Cypri, C. p. 649.
Virga, A. p. 297 ; = Moysis, F. V. p. 356; F. p. 38 1;
H. p. 556; = Aaron, G. p. 5 10.
Virgilids Maro a Radulfo Cadomensi laudatur, G.
p. 6o4« 611 et annota; p. 61 3 et annot. a; p. 619
et annot. a; p. 624 et annot. c; p. 632 et annot. d;
p. 633 et annot. b; p. 645 et annot. a; p. 656 et
annot. b; p. 658 et annot. a, b; p. 6Ç2 et annota;
p. 678 et annot. d; p. 689 et annot c; p. 700 et
annot g; p. 702 et annot c.
Virgo. = Mater Dei , T. D. p. a 7 ; T. III f 1 v, p. 38 ; T. X ,
ix, p. 68; T. D. p. 68; T. XI, p. 77; T. D. p. 77;T.
A. p. 139; T. J. p. i83, 301, 3i4; A. p. a56, a85,
387 ; G. p. 5io, 5ii; M. p. 831, 83a. — Sepulcrum
Virginis, T. J. p. 317 ; G. p. 5i 1 et annot. h; C.
p. 686. — Partus Virginis, F. p. 436. — Locus ubi
Virgo plorat in urbe Hieïusalem, G. p. 5 10. (Vid.
Maria (Sancta). — Virgines filiae Philippi apostoli,
M. p. 858.
Visio Stephani sacerdotis, T. X, ix, p. 68-70; T. D.
p. 68-70; T. XI, vi, p. 7g;T.D. p. 79; T. XI, vin,
p. 81; T. D. p. 81; T. A. p. i46, 147; T. J. p. 301-,
A. p. 355 , a56, 357, 379, 383, 386, 387; = Pyri,
F. p. 343 , 343 ; = Pétri Bartholomaei , T. X, x , p. 70-
71; T. D. p. 70-71; T. A. p. 147; T. J. p. 301, aoa ;
A. p. s53, 354, s55, 357,458, 359, 363, a63, 364,
365, 366, 268, 269, 270, 279, 280, 285 ; = Pelri
Desiderii, A. p. 281, 28g, 290, 296, 297 ; = Ebrardi
sacerdotîs, A. p. 281, 282, 283;= episcopi Atensis,
A. p. 282; = Bertranni sacerdotîs, A. p. 28a; =
Hugonis, archiepiscopi Lugdunensis, A. p. 3o8; =
matris Godefridi, A.p.3o8,3o9;z=clerici cujusdam,
in urbe Antiochia, F. p. 346.
Vision, rex Antiochia?, T. XIII, 1, p. 89; T. D. p. 89.
Vita. — Vitam et honorem jurare, T. II, vin, p. 21;
T. D. p. 21. — Liber vitae, A. p. 3o8.
Vitis. — Folia vitis , T. X , xn , p. 73 ; T. D. p. 73 ; f. A .
p. 1 48 ; T. J. p. 2o3. — Vitis talpa , T. J. p. 1 g3. — De
genimine vitis, C. p. 714 et annot a.
Vitrcm, F. p. 479; C. p. 661.
Vitta. — Vittœ Turcorum interfectorum , G. p. 53o.
Vivariensis episcopus, A. p. 235, 275. — Vid. Leode-
garius, episcopus Vivariensis.
Vodina, urbs, p. 33o, annot. a. — Vid. Bodena.
Voldgris, F. p. 474. — Volucres non bibunt ex mari
Mortuo.F.p. 38o.
Volumen. — Volumina gentiHum, T. A. p. i45; T. J.
p. 200.
Waoi Gbarandbl, urbs Arabix, p. 432, annot. b. —
Vid. Helim.
Wallo conestables, a Turcis occisus, R. p. 892 et an-
not d. — Vid. Gualo.
Walo, miles, M. V. p. 794. — Vid. Gualo.
Waltbrios sine Habere, miles, T. A. p. 123. — Vid.
Galterius sine Habere.
Walterds sine Pecdnia, miles, F. p. 3s8; M. p. 735.
— Vid.. Galterius sine Habere.
Wascones, peregrini, G. p. 4g3; C. p. 676.
Wido, frater Boamundi, T. A. p. 149. — Vid. Guido.
Wido Trossellus, miles, T. A. p. i46. — Vid. Guido
Trosellus.
Wido Tursellus, miles, T. A. V. p. i46. — Vid. Guido
Trosellus.
Wilhelmds, cornes, pater Richardi de Principatu, C.
p. 638.
WlLLRLMIDES , G. p. 633.
Willelmds, Aurasicensis episcopus, p. 95, annot a;
p. i55, annot c; p. 34i. annot. b; p. 85o, annot. b;
= comiti Sancti ,/Egidii officium quasi defuncto im-
pendit, T. J. p. i84; A. p. a4i; = sanctam knceam
invenit, A. p. 357; rzconvocat populum apud Mar-
ram, A. p. 369; = visionem Pétri Desiderii audit,
A. p. 389; = moritur Marrae, T. XIII, vi, p. 95,-
T. D. p. g5; T. A. p. i55; T. J. p. 309; A. p. 3oi;
M. p. 85o.
Willelmds I, rex Anglorum, T. J. p. 170; G. p. 4g3 ;
C. p. 616.
W
Willelmds II, junior, rex Angliae, G. p. 491.
Willelmds, cornes Pictavensis, G. p. 53a ; C. p. 709.
— Vid. Guillelmus, cornes Pictavensis.
Willelmds, dux Aquitanorum, in ecclesia Sancti Ja-
cobi in Gallicia moritur, A. p. 309.
Willelmds de Bernevilla, miles, aufugit Antiochia,
T. X , vin , p. 67 ; T. D. p. 67. — Varias nominis
formae : Guillelmus de Bernevilla, T. D. p. 67; —
Wiilelmus de Bernella , T. V. p. 67 ; — de Bernon-
villa.T. V. p. 67.
Willelmds Botinds, miles, Tripolim aggreditur, T.
XIII, x, p. 98; T. D. p. 98; T. J. p. aïo. — Varia
nominis forma? : Guillelmus Botins, T. D. p. 98; —
Guilielmus Buti, T. J. p. 210.
Willelmds Carpentarids, p. 65o, annot j ; p. 781 ,
annot d; = vicecomes castri Meleduni, M. p. 781;
= a Graecis captus, p. 743 , annot. e; =z latenter re-
cedit Antiochia, T. VI, iv, p. 4o; T. D. p. 4o; T. A.
p. i35; T. J. p. 188; C. p. 65o; M. p. 781; = a
Boamundo increpatur, T. VI, iv, p. 4o-4i; T. D.
p.4o-4i;T. A. p. i35;T. J. p. 188, 189; C. p.65o;
= furtim fugit, T. VI, iv, p. 4i; T. D. p. 4i; T. A.
p. i35;T. J. p. 189; C. p. 65i; M. p. 783; =con-
sanguineus Hugonis Magni, M. p. 783. — Cogno-
minis origo, M. p. 781.
Willelmds filids Richardi, miles, aufugit Antiochia,
T. X , vin , p. 67 ; T. D. p. 67 ; T. J. p. aoo.
Willelmds Grassegals, miles, Historias Beili Sacri
Ludovico VII, régi Francorum, offert, p. 017, 3 18.
Digitized by
INDEX GENERALIS
1004
Willelmus de Grentamasnil , miles, fugitper murum
Anliochia, T. X, vm, p. 67; T. D. p. 67; T. A.
p. i46;T. J. p. 200; A. p. 256; C. p. 66a. — Variée
nominis formas : Guillelmus de Grentemaisnil , T. A.
p. 1 46 ; Wilbelmus de Grente Maisnil, C. p. 66a;
— Willelmus de Grentemesnil , T.«A. V. p. i46; —
Guillelmus de Gunlamasnil , T. D. p. 67 ; — Guiler-
mus de Granmasnil, T. V. p. 67; — Willelmus de
Grandis Mainil, A. p. a56 ; — Guilielmus de Grande-
masneda, T. J; p. 200.
Willelmus Jordan, miles, G. p. 539. — Vid. Guillel
mus Jordanus.
Willelmus, Marchisi filius , frater Tancredi, C.p. 61 1;
=: cmce signatur, T. I, v, p. i4; T. A. p. ia3; C.
p. 61 1; M. p. 74a; = a duce urbis Dyrachii appre-
henditur, T. J. p. 1 76 ; M. p. 74a ; = a Turcis prope
Dorylaeum oocidilur, T. III, iv, p. 27; T. D. p. 27;
T. A. p. 129; T. J. p. i83; C. p. 623, 624.
Willelmus de Monte Pislerio, miles, contra Antio-
chiam venit, T. IV, v. p. 33; T. D. p. 33; T. A.
p. i32; — castrum Machomariae serval, T. VIII, 1,
p. 5o; T. D. p. 5o; T. J. p. io3; = pugnat in ob-
sidione Marne, T. XIII, iv, p. 92; T. D. p. 92;
T. A. p. i55; T. J. p. 208; M. p. 847. — Varia?
nominis formas : Guillelmus de Monte Peïlerio,
T. D. p. 92; — de Monte Peslerio, T. XIII, iv,
p. 92.
Willelmus Pétri, dominus Pelri Bartholomaei , A.
p. 255; A. p. 273, 274. — Vid. Guillelmus Pétri de
Caniliaco.
Willelmus Picardus, miles, in obsidione Archae occi-
ditur, T. XIII, xii, p. 99; T. D. p. 99; T. A. p. i58;
T. J. p. 211; M. p. 857. — Altéra nominis forma :
Guilielmus Piccbardus, T. J. p. 211.
Willelmus de Sabra, miles, servat caslellum Macho-
mariae , T. VIII , 1 , p. 5o ; T. D. p. 5o ; = il ad porlum
Jaffae, T. XIV, 11, p. io3-io4; T. D. p. io3-io4; T.
A. p. 159; A. p. 294, 295; M. p. 865.
Wiscardida, C. p. 607, 611, 6i3, 619, 632, 670,
678, 685, 694. 7°°-
Wiscardides, C. p. 61 3, 61 5 • 686, 703.
Wiscardigena, C. p. 610, 611, 666.
Wiscardus (Robertus), miles, G. p. 543; C. p. 6o5,
606, 638, 652, 675, 685, 700, 701. — Vid. Ro-
bertus Guiscardus.
Wischardus (Robertus), miles, M. p. 742. — Vid. Ro-
berlus Guiscardus.
Wiso Trusellus, miles. — Vid. Guido Trosellus.
Zepiyoptos (nomen gr*cum castri Exeiogorgi), p. 733, anoot. a. - Vid. Exerogorgo el Scerogorgo.
Yabne, urbs Syriae, p. 354, annol. d; p. 5o8, annot. g.
— Vid. Jamnia.
Ychonium, urbs Asiae (nunc Konieh), F. p. 336 et an-
not. d. — Vid. Iconium.
Yconium, urbs Asiae (nunc Konieh) , G. p. 496. — Vid.
Iconium.
YdumjEUs , G. V. p. 542.
Ydruntini, T. J. p. 171.
Ysoardus I, comcs Diensis, A. p. 289 et annol./; =
dominus Pétri Desiderii, A. p. 289, 296.
Yvo de Grentamasnil, miles, aufugit Antiochia, T. X,
vm, p. 67; T. D. p. 67; T. J. p. 200; G. p. 5oi; C.
p. 662. — Variae nominis forma? : Ibo, T. J. p. 200;
— Ivo de Grente Maïsnil , C. p. 662 ; — Ivo de Gun-
lamasnil, T. D. p. 67.
Zabulon (Terra), F. p. 426, 462; H. p. 571.
Zebar, urbs maritima Syriae (nunc Djebaïl), T. A.
p. i58. — Vid. Gibelon.
Zebari , urbs Syriae (nunc Djcbaïl) , T. J. p. 2 1 2. — Vid.
Gibelon.
Zbbaris, urbs Syriae (nunc Djebaïl) , M. p. 858 et an-
nol. b. — Vid. Gibelon.
Zephirus, C. p. 669, 687, 690, 692.
Zerdena, oppidum Syriae, p. 443, annot. a. — Vid.
Sardanaium.
Zib, castellum Syriae, F. p. 354, et annol. b. — Vid.
Ziph.
Zinzicla, T. J. p. 175. — Vid. Cincicla, Cincida, Eni-
cicla.
Ziph, caslellum Syriae (nunc Zib), F. p. 354 et an-
not. b.
Zizania, C. p. 663.
Zodiacus, H. p. 574. — Signa Zodiaci, C. p. 665.
Zona, T. A. p. 122. — Zona Pauli, M. p. 858.
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Digitized by
Google
Karl Krau»bart
gitizedbyGOO^^;.';,;-
Digitized by
Google
Karl Krausbart
D u C h t) i n 'J o r o i
8021 StraBlach j. f^ho.
gitized byV^.OOgtC
t«nttr.9.Tel.0t17
Digitized by
Google
Karl Krau»bart
B u C h b i n o o r o i
8021 StraBlûch î.Mo.
gitized byV^iOOgte
Digitized by
Google
Karl Krautbart
Buchrjin-Joroi
8021 Strôfclôt-h j.M.
S021
Google
Digitized by
Google